Skip to main content

Full text of "Acta Sanctorum"

See other formats


c^ 






v CCCC<&^ 



ocVcjC- 



c ccc 



^*— — .■'■•- » — " — 






< c 



*« 



tcc ^ V > O' cc «cdC ' r £ 
< c c , c c<c « cc<iCgr CL U 

* : <C ccO <(< 

^ , ■ C <£f c< cC CC C <S£f<<^-.<^ ^ 



<W v <" " < c C 
&' Ct^ ccccV 



c 



c i /cCSLCCfcc CC «« 

C S .■"' «k<i^c.<ag2 ^S^ 

C<TIC3S CC CO 

M'C CCC r? ci3X < ' <, c c cc c 

SC: «O O ' COC <CCO. ■ l ^ ^ « <CC:C « «c 



«:c 



c t 



W«C€1 C 

C K - -- <c ' <K < C 

CCv ■< CC CC cC 
<r c< " c cc ccc " " <c 

C <C< CCC ccc c 

O C ( CCCC'«C CC • 

CCCC >< <t 

: c cccci c 

C C^C' r ^ 



< VILLANOVA COLLEGE LIBRARY 

, Villanova, Pennsylvania 




This book was donated 
3-4-49 

by 



cC.c <cc<- * ^c ' 

' CC ^-C ( 

^ cc — - 

C ' <<C_<CjC53F C 
c cC<3C<Qrc<r C 



c€ «C3C33IC 



m 

'S* 4 



CLC^C«^ccC 



T<1 cc<r cc C 



C i C C CC Cs - cc c 

C <C< < 



<^cci<o^cccc: 
cc ccc r < cc^^L^^^cx^^ 

cc cC„v<C< « ^CccJOC CCCCC 

C c<Xj ^Cg CJ « -C^:r(£c(CC<« 

c Cc ccccC.C C^SaSCC^ 
<; cc c cc ^c/ c cc^c^cc^ 



<c<C 



(c <c • c- • 

C^cc CC 
< Cc. 
c C C 

C CC 
C cc 

2 ( cc<i 

^ C c«C 



^_Ccc cc^cc ccc 

^cc/c^cccc cc c^-^gr^BB 

t.CCc<C 



^<ICjl 



cc c: 

S.- . C vc CiC 

-<K COC 

CC CCcV 



c c c cc cgKcs^ c c 

L C^CCCC^C <CC^^C^ 

ec c^daE^f' c cc c®:; g^ 

< c- >^ «cccc^ c cc^^cS ^P -V 
CC . C CCCcC ^CC- <Cc <'^c ( ^T 

COCcc < t CCCC S c CC^CC-Ccc "€ ^c 

CJ<C C ■ < c CcTc c^ c cccc ^cccn 
<C<C C c <l ccc ccccc CW— C 



crc 



cc « c«&^.CKi. < CCC: i c c<c«Cc <C < , , 

(< C «^<3CCCCC<C < !&?&*& 
: a C CCCCCCCC C ^CC ft 

C «CXC <<< C «C C < cc «x 

^CCi <C<? <&<£<« «-« 



*- ' CC C<C c < c 

<c< r • <ccc c 

cc- c ^ 

cc <c 



c ,C<< 



^V^ vsv^: vi^^ v.^ « CT4NT-C vr «F< 

■ c. ^c ct<0£C5c CC<CT c^v.^- 
fc c «ftd ( *<c<K. '(c^' <■< c 

:.. cc c< c«Xt < <Cc <; e «-< , ( 

Fgl <<C^C< r 'c r CC' CK^CC c< 
• c r< C^ C C c « Ccc 
« C - CC^ C CvCO CC c 

1- C «K C < 

J<CI Cr C^ C^ i 

c<C ClOC C<fi^ c < 

V.ccC- C c<l«C r <3cc 

C<C<CCSL -"< <T " <CI-c c 

~- -~ ^S v c \ c_ crd_ cLc ^ 

cg^ <& <,C OcC ;CX( 

XLJ^ C< ci CL<Cc r <X t! c 
^^pC?^*0:cc< c <3CC ct c 

^ - — = -" —" —<r cL c|c 

jCOCC^ c^C cci^ 

fc'<^'<l£' <<C^lS"'<Sc V <CS3fcZL' icSSC.'-;^^^ 

.«ckc^ «crcckXHsr "* c^c_ ^ cf 
-^Hc <5gf<Kcc cc<ccjg|c: J^^c^, - 

^ccri' <c: «S< cc<ixxccc^^ .^. ^ C ^«' c 

" ' ' ; |CC.C^ l # c c<ggl 






crc^^^S ^T CKc 






C^C CC<S ( ^C<v£ CC- 

^gg c.c: ci^.<ccI<l'Cic 

^ ^^cCC <C <C^ ^ > >ccc cc c 

ccflc<c«aoQ ^-"^5. ^^J^f cc 



ACTA 



SANCTORUM 



PARISII6. — EX TYPIS V. GOUPY, VIA GARANCIERE, o 




PARISIIS & ROME.APVD VlCTOREM PALME. M. DCCC.LXVIIl 



ACTA 

SANCTORUM 

quotquot toto orbe coluntur, vel a catholicis scriptoribus celebrantur 

EX LATINIS ET GR^CIS, ALIARUMQUE GENTIUM ANTIQUIS MONUMENTIS 

COLLECTA, DIGESTA, ILLUSTRATA A 

Joanne PINIO, Joanne STILTINGO, Joanne LIMPENO, 

Joanne VELDIO 

B SOCIETATE JESU 
EDITIO NOVISSIMA, GDRANTE JOANNE CARNANDET 



SEPTEMBRIS TOMUS PRIMUS 

QUO DIES 1'Kl.ul'S, SECLWDUS, TERTIUS COXTIflENTUIV 

CUM TRACTATU PRvELJMINARI DE DIACONISSIS, AUCTORE JOANNB PINIO. 




PARISIIS ET ROMtE 
apud VICTOREM PALME bibliopolam 

1868 



Sepkfjitbrw Tcni' I 



i \ctamm 




t/ffl dL Senat 



» '■ Rl \ ANNA AB.CHIDUXAUSTRmetc.etc 



3X 



MARIiE ANNiE 



REGIiE PRINGIPI HUNGARLE, BOHEMIJ!, HIEROSOLYMjE Etc, 



ARGHIDUGI 



MAGN^ DUCI ETRURIjE; DUCI BURGUNDLE, LOTHARINGIjE, BRA- 

BANTIjE, STYRIjE, CARINTHIjE, CARNIOLIjE , MEDIO- 

LANI, Etc. ; COMITI TYROLIS, FLANDRl/E , 

NAMURCI , GORITl/E Etc. Etc. 



p 



( 



ostquam AugustiBsimus Proavus Tuus, Leopoldus llomanorum Imperator, patrocinium 

Operis nostri de Actis Sanctorum clementer suscipere, et illius progrcssum pia muniii- 

cenlia urgere dignatus est, SEKENISSIMA ARCHIDUX ; menses Junius, Julius et Augustus, 

viginti voluminibus comprehensi, Austriacis auspiciis in lucem prodferunt. Ex higce 

tomos posteriores Augusti, ac Septembrcm inchoatum Augustissinim Matri Tuffi MAIU/K TJERESI/E, 

Romanorum Imperatrici, Hungarim ct Bohenme Hcginse, Dominm nostraa Clementissimae, per- 

r\ petua munificentia Opus nosirum foventi ac protegenti, debemua et demiBSissime offerimus. 

Ad nutum vero illius primum Seplembris lomum tanto majori cum voluplate Nomini Tuo 

dicamus, quanlo manifestius perspicimus, Te more Majorum Tuorum a lcncris annis ad 

, imitanda Sanctorum exempla provocari. Ila omnino se rcs liabet, HEGIA PRINCEPS : non 

modo artibus et scientiis Augusta Familia dignis Tc excuitam volunt Religiosissimi Genitorcs ; 

X sed moribus etiam AUSTRIACIS, pietate, inquam, et sanctitate, omniumqiie virtutum orna- 

mentis condecoraiam videre dcsidcranl. Ilunc in flnem proprium Tibi vixdurn sexenni dcdc- 

^Sunt conscientiae moderalorcm, qui Teneilam doctrina Chrisliana accurate imhucret, eadcmque 

opera ad insignem pietatcm ac sanctimoniam erudiret. Norunt enim, quanli sil momenti a 

teneris assuescere virtutum exercitio ; et veliementer gaudent, Te jam ab infaniia pielati 

lirum in modum fuissc addictam. Qua de causa patierifi, DOMINA MEA SERENISSIfoA, me 

breviier declarare, quos Tibi Sanctos ex oblato volumine ad Imitationera proponere possis, 

ut et laudabili Augustissimorum Parentum desiderio salisfacias, et avitam Majorum Tuorum 

> pietatem moribus cxprimas. Invenies imprimis sanctissimam Mulierem cognominem, Palrouam 

Tuam saltem secundariara, Annam Prophetissam, qux t leste sacra Scriptura, non <ftsnufrb.ii de 

^ templo, jejuniis et obsecrationibus servicns nocta ac dic. Illustre cnimvero elogium, quodque 

ad aemuialidnem excitare possit Principem ad pie precandum propensam ; prssertim si attenle 

consideraverit, quantam sancta Prophelissa piarum precum merccdcm fucrit ccnsecuta. Mcruit 

nimirum pietate Bua Christum Puerulum cognosccre, atque aliis annuntiare in templo, c 

corona aeterme gloriae posl uiorlcm rcdimiri in eoelo. Si aliarum quoquc Sanctarum Vitas. 

quas idem lomus complecliiur, malure expenderis, pluriraa sancte vivendi cxempla decsse non 

Septembris Tomus I . A potcruu;. 




£73 7/ 



PRINCEPS HEGIV- si excmpla quasi do- 
poteruot. Si vcro a sancto Rcge discere ' ~J^ dibig VUom sanctissimi Regis Stephani, 
Ltica Tc eflicacius ad virtutem ^\^2^ M Hungarosque suos c tenebris 
pd Maternam Hungariam pnmus Regio JJ-JJ nimirum sua3 Rex simul et 

^otilitis supcrstitionis ad lumcn ^"£j^£ sibi posterisque suis Hungaris 

Ap08lolU s, .ique **«™^™ ^ViiaTam multa tamque illustria quarumlibet VKtutum 
Regibus consecutus. Dabit vel sola fcec m jm 4 hisce sanctl uegis 

^cimina, ut ad bene sancleque vivendum n hl to ^r o -^ .^^ lum quia 
rtrtpflN, expendam, tum ^^ jJJ afdZ nequeam, quin ad Te etiam 
Majoribus Tuis tam usitata scmper ftait ct arnU ari Sanctissimam D ei Genitriccm Ma- 

jure quasi bareditario «t fransmm ^J^J^^ est , el eliamnum luculenter pro- 
riam, quam Religiosissima Domus Mn» ^£T StJphani pictatc in Gloriosissimam 
Qtetur. Nolim quidcm mulia accumularc, qua3 dt eximia i i 

hanc Sanctorum Reginam Vita sparsim commemora al lum J»c t 
Ecclesiastico sancti Rcgis brcvitcr ad proposUum nostrum *« r ^ ™ ^ ^. 
M Usime venerabatm am^lissimojn e 3 us honorem constr^o temp^ 

« Hungari c samtt Regis instmto MAGNS DUMH\l ui&m vt s-iNCTM M\- 

Gerardi marlyris legilur : Pannonia a suo sancto Stephano Rege FAMILIA SANCIJl . ma 
l/Zenata 2 Gratulor i.lustri Hungarorum nationi appellationem ^ ^"'^ 
etiam ^atulor insignem, quam a sancto Rege suo acceperunt e hacteuus <~^J£ 
Dci Matris venerationem. Vcrum mecum, opinor, agnoscent, nullam mag s cong c « 

S U Mari* Dominari posso, quam Familiam suam Regiam, seu Tuam, SERENISSIMA PRINCEPS 

Hiria cultu cximio non minus quam Rcgia et Cssarca dignitate conspicuam. Qmdm emm 
Domua Tua dicatur Familia Sanctz Marix, in qua nulla reperitur Princeps, qua3 Mapx nomen 
non gerat, qua Mariam singularem non habeat Patronam, quaa pro statu et cond.tioue sua non 
conctur Mariam moribus ac virtutibus imitari. Veteres taceo Christianas vitse Ileroldes, quas 
Aula Vicnnensis mundo feiiciter dedit et cducavit. Eas dumtaxat commemoro Archiduces, quas 
nostra ot Tua quoque, SERENISSIMA ARCIllDUX, vidit ct mirata est aelas Vehementer me mea 
blltt opinio, nisi omncs et singulae fuerint perfecta Christianarum P.incipum exemplana; 
nisi omnes Mari82 mores moribus suis adumbrarint. Testor provincias ac regna omnia, qu?e 
aliquam aut plures ex laudatissimis istis Principibus aliquando coram intueri meruerunt. 
Duas ex latis, modo defuuctas, Belgium noslrum Gubernatrices habere meruifc, videlicet Mariam 
Elisabelham Leopoldi filiam, et Mariam Annam Materteram Tuam, morte heu I nimis imma- 
lura sublatam, ac necdum sine lacrymis et singuitibus a Belgis memorandam. Vidit Vienna 
defunctam item Mariam Magdalenam Leopoldi flliam. Vidit illa rcliquas omnes, quas aatas 
adulta ad alias transmlsit provincias. Vidit eadein atque eliamnum videre merelur Augustis- 
slmam Malrem Tuam, felici Sobolc, regnis eL Imperio gloriose auctam. Habet Lusitania Ma- 
riarn Annam Austriacam, Reginam suam ; Polonia et Saxonia Mariam Josepham Austriacam, 
Poloniae Reglnam ; Bavaria demum Mariam Amaliam Austriacam, lmpcratricem Viduam. Si 
quis inodo lot nationum ac gentium divcrsarum sententiam cxquircre voluerit, rogaveritque 
quamlibet, quid dc Principe sua Austriaca censuerit ac censeat ; nulla reperietur natio, gens 
milla, quffl suam cximiis laudibus in ccelum non tollat. Clamabunt unanimi voce Lusitani, 
Poloni, Saxoncs, Bavari, de sua singu.i Principe Austriaca ; clamabunt Belgae de utraque Gu- 
bernatrice sua , clamabunt Viennenses de omnibus, qua3 de Sanctissima Dei Genitricc prolulit 
S. Ambroslus : Nihil torvum in oculis, nihil wi verbis procax, nihil in actu invcrccundum : 
mm gestus fraotior, non incessus solutior, non vox petulantior ; ut ipsa corporis species 
simulaonim fuerit mentis, figura probitatis. Tcstabuntur omncs indubitanter, singulas aut esse 
aut fuisse tam Insigni religione, pietate, gravitate, modestia, liberalitate, misericordia, Ieni- 
tate ac Buavitate, ut moribus dulcissimis et sanctissimis se Deo hominibusque reddiderint 
amabiles, subditisque suis seraper prasiuxerint, lamquam perfecta religionis ac morum cxem- 
plaria. Quidni Igilur affirmaro Uceat, Austriacas Principes Sanctissirna? Pationas sua; egregiss 
esse imltatrices, Domumque Tuam, SERENISSIMA DOMINA MEA, posse rectissime nominari Fami- 
'' ' SancUB - ]| " n ■ l ' , Quidni adjungere liceat, eximiam hanc Augustissimae Familiaa Tuae pie- 
tatetn vel Ipsa dlgnitate Casarea, (jua diutissimc gavisa est, lanto esse praestantiorem excel- 
lentioremque, quanto mundanis praestant cajlestia, pcrituris seterna? Quidni augurari liceat, Te 
parl atudio lilustria Dei Genilricis exempla asmulaturam, virtutesque ipsius ac mores sanctissimos 
P ra *iare imitaiuram ? Quaa enim Ln moribus Tuis jam a teneris unguiculis elucere ccepif. 

^IZT^ • ?' graVltMj tencra ilIa P iete8 ' ^ iQ Deum e'^™ M*rem ^ni- 

P^ H J:;T P,II1 ? ; iVISpiCaCia inecnii Tui ^ [Gm ^ s ^rans, qua virtulis 

1 " " " « «*»■ lurpitudinem probe perspicis; felicissima demum mcmoria Tua, qua 

Xmltoro JJK! T* raC " C ,V, " 1L ' S aptoatte "»■'■ neau «l uam dubitare « 

2 £m T:^:xr'u w \ r fecte ii,a christianarura virtutum exempi - ia tom 

PHSSIMA PRINCEPS n.m,, /'■ . perfcclionis culmen ut facilius pervenire valeas, 

stianorum Principum 17' !**"*** q ™ prabcl Aula Viennensis ' fdicissima Ch "" 
gustissimorum JLZtT^t^ ^\J*™*** -stimulant pr.c.ara Au- 

•uorum cxempla, quffl quoUdie Tibi ante oculos versantur. Hi mutua 

dileclione, 



dilectione, intimaque animorum conjunctionc, Tc praeclare docent, quanta concordia cnm 
aequalibus vivere debeas. Ili pulchra contcntione dc sola pictatis palma lamquam in speculo 
ostendunt, quam lau.Iabilitcr cum Sercnissimis Fratribus et Sororibus contendcrc possis sine 
ulla animorum dissensione. Ili dcmum virlutes quaslibet Regias, quibus ad summum Imperium 
asccndere meruerunt, moiibus suis elcganler repnesenlant, easdemqne animo Tuo prudentibus 
monitis suavitcr instillant. Sivc igitur oculos converlam ad insignes corporis animiquc dotes 
quibus ornata es ; sive ad solida pietatis virtutnmque fundamenta, quas feliciter jaccrc ccBpbtl' 
sive ad solhcitam Augustissimorum Parentum curam, qua perfectionem Tuam modis omnibus 
studcnt promovere; sive ad eximins virtutes Principum Austriacarum, quas in Religiosisstma 
Matre coram intucns; sive dcmum ad Aulam ipsam Viennepsem, qua> nullam ad ajtalem adul- 
tam perdueit Archiducem, nisi arlibus. scientiis, moribusquc et virtutibus pcrpolilam ■ omnia 
insmuant, ommaque promitlunt, Te ietale maturiore non minus illustrcm fore morum su 
et sanctitate quam Auguslis Natalibus. Quapropler SERENISSIMA DOMINA NOSTRA, cum tanta spe 
excitati, lum plurimis titulis obslricli, votis precibusque Deum Oplimum Maximum rogare non 
dcsiucmus, ul, patrocinante cum Sanctis omnibus Sanctissima Virgine Maria, Te cum Auguslis- 
simis Parentibus, cum Serenissimis Fratribus ct Sororibus, cum tola denique Augusta Familia 
diutissime incolumcm servarc, clementer protegcre, ac ccelestibus favoribus replere dignetur 



SERENISSIMA ARUIIDUX 
SERENltATIS TIM- ARCHIDUCALIS 



Devotissimi clientes 

JOANNES PINIUS 

JOANNES STILTINGUS 

JOANNES LIMPENUS 

JOANNES VELUIUS 

SOCIETATIS .ir.SU. 



SYNOPSIS 



SYNOPSIS 



TOMI PRIMI 



DE ACTIS SANCTORUM 



SEPTEMBRIS. 



Progredimur ad mensem Septembrem, cu- 
jus primus tomus lolius (Jpcris est qua- 
dragesimus primus. Ilic autem dics dunr 
i.iv.iL tres, Sanctos vero nominatim 
expressoa centura quadraginla et quatuor conii- 
ini, prster manipuloa anonyrnorum , qui ad 
septem millia et centenos aliquot rnartyres 
extenduntur. Tomo praefigitur Tractatus prasli- 
minarifl de antiquato Diaconissarum officio, in 
quo multa ad eam materiam spcctantia, ex 
variis scriptoribus collecta sunt ac discussa. 
Porro Sanciis novi Testamenti, secundum qua- 
tuor classes de more rccensendis, pr£emitlimus 
ccelites , qui in veteri Lege sanctitale clarue- 
runt. Primus est inclytus Israelitarum dux 
Josue, dc cujus natalibus, virlutibus , gcsiis 
bellicis, prodigiosis victoriis, vita demum tota 
ac morio fuse atque operose disseritur. Seaui- 
tur Qedeon, alter ejusdem populi dux, scu ju- 
dex, prodigioso triumpho celeber, cujus gesta 
pari dlligentia discutiunlur. iliscc accedit prae- 
clarissima vidua, Anna Prophetissa, quae Cliri- 
Btum Hoininum in templo oblatnm cognoscerc , 
atque aliia annuntiare meruit. 

EX STATU ECCLESIASTICO. 

Primum locum damus Prisco, utpotc reliquis 
antiquiorl , qui Christi dicitur fuissc discipulus, 
et primus luit Capuaruc irrlcsiic cpiscopus, 
marlyrio etiara clarus. Aliura quoque Prisoim 
episcopum, cum undecim Sociis ex Africa pul- 
smn in porsecutiono Wandalorum, sibi vindicare 
nitunlur Gapuani. At certius est, omnes duode- 
cim fuisse periculo submersionis expositos in 
cariosa uavi, ac deinde in variis regni Neapo- 
liiimi locis vitam finivisse, quam Priscum praB- 
iuisse Capuanaa ecclesias Nomina aliorum sunl 
Castrmsis, Tammarus, Hosius, Heraclius, Sc- 
cundinus, Adjutor, Marcus, Augusius, Elpidius, 
Canion, Vindonius. Primus episcepus TuderUnus 
in Dmbria fuit TerenHanus, martyr cum socio 
Flaooo; aon vero agnoscimus Terentianwm altc- 
viim Dertonensem : nam qui Dcrtonae colitur 
Terentianus, non alins est a Tudertino. Acce- 
dunl ex eadem Italla episcopi Regulus Africanus, 
maityrioin Tuscla COtonatus; Feiix item marlyr' 
ni creditur, in Tuscia; Conskmtius Aquinensis 
prasul, Unius Veronensis, Auxanus Mediola- 
nensis, Martinianus Comensis, ac Guala Bri- 
xiensis, qui ot Apostolica legaUoue inclaruit 
0rnanl «inoque Italiam duodecim fratres mar- 
tyres Beneuentani a translaUone corporum dieli 
qui origine Africaoi varias ragui Neapolitaoi 



civitates morte sua honorarunt. Ad duo tan- 

tum ex iis ad statuni ecclesiasticum spcctant , 
videlicet Doriatus presbyter et Felix diaconus. 

Gallia non paucos etiam dedit Sanctos episco- 
pos, in hoc tomo illustratos. Sixtum ct Smi- 
cium celebrant Remenses, ut missos a S. Pe- 
tro, scd perperam; cum Galliam non attigerint 
ante imperium Diocletiani; de Nivardo item 
Remensi disseruimus. Firminum antistitem suum 
confessorem, ab alio ejusdem nominis marLyre 
distinctum, colunt Ambiannnses, qui nupcr dc 
corporc ipsius acriter dis;'ntarunt. Ambrosinia- 
num habent Fontanenses prope Divionem in 
Burgundia , Victorium Ceuoraanenses , Lwpum 
Senonenses , Justum relicto episcopatu et vita 
eremitica mirandum, et Elpidium Lugdunenses; 
Justum quoque suum seu Justinum Argcntora- 
tenscs, et Justum tertium Claromontani, Agrico- 
lum vero Avenionenses. Tullenses Mansuctum 
antistitem suum ad tempora S. Petri referunt; 
at nos mullo tempore posteriorem credimus. 
Godcgrando aut C/irodogango Sagiensi martyrii 
laureola vindicatur. Gallis quoque debetur Vin- 
centius episcopus, cum Lscto presbytero martyr, 
Aquis Tarbellicis in Novempopulania; uti et Pla- 
cidus acolylhus in provincia Bituricensi. 

Ex aliis provinciis ad statum ecclesiasticum 
pertinent, Neophytus episc. Leontrnis in SiciMa, 
Remaclus Trajectensis ad Mosam , rebus gestis 
et miraculis illuslrisstmus apud Belgas; Macnis- 
cius Connerensis apud Hibernos, Aristion vel 
Aristeus Alexandriaa ad Issum apud Orienlales, 
qui Ammonem quoque diaconum martyrem cum 
quadraginta Virginibus habent Heracteae in Thra- 
cia; ac tandem Vincentius presbyter martyr 
colilur Bisulduni in Catalonia. 

EX STATU MONASTICO. 

Primus occurrit /Egidius , origine Graacus , 
qui m Provinciam peregrinus advenit, et in 
Seplimania vitam finivit saeculo vin, non vi 
ut plurimi volucrunt neoterici, quorum senten- 
tiam operosa disputatione refutavimus. Vita ut- 
cumquc antiqua, scd minus exacte scripta oc- 
casionem dedit dubitandi de Sancli alate Gesta 
S. Aigulphi abbatis Lerineusis et martyris cum 
al.quot sociis Monachis, variis item disquisitio- 
mbus locurn prabuerunt. Guardia Pratorum in 
Cataonia habet Petrum Armengol, ex Ordine 
B. M. V. de Mercede redemprJonis captivorum 
martyrem cujus Acta ccrta magis sunt quam 
prolua Hispanus quoque cst .Egidius abta 
S. Marlun de Castafieda |„ regno" LegionensT 

sed 



SYNOPSIS 



stid minus notus. Nec multo notior Theoctistus 
hegumenus in territorio Hierosolymitano. Cele- 
briores in Palaeslina sunt Brocardus, secundus 
Prior gcncralis Ordinis S. Mariae de Monte Car- 
melo, et Elpidius abbas a Palladio celebratus. 
Hunc praecipue nunc colunt Elpidiani in Piceno, 
quorum oppidum a S. Elpidto denominatum. 
[nvestigandum fuil , an abbas ille Palaestinus 
vivus in Italiam pervenerit , uti facile credide- 
runt Elpidiani. Vivum eo non pervenisse , cer- 
tum existimamus: at mortui corpus in Pice- 
num fuisse translatum haud difficulter credemus. 
Vivum et prodigiis inclytum, teste S. Gregorio 
Magno, Italia habuit Nonnosum , praepositum 
monasterii in monte Soracte : at defuncti cor- 
pus a mullis saaculis possederunt Frisingenses 
in Bavaria, qui tamen nonnullas reliquias Ita- 
iis remiserunt , et partem corporis prascipuam , 
diu latentem , feliciter hoc saeculo repererunt. 
Alii in Italia minus cogniti sunt Arcanus et 
/ErfuUus eremiUe , apud quorum habitationem 
eremiticam creditur paulatim coaluisse oppidum, 
Burgum sancti Sepulcri dictum. Octavianus 
prope Volaterras in Tuscia, Cosmas apud Vene- 
tos , et Albcrtus Besutius in ducatu Mediola- 
nensi item eremilae vixerunt : Jacobus vero et 
Philippus ex Ordine Minorum Mevaniae in Um- 
bria martyrii coronam sunt adepti. 

EX STATU S,ECULARI. 

Sulis Martyrologiis noti sunt raartyres Africani 
Tascius, Dubitatus, Vaientus et Donatus, uti el 
alii quidam Antiochiaa, Adrianopoli, Arimino, et 
Siciliie attributi, suisque locis memorati. Pluscu- 
lum innotuit de Arealdo martyre Brixiae passo, 
ct Cremona? culto. /E|iie obscura sunt gesta 
Bossiani, qui utrum ad hanc , an ad aliam 
classem pertineat , non definimus , cum solus 
fcre cultus ipsius in dicecesi Laudunensi nobis 
iniiutuerit. Antoninus martyr Apameae in Syria 
passus est; nec crcdimus alium esse passum 
apud Apamienses in Occitania , neque in His. 
pania alium. Concordii, Theodori , aliorumque 



plurimorum marlyrum Nicomediensium brevia 
dantur Acta. De Sandafio martyrc apud 
Cordubenses in llispania breviler actum. Ve- 
rum uberrimam scribendi materiam sugges- 
sit S. Stcphanus Hungarorum rex primus , 
et gentis suae aposlolus. Vita ejus non male 
scripta a Carthuitio episcopo , auctore suppare. 
Kanc eruditi hactcnus legerunt, qualis a Surio 
edita est, turpi mendo ftedalam : Gisela enim 
Stephani conjux , ibi dicebatur jiiiu S. Henrici 
imperaloris, cfUi liberos numquam genuit. Badem 
lameu Vita correctior edita fuit Cracoviae an- 
no 1511 , atque illius editionis gcminum exom- 
plar, una cum exemplari Ms , nobis ad manum 
fuit, in quibus Giscla non filia, sed soror Ilen- 
rici recte dicilur. Porro non solum enarranda, 
sed defendenda etiam fuere hujus Sancti gesia ; 
quia scriptor, quidam hWorudoxus anno 1740 
sola fere audacia armatus, atque exundanti bile 
in Romanam Eeelesiam excitatus, non pauca ex 
iis, eaque certissima negare sustinuit. 

EX FEMINEO SEXU. 

Post Annum prophetissam , antlquissima cst 
Pho-be diaconissa, ab Aposlolo laudata. Anliquie 
eliam, sed parum cogmtae, Bunl martyrea aqui- 
leienses, Ewphemia, Dorothea, Thecla, Erasma. 
Acta qualiacumquc dantur de ttasilissa Virgine 
et marlyre Nicomedionsi. Prolixiora sunt Acta 
Verenw virginis, Zurzachi in Helvetia deronctae; 
at nun omnia seque certa. Illustris apud Vene- 
tos est memoria Julianw virginis, et abbalissae 
Ordinis S. Benedicti, cujus Vita scripta. Lova- 
nii in Brabantia Margareta cciebralur virgo et 
martyr; de cujus cultu , gcstis ct miraculiS 
lectorem instruimus. Accedunt Rosa cum Pla- 
ta/to, illius fursan tilio , Sulci in Sardinia ; 
Martha vel Marthana in territorio Antiochcno ; 
Maxima martyr Roraas; ac tandem Tarasia Ou- 
renii in Lusitania defuncta. Ili sunt praeclpui 
•Sancti, dc quibus in hoc lomo agitur, omi.^sis 
tamcn nonnullis , quorum sola fere nola sunt 
nomina. 



FACULTAS 



FACULTAS R. P. PROVINCIALIS 
SOCIETATIS JESU FLANDRO - BELGICjE 

ET SUMMA PRIVILEGn CjESAREI. 



Cuin Edictis Pkilvppi II Ikspaniarum Ilcgis, deinde Serenhsimorum Archiducum Albcrti et Isa- 
bette, Betgii Principum , rursumque PhiUppi III, oc novissime Caroli II Regum , confirmatis 
ii Decembris 1692, et m Julii 1694, Provincialibus Socictatis Jesu , per Flandrobelgicam pro 
tempore futuris , potestas facta sit eligendi typographos ct bibliopolas , qui , ad atiorum qv.o- 
rumcumque exclusionem , soli imprimere ac reimprimere, et vendere possint libros et Oprra 
quslibet, rite approbata , curantibusque ejusdem Socictatis Patribus edita aut porro edenda , 
sub consueto sute Majcstatis Privilegio , non aliter impctrando , quam in scriptis obtenta et 
prxewhibita licentia prxdicti Ptovincialis ; idquc sub gravibus pccnis , in contraventorcs aut 
aliter impre.isa importantes stafutis, ut latius *in ipsis patcntibus litteris apparet : cum ctiam 
sua Cwsarca Majestas idem valere voluerit in ditionibus , S. R. Imperio subjectis ; 

ICgo 'infrascriptifs Societatis Jesu pcr Flandrobclgicam Prscpositus Provincialis , potestate ad 
hoc mihi facta ai> Adm. R. P. N. Piwposito Generati Franciscn Retz , concedo Bernardo Albcrto 
vander 1'Iassche (acultatem sic imprimendi, ct per se aliosque vendendi infrascriptum Opus , 
ex more nostrx Socictatis ( quod Iiisce attestor ) rccognitum et approbatum; videlicet , Tomum 
{imiium de Artts Sanctorum Septcmbris, collectis et iltustratis per Joannem Pinium , Joannem 
Siiituigum, Joamem Limpenum, Joannem Veldium , Socictatis nostrs- presbyteros Theologos. 
In quorum fidem hasce , manu propria subscriptas , consuetoquc nostri oflxcii sigitlo munitas , 
dedi Ipris xvn Martii kdccxlti. 

PETRUS DOLMANS. 



SIJMMA PRIVILEGII REGII. 

UffisarcB el Regiae Calholicas Majestalis diniomaie sancitum « ( „ D • 

Joannia Pinil c Sociotate Jesu ejusve ad n !Zl T ' qms ' praler voluntatem 

uUo mo(Jo • ■ 1 .11 , t,an a Sanctorum Acta Adjutorum et Successorum , 

»'o ve, ja,„ editos i ' £2i "J*; *JZJT '?T eon,mden ' de ^"» 

boat: qni aecus laxit, conOsca! LmMarium hT eXCud , emlosve invehat . venalesve ha- 

Signat P. VAN CUTSHEM. 

~ J^rvsr fi^rt ■ r "- -*- — - - 

""""" ■'""•••'V- ■ ifertii «nccx,.v, * "" PeJ ~ ^" rf **»» mprmum publicet. 



APPROBATIO 



APPROBATIO ORDINARII. 
T 

-L omum pnmum mensis Septembris de Actis Sanctorum cum Tractatu prxiiminari ad eum- 
dem de Ecclesue x Diaconissis , solide ac erudite elucubralum a ItR. PP. Joanne Pinw Joanne 
Stdtmgo, Joanne Limpeno, et Joanne Veldio , Societatis Jesu Prcsbyteris ac Ilagiogranhis Ant- 
verpiensibus , pervolutavi attentius , nec in eo reperi , ntii quod zdificet , quodque ad maio- 
rem Dei ac Sanctorum ejus gloriam , nec non ad Heipublicx Litteranr plmiorem de aL 
Sanctorum mstructionem plurimum conducat ; proinde prelo dignum cmseo. Oatum Antvcrnix 
viir Martii mdccxlvi. ' 

G. A. J. DE IIEZERIU 
Ecclcsiae cathed. Antvcrp. Prcsbyt. Gan. 
Grad., Sede vacante Vicarius generalis , 
Scholast., ejusdem dioecesis Ollicialis, Ju- 
dex Synodalis , Decanus Chrislianilatis , 
Librorum Censor. 



PROTESTATIO AUGTORUM. 



l^uod identidem protestati sunt decessores nostri , in hoc dc Actis Sanctorum Opere se serva- 
tas velle Urbani Papae VIII Constitutiones ; neque suis , aliorumve huc relatis Commcntariis aliud 
pondus tribui , quam sit historiaa , ab hominibus errori obnoxiis scriptae : idem ante hunc pri- 
mum Tomum Septembris denuo protcstamur. 



JOANNIS PINII 



AD TOMUM I SEPTEMBRIS 



TRAGTATUS PR.ELIMINARIS 



DE ECCLESLE DIACONISSIS. 



PRJIFATIO AD LECTOREM. 



Sancta Phcebe Diaconissa , quae die iii liujus mensis Septembris laudatur , pra^enlis 
Tractatus elaborandi cogitationem miiii injecit. Quippc cum considcrarem multa ac varia 
conlineri in isto sanctissimae hujus Mulieris officio , qure a primsevis Ecclesia* temporibUg 
inchoata , ac deinccps labentibus sseculis conlinuataot amplificata, elucidari posscnt ; visum 
mihi est matcriem illam a primis exordiis repelcre alquc ad ulteriora tempora deducere , tamquam 
argumentum lectoris antiquitatem arnantis attentione non indignum. Nec vero ah islo me lahore 
absterruit , quod non ignorarem , plures auclores de Diaconissis scripsisse. Eteoim etiamsi illorum 
lucubrationes copiosam mihi materiem pra-buerunt in colligendo hoc Tractatu ; tamen opcrae 
pretium mc faclurum existimavi , si , quae multi sparsim dumtaxat memorant , sub uno quasi 
aspectu hic ponerem. Porro non ila usus sum lucubrationibus alienis , ut non varia dc mco iis 
adjecerim , prout perspicuum fiet lectori praesentera historiam cvolventi. Non infrequena in ca 
occurrit mentio Constitutionum Apostolicarum , ut vocantur. Quamquam erudili varios in illis er- 
rores delexerint, atque apud omnes in confesso sit easdern , prout jam circumfcruntur , neque ab 
Apostolis , neque a Ctemente I Pontifice composilas fuisse; non cst tamen quod quis miretur, 
nedum mihi vilio vertat, ssepe a me proferri praedictas Conslitutioncs , ubi agunt de Diaconissis : 
cum illse et a viris doctis afferantur , et non probentur in hac materia csse corruptae , et aotiquaa 
admodum sint , qualemcumque habeant auctorcm. Cerlc Joannes Morinus in Pnefatione , quas 
partem n Commentarii de sacris Ecclesiie Ordinationibus proxime prsecedit, tantam Gonstitutionibus 
Apostolicis antiquilatem adscribit , ut non vereatur aflirmarc illas , qua spcctant Onlimttionrs 
„ sacras , inter quas etiam agitur de Ordinatione Diaconissae , non prxcise ut ab Apostolis editas , „ 
sed ut ante mcd annos in Oriente usurpatas fuisse. Plura crudilum lectorem praemonere , non 
necessarium essc judicavi. 



CAPUT I. 

Diaconissarum antiquitas ; requisila; vestitus; officia. 

in ,i, conissis, X am antiqua est Diaconissarum in Kcclesia mulieres conjugatse, sed vidux dumtaxat velmr* 

atmporeApo- mstitutio , ut earumdem origo ad tempora gines ad illud assmnebantur, sicut mvenies in 

ttolorum msti- Ap OS t i orum -referenda sit, sicut pluribus proba- Commmta/rio S. Phcebes dicto jam di& : quibus 

iti3,reiuire o- ^ ^ diem iii Iiujus Mensis in S. Phcebe Dia- addi possimt ista ad pleniorem rei '• declarationam. 

oe\ otduitat ' conissa. Adde , quod Plinius Junior Vtb. x Auctor Constitutionum Apostolicarum lib. Vi , 

unitu uirt, epistolaxcvuadTrajanumimperatoremdatamim- cap. xvn, pag. 348 editionis Cotelerianm sic seri 

stras , id est Diaconissas , memoret sxculo u bit : Diaconissa . . cligatur virgo pudica; sin mi- 

ineunte. Epistola ista habctur tomo I Februarii, nus , saltcui vidua ; et non qualibet vidua, sed 

die i a pag. 19 , et sic enuntiat : Quo magis unius quondam viri uxor. Quae vero tales non 

necessarium credidi , ex duabus ancillis , quai erant, excludebantur a munere Diaconissarum, 

ministrte dicebantur, quid esset veri et per tor- cum jubercntur Ulis obedire, ut ibidem dicitur 

menta quaererc. Scd nihil aliud inveni etc. Va- lib. m, cap. vn, pag. 281 : Uaque npnrlet vi- 

ria autem in scxu femineo erant requisita , an- duas honeste aetatem agere , obedienlefl episco- 

tcquam ad hoc munus jn-omoveretur ; nam non pis , presbytcris ct diaconis , insuperque ct Dia- 

Septembris Tomus l. fi conissis. 



AUcTOIU. 



II 



COIUSSIS. 



DE EGCLESI.I-: 



Solis itaque viduis unius mn 



et 



•irainibus patebat illud officmm 
2 Anud S Epiphanium m Ewposttume fid* 

ut prohatur ex l AP ua °- u l f Prtavio edltOTUm 

ci«, CatholkVB tomo I Openim a ™° { _ 

*m* - - V ag. U04 lerjuntur ista de Dtacomss . U» q 

nnrt unas nuplias vidnae , vel perpetuae virgines 

ConcUiorum «b~ ^«tf^^ 
rtwc diaw admttttt : Viau<e ^» »a 
es , qu* ad minislcrium baptizandarum mulu> 
rum elignntm etc. ln viMu autem potera tvte 
mtegn^ssufpUreui t quod^atideerat.E^ 

pluma/rerTsoz nuslib.vmHtitmzecclesiasto- 

cs, cap. ix de Olympiade toquens : Hanc , m- 
quii, cum nobilissimo gcnerc orta esset , quamvls 
juvenili atate viduam ; tamen quia jux ta Ie- 
ges ecclesiaslicas cgregie pbilosophabahir , 
Nectarius (paVriarcha Constantinopolitanus ) Dia- 
conissam ordinaverat. De ztate porro in Diaco- 
nissk requisitamoxdicam.S. Joanncs Chrysosto- 
musinHomiliaxi vn UludiTmoth.cap.ni. f. 12: 
Diaconi sint unius uxoris viri , Diacomssas 
in hoc fuisse similes diaconis afflrmat, et lau~ 
B dat his verbis tomo XI Operum pag. 605 novtssi- 
mw editionis : Haec Diaconissis, inquit, etiam 
mulieribus compelunt. Valde enim uecessarium 
D0C in Ecclesia sral , et utile alque honeslum. 
Audiamus insuper Tertullianum a Ludovico de 
la Cerda illusPratwn , tomo I lib. i, sive Ixb. xiii 
ad uxorem, pag. 621 ita loquentem : Praescri- 
ptio Apostoli - ■ digamos non sinit preesidere, . , 
viduam adlegi in ordinationem nisi univiram non 
eoncGdil. 
ttemioienua, 3 } n ,icr alia vero requisita in Diaconissis de- 
bebat cssc scientia ad exercendum suwm ministe- 
rium accommodata : vult enim concitium Car- 
tltttqiiirnsi- ntodu assnjltattitti , Ut lam insLrUC(33 

sinL ad offlcium, ut possint aplo et sano scrino- 
nc docere Imperitas et rusticas mulieres , tcmpore 
quo baptizandae sunl , qualiter baptizatori inter- 
ni-itlii' irspiindeaiil, cl nualiter, accepto baplis- 
matc vivant. Nequc dubitandum est , quin 
prm reliquiS ad Diaconissarwn offlciu/m requisitis 
potissimum i/n eis locwm habere debuerit solida- 
nim riiiithnii ewercitaUo, Ecquid enim aliud 
spectavil Ooctor gentiu/m i Timoth. v , y 9 et 
G io dic&ns : Vldua eligatur non minus sexaginta 
annorum, quee fuerit unius viri uxor. In operi- 
bus bonis testimonium habens, si (ilios cduca- 
vlt, si bospitio recepit, si sanctoruhi pedeslavit 
etc, VitiB itaque virtutibus praeditse merita rcqui- 
rrhni [postolus ad mutiebre hoc in Ecclesia mi- 
nisleri/um, Audiaturde hac rc S. Joannes Chry- 
sostonnts , qui ht Homilia xi modo citata ad 
n-rstntt S. Pauli \\ Mulicrcs similitcr, hxc obscr- 

v<tt ; Ministras seu Diaconissas dicit (Apostolus ) 
■ pudicas, non bilingues, sobrias, Qdeles in 
a oranibus ». Quidam volunl hoc dc mulicribus 
simpUciter dici ; sed non ita res se habet. Quid 
cuiui sihi vellet, si Lntst haec dicta aliquid de 
nuiherilms tnnuihus insereret? sed hic loquiturde 
iis, quea in Diaconissarum dignitatem adlectee 
fucrant. Concilitm Chalcedonense statim citan- 

ditm rirttttts ac .sacuti.r tn Dutconissa sinc dttbio 
rationcm ftooeri voluit , dum oniinandam dixtt 
cum accurata examinalione. 

»r'.i3 annomn ', X( xUxtcin vcro DiaconiSSarum , de qua 

W ' H "' V "" nite num. 2 "icntto cst facta, i uod attinet; d 

Ula cssc, r.r prtcsct S. Pauli non minus se- 
xaglnta annorum. Concilium vero chaiccdoncnsc, 

quod cst ncumcnicum iv, anno 'i51 cclebratum, 



DIACONISSIS 

mnum dumtaxat quadragesimum requisivit , 1> 
ZZ ^ apud Labbeum tom. \S ConctUornm 
ZZna 764 statuens , Piaconissam nor l es e 
muhcrem ordinandam ante annum quad.a (- 
simum. Smulo autem quarto Theodosius imperatm 
decreto Apostoli inhccrens, Nulla, utqmt de Dta- 
conissis agens loco inferiusdesignandocap. m, § i, 
Digi cmensissexasinta annis . . ad Diaconissarum 
consortium transferatur. Contra vero Juslmia- 
nus imperator sxculo vi xtatem quamdam me- 
diam eisdem prxscripsit, annos ab Apostolo pro 
illis constitutos restringens ad quinquaginta cir- 
citer, prout licet videre infra cap. in i il, idque 
sive sint virgines, sivc unius viri qrne fuerant 

uxores. „ . . . . 

5 Morinus in Commcniario de sacns hcclcsix admmoremre. 

ordinationibus parte lli Exercitatione xcap. li, "Ztelana 

num. 5 , Zonaras , aii , in xv can. Chalcedo- 

nenscm rationem petit conciliandi quosdam ca- 

nones cum Apostolo. Nam Apostolus vult Dia- 

conissas eligi e viduis, quaa sexagesimum annum 

atligerunt. At canon Chaicedonensis citatus , et 

alii , statuunt quadragesimum annum sufficere. 

Zonaras cum nonnullis aliis , quos refert , ait , 

Apostolum esse de viduis intelligendum ; cano- 

nes vero de virginibus ad eamdcm dignitatem 

electis : virgines , eo quod virum passae non fue- 

rint, nuptiarum desiderio viduis minus accendi. 

H&c Apostolum cttm canonibus conciliandi ratio 

visa est quibusdam satis / lausibilis ; quia vi/rgi- 

nes quadraycnarise pferu que minori tenentur 

7iuptiarum desidcrio, quam, id xtatis viduae. Vc- 

ruin quoniam canon Chalcedonensis concilii mo- 

do recitatus , et sanctiones imperatorum . quas 

dedi, ita videntur loqui, ut distinctio jam dicta 

non tam commodc elici cx cis possit ; into vcro 

Justiniani sanctio eamdem clare excludat : ma- 

gis mihi arridet alia ratio Patrum concilii 

Qviitisexti anno 692 habili , apud Labbeum 

tomo VI col. 1161, qui Apostotum cum conciliis 

componunt hoc modo : \i\ divino . . . Apostolo 

scriptum est , sexaginta annorum viduam in 

ecclesia eligendam ; sacri autem canones quadra- 

ginta annorum Diaconissam ordinandam esse sla- 

luerunt : cum Dei Ecclesiam Dei gratia poten- 

tiorcm ac robu&tiorem evasisse, et ultcrius 

procedcrc vidisscnt, Qdeliumque ad divinorum man- 

dalorum observationem firmitatem ac stabilitatem. F 

6 Quxri ctiam potcst , an Diaconissse gesta- An vestitus ea- 
rcnt habitum a sxculari distinctum. Apud Ar- rum 
cudium dc Concordia Ecclesiw Occidentalis ct 
Orientalis in septem Sacramentorum administra- 
iione lib. vi, cap. x, pag. 472 cx Nomocanone 
Matthxi lilastarii (qui an hactenus editus sit, 
non novi) littera r respondentur ista : Vetusti 
sane libri , qui cerimonias omnium ordinationum 
diligenter complectuntur , . Diaconiss^ pra:- 
scribuntur . . habitum monachalem , et eum qui- 
dem pcrfectum. Hinc colligo, usum veli con- 
cessum etiam fuisse Diaconissis in Oriente. An 
vero idem fuerit factum in Occidente, non ha- 
beo expioratum. Gelasius PP. I viduas non debere 
velari indicat, ac velari etiam prohibet. Sic 
enimscribit in epistola ix ad cpiscopos per Luca- 



ntai,, et lirntios ac Siciliam 



constitutos cap, xni 



apud Labbeum tomo IV col. 1191 : Vidu 
tem velare ponliBcum nullus aLtentet , quod nec 
auctontas divina delegat , nec canoDum forma 
praeswuit. Non est ergo penitus usurpandum ■ 
eisque sic ecclesiaslica sunt fercnda praBsidia ut 
nihil committaturillicitum. 
7 Cabassutius in Xotitia ccclesiastica concilio- 

rum 



TltACTATUS PR.ELIMINARIS. 



III 



a swculari di 
versun ? 



Xfulta ennit 



et varia 



rum pag. 26 Viduas, ait ew hoc Gelasii loco, 
quales erant Diaconissae, velari omnino prohi- 
bet Gelasius. Verumtamcn confxci hinc neuti- 
quam potest, Diaconissas in Occidcnte velatas 
non fuisse. Dc viduis cnim agit Gelasius, de 
Diaconissis tacct. Jam vero cum in Ecclesia fue- 
rintviduse Diaconissae, sivc in ministerio cjus- 
dcm Ecclcsix constitutn- ; et mduse tantum, sive 
riduitaii succ adjuneiau, Diaconissamm dignita- 
tem non habcntes ; non video satis, cur dicta 
Pontificis Cabassutius rcferat ad viduas Diaco- 
nissas. Probabilius autcm nuhi cst, Gelasium 
logui de solis viduis, non vero de viduis Diaco- 
nissis. An autem mirum videri debeat, si Dia- 
conissw ctiam Occidenta/es vestit.r fuisscnt quodam 
singulari indumcnto una cum velaminc capitis, 
de quo hic disputatur, cum, peracta sua con- 
sccratione , Diacmussa imponat vclamen capili 
suo , palam omnibus de altari acceptum? Ihc 
autcm praescribit Ordo Homanus in Bibliothcca 
Patrum cditus, qui ritum exhibet et Missam 
peculiarern Ordinationis, ut vocant, Diaconiss<r, 
g prout videbitur postea. 

8 Ad Diaconissarum offwia jam progredior. 
Erant ea multa et varia : de quibus consule 
Commcntarium historicum S. Phcebes. Majoris 
autem declarationis graiia appono hic sequcntia 
1°. Rusticis el imperiiis mulieribus ewponebant 
fulei CatholiCtT principia, vcl ritus ad baptismum 
accommodatos, ut ex dictis antea num. 3 confi- 



AGCTOBZ 

3. P. 



communicationc ad Kcclcsiam admittantur. Ta- 
""'/w, inquam, Cgprianus ita SCripseril ; id ta- 
men negotii concreditum fuisse Diaconissis suo 
tem/iure S. Epiphanius non obscurc testatur in 
Expositione fuici Catholicr tomo\ Operuma /V- 
tavio editorum pay. 1104: Diaconissae . . adhi- 
benlur, ut mulicrum decoris et honestalis eausa 
sint adminislr», si id forle necessc fuerit, sive 
dum baptismo iniliandaa suut, sive dum earum 
corpora pcrscrutanda. 

\QQuinto, aliud insuper Diaconissarum mu- Dtacmtuarum 
nus mcmorat Joseph Simonius Assemmus tomo III 
BibliothcCcT Orientalis partc n, pag, 848, in eo 

videlicet positum, \n chrismate vel olco nuda 
muUerwm corpora lam in baptismo et conQrma- 
tione, quam in extrema Unctione ungerent, 

nempc unctione mere cseremoniali. 6«. Totam 
supcllectilem sacram, pnrsertim in monialiwm 
camobiis, commissam fuis.se earumdem curse m- 
dicat idem auctor. Credibile porro est, prvpter 
istavelnonnullaecc istis offlcia, in agapis Ec- 
Clesiz seposiiam pro Diaconissis fuissc partem ali- 
quam, uti dtcitur Constifutionu», Apostolicarum 
iib. vm, cap. xxxi : Eulogias, qucc in mysticis ob- u 
lationibus supcrsunt, diacoui ex voluntate epi- ' 
scopi aut presbyterorum distribuant clero: epi- 
scopo ;-artes quatuorj pivnytero partes tres; 
Diacono partesduas: c;eteris vero , subdiaco- 
nis, vel lectoribus , vel cantoribus. vei Diaco- 



nissis , partem unam : id enim pulcrum , ct 
citur. 2°. Incommunem quodammodo una cum coram Deo acccptum est, unumqueinque secun- 
diacono veniebant partem curarum circa viduas: dum suam dignitatem honorari ; nam Hcclesia 
undclur jubentur illis obcdire lib. in cap. vn non confusionis, sed ordinis cst 'schoia. Obsorva 
ConstitutionumAposto(icarum,utvocantur: Ita- hic duo: quorwm altcrum cst , officio Dia- 
que oportet viduas honeste aetatem agcre , obe- conissarum mnexam fuisse aliguam in Eoclesia 
dientes episcopis, presbyteris ct diaconis, in- dignitatem : alterum, per eulogias, inter varias 
superque et Diacomssis. 3°. Mulieres ecclcsiam alias significationcs huic voci subjectas, i/ntelligi 
ingrcssas, et quo sedereni loco nescias, suo quas- hoc loco panem a populo oblatunij et a sacer- 
quc statuebant loco Diaconiss,r } in hoc diaconis dote bcnedictum, non consecratum. Apud Cote- 
ctiam simiies, prout ibidcm lib. n, cap. lviii lerkm in notis ad locum citatum prmter panem 
dicitur his verbis : Cum autem pauper , vel ponitur etiam vinvm. Plura dc dicta voce dat 
ignobilis vcl peregrinus , isque senex et juvcnis, Cangius inGlossario. 

interveneril, sedibus occupalis , iis quoque 11 Singulare est, quod dc Diaconissis ?iarra- offiaa 

tur apud Mabillonium tom. II Musei Itafiei in 
Ordme liomano, qui de gradibus Romwnse Ec- 
clesia; inscribitur, ubi pag. 91 occashne ncomi/- 
starum sunt ista: Kxpletis oinnibus, Missa rlte 
completa , stant regioncs paratsa ad singuios li- 
tulos pcrtinentes, cum candelis ct (hurilmlis, 
ut proprium suscipiant aacerdotem. Ponlifea au- 
tem dat ei sacerdolalia indumenta. . Egredfentes 
autem de basiliea sancli Pelri . praecedent ' • /"■ r^edum 
unumquemque vel triginta candelabra cum tliuri- 
bulis. lpse sedet super cquum alhum ■ prsece- 
dcns el subsequens populus canit ei laudem. Si- 
militer etiam fcminae Diaconissae. . , qu;e eodem 
dic bcnedicuiitur. Librum autem istum seu Or- 
dinem tcmpore fortassis Leonis PP, III etmscri- 
ptum cssc, observatur ibidem pag, 39 vn notula, 
Sedit iste Pontifccc ab anno 795 ad 810. 



diaconus ex toto corde locum faciet: ut non 
gratiiicatio ejus homines spectet , sed Deo 
acceptum fiat ministerium ejus. Idem et servet 
Diaconissa in advcnicntibus mulieribus sive 
C pauperibus sive divitibus. 

9 4°. Dum virgo Deo sacrata veniebat in 
suspicionem amissa: integritatis, Ecclesir Prwlati, 
fidcm habentes testimonio Diacouissarum, illam 
relinquebant examini ac scntenli.r earum exi lo- 
randam. Tametsi enim Cyprianus in epistoia ad 
Pomponium ui, col. 220 editionis Opcrum no- 
vissimae Venetse, dc hujusmodi virginibus scri- 
bens, dicat: Nec aliqua pulet, se posse hac 
excusatione defendi, quod inspici et probari 
possit, an virgo sit, cum et manus obstctricum 
ct oculi saepc fallantur etc. Ac paullo post: In- 
spiciantur interim virgines ab obstetricibus dili- 
genter, et si virgines invcntae fuerint, acccpta 



F 



CAPUT 



IV 



DE ECCLESIvE DIACONISSIS 



AUCTOHt? 

J. V. 



CAPUT II 



De Diaconissarum ordinatione. 

« I. Diaconissarum ordinatio ex antiquis doeiimenlia iprobata; 
* eninimodi illa esset; earumdem digmtas; error hsereti 



cujusmodi 
corum. 

Ordo Diaconti. 'Priusquam de Diaconissarurn ordinatione ser- 
,anm monem instikto , monitum volo lectorem, non 

agihicdeordinatione stncti nommis seu sacra- 
mmtali;seddeea,qu# sit cxremonialis ci im- 
propria, sieut latius postea dicam. Nota autem 
est Diaeonissanm ordinatio ex Patribus, conci- 
ins, sancUonibus mperatorum, ac libris rttua- 
lihas opud (hwnWlrs. Non repciam QUSB de PaUri- 
ous et cmciliis modo dm cap. i, sed hsc addo. 
S. Epiphanius hxiesi lxxix pa<j. 1060, Quam- 
quam vero, inquit, Diaconissarura in Ecclesia 
11 ordO sit etc. Et ibidem ita toquitur: lllud vero 

diligenter observandum est, solum Diaconissa- 

rurn olficium arJ ecclesiasticum ordinem necessa- 

rium fuisse. s. Basilius a monachis Benedictinis 

anno 1730 vutgatus, tomo III Opcrum in epi- 

sto/acanonica ad Amphilochium cxcjx al. 2,qux 

noiat/u/r scripta anno 375, canonexxw pag. 293 

dicit ista: Viduam, quae in viduarum numerum 

"or<wflT*v!i«- relata eet, lioc est, quae ab Ecclesia alitur *, 

Kovoufiiiw,v tiitu jmlicavit Apostolus (i Timoth. vh, 11) nuben- 

tSc ixxbialets | ( ,, n r < , 1 1 L i ' 1 1 1 1 1 i debere. fnterpres ad vocem 8t«- 

xovoupiv*]M observat, se in illa intcrpretatione se- 

niluiii esse Zonaram, minusque commodc hanc 

verliabaliis interpretibus, Quae ab Ecclcsia in 

(liacoualuin susc.epla est. 

'''"'"'"""/' 13 Verum nonsaUs cgo video, cur a vulgata 

""""""" C(W " aliorum interpretatione sit recedendum, prae- 

serwm oum tnc agat sanctus Pater de vtduis, 

de quibus agit Paulus Apostolus, quasque non 

vull trnnsire <\d strundas nuptuis : crant uutem 
ui.hi.r suniil ilhr <■! OiaconissSB. Consuli possunt, 
au;r dirrntur dir ni /nijus in S. Piuvhe Diaco- 

nissa, Spectabant itaque Diaconiss.r, ordinaban- 
C tur.ri eligebanPur ad sacrum quoddam in Ec- 

r/fsia hvi imiastrriuin, >pind fichat prv aliquam 

Qseremontam etnternam, adeo ut illarum ordo 
disUngueretur ab aliarwm mulierwm Deo sacra- 
ruin oondiHone, Patribus modo allegatis super- 
addere liceat auotorem ConsHtutiomm Apostoli- 
vuriim, </ui Dfaoonissarum inaugurationem, seu 
ordiuutianrni. manwm imposiUone facta/m affvr- 
matlib. vm, oap. \\\ his mbis: De Diaconissis 
vitu Rarlholomaus constituo : Episcope , impo- 
nes t«i niamis , adstante presbylerio uua cum 

diaconisac Diaconissis. Porro urdinatio Diavonis- 
sarumiwantujuisuiiprrahuinn deoretis cttaniin- 

notesoit : 
dutinctmt 14 fheodosius imperator hujus nommis l or- 

dinomaliquemsmgularm m Diacemissis agnovit 
sseculovt, insuodeoreto posteo recitando dkens- 
Nulia, nisi emenais sexaginta annis., ad Diaco- 
oissarum consorttum transferatur, Deinde vero 
JusHnianwimper I sxoulo vi sio soribU inter 
aha dv Diaconissis hco pluribus infra referendo • 
ni, ' 1 ; im quidem.. scripta de ordinatione vene^ 
raMlium episcoporam, el reverendiss. derico 
rum nec nou mulierum Diaconissarum ete 
4M autm, ul postca oidebimus, impera*to> 



idem ssepissime meminit de earumdem ordina- 
tione, uti docentsequentia: Volumus, tngutt, et 
ipsas, quaa ad ordinationem perducuntur, Dia- 
conissas etc. Si dicatur tale aliquid de aliqua ea- 
rum, qua-iin Diaconissarum ordinationem mgredi 
vult! Plurcs liujusmodi expressiones occurrent 
in textu legis infcrius afferendo. De Euchologiis 
autemseu libris ritualibus Grxcorum quid di- 
cam? Tam multain his occurreni de Diaconis- 
sarum ordinatione per decursum hujus Commen- 
tarii, ut satius sit lectorem eo mittere, quam plura E 
coacervare hoc loco singillatim. 

15 Quamquam Diaconissarum ordinatio in earum inaugu- 
Occidente apud Latinos non faerit tam frequen- ratio fiebat per 
tcr mcmorala, quam m Oncnte apud orsecos, Uonm ^ 
sufflciens tamen ejusdem noiitia ad posteros trans- 

missa est, TertuUianus en m lib. i ad Uxorem 
cap. vii antiquissimam Diat,onissarum ordinatio- 
nis memoriam esse ostendit, dum ista memorat : 
Quantum fidei detrahant, quantum obstrepant 
sanctitati nuptite secundee disciplina Ecclesiaa et 
Apostoli praascriptio declarat , cum digamos non 
sinit praesidere , cum viduam adlegi in ordina- 
tionem nisi univiram non concedit. Prxter dictse 
ordinationis memoriam, usum insupcr ejusdem 
perspicuc testatur concitium Wormatiense anniHGS 
apud Labbeum tomo VIII conciliorum canone lxxiii 
columna 958, dum statuit Diaconissam non 
ordinandam antc annum quadragesimum, et hoc 
cum summo libramine. Si vero suscipiens manus 
impositionem, et aliquantum temporis in mini- 
sterio permanens semetipsam tradat nuptiis, gra- 
liae Dei contumeliam faciens, . . anatbematize- 
tur elc. Inter titulos autem canonum col. 943 
indicantur ista : De Diaconissis mulieribus , ex F 
concilio Calchedonensi, cap. 15 . Unde patet ca- 
nonem hunc propagatum esse ex Oriente ad 
Occidentcm. Canon vero ille xv Concilii Chalcedo- 
nensis apud Labbeum tom. IV, co/. 783 ita so- 
natLatine: Diaconissam non debere ante qua- 
draginta... annos ordinari ; si vero susceperit 
ordinationem etc. Alia autem lectio ibidem ha- 
bet: Suscepta raanus impositione. Vide infra 
num. 19. 

16 Consecratas itaque fuisse Diaconissas per sicut probatur 
■mnnus impositionem cumin Oriente tum in Oc- ah exempio 
cidente, confxcitur partim ex auctore Constitutio- s ' Rade 9 un(tls 
nwm Apostolicarum, quas vocant, partim ex Francorum re ' 
modo dictis. An vero passim et ubique id fie- ^' 

ret, et an in quibusdam dumtaxat locis, non 
habco exploratum. Hoc same ritu S. Radegun- 
dis, Francorum regina, qux claruit szculo vi 
a S Medardo Noviomensi episcopo consecrata 
fun Dmconissa. Hes gesta sic narratur a S For- 
tonato Pictaviensi episcopo ac Sanctx synchrono, 
w \ ita ejus apudnos tomo III Augusti ad diem xm 
ejusdem mensis pag.70: Directa igitur a 
regc (Clotarioj veniens ad beatum Medardum 
Noviomi, supplicat instauter , ut ipsam rautata 

veste 



TRACTATUS PU/ELIMIXAMS. 



qua: a S. Sle- 
Uardo eotwe- 
crata cst Diaco 
vissu- 



Plus digmtatii 
habebant Dia 



Grace ev tu 
aurw Y.U.W111 



c/uam mulieres 
la ic tr. 



vcste Domiao consecraret. Sed raemor Apostoli 
dicentis : Si qua ligata sit conjugi, non quaerat 
dissolvi, dillerebat reginam, ne vcste tegeret 
raonachara. Ad hoc eliam bcatum virura pertur- 
babant proceres, et per basilicam ab aUari gra- 
viter retrahebant, ue velarel regi conjunclam ; 
ne videretur saccrdoti, ut praesumeret principi 
subducere regiuam, non publicanam sed publi- 
cam. 

17 Quo sanctissima cognito, intrans in sacra- 
riura, monachica veste induitur, et procedens 
ad allare, beatissimum Medardum his verbis al- 
loquitur, dicens : Si me consecrare disluleris, 
et plus honiinem, quam Dcura timueris ; de 
manu tua a pastorc ovis anima requiialur. Qua 
ille conteslalione concussus, raanu superposita 
Cunsccravit Diuconam. Hactenus S. Fortunatus : 
e quo irrefragabili teste luculenter con/irmantur, 
quze dicebam modo de ordinatione Diaconissai -um 
iivOccidcnte per impositionem manus cognita et 
usitata. Quomodo aulem laudatus ille prxsul ve- 
rosimititer consecrare Diaconum potucrit hanc 
Sanctam rcginam, necdum quadragenariam, 
contra canones conciliorum, indicatur in Com- 
mentario eidem Vitse praevio pag. 54. Inaugu- 
ratio vero ista Diaconalis accidit anno Christi 
544, prout ibidem legi potest. Sicut autem hsec 
consecratio facta est per impositionem manus cpi- 
scopalem, sic etiam ficbat in aliis, sicut infcrius 
vtdere dabitur. 

18 Ecd pra-missis etiam inteUigitur, dignitati 
Diaconissarum aliquid annexum fuisse, quo mu- 
lieres alias non Diaconissas superabant, et suo 
modo spectabant ad clcruni. Concilium quippe 
Niccenum apud Labbeum tomo II Conciiiorum 
col. 246, canone xix illas clero annumerat : 
ctenim postquam fecerat mentionem de lis, qui 
antchac in clero numerali sunL ; ac deinde de dia- 
conis, ct aliis omnibus ecclesiaslicis *, subdit 
ista : Menlionem . . fecimus de Diaconissis, quae 
in eodem ordine numeranlur. Nec obcst, quod 
in codcm canone statim dejici vldeantur ad clas- 
sem laicorum, quia manus impositionem non 
habent, ut omnino inter laicos ccnseantur. IIoc 
etenim spcctat ad solas Diaconissas hiereticorum 
Paulianistarum seu Pauli Samosateni } qux ad 
Ecclcsice Cathoticx fidem erant convcrsg, et de 
quibus agit pradictus canon; ne alioquin ipse se- 
cum pugnet, et sit contrarius canoni Chalcedo- 
nensi. Juverit quoquc aliam canonis Nicxni di- 
stinctionem afferre, eumque ita explicare, ut 
excludat quldem Diaconissas a sacramentali ma- 
nus impositionc, qualis erat illa, quze adltibeba- 
tur in consecrationc diaconorum ; non item a 
mere csremoniali^ quam concilia prmdicta diserte 
in Diaconissis nmuirunt, ut jam vidimus, 
priesertim vero Chalccdouense, tam perspicuc swpe 
"tcmoratam manus impositionem cxprimens, 
ut in aliv/m senswm detorqueri non possit. 

19 Recurramus itaque ad primigenium fon- 
tem, seu textum Grxcum canonis xv, tomo IV 
supra indicato, cotumna 763, ubi sic dicit : Et 
Sa 76 3e£apcVfl tw x zt P 0TS,jictv i id est, Si vcro sus- 
ccpta manus impositione. . Quid ctarius ? Posset 
quidem res esse wquivoca vel ambigua, si utcrc- 
tur voce x £t p^via, qux nunc ordinationcm, nunc 
suffragium, nunc electionem signifxcat ; scd cum 
utatur voce zstpoTnriu, sublato omni dubio, so- 
lam manus impositionem designat. Porro in hac 
mere cxremoniali super Diaconissas impositione 
manuum non dussentit a nobis Baronius ad 
annum Christi 34, ubi recitato ex vcrbis Epi- 



phanii liseresi lxxix earumdem ministerio, scribit 
ista num 288 : Quantumlibet prsedicta Diaco- 
nissae curarent, non tamon erant ejusmodi, ut, 
sicut diaconi, manus iinpositionem acciperenl, 
vel aliquo sacramento initiatae essent ; solam 
enim negat manus imposithnem sacramentalcm, 
sicut diaconi accipiebant. Quod subdit, nam sa- 
crosancta Nicrena synndus (canone xix) ea ex 
causa easdem inter laicas adnumcrat ; de Paulia- 
nistis intelligendum ad Ecclesiam catholicam 
redeuntibus :cum de ils soliscanon agat. Justinm- 
nusimp.ssec, vi Diaconissasannumeravit hrm \ftcia- 
riisecclesi&Con.stanti!topu!ita/t;c,utinfravidebtiwr. 

20 Ex jam dictis sequitur, ut Diaconissx or- 
dvnem quemdam in ecclesia constituerint, non 
quidem sfricti nominis seu sacramentalem, sed 
mere casremonialem. Audiatur de hac re S. Epi- 
phantus h.ercsi lxxix, pag. 10C0 : Quaraquam 
vero, ait, Diaconissarum iu Ecclesia ordo sit, 
non tamen ad sacerdotii functioncm, aut ullain 
ejusiiiodi adininistrationeiu instilutus cst ; sed ut 
muliebris scxus huneslati consulalur, sive ut ba- 
ptismi lempore adsit ; sivc ut inspiciat, si quid 
passa sit, aut molestiie pei tulerit ; sive ut, cum 
nudandum est mulieris corpus, inlerveniat, ne 
virorum, qui sacris opcranlnr, aspcclui sit ex- 
posita ; sed a sola Diaconissa videatur, quae sa- 
cerdolis mandalo mulieris curam gorit, quu lom- 
porc vcslibus exuitur. Qua in re cura onlinis 
illius moclcstiae, tum ecclcsiastics dis.i|i]in,r pru- 
denter adraodum ex canonis praescripto esl ac 
regula consultum. Proptcrea ne loqui quidem iu 
eccJesia mulieri, aut in viros auctoritatem ha- 
bere sacrae Littcrffi pcrmittunt i Cor. xiv y :J4. 
Ludovicus de la Cerda in notis dd kunc Tcr- 
titlliani locum Vitluam adlegi in ordinationem 
antea rccitatttm, recte observat ista pag. 623 : 
Ne vero puta feminis dalum aliquem sacnun 
ordinein, neque id vull Tertulllanus ; cum cnim 
nomen ohdinis in fcminis videris, Improprie 
capias ucccsse csl. 

21 Dign/tas itaque Diaconissarum, eo modo 
intellecta, quem jam cxposui, gradus stimmus 
erat, ad quem femineus sexus clevatus fuit m 
Ecclesia Dei. Qui sublimiorem cis tribuerunt, 
m errorem inciderunt a vcritate Catholica alie- 
mnii. Tales sunt Cataphrygse hwretici, qui vole- 
bant inulicres ad diaconorum ordinrm propric 
dictum promovcndas : advcrsus OUOS S* Afhbro- 

sius milludi ad Timoth. cap. in $ 1 1 Mulieres 
simililcr pudicas eto. ha-c scribit : CataporygaB 
occasionem erroris captantes, propter quod post 
diaconos mulieres alloquitur (S. Paulus,) et- 
iam ipsas Diaconas ordinari debere vana praesum- 
ptinni! ilcfcnrlunt ; cuin sciant, Aposlolum se- 
ptem diaconos clcgissc. Numquid nulla rnulier 
tunc idonca invcnta est, curn inter undecim 
Apostolos sanctas mulieres fuissc tegamue ? Sed 
ut hiuretici aniinuni siium vcrhis, non scnsu le- 
gis adslruere videantur, Apostoll verbis contra 
sensura nituntur Aposloli ; ut cura illc mulierem 
in Rcclesia in silcnlio csse debcre pra»cipiat; illi 
e coutra ctiam auctorilatcm in Ecclcsia vindicent 
ininislerii. 

22 ConsecraUoni tamcn Diaconissarwu >u 
Orienh- h;rr alicubi dignitas erat annexa, ut mo- 
nialibus p/veessent in divinis officiis. hitrr atios 
qiuppr Rabulse canones, qui habentur in Disscr- 
tatione Assemani dr MonophysitU sub num. 10, 
exstat u/ius Rabulw, qui sic habct : Monachi 
absquc presbytero, et monialcs ahsque Diaco- 
nissa ne perganl ad synaxcs : ut enim prcshylcr 

inonachis, 



AUCTORH 
J. P. 



ctuimn earum- 
ttem consecrntio 
itset m'-re cwre- 
monialu , non 
autcm tacra» 
mentaltii 



E 



Enoris Cata 
phrygarum mu 
Uercs allius 
jiromovcre vo~ 
Untium. 



DtaconiitiEpra 
trunt moniali 
tnts ffl dtvims 

ofjlctti. 



DE ECCLESLE 



4UCT0BL 

J. v. 



Tempw , 
Q£ ritwt 


B 

tOCU* 

IIUISi: 


crationt* 


Dia- 


cvnUiatwn 



erat «m hOttOi I 
/tttif, quia oral 
jnmifji ordtnd' 
ttoni d(a 01 1' 
rum. 



• t. e. manus 
ImpoitUo 



fro/Vtur 



VI 

monachis, ita ct Diaconissa monialibus praest 

K ofliciis, ^mad I M»«**» 

Diierlatl** auctor. Iiabulam autem cjnscopum 
Edesscnum cathcdrx istius regimen tmisse anno 
Christi W\evita autem cxcessisse die vin A«- 

«u£< im,jem dictus auctor memorat to- 

rm lllpartei <■ tis pag. 376. Plura vero de 

jilohaM ton.olapag. 197; ubi inter aha nar- 
ratur, canones in Edessena synodo ab iiio san- 
citos. 



§H. Tempus, ritus et verbo- 
rum forma iniliandi Diaco- 
nissas apuc! Orientales ; 
alia earum ordinatio, ad 
moniales spectans, e Pon- 
tificaliNestoriaiiorum. 

\)vo ordine, ct quo sacri/icii tempore con- 
wcrarenPur Diaconissm apud Oricntalcs, com- 
m6 morat Gaspar Juenin in Commcniario 
historieo et dogmatico de Sacramentis disscrta- 
tione ocj quxstione v, cap. m : Anliquissima 
Euchologia in ordine enarraiionis rituum, quibus 
ordinatio pcragitur, fidem iaciunt, prius apud 
Graecoa ordinari episcopos, cantato scilicet hymno 
Trlsagio, hoc cst, ante epistolse lcctionem ; 
postea presbyteros, cantato hymno Cherubico, 
hoc cst, post lectum Euangelium, preccsque 
Qdelium dictas, etsacra munera altari reposita, 
hoc est juxta Lalinos, post Offertorium, sccre- 
tas oraliones et prafalioncm : deinde diaconos, 
et Diaconissas post Consecrationem, et lecta di- 
ptycha tam vivorum quam mortuorum, id est, 
juxta Latinos post secundum Memento, seu pre- 
ce8 pro mortuis secreto peractas. Ex eo capite 
nonnihil pretii accrescebat Diaconissis : reliquae 
enim ordinaliones apud (inecos fiunt extra Mis- 
sarum soleninia, vel in secretario, vcl extra non 
moilo sanctuarium, scd eliam extra chorum can- 
torum ei monachorum ad poriam speciosam. De 
numero, ordine ao nomw/ibus portarum ecclesix 
trachtt Goar pag. 24. 

Vi /'."'■ amsrcrationis itaaue tempore et loco, 
quB Diaconissis dc diaconis erant communia, 
non parva eisdem Diaconissis conciliabatur di- 
gnitas et auctovitas, quibus insup&r accedebat 
smgulare xsUmaHonis pondus ex co,quodsum- 
ma similuudo interoederei inter diaconorum ac 
Diaconissarvm towugurationem ;prout conficitur 
eparallelo utHusque ritus, quod designatus modo 
soriptor sio mstituii disswtatione vm, quxst. v 
cap. i, pag. :>68 : Ctraque ordinalio chiro- 
tonia dicebatur ; fitmmo etiam x"p°wi«*, teste 
Morino part. iu Exercitatione x, cap, i, 
pag, is; 1 ) ulraque adaltare, et quidemah epis- 
copo fet eodem Uturgia tempore) celebrabatur : 
1,1 nll ' ai i"c Imponebatur marius ab episcopo qui 
orattone Spiritum sanctum advocaret : in ulraque 

l ' l,|M ^P«mckitur slola . in allari lum ordinalus 
tum onlmala Kucharisiiam recipiebant : utrique 
caite Sanpuino Chris.i pl, mis , ut ex eo dcgus ta- 
rent, tradebatur in manus. 

CapUe autem mjam citato idem Juenhms 

proferi ea> Euchologio Arcudh sequmtem diaco- 

- wnguratiomn^qweibi hoc titah prmo- 

«ator .- Pwcatlo i n ordinatione Diaconiss» ei 



DIACONISSIS 

Ii0 habet: Postquam facta est sancta oblatio, et 
pertaa sunt portee, antequam dicat d.aconus 
tud : 0mn.um Sanciohum, etc., adducitur or- 
toanda aliaque voce • effert illud : Divina 
gbatia etc. Ordinanda? vero inclinanti caput 
imponit ei manum roara, actisque * tnbus cru- 
cibus sic precatur : i Deus sancle et ommpo- 
i tens, qui per nativitatem Fihi tui umgemti et 
» Dei nostri cx Virgine secundum carncm san- 
. ctiflcasti sexum muliebrem, et largiris non 
» solum viris, sed etiam mulieribus gratiam et 
i adventum sancti Spiritus ; ipse nunc, Domine, 
b respice super hanc tuam ancillam, et advoca 
o eam ad opus ministerii tui, et mitte dives 
» sancti tui Spiritus donum, conserva eam m 
» orthodoxa fide, in conversatione irreprebensi- 
D bili, ministerium suum semper juxta id quod 
» tibi placitum cst implenlem, quia tc decct 
o omnis gloria et honor, etc. » 

26 Dicto , Amkn , diaconorum unus facit 
solitas preccs. Dum autem islas fiunt, archiepi- 
scopus manum habens super ordinandae caput, 
precatur : n Here Domine, qui non repulisti 
» mulieres consecrantes se ipsas, et volentes ut 
» decet, ministrare sanctis domibus tuis, sed eas 
i) in ordinem minislrorum recepisli ; largire gra- 
» tiam sancti tui Spiritus huic ancillte lua?, qu£e 
i) vult se ipsam tibi consecrare, et diaconici mi- 
n nistcrii tui Phaeba? contulisti, quam vocasti ad 
i) opus hujus niinislerii ; da illi, Deus, sine culpa 
i) in domibus tuis sanctis perscverarc, curam 
» gerere propri^e conversationis, prudentite po- 
» tissimum et temperantia3, redde illam et effice 
i) ministram tuam perfectam, et ipsa sanctuario 
i) tuo adsislens dignam bonae conversalionis mer- 
» cedem consequatur misericordia et clementia 
» unigeniti Filii tui, etc ». Dicto Amen, cir- 
componit collo ejus subtus maphorium diaconi- 
cum orarium, sive stolam, ferens ab interiori 
parle duas ipsius extremitates. Postea diaconus 
slans in ambone, alla voce dicit istud : Com- 
pleamus preces *. Postquam autem particeps 
facta est venerandi Corporis, dat ei archiepisco- 
pus sanctum Sanguinis poculum, quod accipiens 
aliis non tradit, sed super sanctam mensam iilud 
reponit. 

27 Huic inaugurationi satis in substantia co?i- 
formis est illa, quam edidit Goar in suo Eucho- 
logio scu Rituali Grxcorurn a pag. 262 : sed 
qux supra dicebantur post Amen, absoluta pre- 
cationc, Deus sancte et omnipotcns, gencratim 
et confuse expressa : Diaconorum unus facit 
solitas preces. Dum autem istse fiunt etc. Hscc, 
inquam, ita referuntur apud Goar : Et res- 
ponso, Amen, unus diaconorum precatur hoc 
pacto : a In pace Dominum precemur. Pro su- 
» perna pace, et bono statu lotius universi • 

■ Dominum precemur. Pro pace totius orbis ■ 
» Dominum precemur. Pro archiepiscopo nostro 
»N., sacerdotio, opitulatione, perseverantia 

• pace, sanitate, salute ejus, et pro opere ma- 

■ nuum illius : Dominum precemur. Pro N Dia- 
» conissa nunc ordinata, et pro salute eius • 
» Dom.num precemur. Ut clementissimns Deus 
» lmmaculatum etinculpatum ei ministerium Iar- 
" giatar : Dominum precemur. Pro pientissimo, 

■ e Dco amabile imperatore nostro N. etc Ut 

• liberemur. Suscipc, Salva «. 

n Sed diversus admodum est ordo chiroto- 
nue muherum Diaconissarum, quem eduinZ- 

oana tom. lllparte n, apag. 852, c PonHfioali 

Nestorianorum 



* mondotu /itrc 
sic corrigi pos. 
$vnt : ad Ponti- 

llcom, qui ,-i]tn 
voco 

* f. factisqua 



forma ac ritut 



* Goor. omnium 
Sanctorum roe- 

moriam agen- 
tes etc. 



eurumiiem con 
secratianis .- 

F 



qua multum 



TRACTATUS PR/ELIMINARIS. 



VII 



(tifferi a!> ea. 



qtia initianlur 
montalet. 



JSestorianorum depromptum. Hxc vero clariorem 
lucem accipient e.r horum hmreticorum rrroribus 
quos reccnscbo cap. iv, g i, et nonnulla etiam 
observabo cle Diaconissarum apxtd ipsos inaugu- 
rotione ; et quamvis ibi commode de eadem agi 
poterat, hic tamen non videtur efiam importu- 
nus de ea t/ractamdi locus, ut cum onteccdcntibus 
ordinationibus confcrri simul possit. Sic ergo so- 
nat : Eligitur soror cx monasteriis, quae sit pro- 
vectae setatis, et monaslica exercitatione commen- 
data , bonorumque operum testimonia habeat. 
Jubente aulem PontiGce in diaconicum introdu- 
cilur tempore Sacramentorum : et offert eam 
archidiaconus coram episcopo , junctas manus 
habcntem et caput inclinatum, et adorantera us- 
quc ad mcdium lumborum suorum , non tamen 
genua flectentem ; hoc cnim indecorum est. 
Archidiaconus intonal, Pax. Episcopus orat et 
incipit , » Pater nostcr, qui es in caelis ». Tuin 
dicit : » Ad te, Domine, levavi animam mcam s 
tono Peregrinus , usque ad » Oculi mei sem- 
» per ». Deinde dicunt Gloria. 

29 Et incipit praesul canonem » Doce me, 
» Domine. Virtutcm tuam , Domine, in famu- 
» lam tuani infunde etc ». Et orat , et incipit, 
» Ad te levavi. Effunde gratiam tuam Domine 
» super ancillam tuam » Quumque absoluLum 
fuerit, intonat archidiaconus , Pax. Episcopus 
vero orat, » Deus noster bone elc ». Archi- 
diaconus proclamat , Pax. Praasul orat : » Do- 
» mine Deus fortis omnipotens , qui omnia vir- 
» tute verbi tui fecisli , jussuquc tuo universa 
» contines, quss tuo nulu creasti : qui in viris 
» simul et mulieribus tibi complacuisti , ut do- 
a num Spirilus sancti illis dares. Tu, Domine, 
»> etiam nunc per miscricordiam tuam eligc pau- 
» perem hanc ancillam tuam ad bonum opus 
» diaconatus, et da ei, ut sine macula hoc ma- 
» gnum et sublime ministerium coram tc per- 
» ficiat , et in omnibus virtutis operibus sine 
» noxa custodiatur ; utque muliebrem ccetum 
» erudiat doceatque caslimoniam et opera jusla 
» et recta : mereatque bonorum operum retri- 
» butionem a te recipere in magno et glorioso 
» die revelationis Unigeniti tui : quoniam tibi, 
» et illi, et Spiritui sancto convenit gloria, ho- 
» nor, gratiarum aclio, et adoratio ». 

30 Attollit vocem : » Nunc et semper etc. ». 
Respondent , Amen. Imponit episcopus manum 
supcr caput cjus non per modum chirotoniae, 
sed benedictionem ci impertitur , et recitat su- 
per illa precationem secretam pro viribus suis. 
Tum incipiunt hunc psalmum, tono Peregiunus. 
» Qui pascis Israel intende etc ». Et orant. 
» Adjuva, Domine, ancillam tuam propler gra- 
» tiam tuam, ct auxiliare ci pro miserationibus 
» tuis, ut voluntatcm dominationis tuaa pcrficiat 
» semper , Dominc universorum ». Alia oralio. 
» Dignam , Domine , pro gratia tua effice fa- 
» mulara tuam , ut timeat vcrbum tuum, et 
» judicium tuum formidet , et fiat habifaculum 
» gloriosae Trinitati tuae scmper , Dominc uni- 



i aonm 
i. p. 



» versorum 
» gratiarum 
biam devitet. 



. Et absolvit dicens , » Gloria et 
aclio ». Et praecipit ei, ut super- 



abd/ucant 
et nonnullas e pluribus delibabo 
ror ex monasteriis. Assemanus, 



% III. Aliquot ad ritum, quo 
moniales apud JNestorianos 
initiantur Diaconissse, ob- 
servationes. 



IT rxcedentem Htum variis observationibus il- £vari«« 
lustrat Assemams pag. 853 ct sequentibus; qus 
ne nimis longc nos abducant, utar compendto 

Eligilur so- 
Gonsucludo, 

inquit , in dilionc Anliochcria obtinuit , ut ;.b- 
batissa monialium Diaconissa flat. 2°, In diaco- 
nicum introducitur. Assemanus, lloc est, ait, 
inlra cancellos altaris , uhi ordinari solciit dia 
coni ct presbyleri, Diaconissa quoque in Grmc\ 
ordinatwne deducitur ad saoram mensam in Bu 
cholagh sivc lUtuali Grmcorum oypud Goarum 
pag. 262, ubi sunt ista : Postquam sacra per- 
acta oblationc, sancti tribunalis apertag toerint p 
fores, antequam dicat diaconus : Omnium Sanc- 
touum , Diaconissa ordinanda pontifici praesen- 
tatur. Demde Asscmanus subdit : Ilinc palet, 
canones illos, quihus mulierum ad allarc acces- 
sus interdicitur, de Diaconissis non esse intelli- 
gendos, nisi quum menstrua patiuntur, aut quum 
nullum illis aj)ud sacram mensam offlcium esl 
peragendum. 3°. Non tamen genua flectentetn. 
ln kuchologio Grxco apud Goarum pag. 262, 
ipsaque caput inclinante, supcr caput ejus pon- 
tifex manuum imponit. Adde />;rc ex Matthmo 
blastare apud ewmdem Goarum pag. 263 : Post- 
quam vero dictum fuerit : » Divina gratla, <iuae 
» inlirma curat » nullum ipsa infleelit genu, sed 
caput sulum. 

32 Quarto , Dcus nosler bone. Assemanus . ,tc mutti3 
Haec cadem, ait, precatio dicilur in ordinatione 
diaconi , ut supra pag. 807. Hcspondct au- 
lem decreto clectivo Graacorum, cujus Initfum. 



» Divina gralia , quffl infirma curat ». Sicut 
enim Graecus pontifex super electam Diaconfssam 
pronuntiat , i/nquit Goa/rum citans pag. 262 : 
» Divina gratia, quai sempcr inlirma curat , et 
» ca , quae desunt, supplet, promove N. in P 
» Diaconissam : oremus pro ea, ut veniat super 
» eam gratia sanctis.simi Spiritus » ita ct cpisco- 
pus Neslorianus dicit, uti Assemonus prwmise 
rat pag. 807, » Deus nosler bonc etc. et juxta 
» tradiliuricm , Dominc , Aposlolicam, qua: ad 
» nos per impositionern manus minifiterij eccle- 
» siastici delata est, ecce prasscntamus coram te 
» hanc ancillam luarn , ut sit Diaconissa ctecta 
t in Ecclesia tua sancla : el oramus pro ea 
» omnes, ut adveniat super eam gratia Spirltus 
» sancti, pcrficiatque ct consummct cam ad opus 
» minislerii hujus, ad quod praaentatur , per 
» gratiarn ct misericordiam Unigeniti tui etc. ». 
Decretum fioc tamquam erroneum et hmreUoum 
incusat Arcudius ; cui postea respondebitur. 

33 Quinto , Domine Deus fortis. liic obser- obttnaUomlmi 
vat Asscmanus : In hac prccalionc consislit 
benedictio Diaconissae apud Syrbs Nestorianos, 
in qua ct rnunia ejUS cnutncraiilur his verbis : 
p Elige hanc ancillam tuam ad bontim opus dia- 
n conatus, et da ei, ut sine macula hoc mini- 
» stcrium coram tc pcrHciat , ulquc muliebrcm 
» ccelum erudiat doccatque ». Precatio huic fere 
similis in ordinatione Diaconissse recitatur apud 

Morinum 



MJCTORE 
J. P. 



quas in Ziunc 
rttum confecit 
Astemanm, 



VIII 

Vonnum de Sacris ordinalionibus parte n W 25 

J££J : Deus a,erne, Pater Domim n - 
striJeL Christi, qui viri et muhcns au hor e, 
( ,ui Mariam , Deboram , Annam , et Oldam Spi 

Unigenitum ex muliere na&ci, qui m 

k-stimonii , ct in templo custodes 

tuis Sanctis praefecisti : ipse etiam 



Diaconicam impo- D 



lium tuum 
tabcrnaculo 
focminas januis 



unc respice banc ancillam electam ad min.ste- 
et da ei Spiritum sanctum, illamque emunda 



nonnullas hw 
transcrfoimus, 
aliit aliunde 



ab omni inquinatione carnis, et spinlus, ut opus 
sibi impositum digne perficiat ad gloriam et au- 

dem Christi tui cum quo tibi glona et ad»ra- 
tio, et sancto Spiritu in secula. Amen. 

34 Huic sensu consonat prima prccatto, quae 
Ubciur apud Goarum pag. 262 : Dcus sanctus 
omnipotcns, qui per unigeniti Filii tui Dei nostn 
nalivitatem ex Virgine, teminam sanctificasti , 
et non hominibus solum, sed et mulienbus Spi- 
ritus tui gratiam et adventum largitus es. Redea- 
mus ad \ssemanum : ln Kituali Syrorum Jaco- 
bilarum, ut testatur pag. 855, binaa quoque 
1 prcccs in benedictione abbatissae, quae m Dia- 
conissarum locum , ut supra observatum cst , 
successit, recilantur, quarum prima incipit : 
» Deus largitor bonorum munerum » ut in bene- 
diclione chorepiscopi, mutaiis mutandis; quam 
prxmiscrat idem auclor pag. 833 in hxc verba : 
Deus Iargitor bonorum munerum , qui omnia 
hominum opera inteiligis, cunctasque eorum 
respicis : qui providentia tua eos, qui 
gent, comprehendis; adjuva , quaexumus 
famulum luum , et da ei gratiam , diligenliam, 
vigilantiam , prudentiam , virtulcm , viresquc , 
ut libi in hoc sibi commisso ministerio placeat; 
dignumque cfficc, ul pure et sine labe in illo se 
gcrat, ut dirigat in via recta, justum judicium 
proferat, et ab iis, qui sibi subjecti sunt, am- 
putet omnem rationi prudenliaeque et orthodoxae 
ffdei adversantcm impetum : ita ut haec omnia 
faciena ad gloriam tuam , Deus Pater , et ad 
aediiicationem Ecclesim lum, et ad incrcmenlum 
populi tui , iuveniat gratiam ct misericordiam 
coram te, et baeres fiat sortis ceconomorum fide- 
lium et prudenlium, per miserationes Unigeniti 
C Filii tui, pcr quem et cum quo tibi convenit 
gloria et honor ac potestas cum Spiritu sanclo 
nunc. Forte soribendum cum Spiritu sancto , 
nunc etc. , ac subintelligendum , ct scmper, et 
in secula scculorum. Amen. 

35 Alia , qum post Dcus largitor bonorum 
munerum, ab Assemano subditur pag. 855, pre- 
catio sic habet : Da ei, Domine, intellcctum, 



diS' 

Impo- 



DE ECCLESLE DIACONISSIS 

scilicet collo ipsius stolam 
ncndi: altera calicem de manu ponUM^ 
niendi : quo significatur potcstas Eucnarl 
tiam in absentia presbyterorum et diaconorum 
porrigendi mulieribus atquc infantibus, ut supra 
dictum est. Hs>c We, utrumquc mox ntum 
proferens e.r Euchologio Grxcorum apud Goarum 
pag. 263 ; quem et nos supra ex Arcudio dc- 

^l^Qux de hac cxremonia scribit Matthxus mwadj^u. 

Blastares, ibidemque reoitat ex eo Goarus pag. i 

etproxime sequcnte, ab his aliquontulum 

or&pmt, et his expressa 

sita vcro illi manu precatur pontifex, ut nnnis- 

terii opus inculpate absolvat, contmentiam et 

honestam conversationcm obeat, atque ita sanctis 

in aedibus perseveret : non tamen ipsam llhbalis 

mysteriis minislrare permittit, aut flabellum at- 

trectandum more diaconi illi comnnttit. Collo 

deinde ipsius sub maphorte stolam diacomcam 

imponit pontifex, et in partem anieriorcm ejus 

extrema reducit. Communionis autem tempore, 

post diaconos sanctorum mysteriorum ipsam par- 

ticipem facit, et ex ejus manu illa calicem ac- 

cipit; nulli tamen distribuit, sed confestim Lra- 

ditum in sancta mensa reponit. En tibi ista ad 

voces quasdam superiorcs. Assemanus pag. 844 

per maphorium intelligit flarnmeum , uti vocat , 



E 



vi as 
tui indi- 
hunc 



sive vcium longum mulieris Deo consccratm. 
Consuli etiam potest auctum Cangii Glossarium 
ad scriptores medix ct infnnx latinitatis acl voces 
maphorium et mafors. Goarus in notis ad Mis- 
sam S. Joannis Chrysostomi a pag. 136, num. 128 
flabellis usos diaconos in canone Missx tumapud 
Grxcos tum apud Latinos scribit, ut abigerent 
parva animalia volantia, ne in calicem incidc- 
rent. Alii usum mysticum fiabellis tribuunt. Plura 
loco citato. 



% IV. An ritus initiandi olim 
Diaconissas apud Orienta- 
les sit erroneus et hsereti- 
cus. 



u 



ut adole8centulas 



diligcnter 



reprehendat , corri- 



piat, dirigat, et cum Qducia ct lenilate arguat : 
ut peregrinos recipiat, et mysteria tua exponat, 
ut ancillfiQ tme cum modestia el castimonia vi- 
vant, ut omnia ad gloriam Dei , sororumque 
profectum Caciens, inveniat gratiam per miseri- 
cordiam unigeniti Filii tui : cum quo tibi et Spi- 
ritui sanclo gloria nunc etc. Sexto, ad illa ; Im- 
ponil rpiscopus mamnn super caput cjus, non 
per modum chirotoniss (proprie videlicet dictas, 
seu stricti nmninis) scd bcncdictioncm ci impcrti- 
lui, animadvertit sequentia Assemanus pag. 856: 
Hebc verba satis declarant, non ordinem sacrum, 
sed ministcrium ccclesiasticum Diaconissae con- 
venire, Quia tamen ci accessus ad altare apud 
Nestorianos non patet , videtur cx ritu ordina- 
tionis ejus duplex ccrimonia cxpuncla : prima 



tramque hanc censuram impmgit 
rum Euchologiis Petrus Arcudius lib. vi, cap. x, 
pag. 474 ita scribens : Quod refert Blastarius 
ex quibusdam antiquis , seu potius apocryphis 
Euchologiis de stola Diaconae , et , quod am- 
plius, de forma illa enuncianda, Divina gratia, 
qvm infirma sanat, etc, erroneum esse judi- 
co , immo hsereticum , per consequens impro- 
handum , atque omnino rejiciendum. Non enim 
dignosceretur varia impositio , immo eadem 
plane cxistimaretur, quando ct eadem forma 
consecrationis recitatur. Dura enimvero censura, 
et quam ex ore sacrse theologix doctoris, qualis 
fuit Arcudius, eorcidisse, mirari non immerito 
quis possit. Postguam ergo dicto cap. x scri- 
pserat, Diaconissarum ordinationem peragi per 
veram manus vmpositionem, nullum tamcn per 
hdnc itlis conferri ordinem sacrum ; nec probari 
e concilio Nieaeno, Diaconissos csse iaicas ; 
item manus impositionem super eas esse atterius 
generis, qux videlicetj sicut egoipsum kic inter- 
pretor, nullum conferat sacramentum, scd qux 
sit mere cxremonialis;postquam, inquam, de his 
suam pramiserat scntentiam, supraame dispu- 

tatis 



Grxco- Propomtur ■' 

eiucidatm 



TRACTATUS PR.-ELIMINARIS. 



IX 



centura 
Arcvtlit 



tatis consentientem ; invehitur deinde in orarium 
seu stolam Diaconissx applicari solitam, nec non 
in formam verborum Divina gratia, qute infirma 
sanat etc, gu.r supcr illa recitatur. 

38 Forma, qux legitur apud Goarum in ritu 
consecrandi diaconum pag. 250, pontifice impo- 
sitam capiti illius, qui ordinatur, dexteram ha- 
bente, et ewclamante, sic habet : Divina gralia, 
quse semper infirma curat, et ea, quae desunt, 
adimplct, promovet N. piissimum subdiaconum, 
in diaconum : Oremus pro eo, ut veniat super 
eum gratia sanctissimi Spiritus. Prccatio itaque 
hsec, secundum dicta num. 30, crat cum pro- 
partione, seu mutatis mutandis, Diaconissis 
etiam communis, prseteralia plura, quxcumdia- 
conis communia habcbant. Quandoquidem vero 
hasce inter et diaconos omnino crat divcrsa ma- 
nus impositio, horu m utique sacramcntatis, illa- 
rum autem mere cxremontalis ; Arcudius sux 
accusathnis argumentum dcsumit ex co, quod 
non dignosceretur varia illa impositio, immo ea- 
dem plane existimaretur, quando et eadem forma 
consecrationis recitatur. Hxc, si Arcudii sensum 
g recte assequor, voiuerit dicere. 

contra quam 39 Sed severum hoc Arcudii advcrsus Dia- 

co?iissas ct Euchohgia effalum Goarus in notatio- 
nibus ad ordinationem Diaconissx pag. 265 con- 
futat his verbis : Perfracta nimis fronte, ut mihi 
quidem tum Euchologia Ms. attentius conside- 

*f.tam ranti , et * Matthaei lilastaris scripta diligentius 

legenti videtur, negat Arcudius, vcrbis hujus- 
cemodi Diaconissarum consecrationom non esse 
perflciendam ...» zelo potius, quam ratione in 
suos, quos pie exponere debuisset, invectus. 
Apocrypha namque non sunt cuncta, quibus 
Graeci utunlur, Euchologia, sicut nec cryp- 
tof. *, quo Bessarion est usus, vel Barberinum 
S. Marci, quod prius alterius patris Grseci, in 
concilio Florenlino vocem habentis, proprium 
luit ; quce tamcn eux^ T ^ x zi P oro ' J ^ T *i$ Ai«xovio*- 
(D75 * continent, ct verba -n Bd« %ipts etc. in 
ea pronunciari praescribunt, haeretica sunt aut 
haeresim sapiunt. 

40 Quis enim error aut haeresis est, si quaa- 
dam sacramentalis formae diaconatus verba vcr- 
bis consecrandw Diaconissae nccessariis adjungan- 
tur aut adaptentur ? An ignorat formas, sicut et 
G rerum definitiones, numcris esse similes, quibus 
st unitatem addas aut detrahas, priorem numc- 
rum perdi, ct alium exurgere necesso est? Dia- 
coni aulem instituendi forma, quam diversa sit 
ab ea, quse Diaconissa? pariler crcandae convc- 
nit, Arcudius attendat. In illa siquidcm subdia- 
conum , virum Ordini suscipiendo subjcctum 
idoneum, reperiel ; in hac nedum subdiaconissam, 
sed mulierem sacra3 germauscquc ordinationissup- 
posilum incapax, contcmplabitur. ln illa rursus 
diaconum Sacramenio inslructum ct promotum ; 
in hac mulierem benedictioni, non autcm gra- 
tiae vei characleri subjacentern mirabilur. 

Goarus: 41 In illa potestas ad Sacramenlum saltem ex 

parle distribuendum ; in hac ad nrinistcria quae- 
dam solum obeunda facultas traditur. Ibi Sacra- 
mentum conferre ; hic caerimonialem tantum 
consecrationem perficere Pontifex inlendit. (Jua 
igitur ratione eadem est diaconi Diacomssaeque 
creandorum forma, ubi nec somniari potest una 
et eadcm ministn inteutio, ct ubi verbis diver- 
sum ordinalionis subjcctum , immutalusque 
etiam ordinationis ejusdcm effectus et finis, 
exprimitur ? Nihii itaquo , quod basresira aut 
abusum redoleat, consecralionis hujus vcrba 
Septembris Tomus 1. 



* ul est, mona- 
stertt Cry-ptw- 
Ferratts in La, 
tio 

* i. e. precalio- 
nem ordinalio- 
nis UiaconissiU 

* i. c. Divina 
gratia 
scr>b,t 



AOCTORi 

3. P. 



complecluntur ; nisi forlc abusum lueresimque 
Ecclesiae Latinae audeat Arcudius impingcre, quae 
non minus ac Qrseca Diaconissas verbis soiem- 
nibus anliquitus consecrare solebat. 

i;' 1'orm \r,-u,tiu.s h„;> r,t,n>> nn t >r->h,i t rt in ,n re>.t„ut-m 

in ritu consecrationis Diaconissarum apud cotuecrandi 

Grxcos, quod ille perageretur intra sanctuarium oUm Diaeon "' 

vei sacram mensam. Veroa ejus accipc : Omnium 

vero minime fas crat accedere ad sacram aram 

intra sanctuarium, et ibi sacris iniliari. Nam hoc 

totum diacono, presbylcro ct episcopo permis- 

sum esl, co quod ipsi soli circa altare se o-cu- 

pent in administranda re divina. Verum Arcu lio 

nrhunat usus Grxcorum, qui sine gravi causa 

castigari ab co nec drbrt nrc potest tamquam ab- 

usus. Poslremo, sicut pergit, non minns absur- 

dum erat, imponere collo cjus stolam diaconi, 

quam non sine ratione Grreci vocant Apiptm , 

OTt Setxvjfftv 6 Sidxovo; rr} TOtctuTi] oro^ Ta; wp«; 
xoi tov xaipov toO ^a^stv, tou 7rpoo"eCi^«o"0at , tov btip- 

xso-Oat t«c htToupyia;, quod diaconus, accepta CX- 
tremitate stotaB tribus digitis invitat populum ad 
orandum, cantores ad psallcnduin, pontificcm 
ad incipiendum Sacrum, ct in summa ostcndit n 
horas atque indicat lempus, quo aliquid est 
faciendum. 

43 At Diaconissae nihil tale aggredi potcrant. t ,t am m,$ur am 
Nec muveat aliquem ipsum nomen Siaxovto-o-a sou 

8taxovo; , Diaconissa vel Diacona. Nam , ut 
reclo observavit Angelicus Doctor in 4. d. 25. 
q. 2. a. 2. q. i appellalur hoc nomine, non quia 
habeat sacrum Ordinem, sed propter aliquod 
ministerium Ecclesiae, sicut in GrflBCO dicitur 
diaconus quilibct ministcr, ut propterea Grseci 
addunt Upht Staxovc?, scu Upo Staxovoc , ad sacruni 
et verum diaconum aigniflcandnm. Audisti, !<•- 
ctor, argumenta Arcudii. At correctorcm hunc 
denuo convenit, et ita corrigit Goarus modo ci- 
tatus pag. ?07 : Absurdum dicit Arcudius lib. 6 
cap. 10 ex grammatica vocis notatione, ora- 
rium Diaconissae collo circumdarc. At si nomen 
gcril Ordinis, cur non insignia sallcm semel 
ferat? An absurdum etf Arcudio, quod Ecclesia 
Romana quondam instiluit, et dcineeps obser- 
vavit? Ohservasse autcm DiaconiesBB consecrandae 
morem, ejus Ordo antiquus manifestat : ct, 
quod Arcudio displicct, cliam orariuin inaiiu 
episcopi, ''jus collo circumdatum clarissimls, imo '' 
et repetitis verbis enarrat. 

44 Orientalem autcm portionem ritum bunc neuttquam mt 
cuslodivisse, dum sana foret , et in communioue ra(wi 
cum Occidentali perseveraret ; neque ipse 
Arcudius inficias ibit : quamvis ab antiquo ejua 

Ordo vel consecratio utrobique perierit penitus, 
et vix jam dc nominc cognoscatur. Adde, quod 
non ad altaris ministerium, uni tantum humero 
(dc cujus signilicationc alibi diximus ; ) sed ad 
ornatum tantuni, et ad corporeae intogritalis 
animasque mundiliem drdinatae commendandam, 
et ad spiritualem corporeamque exercltationem 
iilam provocandam, orarium Diaconicura, ejus 
utroque humero dependens, a Pontiflce impo- 
nitur. 

45 M>n>m est, verba illa, Dat ei archiepi- neocarpHArw 
scopus sanctum Sanguinis poculum, quod acci- <iim t 
picns etc tam facile decocta fuisse ab Arrudio, 

qui alios levioris digestionis bolos deglutire non 

uolerat. lloc jure mrriio itl Ulo rept i hrtidit Goa- 

rus po-0- 267 jam designata, his verbis usus • 
Tacet Arcudius, quod Dfaconissa sacrura cali- 
cem sibi traditum a Pontiflce, contingere au- 
deat, qui stolse Diaconicae ornatum, Elli brevi 

C tcmporc 



AUCTORI 
J. P. 



qua in earum 
ritu m-ijoii* 
erajit momenti. 
» Apud Lab'>. 
tom. I Concil. 
col, 688 socratas 
Ueo femiDas vel 
monacbaB e(c. 



Un/u liio 



DE ECCLESLE 
X 

tempore concessum, sugillare non erat verilua. 
vn nuia ritum perantiquum esse noverat, et ab 
, ,am lompor, inlroductum in Eccles.am, quo 
1 mulTeribus Christi corpus in Domm.cah 
Xere clesiaslica consuetudine fas erat? An, 
nu a ge Gorgoniam, Gregorii Theolog. so- 
?o em al sacrum usque altare progressam, 
oreces obtolisse, et erectnm deinde, cap.lcque 
dem 33 nnixam, iervenliores IB prece 
erupTsse et, quod ad nos tandem att.ne., quod 
bi manus ejus providerat et reservaverat e 
^oria pretiosi Corporis aut San gU .n,s Chrst 
Domini, uis lachrymis comm.scu.sse et pro 
inde c privilegio posse etiam Diacon.ssam ca- 
Jict, sacrum, in dignitatis, ad quam eveh.mr, 
areumentum, contingere? 

46 Nec proinde Sotcris Paps edicti haben- 
dam hic esse rationcm, cum sanxit , nu lam 
Diaconissam monacham •, pallam sacram altre- 
ctare, neque inccnsum poncre in sancta Eccle- 
sia • quandoquidem dc palla pro sacnficio ab 
ipsa peragendo cxplicanda, vel de oblat.one 
thuris a rnuliere in sacriiicio facienda, cavet 
sanctus Pontifex contra Monlanistas, qui fccmi- 
nas aeque ac viros Ordinis capaces asserebant 
temere, alque etiam altari Sacriucium oblaturas 
sacrilege admovere non verebantur. Factum 
S. Gorgoniz, dc quo agebat Goarus, vide apud 
S. Gregorium Nazianzcnum oratione XI. 



% V. Ritus antiquus conse- 
crandi Diaconissas apud 
Latinos ; qui ex aliqua 
parte perseverat in moni- 
alibus OrdinisCartusiani. 

j\ntiquum appcllo ritum iitum, etiamsi ncn 
possim C&rtO drfmirc, quo primum ssculo 
conditus sit. Si divinare liceat, spectare forsitan 
poteHt ad sseculum octavum. Tunc autem cxsti- 
tisse aliquem, m quo de Diaconissis agebatur, 
ordinem Homanum affirmat Christianus Lupus 
£ tomo I in Scholio ad canonem xv concdii Chalcc- 
donensis, pag. 581, ubi sic dicit, sed nullo ci- 
tato auctore, Ordo Romanus Carolo Magno ab 
Adriano 1 missus Insigni variorum rituum veste 
uruat Diaeonissa* ordinalionem. RitUS autem 
Diacowissarum deinceps continuari potucrit 
usque ad teinjuis, quo h:r una cum illo in desue- 
tudincm abicrunt. Mque inccrtum cst, an fuerit 
communis passim apud Latinos ; an in aii- 
quibus duinin.rat locis vcl provinciis usitatus. 
Valde aiitcnt discrepat a Grsco, sicuti utrum- 
quc consideranti patebit. Habet ewm Ordo Ro- 
raanus in Bibliotheca Patirum, Colonis Agrippinse 
edita, tomo VIII, pag. 471 ct sequcntibus, in 
ii.rc verba : Ordo ad Diaconam faciendam. Epi- 
scopus cum Diaconam benedicit, orarium in 
coilo ejus ponit. Quando autem ad ecclesiam 
procedil, portat iilud super collum suum, sic 
vero, ul sumiuitas orarii ex utraque parte sub 
tunica su. Item Missa ad Diaconam consecran- 
dam. Antiphona. b Deus iu nomine tuo ». Psalm. 
» Deus exaudi orationem ». Oremus. » Ucus 
» casiiiaiis amator el continentiss conservator, 
i) supplicationem nostrara benignus exaudi, et 
»i hanc lamulam tuam propitius intuere. ul qua3 



DIACOtMSSIS 

. nro timore tuo continentia^ pudicitiam vovit, D 

Z auxilio conservet, et sexages.mum ru- 
I Sm continenti,, et vitara alernara te lar- 

, niara corpora vcstra .. Reqmre in Domin ica 
„ P ost Pentecosten. Feria iv. GraouaK . I>e 
Deceesitatibus meis .. Vereu s. . Ad to Do 
9 mine, levavi. Allel. Amavit eam Dominus . 
DeSdVprostrataillaante altare, -i-a 
tania. Qua finita, dicat episcopns m*™* 
h anc orationem : . Exaudi Dora.ne 1«"«^ 
■ stras et super hanc famulam luam N spin- 
: Z\l b^edictionis emitte, au-t- 
D nere ditata, et tua3 gratiam possit majestalis 
! acqmrere, et bene vivendi aliis exemplum 

nis: » Deus qui Annam fiham Phanuelis vix per ^^^ 

i annos septem sortitara jugale conjugium, ita ftus: 

, in annos octogirUa quatuor in sancta et inte. 

i merata viduitale servasti, ul noctibus ac die- 

B bus orationes jejuniaque misccntcm, usque aa 

» prophetia^ gratiam sub circumcisione Chnsti fi 

. tui, justus remunerator adduceres ; quique 

. deinceps per Apostolicam intentionem, san- 

n ctarum hujus ordinationis manibus fceminarum 

. sexus ipsius adolcscentulas ac juniores instrui 

» cum sancti chrismatis visitatione jussisti, sus- 

. cipere dignare, omnip tens piissime rerum 

» omnium Deus, hujus faaals tuae arduum et 

» laboriosum, nec salis discrepans a perfecta 

o virginitate propositum, quia tu creaturarum 

. omniura conditor , probe nosti mundiales 

. illecebras non posse vitari : sed cum ad tc 

d venitur per tc, numquam animas seiuel vivifica- 

. tas vel terribiles passiones, vel deliciarum 

)> blandiraenta solicitant. 

50 »> Nam sensibus, quibus ipse dignaris in- ™eo S io\a._ 
» fundi, nihil esl desiderabilius, quam regnum 
p tuum : nihil terribilius, qnam judicium tuum. 
» Da ergo Domine , ad petitionem nosiram 
»> huic famulae tme inler conjugatas trigesimum, 
» cum viduis sexagesimum fructum. Sit in ea 
. cura, misericordia, districtio ; cum humilitate 
» largitas, cum libertate honestas, cum huma- 
» nitate sobrietas. Opus tuum die ac nocle 
» meditetur, ut die vocalionis suse talis esse F 
d mereaLur, quales per spiritum prophetiae esse 
» voluisli. Per ». Tunc ponat episcopus orarium 
in collo ejus, dicens : . Slola jocunditatis induat 
» te Dominus ». Ipsa autem imponat velamen 
capiti suo palam omnibus de altari acceptum, 
cura antiphona : » Ipsi desponsata, cui angeli ». 
Oratio : » Preces famulae tuae , quaesumus , 
» Domine, benignus exaudi, ut assumptam ca- 
» stitatis gratiam, te auxiliante, custodiat. Per ». 

51 Ad annulum dandum : » Accipe annulum annuius et tor- 
» fidei, signaculum Spiritus sancti, ut sponsa qwstnurp 
» Christi voceris, si ei fidelitcr servieris. Per ». p ' 
Ad torquem : » Accipc signum Christi in capite. 
» ut uxor ejus efQciaris : et si in eo permanseris, 
» in perpetuum coroneris ». Deinde dicat anli- 
phonam : » Annulo suo subarrhavit me Domi- 
» nus ». Scquitur oratio : » Famulam tuam, 
» quaesumus Domine, pia devotio, te adjuvante, 
■ perducat ad veniam, quatenus mereatur a 
d cunctis mundari sordibus delictorum , et 
» reconciliatam tibi per Christum sereno vultu 
. respicias, et omnia ejus peccala dimittas, 
» severitatern quoque judicii tui ab ea clementer 
b suspendas, et miserationis tuae clementiam su- 

» per 



TRACTATUS PR.ELIMINARIS. 



ab episcopo ip- 
sis datur. 



B 



et post sacram 



■ pcr eam benignus infundas. Per eumdem. » 
Tunc imponat Euangelium secundum Joannem : 
» In illo lempore, respondit Jesus, et dixit ■ 
n Non potest homo aceipere ». Post Euange- 
lium in ordine velatarum ad manus episcopi of- 
ferat, choro imponentc, Offert. • Miserere mei 
» Domine ». 

52 Secret. » Munera, quaesumus, Domine 
• famulae et sacratae lu;e, quae tibi ob conse- 
» cralionem sui corporis offert, simul ad ejus 
d animae medelam proficiant. Per ». Infra agen- 
da : » Hanc ergo oblationem servilutis uoslrae 

■ sed et cunctae familiae tuae, quaesumus Domine' 

■ quam tibi oilero pro incolumitate famulae 
» tuae, ob devotionem mentis suas pius ac pro- 
» pitius clementi vultu suscipias; tibi vero 

■ supplicantes libens protege, dignanter exaudi- 
» diesque nostros ». Benedictio : » Benedic ' 
» Domine, hanc famulam luam , preliosi Filii 
» tui sangnine comparatam. Amen. Benedictio- 

■ ms tuae gratiam, quam desiderat, conscquatur 
» et sine ulla ofTensione, majestati tuae dignum 
» exhibeat famulatum. Amen. 

■ Cursum vitae suae impleat sine ullis ma- 



XI 



synazimcarum „ culis delictorum , et superet in boni 



securttati con- 
sulitur 



i. e. edicto 



Referuntur ea, 



is actibus 
» mimicum. Quod ipse praestare digneris d 
Communio : i Servite Domino in timore • 
Post-communio : » Bonorum , Deus, operum 
»» mstitutor famulaa tuae cor purifica, ut nihil in 
» ea, quod punire, sed quod coronare possis 
» mvenias. Per ... Diacona vero illa inter my- 
sleria sacra communicet, et post Missam episco- 
pus ei pastorali banno * pacem conOrmet, ut sua 
cum sccuritate et quiete possideat. Atque hic qui- 
dem est ritus olim apud Latinos adhibitus et in 
Ordme Homano expressus pro consecratione Dia- 
conissarum : e quo ritu quxnam hoc etiam tem- 
pore perseverent in consecrationc monialium 
Ordinis Cartusiani, non erit, ut arbitror, a pro- 
posito nostro alienum,,- nec lectori ingratum, co- 
gnoscerc. 

54 Hippolytus Helyot in Historia Ordinum 
Monasticorum , Migiosorum ac Militarium to- 
mo VII, cap. Liir, pag. 402 et sequentibus Cartw 
sianarum Religiosarum historiam texens, quin- 
que dumtaxat earum monasteria hoc tcmpore 
supcresse affirmat : sunt autem ista; Premoliense 
in territorio Gratianopolitano ; Melaniense in 
fusseniaccnsi tractu Sabaudise, ac diacesis Ge- 
nevensis; Salettense ad Hipam Iihodani, in dy- 
nastia vulgo de la Tour ; Gomense in dicecesi Atre- 
batensi, ac Brugense. Hsec dedi monasteria ex 
Helyoto, qui singulis addit annos fundationis. 
Deinde pag. 404 refert, sicut Cartusiani semper 
conservarunt antiquas Ecclesix consuetudincs, sic 
etiam hujus Ordinis Heligiosas conservasse hacte- 
nus antiquam virginum consecrationem, qux fxt 
modo in vctcribus Pontificalibus prwsvripto : hanc 
vero ab illis non suscipi, nisi sint sstatis viginti 
quinque annorum , ad hoc usque tempus velo 
albo semper utentes ; item consecrationem hanc 
fieri per episcopum, qui illis dat stolam, m»m- 
pulum, ac velum nigrum. Addit insupcr prs>- 
dictus auctor, manvpulum accommodari manui 
dexterx; et episcopum, dum hanc eis dat sto- 
lam et manipulum, pronuntiare verba eadem, 
quz recital in ordinatione Diaconi et subdiaconi : 
hzc item ab istis monialibus gestari ornamenta 
die consecrationis suw, et anno jubiU-i, id cst, 
quando quinquaginta habent annos lieiigionis, 
nsdemque oum omamentis iltas sepcliri. Hxc, 
quz ex Gallico /lelyoti Latine reddidi , magts 



Aticroae 
3. P. 



in quibus 
contecratio 



declaro, expUco et confirmo, non acturus ta- 
""''t de velo, annulo, et torquc scucorona, quia 
Ml consecratione aliarum etiam virginum, bene- 
dictionc ct consecratione adhbentur. 

bb flabemus saperius in antiquo Ordine Iio- 
mano consecrandi Diaconam seu Diaconissam, 
ornamcntum seu signum extcmu», propnwm, 
stotam videiicet, seu orarium de quo multa (n- 
venies apud Macros in Hierolexico. Hoc etiam 
perseverat in consccrationc Heligiosarum Car- 
tusianarum; quibus tamen superadditur mani- 
pulus. Vides itaque, lector, satis convenientem 
ntum extemum inter has moniales, quw, etiamsi 
nec sint, ncc vocentur Diaconissx, constituunt 
tamen inter Diaconissas Ecclcsix RomariSB paral- 
lelum. At de his plura elucidanda supersunt, 
atque ex hodiemo usu apud virgmes Ordinis 
Cartusiani perseverante sunt confirmanda. Et 
vero postquam superiora, qux ex Ilelyoto recita- 
bam, non sine admiratione legisscm, et vidis- 
scm usui ca csse posse huic mes Dissertationi ; 
cupido me i7\cessit scribcndi ad li. P. I). Procu- 
ratorem monialium lirugensium laudati Ordi- 
nis, ut de re tota certiores notitias nancisccrer. v 
Vcrum cum Pater iile , ad quem litteras de- 
deram de hac re, aliquot ante mensibus vita 
functvs essct; ipsius viccs supplevU /J. P. ac 
Domnus Petrus Orleman.s, ejusdcm Onlinis, ac 
monialium dictamm vicarius, et die xvn Junii 
anni labcntis 1744 una cum humanissimis Ut- 
teris direxit ad me Brugis libellum, anno 1716 
ibidcm tijpis editum, cujus inscriptio ex Gat- 
lico sic sonat : Praxis bencdiclionis et consecra- 
tionis Virginum secundum Pontificale Homanum, 
et usum Ordinis Carlusiani , cum consideratio- 
nibus et animadversionibus recle ad easdcm se 
praeparandi. 

56 Fit autem harwm virginum, uti et alia- monialium 0r . 
rum benedictio et consecratio sub Mtssa episcopi dinis cartutta- 
pontijicalibus omamentis induti : verba autem ni 
ac csrcmonix in Ponti/icati Homano possunt vi~ 
dcri. His vero, qux in prsedicto libetlo notantur 
tamquam monialibus sotis Cartusianis hoc tem- 
pore propria, prsemittuntwr sequcntia pag. 62, 
qua' ex Gallico sic sonant : Ktiamsi id quod 
sequitur de traditione rnanipuli et stulae non in- 
vcniatur in Pontificali Romano moderno , anli- 
qua tamen Ordinis Cartusiani consuetudo ha- ^ 
bet, ut cpiscopus hanc ct illum det virginibns 
Cartusianis. Oratione autem ». Da, quaesumtis, ut 
» hae famulaj tuae » qux in eodem Pontificaii hc- 
bctur, absoluta , episcopus vocat virgines, in- 
choans antiphonam sequentem , quam chorus 
prosequitur : » Transite ad me omnes, qui con- 
» cupiscitis me, et a generationihus meis im- 
i) plemini » pag. 63. Dcinde, sicut pag. 64 
dicitur, Hac antiphona cantata, duae primaj vir- 
gincs prassentantur episcopo, sicut notatum est 
hic supra pro velo el aliis rebus, llexisque ante 
illum genibus, mauipulum impoiiil singulis ad 
manum dexteram, dicens : » Expecla Domi- 
» num, viriliter age , et confortetur cor tuum, 
» et susline Dominum ». Deinde imponit illa- 
rum collo stolam, dicens : » Tolle jugum Do- 
» mini super te, et disce ab eo, quia mitis est, 
» ct humilis corde ». 

57 Post haec episcopus dat illis crucem , et 
inclinat eam supra sinistrum Iiuinerum virgiiiuui, 
dicens : » Abnega temetipsam, et lollc crucem 
■ tuam quolidie, et sequere Dominum ». Deinde 
directrices reducunt duas primas , et episcopo 
praesentant alias duas, qui cadem facit liisce , 

quaa 



Kimilis <'■'( dwi 

quoril' 

yutiarum. 



AUCTORK 
J. P- 



XII 

quffi fecerat primis. Virgines omnes ad locum 
suum reversffi nociunl genua, et simul canunt 
hanc autiphonam : ■ Dexteram meam et collum 
„ meum cinxit lapidibus pretiosis, tradidit ma- 
» nibus meis inaesiimabilcs margaritas • . Hic 
resumilur Pontificale : in quo, ut obiter hoc ob- 
scrvcm, non invenio ab episcopo dante hisce vir- 
ginibus manrputum ct stohm, prommtian vcrba 
eadem, qux recitantur ab co in consecrationc 
Diacoru rt Subdiaconi, prout assercbat supra 
Helyotus. Dcnique Rdigiosae, sicut lego in ss-pe 
dicto libelto, reliquo diei consecralionis suae tem- 
pore gestant coronam, manipulum et stolam, 

quae acceperunt in csremonia Sepeliuntur 

cum iisflcm ornamentis, quag componuntur ex 
picta enarta, vel cx tela colorata; adtliturque 
eisdem crux , qua^ manui illarum imponitur. 
Quod atlinet ad monile vel annulum, hunc ge- 
stant semper. 



DE ECCLESIiB DIACONISSIS 

mmis Diaconissarum officium aUquando proye 



lm- 
tam 



tmproprm, qua: 
hic dcsrrthun- 

tur. 



D 



Ctas fuissc, suadct r.rnnphun l hcosebu , S . Qre- 
aorii Nysscni ante episcopatum wons, dc qua 
S Grcnorius Natianzenus in epistota xcv, qum 
est consolatoria in cjusdcm obitu, ad laudaPum 
przsulem Nyssenum scribit ista : Scd quid lacie- 
mus, ait, adversus Dci legem . . , qu« Theo- 
sebiam mcam babet (meam enim eam voco, 
qua> ut Dei legibus consentancum erat, vixit ; 
quandoquidem spiritualis cognatio corpoream 
antecellit :) Theosebiam, Ecclesise dccus, Chri- 
sti ornamentum; Theosebiam vere sacram, el 
sacerdotis conjugem, et honore parem, magnis- 
que mysteriis dignam : Theosebiam , quam fu- 
turum quoque tempus exccpturum est, in 
mortalibus columnis , hoc cst , omnium , 
eorum, qui eam nunc nurunt, quam qui post- 
hac futuri sunt, animis sitam. Nec vero mirum 
tibi videatur, quod eam saepe appcllem. Nam 
etiam bealae illius rceminae mcmoriam pro deli- 
ciis habeo. Hactenus Gregorius : qui eam sa- 
cram, sicut recte observat Baronius ad annum 
369 , num. 64 , et honore parem sacerdoti 
(quanium fas est feminse sacris ofliciis manci- 
parij ideo appellat , quod fungeretur in Eccle- 
sia munere Diaconissae. Dum vero earn vocat 
magnis mysteriis dignam, non mtelligi possc di- 
gnitalem aliam, quam mcre cwremonialem, sa- 
VPI*I nfllYlillK DriPOIliSSrlS **' os tendimus superius. Acta autcm S. Grego- 

rti Nysseni illustrata su."i a nobis ad diem ix 
Martii. 

60 Dominicus Maccr in Hierolexico ad vo- 
ccm Diaconissa sic scribit : In ecclesia metropo- 
litana Mediolanensi adhuc durat hoc Diaconis- 
sarum oificium, et sunt matronae aliquae , quis 
Vetulones vocant , quae in Missa cantata juxta 
Ambrosianum ritum, ad offerlorium ferunt pa- 
nem et vinum pro Sacrilicio. Hisce mulieres 
alias addit Carolus Macer, Dominici fratcr ibi- 
dem in hunc modum : In Arcispriorae caslro Tu- 



D 

fa:tae f uitse 
vert nomimx 
DtaconUia»^ 
Probatwetcem. 
ph TheosebiQ, 



§ VI. Mulieres, quse proprie 
non sunt Diaconissse, quia 
ad hoc munus non conse- 
cratae; quaenam ex his ad 



E 



assumptae; an canonicse a 
Diaconissis distinctae. 



e Diaconissis proprie dictis , et singutari 
consecratione ad obeunda muneri suo an- 
ncxa ministeria ab episcopo destinatis, satisjam 
actum est. Sed prseter has erant alise, qugc per 
catachresin sive abusionem nominis ita vocaban- 
tur. Dc his, po&iquam proprii nominis Diaco- 



Diaconwarum 
uom.n non me 
rantur qumdam 
feminoo in /(«■ 
lia : 



nissas designassct Assemanus in Dissertatione de sculanae dicecesis vidi aliquas similes, quas ibi 

Syris Ncstorianis cap. xiii % x, ita ibidem dis- Sanctesas dicunt : hae in Quadragesima per do- 

serit a pag. 859 : Aliae improprie dictae, uxo- mot comestibilia pro concionalore , et in au- 

res scilicet diaconorum , quae non secus Dia- tumno pro parocho ejusque vicario oblationes 

conissaa seu Diaconae dicebantur , ac uxores fructuum colligunt. Hsec illi occasione antiqua- 

episcoporum episcopae, presbylerorum presby- rum ac proprii nominis Diaconissarum, de qui- 

terae, et subdiaconorum subdiaconae. De his si bus ibi agunt. Sed in harum ministeriis, qum 

concilia consulamus, ul Antisiodorense can. 21, multa erant et varia, nullum invenio, quo Ve- 



22; Arausicanum i can. 26; Aureliancnse i 
can. 15, et n can. 17; Epaonense can. 32; 
Toletanum i can, 18; Turonense n can. 14. 
20 ; Honianum sub Gregorio II can. 1 ; et 
snb Zacharia can. 5, Diacon/e sicut ct epi- 
scoimo, pnKsHYTKii.i.; et subdiaconve apud La- 
tinos erant, quae, maritis ordines illos susci- 
pientibus, bpiscopi , presbytehi , diaconi et 
subdiaconi relict.e dicuntur : quibus eorum- 
dem conciliorum legibus calibatus perpetuo co- 
lendus prsecipitur in Occidente, secus in Oriente : 
ubi presbyteri , diaconi et Bubdiaconi uxoribus 
post ordinationem utuntur , et solae episcoporum 
electorum uxorea apud Orientales, quum ma- 
riii ordinantur (praavio tamen earum consensu) 
castilatem promittunt, et monasteria ingrediun- 
lur, eisque speciatim hoc conceditur can 48 
concilii Trullani, » ut si dignsa fuerint, etiam 
» ad Diaconissarum dignitatem provehi possint » : 
quum reliqusa presbyterorum , diaconorum et 
subdiaconorum uxores abusive tanlum ex mariti 
nomine dicantur presbyteras, Diaconaa et sub- 
diaconse. 

59 llujusmndi autem Diaconissas ad vcri no- 



Lulones illae ac Sanctesa^, ut vocant, fungi modo 
dicebanlur, adeo ut nihit habeant, quo aniiquis 
propriinominis Diaconissis accenseri queant. Si- 
mile tamen quidpiam lcgo in Attonis episcopi 
Vcrcellensis epistola, tomo VIII Spicilcgii Achcriani 
edita, ubi a pag. 124 sunt haec : In his, qum 
per mulieres adhuc dispensari videntur, illas Dia- 
conas putaremus, quae setate senili deviclae re- 
ligiosam vitam cum castitate servantes, oblatio- 
ncs sacerdotibus offerendas fideliter praeparant, 
ad ecclesiarum limina excubant, pavimenta de- 
tergunt. Laudatur Atto Verccllensis episcopus 
anno 945 apud Ughcllum tom. IV Italix sacrae 
cot. 1060. 

61 Porro non semper est facile, ab aliis mu- 
hcribits Deo sacns Diaconissas secernere : nisi vel 
hoc nomen ipsis apponatur, vel notatio offxcii 
quodobeunt in Ecclesia Dei, tamquam peculia- 
res ejusdem ministrw. Quia vero id non fit apud 
PrudenUum in hisce de martyrio S. iaurcntii 
versiculis ™ P i ntf&mit Hymno u , ubi proponit 
pocta sacer tres feminarum classes diversas tam- 
quam totidem Ecclesix ornamenta ; ecquis facile 
ac tuto dc/uuat, an inter iltas respexerit ad Dia- 

conissas, 



an PrudintiW 

memincrtt d>- 
Oiacontssis- 



TUACTATUS PR/ELIMINAIUS. 



XIJI 



A conissas, quales tamcn ewstiHsse Romx sub S. Le- 
vita Laurentio, verosimile est. Sic itaque canit : 

Cernis sacratas virgines , 

Mireris intactas anus , 

Primique post damnum thori 

Ignis secundi nescias. 

Hoc est monile Ecclesise , 

His illa gemmis comitur 

Dotata sic Christo placet , 

Sic ornat allum verticem. 
Virgincs Deo consecratx , et anus innuptx , ibi 
sistendo, non erant Diaconissx, sed hx ex illis 
eligi poterant: idem etiam de monogamis mu- 
/icribus dicendum est. Quandoquidem tamen Pru- 
dentius ante ocu/os ponit prxcipua Ecclcsix Dei 
decora , atque inter ista haberctur dignitas 
Diaconissarum maxima, ultra quam mulebri 
sexui non patcbat sublimior ; fieri posset , ut 
Pocta sacer per viduas monogamas intellexerit 
Diaconissas ; quandoquidcm hx ex ejusmoih n- 
duis, sub primis Ecclesix sxculis, prout memini 
me legere, eligebanPur. Cetcrum dc variis mulie- 



B 



quarum abaliis 
muluribus di- 
stinctio est an • 
tiqua. 



i. e. vexiitis 



Putat Cangius 



64 Ad etymon autem nominis quod attinet ; 
sic , ait Cangius , appellabantur viduae seu ca- 
nonissae, quod essent *v ™ xavovt \ et u too *«- 
«ovo« * ut loquunlur concilium Antioclumu:!i 
can. 2, 6, U : Chalcedoncnso can. 2, et 
nodus Trullana can. G; seu , quotl sub CANo\i; 

ECCLESIASTICO JACERENT , VCl ESSENT CONSTI • 

tut.e, ut est in concilio Toleiano m, can. 5 
et 6, el Forojulieusi au. uccxci , can. 1, id esi, 
quod cerlum et quemdam in Ecclcsia ordinem 
conficerent, et regulis Eccleslffi vuti emissi reli- 
gione obstringerenlur. Nam et inde primilus , 
quos hodie canonicos dicimus , ea de causa sic 
nuncupatos, par est credere , quod scihcet sub 
canone ecclesiastieo constituli essent, et eccle- 
siasticis muniis inservirent. IIxc Cangius. 

65 Sed nulla vn istis mulieribus canonicis 
relucet spccies Diacon issi iru m . Nam 1 °. Non 
video in his aliquid, quod cum illis sit com- 
mune ; non consecrationem, non ministerium,non 
dignitatem, non antiquitatem. 2°. Diwisset aliquid 
Cangius, si instituere potuisset parallelum inter 



AUCTOftE 
3. P. 

canontca* non 

dutwguia Dia- 

eonindi 

• 1. 1 io caoone 

*ex caoone 



scd \ps\us opi- 
nio 



rum Deo sacrarum gcneribus scribunt Morinus duas hascc feminarum classes, vi cujus , una 

Exercitationc x, cap. i, et Thomassinus tomo I, dictarum mulierum ad alteram comparata, ex- 

lib. m, cap. xlii et sequentibus. Sufficit nobis dem in utrisque reluxissent. iloc vcro owm neu- 

hic monerc lectorem, proprii nominis Diaconis- tiquam tentaveril laudattus auctor, quisnam ci. 

sas per pcculiarcm clectionem, rninisterium pro- satis fundatc snffragari poteritj U&rumque h<>c 

prium, ac ordinationcm sinaularem distingui ab fcmiuarum genus non distingui. 3°. Winisterium 

a/iis fcminis Deo dicatis, qux talcs non crant. Canonicarum sitarn erat prxsertim, si non wnice, 



Distinctio autem variarum mulierum a Dia- 
conissis antiqua admodum cst, ut jam visari 
sumus. 

62 In septem ordinibus, quibus constitit Litania 
sepUfbrmis sub S. Gregorio M. Papa , tertius 
fuit omnium abbatissarum cum congregationi- 
bus suis : se.rtus universarum viduarum , ut 
auctor est Faulus Warncfridus, qui vixit sx- 
culo vin, Ubro iii de Gestis Langobardorum , 
cap. xxiv, pag. 448 cditionis novissimx Mediola- 
nensis tomo I. Sanctimoniales vcro secemuntur 
a Diaconissis apud Anastasium Bibliothecarium 
de Vitis Romanorum Pontipcum, anno IG02 Mo- 
guntix excusis, in Leonc III, pag. I8'2 his verbis : 
Tunc Romani, prse nimio gaudio suum reci- 
pientes pastorem , omnes generalitcr. . . tam 
proceres clericorum cum omnibus clericis , 
quamque optimates et senatus, cunctaque mili- 
tia, et universus populus Romanns cum sancti- 
monialibus et.Diaconissis, ac nobilissimis matro- 
nis, seu universis leminis.., cum signis et 
bandis * , et canticis spiritualibus susceperunt. 
Prxfuit Petn cathedrx ab anno 795. 

63 Priusquam vero hinc ad a/ia abeam , con- 
vcniendus mihi est Cangius , qui Dtaconissas 
perperam, meo quidem judicio . cum canonicis 
mulieribus confundit. Ponam in mcdio argumenta } 
quibus scntentiam suam stabi/ire conatur. In No- 
tis itaque ad Annx Comncnx A/caiadem, post 
liistoriaruni libroS Joannis Cynnanii vu/gatis , 
a pag. 4I9 ita disserit : Porro videntur ea^dem 
fuisse cum Oiaconissis muliercs , quas canoni- 
cas vocat . . Orrio Romanus , qui eas distinguit 
a sanctimonialibus : » Inter virginem et fcemi- 
» nam ; inter canonicam et sanctimonialem » 
etc. Harum mentio est apud S. Anliochum 
Homil. 18, ubi ait , monachos non debere cum 
mulieribus conversari. Tertum Grxcum sic sub- 

junqit : O^toiwf 5e xanovizatj OL-jccppo <nov Icti <j-jv3t«?eiv 
fji£Ta av3/56jv , 7r^ioc to fin^i-ju a-xavoK/i^cffOset. QuX 

Latine ita sonant : Sirniliter canonicis ( mulie- 
ribus ) indecorum est , cum viris conversari , 
ut nemo scandalizetur. 



m eo, ut conyrue ac deccnter perageretur S&pul- 
tura mortuorum, ffujusmodi autem mun/us non 
inveni hactenus inter ojjicia Diaconissarum, qu& 

sat imiliis enumeravi supra aip. i. Vnde ergu 

videri pot/uit Cangio canonicas u Diaconissis n>>n 
distingui ? 4°. Adde, quod tam multa et varia 
Diaconissis incumbcrent negotia viveniinm , ut 
ista morktorum cura supersedere debuisse videan~ 
tur, cum onera, qux susoipiebant, lotam jacile 
muticrcnt requirerent. 

GG Vcrum diversitas SXpe diCta probatur ncr- 
vose c.r Codice Justmiani imperatoris Novella ux, 
cap. n et m, ubi constitiui , qu.rtutm dviieuni 
esse e.rpcns.r in exsequii.s ttcfunclnrum , in qui- 

bus canonicx ac innninlcs Hospita/arix operam 
suam Col/ocahant. Disfributioncsiluquc mcnsiruas, 
quas accepturx essent ab istis Ecclesix oscdnomis, 
quibus commissa fuerat administratio terrarum, 
quarum rcdttus impendebantur in sepulturas, ita 
definit laudatus imperator cap. i : Quod . . hactc- 
rnis datum cst laborantibus circa funerum exe- 
quias , et deinccps detur , lioc est , per 
singulum mensem quadringenlos solidos divi- 
dendos decanis et acolylliis , cL ascelriis Gt ca- 
nonicis \ Suberant autem ascetrix seu sanotimo- 
niales illx diacono xenodochii rectori: nec deert i 
suus canonicis mulicribus prxpositus. liis autem 
prxfectis pendebantur pecunix ad U/arum ali- 
mcnta : Oporlet autem, sicut prxcipit Justinianus 
cap. im, competenlem quidcm auri partem re- 
verendissimis ascetriis ■ dari per Deo amabiles 
ceconomos. . Eugenio Oco amabili diacono , et 
xenodocho Satnpsonis BanctflB memorice Xenonis, 
ct ijus , qui per nos constitulus cst , et his , 
qui crunt post eum momoralorum xenoJochio- 
rum xcnodochi , co quod aBCetriSB , ad hoc 
ministranteB opus, sub xenodochis . . coustitutie 
sint. 

07 Ouod autem conlingit acolythos ct rcve- 
rendissimas canonicas, eis similiter dari ab eis- 
dem Deo amabilibus (ixouomis , et qui nunc 
pnesunt eis. Deinde prxscribit imperator cap. iv, 
ut in exsequiis singu/is ante sarcophagum pra < - 

ilant 



i ,n ns urgu- 
mentts 



xat uaxi)- 
Tpictis x«i xa- 
vovucatc 



" aaxirrofais : 
malt (n meo 
textu Lattno as- 
sisteriis, quod 
tiic cotrexi, uti 
et infra. 



refelUtur 



AUCTOni 

J. 1*. 



XIV 

ilant octo saltcm harum monialium vcl canoni- 
carum, unauue cum acolythis tribus decantcnt 
psalmos ctc. Possumus hic obscrvare. 1\ Tho- 
massinus in Veteri et nova Ecclcsiz disciplina 
partc i, tib. m, cap. u, pag. 808, rectc memorat, 
prxter Diaconissas, de quibus antca ibidcm ege- 
rat e Codice Justiniani (et nos ex eodem dc illis 
slatim etiom scribemus I et prxter sanctimo- 
niales llospitalarias , fuisse et canonicas , quae 
cum his sanctimonialibus ad exequias fideiium 
ministrarcDt , et ad psalmodiam cxequiis sem- 



DE ECGLESI.E DIACONISSIS 



per oonjunctissimam. Canonicae vocabantur a D 
canone distributionum , quibus donabantur. 
Distinguuntur aulem a monialibus Hospitalanis, 
quod °ha3 sacro collegio suo et congrcgatiom 
alligata? essent unde et ascetri^ hic vocantur: 
ascetema quippe monasteria Graeci appcllabant. 
At canonicae nullo ejusmodi vinculo tenebantur ; 
sed continentiae tantum , ut apparet. 2». Justi- 
nianus tam noverat apprime Diaconissas , ut 
itlas cum canonissis confundere non potuerit , 
sicut patebit e sequentibus. 



CAPUT III. 

Variw de Diaconissis sanctiones ex jure civili 

imperatorum. 

I. Dccretum Theodosii I imperatoris contra Diaconissas, 
auctoritate S. Ambrosii, ut ferlur, exparteabrogatum. 



B 



eiiit 



Tluodosivi im- V aria sunt et lectu curiosa, quse circa Diaco- 
ptraxor iegcm nissas staiuit Thcodosius 1 impcrator , cogno- 
mento magnus, qui floruit sxculo iv, in suo Co- 
dice. Utar autem illo Codice , qui perpetuis 
Jacobi Gothofrcdi commentariis iUustratus est , 
quvjuc anno 1665 Lugduni prwnotatur editus , 
et sex tomis cnnstat. Jbidem igitur tomo VI , 
lib. xvr, titulo ii, lege xxvn, pag. 60 de Diaconissis 
hsec sancit, atque ista in eisdem requirit : Nulla, 
nisi emensis sexaginta annis, cui votiva domi 
proles sit t secundum praeceptum Apostoli ad 
Diaconissarum consortium transfcratur. Cum filiis 
suis curatore ( si id aetas poscit ) petito , bona 
sua idoneis sedula religione gerenda commit- 
tat : ipsa tantum praediorum suorum reditus 
consequatur , de quibus servandi , abalienandi , 
donandi, distrahendi , relinqucndi , vel quoad 
superest, vel cum in fata concedit , et libera ei 
voluntas cst, integra sit potestas. Nihil de mo- 
nilibus, et supellcctili, nihil de auro , argento , 
ceterisque clarae domus insignibus, sub religio- 
nis defensione consumat : sed universa integra 
in liberos, proximos, vcl in quoscumque alios 
C arbitrii sui oxislimatione transcribat: ac si 
quando diem obierit, nullam ecclesiam , nullum 
clericum, nullum pauperem seribat heredes. 

69 Careat namque necesse est viribus , si 
quid conlra velitum circa personas specialiter 
compreliensas fuerit a moriente confectum. 
Immo, si quid ab his morienti fuerit extortum, 
nec tacito fideicommisso aliquid clericis in frau- 
dem venerabilis sanctionis callida arte , aut 
probrosa cujuspiam conhibentia * deferatur ; 
extorres sint ab omnibus, quibus inbiaverant ' 
bonis. El si quid forte per epistolam , codicil- 
^"u, donalionem, testamentum, quolibet denique 
detegitur generc conscriptum erga eos , qnos 
hac sanctione submovimus, id nec in judicium 
dcvocetur: sed vel ex intestato is , qui sibi 
competere intelligit , statuti hujus definitione 
succedat : si qui 8 SD agnoscit niium , si quis 
probat propinquum, si quis denique vel casu 



contrn DWco 

nmat : 



' i.f. conoi 
ventia 



vel judicio, pro solido, 



pro porlione, haeres, le- 



*i nrius, (ule.conmiissarius apertis deprcbendilur 
codtcillis, fruatur fortun* munere, consciemUe 
— ***: et, submotis his atque deject 
in haercchtariis corporibus potestate utatur ■ h* 
redis. Atque hoc qunlcm primtwn est hgis Theo 



K 



dosianw caput : secundum, de crine non abscin- 
dendo a faeminis , uevotionis alicujus obtentu , 
prxtermittimus. Utrique subscribitur Dat. xi Ka- 
lend. Jul. Med. Valenliniano A. iv, et Neothe- 
rio coss., id est, anno Christi3%. 

70 Sozomenus lib. vn cap. xvi Historix eccle- quamam eama 
siastiCce a Valesio editx pag. 727 arbitratur hanc 

a Theodosio imperatore latam puisse legem prop- 
ter crimen sacrilegum in ecclesia Constantinopo- 
litana perpetratum, quod ibidem dcscribit in hunc 
modum : In Constantinopolitana . . ecclesia cer- 
tus presbyter coustitutus erat, qui poenitentibus 
praeesset ; donec matrona quaedam nobilis , ob 
peccata , quee confessa fuerat , jussa ab hoc 
presbytero jejunare , ac Deum suppliciter orare, 
dum hujus rei causa in ecclesia moraretur, a 
diacono se stupratam esse prodidit. Quo co- 
gnito plebs omnis vehementer succensuit , eo 
quod contumelia illata esset ecclesiae , nec me- 
diocri probro expositi erant sacri ordinis viri. 
Nectarius vero (dictz urbis patriarcha) cum diu 
multumque dubitasset, quidnam in hoc negotio 
agendum esset , eum , qui stuprum admiserat , 
diaconatu exuit. Cumque nonnulli consilium ei F 
dedissent , ut unicuique, prout sibi conscius es- 
set, ac fiduciam sui haberet , ad sacrorum 
mysteriorum communionem accedendi liberam 
faceret potestatem , presbyterum , qui agendee 
pcenitentiae praspositus erat, abolevit . . . Atque 
hac de causa arbitror Theodosium impcratorem, 
cum ecclesiarum honestati et existimationi pro- 
spiceret, lege lata cavisse, ne mulieres ad sa- 
crum minislerium admitterenlur, nisi liberos ha- 
berent, et sexagesimum aetatis annum implessent, 
juxta expressum mandatum Apostoli Pauli etc. 

71 Socrates lib. v Ecclesiasticx historix illwn ad hoc 
cap. xix hoc etiam factum narrat ; sed quod edi- »>ouen(, e,ra/n' • 
ctum Theodosii ea de causa adversus Diaconissas mtur '" 
prodierit, prout arbitrari se dicebat Sozomenus 

ibidem non habet. Et vero de Sozomeni opinione 
dubitan merito posse vidctur : cum nec abipso, 
nec a Socrate mulicr ista memoretur fuissc 
Diacmissa ; nam ab hoc vocatur v ^ ^ r*v 
ityvfiv, id est, mulier quaedam nobilis; ab ilh 
autem yw* Tlc r^ ^narp^, q U od idem est, 
vel, si hoc matis, mulier quaadam generis pa- 
tncn. Nec favet ratio temporis, ut satis proba- 
b>ltter statuatur, dictum jam crimen in causa 

fuisse, 



TRACTATCS PRjELIMINAMS 

A fuisse, cur Imperator hanc constitutionem edide- 
rit. Ea namquc lata cst anno Christi 390 ; illud 
vero an hoc anno, an proxime sequenti commis- 
sum sit, non constat ; quandoquidem Sozomenus 
nulli id determinato anno assignat ; Socrates au- 
tem respicit ad annum Christi 391, cui rcfra- 
gatur Baronius. Audiamus itaque Socratcm tib. 
citato cap. xvm, ubi dc Theodosio imperatore hzc 
scribit : Valentinianum . . juniorem Komae im- 
peralorem reliquit : ipse vero una cum filio suo 
Honorio Constantinopolim reversus, consulatu 
Taliani et Symmachi in eam ingressus est die 
quarlo idus iNovembris, id est, anno Christi 391. 
Et mox cap. xix sub idem tempus accidisse 
memorat abrogationem presbyterorum, qui pami- 
tentix agendse prxerant, causamquc subdit sacri- 
legum mulieris abusu/m. Baronius ad annum 390, 
num. 66, Hoc ipso anno, inquit, non autem 
sequenti sub consuiatu Taiiani et Symmachi, ut 
a Socrate ponitur, accidit Coustantinopoli sce- 
lus illud immane etc. ; sed nullam apponit ra- 
tionem, cur a Socrate dissentiat in notatione 
anni. 

72 Verum quaecumque causa impulerit Theo- 
co post tempore dosium ad sanciendam legem adversus Diaconis- 

revocatur ex 



xv 



11. Decrela sub Justiniano 
etHeraclio imperatoribus; 
aedes Deiparae sacra Con- 
stantinopoli, tempore im- 
peratoris Mauritii constru- 
cta sub nomine Diaconis- 
sse. 



AUCTOKE 

J. p. 



B 

lex eadem pau- 



parte, anniien 
te, utcreditur, 



S, Av.brosto. 



sas ; non diu post lex eadem revocata ab illo est 
ex parteper legem xxvm his verbis : Legera, qua? 
Diaconissis vel viduis nuper est promulgata. » Ne 
» quis videlicet clericus, neve sub ccclesiae' no- 
» mine mancipia, supelleclilem, praedam (ve- 
> lut infirmi sexus dispoliator) invaderet, et, 
» remotis adfinibus ac propinquis, ipse sub prae- 
» textu Catholicae disciplinae se agerct viventis 
» h&redem » eatenus animadvertat esse revocatam, 
ut de omnium chartis, si jam nota est, aufera- 
tur : neque quisquam aut liligator ca sibi uten- 
dum, aut judex noverit exequendum. Dat. x 
Kalend. Septemb. Veronae, Valentiniano A. iv, 
et Neotherio Coss., id est, anno Christi 390. 
Ad hanc vcro condendam constitutionem fuissc 
Theodosio auctorcm S. Ambrosium episcopum Me- 
diolanensem citatus Baronius affirmat num. 70, 
et post recitata legis prioris cjusdcm imperatoris 
'verba, sic loquitur : Cum autem Mediolani haac 
sancierit imperator, ex causis (ut sibi videba- 
tur ) legitimis persuasus, quoniam dum ullor 
scelens exsurrexit, comprcssit etiam innocentes, 
occurrit quamprimum vindex ecclesiasticie tiber- 
tatis, severus regum censor S. Ambrosius; qui 
editam sanctionem ca ex parte compulit abro- 
gari, quia periclitabatur fidelium erga Deum re- 
ligio, ct erga pauperes misericordia : alia vero 
ex parte, qua Aposlolica institutio conservaba- 
lur immunis (nam Pauli praeceptio est, ne vi- 
dua ebgatur minor sexaginta annorum) sivit in 
suo roborc perdurare. 

73 Tlieodosius igitur, Dei obtemperans sa- 
cerdoti, advcrsantcm pictati a se editam sanctio- 
nem contraria lege promulgata abolcvit, cum 
post duos ferme menses ad eumdem Tatianum 
ista rescripsit, qux supra dedimus. Hactenus 
eminentissitnus Baronius. Hujus autem lcgis pro- 
mulgationcm, intcrponente S. Ambrosio suam 
auctoritatem, prodiisse, crcdibile est, quanlum- 
vis idem Cardinatis hoc non magis probet e scri- 
ptorum tabulis, quam quod cxhausissct vidua illa, 
seu nobili.9 mulier ista, quacum peccaverat 
diaconus, bona sua ditando vumdcm diaconum, 
uti prxmiscrat num. 66, inde factum esse ad- 
dens, ut idem imperalor eadcm Iege caverit, ne 
viduae quovis titulo vel Ecclesi» vel ejus mini- 
stris bona rclinquerent. 



U ustinianus imperator, qui claruit sSBCulo 
sexto, numvrum sacrorum muiistrorum ecclesiis 
Constantinopolitanis s&rvientiu/m determinaro 
aggressus, annuisgue earumdem reditibus aptarv, 
quatvnus fundatorum voluntaii erat conve- 
niens ; in Prxfatione ad Noveliam 3, tntvr alia 
qiwv dirigit ad Epiphanium patriarcham Con- 
stantinopolitanum, hsec scribit : Dudum quidem 
communi et generali lege ad luam beatitudinem 
et ad reliquos sanctissimos patriarchas scripta de 
ordinatione venerabilium episcoporum, et reve- 
rcndiss. clcricorum, ncc non mulicrum Diaco- 
nissarum, ut non ampUus sint ab antiqua men- 
fura, qui ordinantur, disposuimus . . Prsasentem 
vero legem specialem ad luam bcaliludinem scri- 
bimus de numero reverendissimorum clcricorum, 
qui in hac urbe sunt, disponenles. Quia . . com- 
petens est, neque ordinalioncs, quse supcr re- 
vereudissimis ciericis fiunt, aut super reveren- 
dissimis Diaconissis, Deii tantas, ut illorum 
expcusis sauctissima ecclcsia incidat in causam 
mutuorum maximorum, 8t paulalim ad novissimam 
inopiam dcpouatur. 

75 Deinde autem cap. i, Sancimus, inquit, 
non ultra sexaginta quidcm presbyteros in san- 
ctissima majore ecclcsia csse, diaconos autcm 
masculus cciHum, et quadraginla fcsminas, sub- 
diaconos vcru nonaginta. Hinc observarv ticet 
1°. Quo ordine Diaconissx dcccnscrentur sacrts 
ecclcsisE Constantinopoiitana mtntstns. qui ex 
cjusdcm sumptibus vivebant : cum hic agerelwr 
de illis ad certum numerum contrah&ndis, ne 
uttra nwdum cxcrescvrct pensio annuorumpro- 
ventuum, 2°. Cum autem tunc daretur opera 
uumero Diaconissarum minucndo \\\ majore cc- 
clesia, inde colligere possumus, itias ibidem an- 
tea numero plures fuisse : nec paucx verisimiliter 
erant in alns eju </<'"< urbis eccicsiis. In Aovelfa 
vero vi, cap. vi videbimus annos statis scxaginta 
cumpiciiis, >fin>s ad Uiactmissarum oritinattonem. 
requircbat supcrius Theodosius imperator post 
Apostolum Paulum, restrictos a Justiniano fuisse 
ad iinnns quinqua<jinta, vitrittqm- alia ab eodvm 
imperalore in itlis fuisse requisita, qux ad sa- 
crum hoc ministervum promoverentur. 

76 Constitutio ituquc modo designata prmscri- 
bit sequentia : Quanta igltur super venerabiles 
clericos a oobisdicta sunt, hajc etiara super Deo 
amabilibue Diaconissis agi volumus : ut neque 
ipsee citra observanliam flant. Sed primum qui- 
deui cis aetatem ncque novellam 6686, neque cre- 
sccntem, neque ex hac ad, delinquendum aalien- 
tem ; sed super mediam constitutas mtatem, et 
circa quinquaginta annos secundum divinas re- 
gulas agcntcs : sicque sacram promereri ordina- 
tioncm, et aut virgines constitulas, aut unius 
viri quae fuerant uxores : non enim pcrmiUimus 
neque secundas contrahcntibus nuptiae, neque 
vitam non habentibus, ut diximus, irreprchen- 

sibilem 



JnsUmanu.* nu- 
merum bene/x- 
ci-iriorum ec~ 
cUsiob Conttan- 
tmopol.. 



BC itnitem Oia 
conisttarum mi- 
nu<f, ac varia 
ite illis snnctt ; 



'■■ii u mim ciis 

tiii att.ti* lu 
circitcr anno- 
rum, et opttmi 
ixempltttc. 



\\1 



DE ECCLESI/E DIACONISSIS 



xuctur. siMlera, sed ncc suspectam omnino ad sacrum 
j P venire ministerium ct adorandis mimstrare ba- 
ptismalibus, et aliis adcsse secretis, quae m ve- 
ncrabilibus ministeriis per eas rite aguntnr. ta 
Justinianus impcrator prospectum esse voluit 
dignissimo Diaconissarum officio, ut vel ex im- 
maturss Btatis levitalc, sexusque inconstantia 
nilxil in illud vrreperet, quod sacri hujus mir 
nisterii gravitatem dedeceret, nihilque esset in 
hujusnwdi fcminarum moribus, quod non esset ab 
omni parte perfectam. Si vero contingeret, ante 
prxscriptam modo xtatem justis dc causis ahcui 
conferri hoc ministcrium ; cautum esse voluit 
tmdatus Justinianus, ut defectus sstatis aiiunde 
swpplcrctur. Sic cnim pergit in sua constitutione : 
Si vero quaedam nccessitas fiat, et minorem hac 
aHate, quam dicimus, ordinari Diaconissam con- 
tigeril ; liceaL eam in aliquo venerabilium asce- 
teriorum ordinari, ct in illo habilare. Nequa- 
quam viris admixla constituta sit, neque suo 
arbilrio habitans : sed vitse separatse et mcdiocris, 
et a conveniente rnultitudinc bonum testimonium 
,. habcns. 
ab mmoit-raH, 77 Votuit prxtcrca Justinianus Diaconissas ab 
m coiitavgvi- immoderato consanguineorum affectu alienas esse, 
neotaffcctunh- nQC fl j^ adhxrere cum dispendio famse aut bonx 
existimationis. II;ic enim superioribus adjungit 
in eadem sanctione : Volumus autem et ipsas, 
qua; ad onlinationem perducuntur, Diaconissas 
8ive ex viduitate sive ex virginitate, non cum 
aliquo cohacrentes, aut cognatorum, aut eo- 
•rwvayan-y]- rum, quos appellanl dilectos *: ( talibus enim 
tuv nominibus ulenles maligna suspicione suam re- 

plenl vitam : ) sed aut solae habitent, aut cum 
parcntibus solis et filiis, aut vcre fratribus : aut 
iis cohaercrc, de quibus si quis suspicari aliquid 
praesumpserit malignum, ipsc insipiens simul et 
impius forsan pulabilur. Et si dicatur tale ali- 
quid dc aliqua carum, qua3 in Diaconissarum 
ordinaLioncm ingrcdi vult, quod alicui cohaeserit 
sub imagine quidem bonae appcllationis, mali- 
gna vero suspicionc; non oportet hujusmodi 
mulicrcm pcrdiici omnino _ad ordinationcm dia- 
coniae. Nam .si ordinelur, cl lalc aliquid egerit, 
eL colucscrit alicui cum praedicto nomine aut 
schcmale ; cadct quidem a diaconia, et ipsa et 
ille subjecli erunt huic legi, ct rcliquis, quae 
C corruptores puniunt. 
Deum ttmonte», 78 Hiscc varias sabjungit pmnas, ut in offi- 
m offieto ron- cio contineantwr : Onorlct enim, inauit, omnes, 

stantcs, pwti- ,, . .. ' J . 

cat; ct otcci- ( I ua! ordinantnr, vencrabilcs Diacomssas, tem- 
tnntittai pore ordinationis cL moneri, ct sacrorum audire 

mandatorum praeccpta coram reliquis, quae du- 
dum sunt vcncrabilcs Diaconissae, ut et ipsas Dei 
timorem habeant, et adhaerentem sacris manda- 
tis fiduciam : timcre aulem ct confundi sacro 
cadcrc ordinc, scituras, quod si pnusumpserint 
aul crubesccntcs ordinationcm, aut derelinquen- 
tes sacrum rninisterium ad nuptias venerint, aut 
aliam omnino elegerint vitam ; ipss quidem ob- 
ligatae efflcientur mortis, et substanlia earum 
applicabitur sanctissimis ccclesiis aut monasteriis, 
in quibus sunt: qui vcro eas auL uxores acci- 
perc aut corrumpere pra^sumpscrint ; obnoxii 
quidem ct ipsi gladio erunt : substantia autem 
eoruin applicabitur fisco. Si cnim in antiquis le- 
gibus, virginibus illis, qua in eorum crrorem 
vocabautur, mortis incumbebat damnum cor- 
ruptis ; quomodo non magis nos in iis, quae a 
Dco gloriflcantur, dcfiniimis, pudiciliam (quaa 
quam maxime muHcres exornat) conservari vo- 
lentes quam ditigcnlissimc a vcncrabilibus Diaco- 



et D 

h- 



nissis, ut quod decet naturaa, custodian , e 
auod debetur sacerdotio conservenl > hx hs li 
ouet magnatunc temporis in veneratione /uisse 
cum sacrum hoc munus, tum mulicrcs, qux 
ad illud eligebantur. 

79 Apposite autem laudatus imperator Justi- erempio 
niavnus Diaconissas ad conscroandam pudicitmm 
cxcitat supcriusin memoriam revocatis virgini- 
bus illis, quibus incumbebat mortis damnum 
corruptis- respicit enim lcgis lator ad virgincs 
Vestales, apud gentiles Romanos olim notisstmas ; 
quarum historia tametsi e variorum auctorum 
scriptissit abundc pervulgata, sequentia tamen 
e pluribus, quw de eisdem circumferuntur, m 
rnemoratm revocare visum est. Illarum onginem 
altius haud repetam. Ordo istarum virginum 
apud Romanos fuit institutus a Numa Pomptlw 
rcge in honorem dez Vcstx,et ad conscrvandum 
in ejusdem templo ignem sacrum. Nulla assume- 
batur ad hunc ordincm, nisi qum esset annorum 
sex; nullu quse excederet annos decem. Prima 
elccta fuit a Numa : aliz deindc a surnmo pon- 
tificeducta sorte. Possent hic multa addi, si opc- 
rx pretium esset, qum ad earum parcntes, con- 
sccrationem, numcrum, votum virginitatis, E 
vestitum, officki, infinitam pene venerationem 
apud prxcipuos reipublicm Romanse moderatores, 
variasque cxcae gentilium supersiitionis observa- 
tionespertinent. 

80 Si vero aliqua ex illis pcccasset contra casti- virgmum vexta- 
tatem, sepeliebatur viva, servatis quibusdam lium 
cxremontis : quivero ea fuerat abusus, csedebatur 

usque ad mortem. Vestahum porro aliorumque 
gcntilium sacerdotia exstinxit Theodosiusimpera- 
tor, invito senatu. Consuli possunt qusc scribit Ba- 
ronius ad annum 392, num. 26, ubiprofertur 
Theodosii constitutio adversus idolorum cuttores ; 
Relatio Symmachi Urbis prsefecti, senatus nomine 
Valentiniano et Theodosio imperatoribus oblata, 
qux habetur inter opera S. Ambrosii a Bene- 
dictinis vuiyata tomo II columna 828 et seqq. ; 
ncc non epistola ejusdem sancti Doctoris xvn 
col. 824, et epistola xvin col. 833 et sequentibus, 
qua Relationi Sijmmachi respondct, ac de Ve- 
stalibus virginibus meminit. Sed nuncad insti- 
tutunt nostrum redeamus. p 

81 Laudatus impcrator Justinianusnovella 123, tnncd wwuper 
cap. xxx cautum etiam esse voluit, ne quid- Ju*tinianw, «t 
qua/m Dtaconissis moveretur obloquii c suspecta s 
cum viro habitatione. Hsec enim sanxit : Dia- 
conissam vero uullo modo cum viro, ex quo t, on£ 
potest iuhonestae vitae emergere suspicio, habi- 

tare permittimus. Si vero haac non observet, sa- 
cerdos, sub quo subjacet, admoneat eam, ut 
omnibus modis talem virum ejiciat e sua domo: 
si vero hoc distulerit agere, ecclesiastico ministe- 
rio et propriis emolumentis alienala, monastcrio 
tradatur, et ibi omni suse vitae tempore degat : 
rebus ejus, si quidem filios habeat, inter se et 
illos secundum numcrum personarum dividendis: 
ut competentem ipsi imilieri partem monasterium 
accipiens, eam alat et regat. Si autem non ha- 
bucrit filios, omnis ejus substantia inler mona- 
sterium, ubi millitur. et ecclesiam, in qua prius 
erat constituta, aequa portione dividatur. Dia- 
conissx s&cuio vn in jure civili etiam notx fuc- 
runt, ut planum fiet ex his, qum subclo. 

82 llcraclii imperaloris novella, quae habetur Actasub impe- 
Juris Occident. lib. 2, euradem, de quo supra ratorcUeracUo. 
Diaconissarum numcrum in eadem ecclesia 
confirmat. In ecclesia autem Sanctae Mariaa Vir- 

ginis in eadera urbe Diaconorum mascuiorum 

numerum 



Suspecta cum 
vins liabita- 



TRACTATUS PR/ELIMINARIS. 



wrr 



jEdes Detparcs 
tacra Constan- 
tinopoli 



Diacomss(B 
etiam dicta. 



i.e. Pacis 



numerum definit octodecim , fceminarum sex , 
subdiaconorum octo etc, teste Morino part. ni, 
Exercitationc x , cap. n , pag, 187. Librum 
ipsum, qucm citat, apud nos non vidi. Floruit 
Heraclius imperator saeculo vn. Ex quo intelli- 
gimus primo, eo ctiam sacculo non exiyuum 
Diaconissarum fuisse numerum, ctiamsi defuiiri 
nequeat, an quaedam in singutis fuerint cccle- 
siis. Secundo coiligere ex dictis licet , dignita- 
tcm earum eo tempore fuissesatis notabilem, cum 
toties Diaconissarum ratio habeatur in lcgibus im- 
} cratorum, 

83 Neque ex imperatorum legibus dumtaxat 
commendatw antiqua Diaconissarum dignitas et 
successio tunc perseverans, verum etiam ex aede 
Deiparx sacra , Mauritio imperante , sub no- 
mine Ataxovtc*™- , Diaconissae , a Cyriaco patri- 
archa Constantinopolitano constructa. Zonaras in 
Annalibus a Cangio editis tomo II, tib. xiv, num. 
13, dc Cyriaco , Joannis Jcjunatoris in cathc- 
dra Constantinopolitana successore, rcfert ista : 
Cyriacus presbyter et ceconomus magnae eccle- 
siaa , a quo sacrosanclae Deiparae aades , quae 
Diaconissae dicitur , extructa est. Zonarae suffra- 
gutiir S. Theophanes in Chronographia pag. 233 
cditionis regiae : Ad Diaconissae pariter compi- 
tum , inquit , Cyriacus patriarcha sanclae Dei- 
parae ecclesiam posuit. Tcmpus notat Ccdrcnus 
ad ayvnum xvi Mauritii imperatoris, tunc con- 
ditam afjlrmans. Annui autem istc concurrit 
cum 598 aerae vulgoris, Etymon ejusdem ardis 
sacrae affertur in Codini Excerptis e libro chro- 
nico de Originibus Constantinopolitanis pag. 53: 
Ita , aiunt , denominata est, quoil patriarcha 
( Ci/riacus ) adhuc diaconus ibi habitarel , et 
soror ejus ibidem csset Diaconissa. Hic autem 
Joanni Jejunatori successit probabilius circa /i- 
nem anni 595; obitt 606, ut dictum est in Hi- 
storia chronotogica PatriarcJiarum Constnntino- 
politanorum ante tomum I Augusti pag. 74 et 
76. 

84 Cangius Ub. iv Constantinopolis Christianae 
pag. 87 in eam se propendere conjecturam 
fatetur, quod videlicct sacra aedes Diaconissae non 
fuerit atia, quam illa , quae a sancta femina 
Olympiade, sub Thcodosii magni imperio aedificata 
fuit intcr aedem Et>vjv»? - ct Sophianam , in- 
stituto in ea monacharum ccenobio : a\les autcm 
illa, seditionem movcntibus Victoriatis, una oum 
ecciesia magna fuit passa inccndium. Audiamus 
Nicephorum Callistum Ecclesiasticr hislori.r lib. 
Xlii, cap. xxiv, in quo celeberrimae hujus feminae 
elogium contexens , Monasterium , ait , quod 
Constantinopoli constituit, Marinse cognatas suae 
relinquons , eam monasterii regulam inviolalam 
conservare jussit. Fuit id prope sanctaa Pacis 
et Verbi Dei Sapienliae pristiuum lemplum , ct 
usque ad seditionem eam , quae Ntx<* hoc esL , 
Vince , dicebatur, duravit. Tum vero Sapientiae 
templo cxusto , et ipsum conflagravit. Caelcrum 
maximo eo longe post templo restituto , mona- 
steriura hoc pristinam quoque recepit venusta- 
tem , atque ad velerem restitutum est dignitatcm, 
Sergia ci pragsidcnle, quae ctiam bealae hu.jus fa;- 
minae Vitam conscriptarn reliquit. lcmpiumporro 
illud sacram eiiam quamdam quotannis cele- 
britatem habuit apud Graecos die xxvm Julii : 
in Mcnxis enim magnis excusis tunc refertur 
Memoria cncaeniorum aedis sanctissimx: Deipans 
h toIc AiaxovEcwv, id est , in compito Diaconio- 
rum. Plura de celebcrrima hac Diaconissa Otym- 
piadc dicentur sub finem praesentis Tractatus prae- 

Septembris Tomus I. 



liminaris, ubidchac et de pluribus aliis cjusdem 
inatiluti mulicribus illustribus erit 

ditin. 



agcn- 



AUCTOHE 

3. P. 



§ III. An temporibusimpera- 
torum Justiniani et Hera- 
clii, vel postea, locum in 
sedibus sacris digniorem, 
quam mulieresalise, occu- 
parint Diaconissre. 

J\ritiquuui in Ecclcsia vigume morem , ut 
mulieres in aedibus sacris orarent loco a 
viris separato, notammagis est , quam ut pro- 
bari dcbeat. Procopius Gmariensis tib. i de 
jEdificiis Jitstiniani tinpcratoris cap. l agen.s <fc ec- 
clesia S. Sophix, Utrumquo, ait, latus du;e por- 
ticus ambiunt , adeo non dissepienlea structu- 
ram templi, ut potius latitudinem ejus amplient, 
pari quidem cum ipso longitudinc ad cxtrema 
porrectai ; sed altitudinc Inferiores. Camerata? 
atquc auro dccorae sunt : altera precantibus vi- 
ris assignata; altera fa^minis. Nihil habent dis- 
parile , nihil diversum. Cangius lib. m Constan- 
tinopolis Christianm pag, 3? rem magis explicat, 
et memorat, qusenam cx his porticibus ad fc- 
minas pertincrct : \n ipsa, mquil, 83de Sophiana 
ad Meridiem ct Scptcnlrionem binae procur- 
runt porLicus dupliccs , inferiores si ilicct cl su- 
periores, secundum ipsius longitudinem, columnis 
marmoreis prsegrandtbus sustcntatae , qua3 sedis 
latitudini nihil odiciunt . . Cameralae atque 
auro decoratae sunt , altcraque precantibus viris 
assignala, inrerior ncmpc : allera , quae est su- 
perior, fccminis. 

86 Idem auctor ibidcm pag. 33 scribit ista : 
Porticus superiores ficminis precanlibus addiclae, 
ut plurimum Catcchumeniorum vel Catechume- 
noruin nominc donantur a scriptoribus : non 
quod in iis umquam catechumcni conslilcrint , 
sed quod divinos , qui a saccrdotibus ct canto- 
ribus concinebantur , hymnos, ibi auditu cx- 
ciperenl mulicres : unde KaTTj^oO^cva, n loca 
» Dei verbo, Ofliciisque ecclesiaslicis audiendis 
i) superne extructa » recte viri docti inlerprctan- 
tur, sicut pturibus exemplis ostcndit ibidem 
memoratus auctor,quipraedictas iltas porticus supe 
riores Gynaiconitidcs etiam appellat. Idem Cwn- 
ghts in Dissertatione de Diaconissis ante citata 
consuli potest pag. 420. Momcn autern Tuvaixo- 
vins, trahcns originem ano tvj; ^uvatxoc , id BSi . 

a mulierc, sumitur hic pro loco vel varte sedis 
sacrae mulieribiis assignata et USitata. 

87 Patebant itaque tunc ista loca solis mulie- 
ribus : unde quwr, potest an promiscue et sine 
distinctione diynitatis ibidem intcr ahas non Dia- 
conissas sedcrent etiam Diaconisss. Cangio m 
dicta Dissertatione pag. 420 id non videtur vero- 
similc , cum prcsbyteris , Diaconissis , subdiaco* 
nis, lectoribus cerlas quibusque assignatas ffrdb»;, 
seu sedes in ecclcsia Sophiana , satis innuat llc- 
raclius , prout statim dicctur. Ibidcm prrmisc- 
rat ista : Dalsamon lib. b Juris Gra?corum pag. 
381 ait , Diaconissarum Ordincm canonibus 
olim cogniturn , sedern habuisse m bcmalc : sua 
vero aetate, etsi £xx>wi?ouff«t, id est, in ecclc- 
sia Constanlinopolitana locum ct slationem ha- 

D bercnt, 



EUatnsitempoie 
Jttft niani imp. 



nultcrai haba 
rent tncxtm 
Orandt a viiitt 
teparatum ; 



siih ilto tornffn 
imptratoft ol 

jiii/i Ilrt i ItQ, 



XVIII 



DE ECCLESLE 



auctobi hercnt, non tatnen in bcmatc sedisse. Discimus 
j. Pl .tiam ex Novcila 3 Justiniani , et alia Heracln 
imperatoris , qu;e extat lib. 2 Juris CraBCorum , 
definitum raisse numerum Diaconissarum inMa- 
jore ecclesia Constantinopolilana ad quadraginla. 
Videri possunt qtm dehisdiai pdragrapho « gro- 
time prsecedente ; ubi tamen numerus presbytero- 
nnn, diaconorum, ac subdiaconorum discrepat 
ab editione Cangii : quibus singulis Ordinibus, 
sicut yergit , assignatac erant in eadctn ecclosia 
trrrfwc, seu slationes : ila cnim vocantur loca ec- 
clcsice iis adscripta, in cadem Heraclii Novella, 
in qua etiam clericorum Blacberniauae ecclesiae 
numerus definitur, atque adco Diaconissarum ad 
scx, utsupra indtcatum est loco moxcitato. 

v,denturDu, o- 88 Ex dictis fit mihi verosimile, Diaconissas 
■"/ ' -' habuisse in xdibus sacris locum a mulieribus mere 

toewn digmo- A;/W . ^,,,,,.,,,,,,. 'Videtwr quippe mihi admo- 
, dum conveniens. ut, qux smguloyri electione, 
consecratione, officio, multisque privilegiis digni- 
■: m quamda/m emimiam . qua feminis non pate- 
bataltior in Ecclesia Dei t erant consecutm, par 
etiaw locusearum meritis et auctoritati respon- 
|{ deret. At quo in loco , ut recte observat Can- 
gius , sedis Sophianae , aut alterius, fuerit Dia- 
conissarum statio , non est promptum asserere. 
Devnde ad conjecturam se convertens, earum- 
demsedem fortasse iliam fuisse memorat, quam 
scriptores ecclesiastici Matroneum nuncupant. 
Anasiasius Bibliolhecarius wi Symmacho PP., qui 
sedii ssec. vi, pag. mihi 'i5 : Et cameram fecit 
ot matroneum. Idem in Grcgorio PP. IV, qui 
prwfuit swc. ix, pag. 243 indicat, matroneum 
presbyterio adjunckim fuisse : Presbylerium , ait , 
amplum . . 1'undilus construxit : cui . . lapidibus 
circa septum matroneum atlposuit. 

quttamenqua- gg Animadvertit tamen Cangius pag. 421, 

'" / "'"' non deesse, qui Matroneum memorent illud fuis- 

se,quod ab eodem scriptore dicpum sit parsmu- 
lienim ; in qua utique mulieres tempore UturgUe 
saorm degerent. Citat deinde pro illa senten- 
iin Ordinem Romanum; in quo dicta mulierwm 
pars vocata sit pars malronarum , hsec ejusdem 



DTACONISSIS 

nniuus vcrba proferens ; Simiiiter transiens Pon- D 
tifcx in partem malronarum , explet omnta, u 
supra. Exquibus videre licet, ut concludit, quod 
maironeum non distmgueretur a patre scu loco 
n.atronarum. Hanc vero haud procul esstitisse a 
presbyterio conficitur e vcrbis prxdicU Anastasn 
in S Paschale PP-, anno 824 vita functo , 
apud nos die xiv Maii, pag. 399: Praeterea 
idem Summus Pontifex . . ecclesiam sanctse ol m- 
temeratffi Virginis Mariae Dominae nostne ad Prss- 
sepe, cornens qnondam tati more construclam, 
ut post sedem Pontificis mulieros ad sacra Missa- 
rum solennia slantes prope assistere juxta Pun- 
tificem viderentur; ita ut, si aliquid colloqui 
Pontifex cum sibi assistentibus voluisset, ex pro- 
pinqua valde mulierum frequentalione nequa- 
quam ei sine illarum intervenlione liceret ; lar- 
gum ibidem locum inesse , qualiter inde sedem 
mutare valeret , cum cerneret , dato operis stu- 
dio ccepit indesinenter agere , sedem inferius po- 
sitam sursum ponere , ut eo familiarius preces 
Domino ftmdere posset , quo consortia populo- 
rum modeste declinare potuisset. Hxcxbi. g 

90 Quo loco , inquit Cangius pag. 424, non constat. 
mulieres istae, qua baud procul a sode Pontificis 
stationem suam habebant in ecclesia , videniur 
fuisse Diaconiseae : nam caeterae in narthece sta- 
bant , aut in ea parte , quae mulierum diceba- 
tur. Aiqite hxc quidem sunt, qum per conjectu- 
ras in re incerta afferri / ossunt, dc qua apud 
antiquos scriptores nihil icgisse merecordor, quod 
ulterius procedat. Neque dicas, unum aliquem 
Diaconissis convcnissc hcum ex infnuis, propterea 
quod , quamdiu duravit mulierum in ora/ndo 
a viris separatio, sanctarum portarum custodia 
Diaconissis committeretur, teste auctore epistoLv 
ad Antiochenos, S. Ignatio martyri adscriptm : 
Saluto sanctarum portarum custodes Diaconissas. 
Etenimper portas, dequibus hic est sermo, non 
sunt inteUigenda ecclesim vestibula vel atria ; si- 
cut confici videtur ex adjectivo sanctarum, quod 
verosimiliter significat portas in ipso templo, per 
quas a narthecc ad sa/nctuarium aditus patebat. 



GAPUT IV. 

Status Diaconissarum apud hwrelicos Orientales. 



% I. DeNestorianis, etqualis Diaconissarum apud illos fuerit 
conditio; qualis sub Monophysilis vel Jacobitis. 

D, 



VarimdeNnto- \Jc Nestorianis h&reticis , eorumque errori- 
bus vtMim est hic prmmittere sequ&ntes notitias, 
[ssemanus Bibliotheose Clementino - Vaticanse 
tomo 111 parte n Dissertationem de Sym Ncsto- 
nanis consorvpsit . per totum modo dictum to- 
iuuiii ewtensam : e qua excerpa/m non/nulla, quse 
a meo instituto non videbuntwr aliena. De Chal- 
dssorum seu issyriorum, quosappellat Orienta- 
ics ri Nestoriomos, religione Christiana a tem- 
poribus Apostolicis suscepta , tractat cap. i ■ 
qualis auiem eontmfuerit statws post hanc ac~ 
ceptam usquoad initia NestoriansB hsereseos, «c- 
ponit >■<!/>. ii. Ejusdem uero sectarios nomen tra- 
wisse a Nestorio hxresiaroha, notum cst : sed quo 



pacto pestifcrum ejus virus, propagatum ab ipso 
per urbem ConstantinopolUomam, infecerit Oricn- 
tem , non convenit inter auctores, sicut vidcre 
licet in dicta Bibliotheca cap. ui, ubi et veram 
ISestorianismi originem cxponere conatwr ejus- 
deni auctor. Progressiones memorat cap. iv ■ Ne- 
storianorum statum sub regibus Romanorum 
Persarum, Arabum, Tartarorum et Turcarum 
datcap. v; Nestorianorum schismata et synodos 
cap. v I; veterum autem ac recentiorum kujus 
sectx asscclarum errores cap. vu. 

92 Nestorius duas in Christo personas statuc- eorumqw M 
bat, altcram Vcrbi Dci ; altcram Jesu hominis. fnatitwimpu» 
Bmmm quippe in utero Virguxis formatum 

voleuat 



TRACTATrS PR.ELIMINARIS, 



XIX 



prtemitluntitr 
notitice, 



et declitrutur 

Duiconissarum 
sub ipsii status 



ilunophijs.ta- 
rum exordia. 



volcbat alium esse ab Unigenito Oci Verbo : tc- 
ncbat etiam incarnationcm non esse vcram et 
hgpostaticam Vcrbi cum humanitate unionem ; 
sed meram inhabitationem Dei Verbi in homine, 
id est, in humana natura per se subsistcntc, 
velut in suo tcmplo : idque, ut notant Patres 
quintse sgnodi cecumcnicx can. rv, secundum 
graliam, vel secundum operationem, vel se- 
cundum dignitatem, vel secundum aequalitatem 
honoris, vel secundum aucloriialcm, aut rcla- 



tum. Eut.jches arcfmnandrita fuit corumpara, ,. 
Animadvertit autem dictus auctor, a majore ac 
saniore scctariorum ipsm parfe in iis, qux sta- 
tuebat dc omfustonc ct pcrmixtione naturai 
dcscrtum fuisse vci in ipso inUio hsereseos eaortae, 
neque duhitarc cjusdcm assrclas, mm< verbo a'c 

>tis ipsum subjiciant anathemali ad 
usquc diem, Dioscoro tamen /Egyptiorum et 
Barsumu. Syrorum corruptoribus ct seei 
primipilis, doctrinam ejus diserte approbantiims, 



AUCTO'1' 
3. P. 



afiectum, aut virtutem . . vel ipsumque defendentibus tamquam orihodoxa- fidt i 
secundum bonain voluntatem, quasi quod placuit propugnatorem. 



Deo Verbo homo, . . vel secundum homony- 
miam etc. 

93 iXe plura addam de re abunde c.r thro- 
logis nota, solam Verbi affcctivam et moralcm 
unionem impiissimus i/le hsereticus in Christo 
agnoscebat. Vidc jam, quam multa etquam bla- 
sphcma inde deducaniur conscctaria. Sequitur 
enim primo, ut Dcus non sit natus, passus ac 
moriuus ; ut Christus non sit Dcus, scd tcm- 
plum Dei dumtaxat ; itt nulla sit in Christo 
idiomatum, ut theologi appellant, communicatio, 
quz fundatur in co, t/uod vcra, et hyposta- 
tica unio sit Verbi Dei cum natura humana. 
Sequitur 2°. ut sanctissima Virgo Maria 
non sit ©aoroxos , id cst , Dcipara , scd Xpunori- 
y.o; , Christipara , vcl avQpwxorixo; , hominis 
mater , quae videlicct , ut blasphemabat Ne- 
storius, hominem dumtacrat genuerit Dei Verbo 
affcctive ac moraliter conjunctum ; non autem 
Dei Verbum humanse naturw hypostatice ac 
vere unitum. 

94 Nunc, qualis fuerit apud Nestorianos 
Diaconissarum status, intellige. Earum eonsc- 
crationem piwmisi alia occasionc cap. n, § n. 
Assemarius pag. 851 citat Pontificale Nestoria- 
norum, a Joscpho fndoruiii metropolitano de- 
scriptum anno Chrisli 1559, in coque exstare 
indicat hunc rttum ordinationis Diaconissarum, 
ait ca usque tcmpora peragi consurhtm. Huc spe- 
ctant, qucr annotari asscrit ad ejusdem calcem : 
siuit autcm ista : Atque ita perlicilur orJo de 
filiabus fcederis (monialibus) quaa ad opus dia- 
conalus segregantur. Ad altare autem non acce- 
dil, quoniam mulicr est, sed ad oleum Cliris- 
malis dumlaxaf. IIoc vcro illius officium est, 
ut corde orct in capite monialium tcmpore mi- 
nisterii, et in fine orationis dicat, Amcn : ul- 
que ungat mulieres ad baplismum accedentes, 
easque ad saccrdotes admoveat : non cnim fas 
est sacerdotibus ungere muliercs : etsi nostris 
temporibus id 1'aciuntj quum sacerdotes in IV- 
minam oculos ncquaquam inlendant. Obser\ o, 
restrictam hic admodum Diaconissis concedi po- 
testatem a Ncstorianis, sicomparetur cwm illa, 
ijiuim habcbant otim apud Monophysitas scu Ja- 
cobitas, qiu privilegia, sujwa fere quam credi 

i. iti casdcm conferebant, prout planum fiet 
inferius. 

95 Idem, qui supra, memoratse Biblioi teca 
audor t tomo il, qui est de scriptoribus Sgris 
Monophi/sitis, prsemittit Dissertationem de istis 
haereticis. Licet autem illi ex historicis ac Theo- 



96 Auctor n/cm num. 2 describit progressus 

Monophgsismi in /Egypto, Syria , Meso\ 
mia, Armenia, Arabia, Nubia et /Ethiopia ; 
coneordium ct discordiam recentiorwm Mono- 
physitarum num. 3. Quod spectat, inquit, ad 
communioncm Jacobitarum cum Catholicis, lue- 
rcticis vel scbismaticis, Oricnlalibus et Occidcn- 
talibus ; jam observavi (pag. 291» primalem 
ejus sccUe Cregorium Barhebraeum in eo fuisse 
Polilicorum crrore', ut crederet, controversias 
Orientales inter et Occidentalos, et inter Orien- 
tates ipsos circa incarnationem Verbi agitatas, 
meras osse tbeologoium opiniones, non baeresim 
conslilucre. 

97 Veterum porro Monophysitarum seotas enu- 
meral mm. \ ; Syrorum Jacobitafum eiro '$ 
de Chrtsto, dc Trinitutc, ,/c Saoramentis Eccte 
sur, t/c Eucharistia, de invocatione Spiritus s 

cti in Liturgiu, dc stulu tin/murutu COrpoHbllS 

crutttfum, dc purgatorio etc. eaponit rvum. 5. 
Jacobitarum quoque politiam eoclesiastieam <•/ 

s&cutarem num. dcclarat ; sub cujus jinciu 
tractat ctiam de quinque mePropoHtis, episcopis 
autem sex, patriarchx Jacobitarum subjectis, 
\ rmtcr illos, qui ibidem dicuntur in n gione 
Turabdin exstare. Hoc vero de statu ecclesiB 
Jacobitarum hodicrno intelligendum monet Asse- 
manus num. 7. Mitto plura. 

98 Ilis prmnotatiSt perveniamus a</ Diaco- 
nissas Monophysitarum vel Jacobitarum } qui 
iliorum hxresim profitebantur. Qualis sub his 

fucni cartiui s/utus, t/it.r /lo/cs/us, qu3B ■prnilr 

gia, commemorat Assemanus m Dissertatione </c 
Monophysitis nv/m. 10, hunc de illis oanonem 
referens, quem afflrmat ewstare in Pontificali Ja- 
cobitarum pag. 144 : Potcstulnii inlra allare 
Diaconissa millaui omnino habcl : quoniam et 
quando ordlnatur, in ecelesia tantum adslat (ex- 
tra cancellos uidelicet altaris.) Haec est autem 
ejus potestas, ut scilicei altare verrat, el lam- 
pades in sanctuario acceudat ; idque tum, quum 
presbyter aut diaconus absunt. 

99 Permissum est quoque el in absentfa pre- 
sliylcri et diaconi, Sacramenla c\ llicca in sau- 
ctuario posita accipere, mulieribusque et pueria 
tradere (qui scilicct annum SBtalis quintum non 
excesserint, ut exponit Joannes Telensis apud 
Bar-Hebraeum Nomocan. cap. 7 scct. 7. /m- 
rentesis est Assemani) non tamen ea ex altari 
accfpere, aut allari superimponere, aui mensam 
viue quoquo morlo tangere. Quando autera a*l 
suscipiendum baptismum mulieres aduitse acce- 



progretsus per 
varias Oritntit 
regionet : qua- 
tes smt 



Jncofjita. 



Status Diacoms 

.snit.m 



suti istis htBTiti 

ctt. 



logis abundc innotcscant ; audirc tamen , tvertt dunt, ipsa iin^at lll is jussu saccrdotis : ilcm vi- 



corum cxordia, atque alia plura. MonophysitB 
sic dictisunt, quod unam in Christo Domin \ >•■'- 
turam csse assererent. Sub hoc nomine Jacobitas 
Syros, et Sgyptios seu Coptas, nec non JBtiiiopas 
\rm \n >sque kodie intelUgi, o ervat Assema- 
dus num. i. mtem hxreseos Munopln/si- 

tarum spectat ad medium circiter ssecuLum quin* 



sitet, et ungat gratia mulieres aegrotantes. Uaec 
ejus polestas est, el iv> bujusmodi administrat : 
ci hac de causa ordinatur, ul in sancta Ecclesia 
iici cor.un sacerdotibua el poatificibus ministret, 
llacc e canone Pontificalis Jacobitarwn, </<■ q o 
supra. 



XX 



DE ECCLESJ^ 



AUCTORB 
J. P. 



Htni Diacontf 
tarum pnvile- 
014 



*u<l dlclit Jaco' 

bitis in itiliuur 

Antiochena-, uf I 
ad hoo munux 
auumabant ab- 

t attsms : 



tiuotl ettam /c 
ceiuiitinOiivn 
te 



%\[. Alia de statu Diacoms- 
sarum sub Jacobitis ; qua 
occasione disseritur an 
communi aliqua lege Dia- 
conissis interdictus fuerit 
accessus ad altare. 

JT ost hsec pergit auctor svpra dictm Disser- 
ta ttonis , et indicat , Bar-Hebrxum fuse de 
Diaconissis tractare in Nomocane cap. vn, sect. vu 
jam citatis , ibique , prxtcr constitutiones 
Apostolorum, citari etiam canones conciliorum 
Loodic&ni et Nicxni, Basilii Magni et Severi, 
JoamniS Telensis, el Jacobi Edcsscni. Accipe 
eorurn, quam subjicit ex Bar-Hebrxo, sumr 
rnam : Diaconissa ante annum aetatis quadrage- 
Bimum ne ordinetur. Si post ordinalioncm nu- 
pserit, excommunicetur. Consueludo in ditione 
Anthiochena oblinuit, ut abbatissa monialium 
Diaconissa fiat, subditisquc monialibus Eucha- 
ristiam porrigat ; idquc presbytero et diacono 
absentibus dumlaxat. In eadem Antiochena di- 
lione quum Diaconissa ordinatur, orarium bu- 
mcru ejua instar diaconorum imponilur. Quum 
menstrua patitur, ingressu sanctuarii prohibetur 
ob revorenliam altaris. Ad cujus tilulum ordinala 
est, ln co sanctuario dumtaxat ministrat. 

1UI Dngit mulieres olco catechumcnorum, 
(juum baptizantur. /Egrotas visitat ungilquo (quo 
Oleo ctil Assemanus, iion cxplicat Jacobus 
Edessenus. Sed dc oleo bencdicto, non de oleo 
Infirmorum ioqui videtur.) Quum ipsa aegrotat, 
vices suas cuidam sorori in monasterio monia- 
lium commiltere potest, ut scilicet sanctuarii 
ouram gerat, non ut sacra mysteria contingat. 
Partem Eucharistia?, ut facere solent diaconi, in 
caliccm immitlrre nequit : permissu lamcn epi- 
scopi vinum ct aquam in caliccm misccrc potcst, 
el caliccm ctiam consecralum ministraiv, quum 
id necessitas postulat. Mirabilia enimvero et 
pene inoredibilia nonnulta hic sunt privilegia 
Diaconissis conccssa apud luereticos Jacobitas in 
ditione Antiochena. Quod atttcm inter illa memo- 
rabatur de consuetudine, ut monialium abba- 
tissm ttti dignitatem Otaco/iissantm assumcrentur, 
mirum non est, cum idem (icret apud crthodo- 
wos tn Oriente, 

102 Cujus rei duo in promptu habemus exem- 
pla. Tomo II Martii, die xxm cjusdem mensis, 
tn \iiti s. EupraaAs virgmis cap. n, num. 7 
pag.m yefcntntitr ista : Eupraxia, synonyma 
videlioet istius sanctsB vfrginis mater, diligens 
monaslerium sanclarum mulierum . . , rogabat 
Diaconissam, ct priores monasterii, dicens °eis : 
Parvam benedictionem volo monasterio vestro 
priebere, reddiium auri viginti et triginia libra- 
rum, ut oretis pro ista orphana (Eupraxia 
mdeUcet filia) et pro Antigono patrc ejus. Au- 
rum rvcumvit udmittcre Ula abbatma dicem 
teww ■ sed ne le contristcm, aut sine fructu 
du.uttam, paucum oleum, et candclas, et thv- 
miama m oratorlum confer... et his oblatis 
rogabat Gupraxia Diaconissam, ut omnes sorores 
orarenl pro antigono, et filia ejus Eupraiia. Et 
^nnum. 10: Tunc el Eupraxia maler ejus 
orans dmt : PiHa mea, amas hoc schemate Je- 
sun ? Cui Eupraxia dixit : OUqne, mater mel . 



DIACONISSIS 

quia (sicut agnovi) Diaconissa et dorninas so- 

?oresdixcrunt,ro. H*c M. Smcta mtem vvrgo 

istatomo citato pag. 264 annuntiatur m ht - 

baide et scribitur obiissc post annum Chnsti 

410: ex quo przdictx consuctudinis antiqmtas 

ehtcescit. 



103 Aliud factum, quo 



ista consuetudo con- orthodox, 



firmatur, suggerit Vita S. Irenes virgmis et 
hegumcnx seu abbatmx Constantinopoli %n mo~ 
nasterio Chrysobalantho, cujus Vitam Ulustravi 
tomo VI Julii, die xxvm : floruit autem saxulo ix. 
Jbidem autem pag. 610 narrat biographus 
anonymus, Sanctx istius prxfccturx abbatiali 
prs-mi^sam fuisse dignitatem diaconalem, S. Me- 
thodiopatriarcha Constantinopolitano cam confe- 
rente. Audiatur biographus : Mox itaque nihil 
moratus patriarcha, surrexit e solio, thuribulum 
petiit, thus adolevit, Deo benedixit, primus- 
que convenientem auspicatus hymnodiam, Dia- 
conissam magna? ccclesiae (id est, S. Sophi^, 
seu Divinx Sapientis;) primum ordinat Irenea 
(spiritu quippe, qui in ipso erat, vidcrat ipsius 
puritatem, ad illud ttiiquc officium requtsitam : ) 
et post ha3C prEefecturae signaculum superaddidit. 

104 Nunc redeamus ad Jacobitas, quorum 
patriarchse MichaeUs canon dc Diaconissis ex 
Pontificali Syriaco, auctoritate ejus publicato, 
profertur apud Assemanum dicto num. 10 : in 
quo canone sermo cst de ordinatione Diaconissse 
tamquam de re, qux jam diu desierat in Eccle- 
sia ; additur tamen hxc clausula : &i quis autem 
pontifex Diaconissam propter urgentem necessi- 
tatem aliquando ordinare voluerit, muiierem or- 
dinet, cujus de castitatc testimonium habealur, 
quaeque ad senectutem proxime accedaU : quo- 
niam et sancti Apestoli, Patresque talem ordinari 
decrevcrunt : ubi vides, a memorato M/chaele 
Jacobitarum patriarcha potestatem fieri episcopis 
ordinandi Diaconissas propter urgcntcm ne- 
cessitatem. De Michaele palriarcha, cui Magni 
nomen fuit inditum, scribit As>emanus tom. II 
cap. xxxi, claruisse eum dicens anno circiter 1 190, 
et Pontificale ac Bituale Syrorum Jacobitarum 
ordinasse. 

105 Verba illa e Pontificali Jacobitarum su- 
perius recitata, Polestatem intra altare Diaco- 
nissa nullam omnino habet : quoniam et quando 
ordinatur , in ecclesia tantum adslat , non 
admissa videlicet intra cancellos altaris ; hxc, 
inquam, movere possunt quaestionem, an sicut 
accessus ad altare, aut illius contactus Diaconissis 
omnino fuit interdictus apud Jacobitas ; ita et- 
iam oiim stata aliqua communi lege hoc eis vc- 
tititmfucrit.Si quis illud affxrmat, incumbit ipsi 
legcm hujusmodi producere. Assemanus in Dis- 
sertatione de Syris Nestorianis pag. 849 affirmat 
non constare, quod id olim interdictum fuerit : 
tmmo vero Diaconissas aliquod obiisse officium 
circa altare, probat e Theodoro Balsamonc in 
Besponsw?ie ad 35 interrogationem, Juris Orien- 
talis tib. m, ubi causam insuper refert, cur pri- 
vilegio isto privatz fuerit, his verbis, q U3 e in 
ipso fonte non vidi, sed quz Assemanus sic reci- 
tat loco citato: Olim aliquando Diaconissarum 
ord.nes cogniti fuere canonibus, habebantque 
ipsffi gradum et officium circa altare. Menstruo- 
rum autem inquinatio ministerium earum a divino 
et sancto altari expulit. 

106 Quid, quod non ab altari dumtawat, 

""< ^-^nploacSacramenUsexcluda. 
tuj mcnstruata apud Orientales, prout observat 
tdem Asscmanusex sequenti canone S. Dionysii 

Alexandrini : 



E 

abolitx apud 
Jacobitas Diuco- 
flwscc; von ta- 
men omnino ex- 
stincta?. 



Disseiitur Mi t 
sicut apud tllos, 



ita ettam com- 
muni aliquti 
legc 



TRACTATUS PR^LIMINARIS. 



XXI 



A Alexandrini : De mulieribus , quae sunt in ab- 109 Sententia nostra etiam confxrmatur ex 
scessu , an eas sic afleclas oporteat in Dei do- antiquis Euchologiis, in quibus Diaconissarum 
mum ingredi , supervacaneum vel interrogare ordinatio peragi dicitur intra sanctum tribunal 



AUCTOKI 
J. P. 

*p$u fuerit 



existimo : neque enim reor, si tamen fideles sint 
et piae, sic affectas, ausuras vel ad sanctam men- 
sam accedere, vcl corpus et sanguinem Domini 
attingere. Huic canoni idem auctor attexit in- 
terrogationem septimam ex epistola canonica 
Timothei Alexandrini : Si mulier sibi accidisse 
viderit, quod solet mulieribus, debetne ad san- 
cta mysteria accedere, an non? Et respondetur : 
Non. 



apud Oncntales 



id est, circa altarc, prout indicato jam cap. n 
licct videre. Qux cum i(a sint, tialsau.oni in 
hunc canonem xv concitii Chalcedonensis Diaco- 
nissam non esse mulicrem ordinandam antc annum 
quadragesimum etc, scribenti non omnino assen- 
tior : Quas in proesenti, ait, canone tractanlur, 
oinnino exolevere. Diaconissa cnim bodie non 
ordinatur. Etiamsi quaedam ascelriae abusive Dia- 
conissae dicantur. Est enim canon . qui slaluit , 



proftibitus 



107 TomoW Conciliorum apud Labbeum col. 287 mulieres in sauctum tribunal non debere ingre- 
et scquentibus dantur canones concilii Nicseni di. Quae ergo ad sanctum altare accedere non 



octoginta, ex Arabico in Latinum conversi, qui 
a Nicolino, Binio, regioque collectore tomis Con- 
ciliorum inserti memorantur in notula mar~ 
ginali col. 287. Deinde a col. 359 sequuntur 
sanctorum Patrum, ut fertur, concilii Nicseni 
sanctiones et decreta. Constitutioncs vocat Asse- 
manus loco cttato, et quamvis scribat, easdem 
in patriarchatu Antiochcno , et maxime apud 
Syros et Chaldaaos vigere, affirmat tamen per- 



polest, quomodo diaconatus oflicium exercebit? 
In his, inquam, Balsamoni non asscntior. i\am 
primo, cum ipsa tstius canonis verba non pro- 
ferat, non videtur satis constare, an a sancto 
tribunali arceat mulieres latcas dumtaxat, an 
etiam Diaconissas. 

110 Secundo, jam dtctum est num. 108 li- 
cuisse Diaconissis, urgente neccssitate, ingredi ad 
sanctum tribunal ; et nurn. 109 indicatwm est, 



d peram illas tribui concilio Niczeno. Tomo itaque earum ordinationem in isto loco peragi. Tertio, n 

Conciliorum, quem modo designabam, col. 368 quaedam ascetriae, id est, moniales quffidam Grx- 

sunt ista de muliere menstrua patiente : Omnes corum abusive Diaconissae dicuntur secundum 

fideles, et Chrislianae mulieres continerese debent Balsamonem : qux dictio nimium est universalist 

ab ingressu aedium Dei, quae sunt ejus templa, cum restringi debeat, uti ostendit Asscmanus , 

quamdiu menstrua patiuntur : item a commu- ad patriarchatum Antiochenum Grxcorum , in 

nionis sumptione , quousque adimplealur earum cujus cuthedra verisvmiliter sedebat sseculo Chri- 

dies. An igitur mirum cuiquam videri debet , sti xi (vide Hisloriam Patriarcharum Antioche- 



norum ante tomum IV Junii : ) tunc enim ibi 
ordinari desierant Diaconissx : cum in eodem 
patriarchatu apud Syros Maronitas , Jacobitas, 
et Ncstorianos alitcr se res hubucrit, sicut mo- 
net Asscmanus pag. 850 , probatque cx Bar- 
Ilebrxo , cujus vcrba rccitata sunt superius 
num. 100. 

111 Quarto, inepta mihi omnino apparet hxc adaUart. 
Batsamonis conclusio : Quae ad sanctum allare 
accedere non potest, quomodo diaconatus offi- 
cium exerccbit? Quippe prxterquam quod in- 
terrogatio ista probabilius supponat fatsum, cum 



si ab ecclesia , ab altari , a Sacramentorum 
participatione removeantur Diaconissse mcnstruo- 
rum tempore, una eademquc lege, qux constrin- 
gebat alias mulieres, comprehenscT propter con~ 
venientem sacrorum mystcriorum reverentiam ? 
108 Ex allat/is itaque jam constitutionibus 
nulla est, quse simpliciter et absolute Diaconis- 
sas arceat ab aitari; sed restrictc ad tempus men- 
struorum , ct per accidens. Sicut ergo nemo 
dixerit, mulieribus non Diaconissis vi alicujus 
canonis ingressum tn ecclesiam et participatio- 
nem sanctissimae Eucharistiw interdicta fuisse 
simplicitcr et absolute ; ita ratiocinetur nccesse jam vidcatur satis probatum, Diaconissis com- 
est de accessu Diaconissarum ad altare , et muni aliqua legc interdictum non juisse accessum 
contactu ejus. Superiora sic conprmari possunt ad altare; quot ct quam diversa erant earum 
ex Assemano pag. 850 : Nullus , inquit , canon ofjicia , quse extra altarc exercebant , quwque 
G prohibet Diaconissas, urgente saltem necessitate, ad illud neutiquam pcrtinebant, provt invenies 
in sanctum tribunal ingredi ; imo plures cano- supra cap. i , ubi ea enumeravi ? Enimvcro 
nes apud Syros exstant , qui etsi potestatem 
ordinariam omnem Diaconissis intra allare dene- 
gant, concedunt tamen iis, ut in absentia pre- 
sbylerorum et Diaconorum verrant altare , et 
lampades in sanctuario accendant, et ex theca 
ibi posita Eucharistiam accipiant, mulieribusque 
ac pueris tradant . . Quae omnia ut prajslare 
possint, altare illas ingredi oportet. Hxc ille, 
de quibus consule prxmissa in prxcedenU pa- 
ragrapho num. 99, et ca/p u. 



Diaconissarum talc erat institutwm, ut externis 
charitatis erga fcmineum scxum obscquiis inten- 
tx, nihil haberent commvme jure ordinario cum 
sacris mysteriis, qux ad aram peragebantur ab 
Ecclcsix ministris. Quamvis autem ewnmdem 
inauguratio valde similis esse consecrationi dia- 
conorum ; horum tamen ministerium ab Ularum 
occupationibus omnino discrepabat, quia fere to- 
tum, vel maxima saltem ex parte rejerebatur 
ad altare. 



CAPUT 



XXII 



DE BCCLBSM3 DIACONISSIS 



AUCTOF* 
J. P. 



CAPUT V. 

Diaconiss* quwdam memorabiles in Oriente et Ocddente. 
% I. Varise de illis notitise ex scriptoribus. 



Timo, 



S, Murttiui V 

m, el alfa 



Dfacontoia 

arioflj/inn, 



P/^/tr 5. Phcsben Diaconissam, qum claruit 
sxculo primo, apud Surium ad diem xix Fe- 
bruarii ia Vita S. Aumibii, ct apud nos m 
ejusdem Scmcti Vita eodem die memoratur pag. 
127 Timo Diaconissa, Beatm titulo insignita. Ib%- 
dem pa<j. 124 indicatum est, vita functum futsse 
eumdem sanctum episcopum anno circiter 102: 
unde conficiPw, auo tempore ipsa vixerit, vide- 
licet sseculo primo, et forte etiam secundo. Hmc 
mtem de illa leguntur apud nos in dicta Viia : 
Post htec fama permolus S. Auxibii frater Tlie- 
miBtagoraa Solos (in Cypro) pervenit, una cum 

iJ conjuge B. Timo : quaB ipaa quoque eral el ad- 
miratione digna, et virtute praedila. Hi cum in 
ecclesiam se conlulissent, complcxu se invicem 
salutarunt, ex eaque amborum congressione magna 
[ffilitia provenit. Et fuere deinceps in aedibus 
episcopi, ubi a pontiflce erudiebantur ; suntque 
baptismo ab eodem initiati in nomine Patris et 
Filii et Spiritus sancti. Ordinavit autem C. The- 
mistagoram Ecdesiae diaconum S. Auxibius, uxo- 
remque ejuB inibi similiter Diaconissam. Nam 
r-. quo sacrum baptisma suscepere, se ipsi a 
peccandi occasione sejunxerunt, et ambo dein- 
ceps Iralrum inslar erant. Per occasionem pec- 
candi soriptor crudiori phrasi intelligit usum 
matrimonU . ut ew sequentibus verbis satis in- 
notescit. Videmus hic cvrca finem smculi primi 
mulierem, vivente marito, ad Diaconissarum 
offLcVum fuisse promotam, sicut factum dc Thco- 
sebia . uwore S. Gi egorii Nysseni dictum est 
hitm. 59 : idque Hoitmm fuisse, patct ex verbis 
S. Epvphanii num. 2 datis. 

,■1 H3 T&rtio Christi smculo cloruit S. Martina 
r/ go $t martyr Homana, sub Alexandro impe- 

C ratore passa, qum per donum Dei Diacona fuisse 

srnhilur 1,1 \ /ln a nobiS data ai> liirm ] Jhiiuhi u 
pag, II iniin.W. Ail itiinrhini ;rr.r ('hrislia n;r s.r- 

culwm pertinet memorabile studium Diaconissm 
anonyms, quod conPulii ad convertendum filiwn 
gentilis sacerdotis a paterna superstiiione ad or- 
thodommfidem. Factum narrat Theodoretuslib. in 
Ecolesiastwm histoiim a, Svrmondo editm tomi III 
parte u; ubi cap. i\ relatis pcenis, quas im/pie- 
tatis Mi.r dederant Julianus avunculus impera- 

tnrts rl 1'r/i.r, tln pergit ra/>. \ ■ Per idc-lli \vi'o 

tempus adolesceus quidam, Qlius sacerdotis, in 
falaa religione educatus, ad piorum ccetum 
aggregatus est. Pemina enim quaedam pietate 
insignis, et Ordine Diaconissa, hujus matri la- 
miliaris cum esset, cum matre venientem (nam 
tenellae admodum eral aetatis) amanter illum exci- 
piebat, hortabaturque ad amplexandam pietatem. 
11 i Matre vero mortuaj frequentabal illam 

adolcsivns, rt mnsiir-la dttclrina rrudirbatur, COn- 

siliisque ejus in animo deflxis, rogabai magisLram 
qua via possel tum patris superstitionem effugere' 
tum veritatem assequi, quam prsedicabat. Cui illa! 
fugiendum esse patrem, respondit, eique utrius- 
que Greatorem prajponendum, et aiteraro urbem 



petcndam, in qua latere possit, et mp i regis 
manus evadere, alque hoc cune sibi futurum 
nollicebatur. Tum adolescens, Vemam ad te, 
inquit, deinceps et apud le animam mcam 
deponam. Paucis posl hajc diebus, Tulianus pu- 
blicum epulum celebraturus Daphnem ascendit : 
ascenditque cum illo hujus pater, utpote sacer- 
dos ct imperalorcm assectari solitus. 

115 Cum patre autcm ct hic eral , et fratcr mtro gmtitm 
ejus : ambo enim neocori erant, imperatorisque J~£ 
dapcs aspersione lustrabant. Seplem diebus apud vertcndldmde 
Daphnem festum agi mos est. Prima igitur die r to 
adstans adolescens icctulo imperatoris, cum epu- E 
las de more lustrasset, ac piaculo polluisset, cur- 
riculo conlendit Antiochiam , et admirandam 
adiens feminam, Ego quidem ad te venio, in- 
quit, sicut promiseram : tu vide, ut utriquc sa- 
luti prospicias , et promissa praestes. Illa mox 
consurgens adolescentem deducit ad virum Dei 
iMeletium, qui jussit eum in superiore hospitii 
parte internn consistere. At patcr filium quasrcns, 
totam Daphnem circumibat, reversusque in ur- 
bcm vicos ct angiportus perlustrabat , oculos 
quoquoversum conjiciens , hujus inveniendi de- 
siderio. Tandem cum ad eum locum pervenisset, 
ubi diversorium erat Meletii, sublatis oculis vi- 
dit illum prospicientem pcr cancellos, et accur- 
rens corripuit et abslraxit, domumquc reduclum 
verberibus primum acerrime cecidit : deinde can- 
dentes acus manibus pedibusque et dorso infixil : 
postremo conclusit in cubiculo, foribusque ob- 
seratis, Daphncm rediit. Hobc ego illum jam pro- 
vecta senem aetate narrantem audivi. Addebat- 
quc praaterca , se Numine afllatum , et divina 
plenum gratia , patris idola omnia contrivisse, 
atque illorum imbecillitatem derisisse. F 

116 Postea vero , cum animo agilaret quod nobills : 
fecerat, patris recitum extimuisse, Christumque 
Ijominum orasse, ut annueret, ut seras confrin- 
geret, osliaque patefaceret. Tua enim , inquit, 
causa haec pertuli et feci. Haec, aiebat , cum 
dicerem , resiluerunt seras , et apertaa sunt fo- 
res. Ego vcro ad magistram denuo feslinanter 
recurri : qme me veste induens muliebri, secum- 
que statuens in conclavi, iterum deduxit ad di- 
vinum Meletium ; is autem Cyrillo, Hierosoly- 
morum nunc episcopo , me tradidit, alque ita 
nocte profecti sumus in Palaestinam. Post mor- 
tem porro Juliani, palrem quoque suum ad ve- 
ram religionem perduxit. Nam et hoc etiam no- 
bis inter cetcra narravil. Sic igilur isti ad Dci 
cognitionem delali salutis participes lacti sunt. 

117 Prmclara quoque est historia, quam sub- alia 
dii Theodoretus libro citato cap. xiv de Publia 
Diaconissa. Ego vero , inquit, piaestantissimae 
quoque feminae praeclaram historiam hoc loco 
adjiciam. Islius enim rabiem eliam mulieres di- 
viuo zelo succensaj contempserunt. Publia erat 
iis temporibus nobilissima, et eximiorum virtu- 
tis operum fama celeberrima. Hasc modico tem- 

pore 



TRACTATUS PR/ELIMINAKIS. 



XXIII 



A pore raatrimonii jttgo adstricta , Deo fruclum 
obtulit sane admirandum. Joannes siquidem is, 
qui presbyterorum Antiochife princeps fuit diu- 
tissime, ac ssepe electus. ut Apostolicam Sedem 
capesseret. dignitatem illam perpetuo recusavit, 
de hoc admirabili solo euatus est. Haec secum 
habcns cuetum virginum perpetuam castimoniam 
proiessarum , creatori servatorique Deo laudes 
assidue canere cum soleret, tum vero praeter- 
eunte impcratore clarius omnes una psallebant , 
despicatu et irrisione dignam furiam illam ducen- 
tes. Concinebant autem illa maxime, in quibus 
idolorum inOrmitas derMetur, et cum Davide 
insonabant : Simulacra gentium argentum et au- 
rum , opera manuum bominum. 
in profitendo 118 El post cetcra , quibus illorum stupidi- 
coram juUano i as describitur , addebant: Similes illis fiant , 
im/.era(o»e - r ac j un t ea e t omnes nui confidunt in eis. 

Clmsti '-fidem ' ' J. 

imperterrita .- Q uye gravi cum dolore audiens Juliauus, silere 
illas deinceps , dum transiret , imperavii At 
Publia, ejus leges parvi pendens, tiduciam choro 
majorem addidit : et praetereunte illo rursus , 
canere jussit : Exurgat Deus, et dissipentur ini- 
» raici ejus. Qua ex re graviter commotus, chori 
magislram adduci prascepit, et seneclam cernens 
revcrentia dignissimam , nec corporis canos mi- 
sertus est, nec animi virtulem honore prosecu- 
tus : sedaliquos dc satelliiibus utramquc illi ma- 
lam caedere, genasque manibus cruentare jussit. 
Illa vero summi honoris loco habens contume- 
liam , domum rediit , unde spiritualibus illum 
cantibus de more impetebat, quemadmodum 
cantuum ipsorum auctor et magister malum il- 
lum spiritum repressit , qui Saiilem divexabat. 
s. olympias 119 Swculo quarto, ct incunte quinto claruit 

tptendor onen $ Joanncs Chrgsostomus, episcopus Constantino- 
politanus, ejusque tcmpore illustres qu.rdam in 
eaclem ecclesia Diaconissae floruerunt. Tunc quippe 
ibidem cgregic c.rcctluit, virtutumque ac san- 
ctimonix suw radiis Oricntcm illustravit S. Olym- 
pias, ad quam ille sanclus Pater tomo III Ope- 
rum, qusc Montfauconius edidit, multas dedit 
epistolas, quaru/m prvma pranotatur hoc titulo, 
venerationem singularem spirantc : Dominae meffi 
summopere venerandae, ac religiosissima) Olym- 
piadi , Diaconissae , Joanncs episcopus salutem 
in Domino. S. Grcgorius Nazianzenus, aliud 
C in Oriente pr&sulum lumcn, dc illa eliam me- 
minit epistola Lvna/. xliv. Adde Sozomenum Hi~ 
storiseecclesiasticse lib. v\u t cap. xxiv. Annuniiatur 
apud Grxcos in Mcnologio Sirleti et laudatur 
die xxv Julii: in Martgrologio autcm Romano 
refertm xxvn Deccmbris ; qum nominis quo- 
quc celebritatem apud Jacobitas adcpta est, me- 
moria cultus ejus notata in Kalendario Sancto- 
rum , quod Saliba presbyter descripsit , teste 
Assemano tomo II in Disscrtatione dc Monophysitis 
inlcr ca, qux habet sub num. 10. Dc hac sancta 
Diaconissa pluribus agendum erit cum Marty* 
rologio Iiomano ad xxvn Decembris. Legi inte- 
rim potest longum paritcr rt honorificum ipsius 
elogium, quod habetur apud iX/ccphorum Col- 
listwm Historise ccclcsiasticx tomo II, tib. xiii , 
cap. xxiv ; ubi generis splendor, diviti/e, muni- 
ficcntia, venustas formx, prseclara vitse orna- 
menta solidis virtutibus conjuncta, rerum cadu- 
carum contcmp/us, ac prodigia in hac magna 
Diaconissa laudantur. 



til 



J. p. 

§ II. Aliae clari nominis Dia- 
conissse. 

XXftera , qus tempore S. Joannis Ckryso- pentadmforut 
Stomi floruit , occurrit , nominc Pentadia , clari nmeseqeita 
nominis Diaconissis etiam annumerari mcrita. 
Huic rescribit idem sanctus Pater epistola xciv, 
tom. III pag. 643 editionis Montfauconianse, ubi 
signatur c.varata anno 404 vel 405 ; in qua egrc- 
gic eam com/mendat, hortaturque, ut forti sit 
animo conint adversarios. Gaudeo, inquit, et 
exsulto, maxiinamque , eliam in tam deserto 
loco degens , consolationem mihi positam esse 
duco in ea , quam in omnibus rebus adhibes, 
fortitudine , constanti sententia . ingenti pruden 
tia , lingua? libertale , ac sublimi Qducia, pei 
quam et adversarios igoominia perfudisti, et mor- 
tiferam diabolo plagam inflixisti, ct eos, qui 
pro veritate deceriabant , ad dimicandura acu- 
isli, ac lorlissimi militis insiar praeclamm in bello $ 
tropaium erexisti , luculentamquc vicloriam 
adepta es. . Ecquod enim insidiaruni genus non 
moverunt , dum solidse tuas ac Dco fidcli , ge- 
nerosa;que et fortissimae animaa insidias struere 
conantur? In forum ic , qus prsster ecclesiam 
et cubiculum nihil noras, pertraxerunt, a foro ad 
tribunalia , a tribunalibus ad carcerem. 

121 Falsorum testium Linguas acuerunt, im- mcawa 
pudentem calumniam concinnarunt , ciedes per- 
petrarunt , cruoris torrcntcs profuderunt , igni 

ac ferro juvenum corpora consumsiiruni , mul- 
tis ac praaclaris viris innumeras plagas et cru- 
ciatus intulerunt, nullum denique lapidem non 
moverunl , quo tc metu pertemtain Ime adige- 
rcnt, ut iis, quas videras, conlraria diccrcs. Al 
tu instar aquilai sublime volantis, eorum reti- 
bus fractis , ad libertatis fastigiura virtuli tuai 
consentaneum ascendisti . . Quoniam autem de 
nobis qubque aliquiil audire cupis; vivimus, va- 
lemus, morbo omni liberati sumus. (juod si 
etiam 33grotamus, idoneum oobis ad recuperan- 
dam sanitalem remedium est sinccra et fervena, 
ac firma et constans tua erga me caritas. 

122 Scriptaest h;ec epistola dum Vir sanctus S.Joann1iOhry 
m cdsiltum discesserat : qua decausa turba- Con- "«tomi. 
stantinopoli sunt concitats, et ecclesia patonar- 

chaiis incendio consumpta ; quod ckm hostes ejus 
imputarcnt civibus Constantinopolitanis, w" optU 
mum pastorem suum tenerrime diligebant, diris 
rnodis UtOS etecrccha „1, ut hujus aPTOCis calum- 
nise tamquam verss acGusationis confessionem ex 

eO r.rtnnptCrent. PoilO hlUil«t,C Pctht.h.C tdrut 

sanctus Doctor scribit epistoloym Civ pag. 049, 
etepistolam clxxxv, pag. 704: m hac mtem m- 
ter alia Tuorum, ait, nuncia rccte factorum 
ad extremos usque Dnes orbia lerrarum fama per- 
venit, et omnium ore laudatis , quod, cum in 
unoconstitutasis loco, longe dissilos excitcs lua 
pictate , atque alacriores efflcias. 

123 Jam vero de Amprucla Diaconissa quid ^prueta, 
dicam? EwstatS. Joamms Chrysostomi ad illam, 
ejusque comites epistola cin, pag. 648, qux 
Cucuso ( Atu.cn>. c npfidu, ubi exsulabat $an~ 

ctus ) anno 404 scripta notatwr : et in <i"" (llas 
corroborat ad fcrcndas fortiter persecutiones. Co- 
mites ejus suspicor fuisse virgines, quibus ipsa 
prserat. Ad diffm XX Junuarii nostri in Vita 
S.EuthymiiMagnUquiobiit sicculo v, pag. 302 

narrcitur 



AUCTOHB 
J. P. 



S. Radeounatt 
Framorum rc 
gina : quibu* 

,.,hlr 



• l nahilina, ut 
infra : apvd 
Baronium v.i- 
•nu» ajilt- Regl ■ 
na, triiurldttj 
laUlti nominf, 
vocatur. 



Daiiiinam, 



Mannridem, 
S. Ircnem. 



y DE ECCLESLE 

narratur Dionysia, ejnsdem Sancti mater, ab 
Otreio Melitcnsi episcopo ordinata fuisse Diaco- 
nma, et sic laudatur : Cum vero dematns 
sterilitate audivisset, et de divina operatione, et 
uucmadmodum opus prccalionis fuerat ejus con- 
ceptio, et quod, anlcquam nasceretur, paren- 
tes eum Dco dedicaverant, fuit futuri verus pro- 
pheta et : Rcvcra, inquit, requicscct Spintus 
Dci super hunc puerum. Deinde cum eum ba- 
plizassct, ct pilos, qui cx lege tondenlur pue- 
ris, tolondisset, in gradum lectorum cum cooptat, 
atquc matrem quidcm Dionysiam , ut qua3 
divinis vacarct assiduc , Diaconissam ordinat 

suae ecclesiac. 

124 Sxcuio sexto claruit S. Radegwndis, il- 
lusPris Francorum regina, q\xm a S. Medardo 
Noviomcnsi episcopo Diaconissa fuit consecrata, 
ut dictum estpluribus supra cap. n, a num. 15. 
Cur autcm hic omittam Basilinam, quam vcra 
pictas in consanguineo tuo ab hxrcsi ad ortho- 
doxam Christi fidem convcrtcndo, ncc non ap- 
parilio qusedam singularis memorabilem fecit? 
Hein (jestam narrat Baronius ad annum 513, 
num. 30 et 31 e Vita S. Joannis Silentiarii 
apud Lvpomamim. En tibi compendium cx ejus- 
dem Scmcti Vita, quam dcdimus dic xin Maii 
pag. 237 : Mulier quaedam genere quidcm Cap- 
padox, Uaslina * nomino, Diaconissa magnas ec- 
clesiae Conslantinopolitanae , venit Hierosoly- 
mam, habcns sccum consobrinum, qui locum 
obtinebat prasfecli : qui . . . Catholicae minime 
communicabat Ecclcsiae, ut qui Severi a recla 
divcrsam susccpisset opinioncm. Atque Diaco- 
nissa quidem multum poncbat studii, ut mens 
illius mutarctur, et eum Catholicae uniret Ec- 
clesiffl: ct Ideo unumqucmquc virum justum ro- 
gabat, ut pro eo oraret. 

125 Rogavit ctiam prsedicti sancti Joannis 
discipulum, nomine Thcodorum, ut eum ad 
sanctum scncm deduccrct, credcns forc, ut per 
ejus orationem converteretur : quod etmiro modo 
factttm est. HffiC cum didicisscl Basilina , ve- 
nit in majus desiderimn senem videndi suis ocu- 
lis, et in animo habuit se virili amiclu induere ; 
ct ad eum venirc in Lauram, suaque ei expo- 
nere. Quod cum intellewisset sanctus in visiorte 
per angelum, ei significavit dicens: Scias quod, 
si venias, futurum sil, ut me non videas. Noli 
ergo vcxari, scd potius mane, et, ubicumque 
degeris, appareuo tibi in somnis, et tua a tc 
jiudiam, et quffl mihi Deus in mentcm immise- 
rit, ca tibi renuntiabo. DicHs respondit evcntus, 
sicut in dicta Vtta narrahir. 

126 Manaridem Diaconissam aliquid ctiam 
habuisse, quo superioribus acccnscri possit, con- 
ficio ex eo, quod S. Porphyrius episcopus Ga- 
zensis m PaLrstina puellam Salaphtham, quw ad 
ti<lr m ChrisUconversa erat, vitxque sanctimonia 
emicabat, piwdict.r Diaconiss.r commiserit post 
mortem avise ejus. Factum brevitcr sic narratur 



die xvi, D 



DIACOMSSIS 

in VitaistiusSanctitomo III Februarn c 
Ln.1Lm.lW. vag. 660: Cont-git autem 
n ip niebus anum rcquiescere , et mlflftn 
d rninum. Tunc advocata puella, accerslvU 
Beatus piam Maaaridem Diacomssam, qu* m- 
terpreiatur ipsa quo.|ue Graeca bngu t?™* , 
T t lucidl et commisit Salaphtham, ipso 
ia esi, iuui , commen- 

datohabituregulan. fct cum eas uu 
dasset, dimisit in pace. Ut abquul saltcmsta- 
tuas de tcmpore hujus Diaconissz, pag. 643 a 
nobis siqnatur istc sanctus prxsul obusse anno 
m Supcrcst S. Ircne abbatissa ct Diacomssa 
Constmtinopoti: qum de iUa prmmm supenus 
mm , 103, pro insertis hic accipe. Claruit au- 
tem hmt sancta Diaconissa swculo ix, ct ad Ulam 
dignitatem evecta cst a S. Methodio patnarcha 
Constantinopolitanononpostannum Christi 8*0, 
quo probabilius eum e vita migrasse diximus m 
Historia patriarcharum istius sedis, quz habe- 
tur ante tomum pnmum mensis Augusti, pag. 
108 \ Die xiv Augusti egimus de B. Albcrto 
cpiscopo Ferrariensi, eademque occasione indi- 
cavimus ibidem pag. MS in Additione adCom- 
mentarium de ipso historicum, a nostro P. Petro g 
Brescianini instrumenta varia, qux B. A. D. 
Josephus Antenor Scalabrinus operose collcgerat, 
huc missa fuisse. hiter plurima autem illa docu- 
menta Fcrrariensia, quse ante me habeo, dict- 
tur, a fodieutibus arenam, inter laterum et dis- 
jecli muri ruinas, lapis.. inventus , reliquias 
martyris dcsignans, imperito inventori ignotus, 
ita ut lipsana penes eumdem humata deperdita 
negligantur : a C. V. Scipione marchione Maf- 
fei Veronam delatus est, ut ipse in Collationi- 
bus Cassiodori testatur. tiis prxmissa erant ista 
de tempore et loco inventi lapidis : Anno mdccxxi 
in hortibus * penes * ecclesiam Sanctae Cru- * 
cis PP. Minimorum S. Francisci de Paula, ubi - 
olim suburbano in burgo S. Barnabae ecclesia et 
cosnobium sanctimonialium aderat . . , ibique 
antiquum caslrum inventum. Lapidi autem ibi 
rcj-crto hanc fuisse insculptam inscriptionem lego 
in eisdem documentis : 

)>J( DACIANA. DIACONISSA, QUE V. AN. XXXXV 
M. III. E. FUIT. F. PALMATI. COS. E. SOROR 
VICTORINl. PSBRI. E. 
CUM FLACCA ALUMNA 
PACE. III ID. AUG. 

Deinde subdilur Christi monogramma, et duo 
alia signa. Die x Maii pag. 498 inter martyrcs 
Romanos dedimus S. Palmatium consulem, cum 
uxorc et filiis, nec non aliis e sua familia qua- 
draginta duobus, anno 222' sub Alexandro im- 
peratore passum. Sed hic non videtur esse, qui 
supra signatur in inscriptione. Primo enim non 
vocatur ibi martyr. 2°, nomina filiorum ibidem 
non invenio. 3°, nihil ibidemlego de Daciana, ni- 
hit de Victorino presbytero. Apparet tamen in- 
scriptio esse antiqua ; etiamsi non liqueat ad quod 
tempus rcfercnda sit. 



f. ip3i 



/. hortis 
f. apud 



MULTA PPETRAVIT- 
V. A. XV. DEP. IN. 



F 



CAPuT 



TRACTATUS PR.ELIMINARIS. 



XXV 



Diaccni*f<z *n 
Oriente et Occi- 
dente exoleve- 
rant tcec. circ 

ii : 



GAPUT VI. 

Dissertatio de tempore ac modo , quibus Diaconissw 

exoleverunl. 

% I. In plerisque, non tamen in omnibus Orientis ditionibus 
desierunt Diaconissae sseculo circiter xn; nullae, quantum 
scimus, tunc in Pccidente superstites. 



j. p. 



in Oriente et*t 
tunc fuennt m~ 
jreqventioreSi 
non omnes ta 
men 



ecentiores duo scriptores, Morinus in Com- 
mentario de sacris Ecclcsia? ordinationibus 
parte ni, Exercitationc x, cap. iii, num. 5, et 
Jucninus in Commentario de Sacramentis dis- 
sertationc ix, qugstionc v, cap. n, aliquam ft- 
gunt setatem, qua Diaconissx exolcverint. Mo- 
rinus quippe affirmat , totam Diaconissarum 
disciptinam, ipsasquc etiam Diaeonissas esse abo- 
litas et exstinctas in Ecclesia cum Crxca tum 
Latina abhinc annos quingentos, et quid amplius. 
Jueninus autem eas desiissc memorat in xttraque 
ista Ecclesia sexcentis abhinc annis. Probat sen- 
tentiam suam Morinus ex Balsamone in cano- 
nem xv concilii Chalcedonensis scribcnte : item ex 
omnibus Euchologiis, qux ab annis, ait, qua- 
dringentis Diaconissarum ordinationes non am- 
plius nobis exhibent : deinde e silcntio Symconis 
Thcssaloniccnsis , licet, prout obscrvat, ordina- 
lionum rilus et mysteria salis fuse explicet : deni- 
quc e Gr&corum Euchologiorum editionibus, nec 
non e Ritualibus apud Latinos camdem prxter- 
euntibus. Jueninus setatem, quam dixerat, pro- 
bat 1°, ex silcntio Euchologiorum Grs-corum, et 
Ritualium apud Latinos. 2°, ex non usu Diaconis- 
sarum ab isto tempore, Hsec illi, plura addentes 
dc hoc argumcnto in Occidente, de quibus infra : 
tamctsi autem superiora videantur mihi probabi- 
lia, si intelligantur de longe maxima Diaconis- 
sarum parte in Oriente et Qccidcnte abrogata, 
subdo tamen scquentia, ut disputatio prwsens ma- 
gis illustretur, et nonnulla ex modo dictis vel 
meliorem lucem accipiant, vel corrigantur. 

128 Ut vero res dispcscatur in suas partes , 
incipio ab Oricntc. Theodorus Balsamon, pa- 
triarcha Antiochenus, qui antea in hoc Com- 
mentario ssepius occurrit, loco apud Morinum 
et superius apud nos citato habet ista : Quae in 
prsesenli canone tractanlur ( dc Diaconissarum 
vidclicet sctate , accurato delcctu etc.) omnino 
exolevere. Item Diaconissa non ordinatur , etsi 
quaedam ascetrise abusive Diaconissae dicantur. 
Consule qux prxmisi superius num. 109. Unde 
conficitur , Diaconissas in ecclesia Antiochcna 
apud Grxcos in dcsuetudincm abiissc tempore Dal- 
samonts, qui cathcilrx isti prxerat anno Christi 
1057, seannlum dicta in Historia chronologica 
patriarcharum Antiochenorum ante tomum no- 
strum IV Julii pag. 131. liinc tqmcn non se- 
quitur, ut in dicto jam patriarchatu apud gcn- 
tes rcliquas Ghristwm colentes, testc Asscmano in 
Dissertatione de Syris Nestorianis pog. 850, idem 
acciderit : nam aliter rem se habuisse apud Syros 
Maronitas, Jacobitas et Nestorianos asserit ex 
his Bar-Ucbrxi verbis : Consuetudo in dilione 
Anliochena obtinuit , ut abbatissie monkdium 
Diaconissae fiant. 

129 Jaut vero Diaconissarum officium non 

Septembris Tomus I. 



ubique apud Oricntalcs eod&m tcmpore cessa^sr, , 
indicat Asscmamts j>ag. 851 his verbis : Dura- 
vit tamen Diaconissarum ofTicium in ccclesia Sy- 
riaca diutius, quam in Grxca : nam . . Mieh.tel 
Jacobitarum patriarcha, cujus obitum afflgit an- 
no Christi mcxcix, in Ponlificali a se edito, iu 
quo cas in Ecclesia dcsiisse leslalur, episcoplfi. , 
potestatem facit eas propter urgentem ncccssita- 
tem ordinandi. Auctor id&m m Dissertationr ,/,■ 
Monophysitis antc tomum II su;r fiibththecx sub 
mmero 10 tcstatur exstarc in Pontificali Syriaoo 
canonnn Mtchae/is patriarrh-r, auctoritate ipsius 
publkatum , e quo rcfcrt ista Isitiito reddita, 
qaibus jam dicta conjirmantur : Quia vero Dia- 
conisss jam diu in Ecclesia cessasse comperimus, 
eo nimirum quod in tenera aUalc constitutis h;i- 
ptisma jam conrertur , nec amplius Diaconissis 
opus est, quum nullae sint mulieres, qua? ba- 
ptizentur, his aliisque dc causis, quas referrc 
supersedemus, hunc ordinem hic minimc descri- 
psimus, tamelsi in pluribus exactisque volumi- 
nibus perreclc accurateque cxaralus occurrat. 

130 Si (juis aulem pontifcx Diaconissam pro- 
pter urgentcm necessitatem aliquando ordinare 
voluerit ; mulicrem ordinefc, cujus de castilale 
lestimonium babeatur, qua3que ad senectutem 
proxime accedat : quoniam et sancti ApOStoli 
Patresquc lalem ordinari decreverunt. Micha&l 
hic I, cognomento Magnus, fuit patriarcha Ja- 
cobitarum, claruitque circa annum Ckristi 1190 
ex Asscmano tomo H pag, 1 54 : ^i ibidem paq. 309 
dicitur sedisse annos 33. Plura dc illo assi- 
gnat index ad dictwnL tomum. An vero e Mi- 
okaSlis facuttate pcrrcxcrint apud Jacobitas 
ordinari Diaconisss, ct quousque , oompertum 
non habeo : rariorcs certc apud cosdem tunc 
fucrunt, quam olim, prout conficitur e.r urgente 
necessitate ad illarum ordinationcm ab ipso requir 
sita. Non video autem cur suspicari non h<-<-<it, 
s.rcuto saltem decimo tcrtio Diaconissas atiquas 
exstittssc apud Jacobitas. 

131 Mirabilc autcm prorsus est ac singulare, 
/irtscam Diacimissuiitm antiquitatem tanto fuisse 
in pretio apud Nestorianos Syros, ut comparere 
perrewerint <i;>>/,i islam natkmrm, ct inauqitrari 
post medium sxculi dccimi se.rti, sicut iestaVm 
Assemanus in Dissertatione dc Syris Nestorianis 
pag. 851 ita scribcns : In Ponlificali Nesloria- 
norum , quod Josephus Indorurn tnetropolitarius 
anno Christi mdlix descripsit, esstat Diaconis- 
sarum ordiuationis ritus, ad ea usque tempora 
peragi sulilus. Ex his concludo, nimis univer- 
saliter locutos fuisse Morinum et Jueninum, quos 
paullo ante allegabam , de xtate , qua desiisse 
Diaconissas defmicbant. Porro ritum vnaugu- 
randi Diaconissas apud Nestorianos dedi num. 20 
et scquc/ttibus ; qux vero post iltum annotan- 

E Pur, 



bidem (une 



E 



<t?tierant. 



$ed muUat jiu- 
)urcri<nt pott 

msdtuin vsouXi 

IVI. 



AlICTORE 

j. r. 



trgutntnta j>ro 
tontterationi 
tarun* ai 
tae. xii in Oeei 

dtnlr : 



B 



li i/ aftciJfti fn 
KaJfa multo eU 
(iuj non ernuf 
ii npliut nota. 



WVI 

Mr, iwm. 94. Miqwmest, ut videamus, qu*- 
,„,„ Hnt dicenda de usu Diaconissarum exokto 

in Occidente. . , 

139 Morims, postquam Diacowssarut.i ao- 

rogalionem affteerat stati superius a se me- 

mor atse, sentenHam suam sic confirmat num. : 

Eodcm temporo in Occidente omnino evanue- 

punt liiaconissae. Se<l antiquilus multo mfre- 

quenliores fuerunt in Occidente, quam m 

Orieote. Vix enim aetiqui Riiuales seu Sacramen- 

taria earum mentionem laciunt. Deinde Pctrus 

Pictaviensis , primus Lombardi coramenlator in 

glossa super sentenlias lib. 4 dist. 20 lit. f, se- 

ptem velorum genera distinguit, unum Diaco- 

nissis tribuil, scrt desiisse scribit : » Est t mquit, 

t velum ordinationis in Diaconissis quadragesimo 

» anno, sed abiit in desuetudinem 1. Hmc duo 

mnchtdtt idem scriptor , ordinalionem videlicet 

Diaconfesarum ante Petrum in Occidente viguisse, 

el Petri seculo jam desiisse. Longe ante Petrum 

dcsueludimmi illam contigisse, aut saltem ince- 

lebrem fuisse consuetudinem illam, ex Lombardi 

vi llu&onis Victorini scriptis manifestum est, 

qui ile Sacramento Ordinis , et omnibus ejus 

partibus ct adjunctis anle Petrum scribentcs, 

mbil tamen de Diaconissis tradiderunt. Scnpse- 

runt auctores iUi sasculo xu. Tunc outem nullos 

a/mplius 111 Ocddmte comporuisse Diaconissas, 

probabilius etiam mihi cst. 

133 Sed hisce adjungere quaedam juverit pe- 

culiaria de tempore et loco, quibus alicubi 

apud Occideniales superfuisse ac mtercidisse le- 

gwntur Diaconissse. Tomo VIII Spicilegii Acheriani 

profertur epistola Attonis episcopi Vercellensis ad 

[mbrosiwm Mediolanensem sacerdotem : inter 

a-lia a/utem ptura, quse in ea refert de Diaeo- 

nissis, scribit Ista pag. 124 prioris edUionis : 

Diaconam vcro nihil qnam ministram inlelligi- 

111 11 . Quapropler si bujus ofTicii nomen nunc 

ciiaui i|uoi|ii Iii perduraret, in his, quse per 

mulierea adhuc dispensari videnlur, illas Diaco- 

nas putaremus, quffi aetate senili devictae reli- 

giosam vitam cum castitate servantes, oblatio- 

iics sacerdotibus offerendas Qdeliter prseparant, 

ad eccleslarum limina excubant, pavimeuta de- 

tergunt. In traotu itaque Insubrise transpadanae 

adeo emoleverant Diaconissae saeculo decimo, ut 

ne illorwm quidem nomen Vercellis omplius per- 

durorei tempore Attonis, qui ab Ughello tom. IV 

Itaiise sacrsp columna 1000 scribitur Vercellensi 

raihrdr; praefuisse anno 945, laudaturque tam- 



DE KCCLESI^E DIACONISSIS 



/■. nutlars rtocn 
menfutn •/>' lUn 

I II III COItSf* 1,1 

tione 



quam docllsaimus theologus, et canonista 
claruf 



pras- 



134 Diu autem postea, sseculo nimirum un- 
decimo, nomen et inauguratio Diaconissarum 
nota erat Uomm, ei vn ecclesia Silvse candidse 
perseveravit, sicut oanficitur c Joannis Pp.xix 
diplomate, in quo prseter alia indulta concedi- 
""' " h r " facultas Petro episcopo Silvse-candidse 
Gcclesiae oelebrandi certis diebus divina offtoia in 
eoolesiaS. Petri in Vaticano. Profert Uluddiplo- 
ma Mabillonius tomo II afusei Italici pag. 154 
81 sequentibus, e </uo delibo ista : Consccra- 
liones vero aUorium ecclesise sancti iviii, e t 
aliorura monasleriorum . nec non consecraiio- 
nes ecclesiarum, altarium, sacerdotum, cieri- 
corum, diaconorum, seu Diaconissarum totius 
civitaUa Leoniansa, vobis vestrisque successori- 
bus.. iu perpetuum concedimus. Diploma ou- 
tem scriptum rwtohir.. in mense Decembris 
indictione . . x. 

135 St posi nominum subscr^Honm sequi- 



m : Datnm xvi Kal. Januarii per manum B ^? 

sonis episcopi sanctm Tiburinm eccea « «t. bi^ ^^JJ- 

bliotbecarii sanctaa Apostoto Sedu. Et moa 

Sllhl(tlltr : Datum pridie Kal. Januam ma- 
nus Benedicti episcopi Portuensis . . anno Pon- 
tificatns Domini nostri Joannis.. xix lap», n 
sacralissima sedc beati Petri Apostoli sedenlisill. 
„ 1C nse Decembris, Indict. x. PonUfex hic sedere 
CABPit anno Christi 1024, tertius autem ejusdem 
nnlWS incidit in annum 1026, IndicUm.v x, 
more Grzcorunx, a Seplembri incepta. DeSiva- 
candida. seu SS. Rufinx ct Sccundx, ejusdem- 
que loci episcopis cnnsuli potesl Ilaha sacra 
Ughelli recusa tomo I, a columna 89, ubi et 
wnradidum diploma invenics. Via autem Au- 
relia Sylva Candida est, olim ad Sylvam Ni- 
gram ab urbe Roma 10 milliaribus distans, ut 
scribilur col. 89. Urbs vero sancli Leonis, olim 
Leonia nuncupata , a Saracenis funditus deleta, 
sita erat inler urbes Crotonensem, et sanctse Se- 
verinsB, ut refertur apud citatum Ughellum to- 
7no IV a columna 512. 



§11. Diaconissse non lege lata 
secl desuetudine probabi- 
lius abrogatge; in Gallia 
tamen earum ordinatio per 
varios canones videtur pro- 
hibita. 

\J,ui tenent, Diaconissas positivo aliquo de- 
creto suppressas atque exstinclas fuisse, de- 
bent illud affcrrc. Tale autem non est, ut ab 
Oriente incipiamus, in xi canone concilii Laodi- 
censis, ScTculo iv celebratl, qui sic haOet : Quod 
non oporteat eas , quae dicuntur presbyleraa vel 
prassidentes, in Ecclesiis ordinari. Nam hic Di<b- 
conissse non nominantur ; nec vero de illis intel- 
ligendum synodi canouem, illud argumenlo est f 
quod multis post eam sxculis conspicuus fuerit 
in Oriente saccr Diaconissarum status, prout 
evincitur ex capite v, ubi multas enumeravi Dia- 
conissas post illud tempus m Oriente memorabi- 
(es. Accedil eo, quod supra num. 128 ex Bal- 
samone retulcrim omnino exolevisse Diaconissas, 
ct non ordinari ; sed nullam ab illo fieri men- 
tionem decreti, vi cujus exstittctse fuerint. 
Jueninus canonem hunc , qui habetur apud 
Labbeum tomo I columna 1510, mtelligit ex 
mterpretatione Zonarm ct Balsamonis, quos ci- 
tat, non de Diaconissis , sed de mulieribus qui- 
busdfiin vetulis, quse tunc temporis praefuerint 
mulieribus cetcris, ordinis et confessus eorum 
causa. Neque objicias in canone haberi verbum 
ordinari ex interpretatione Dionysii Eangui : cum 
pro qualibet institutione, sive ca fiataliquo ritu 
sacro, sive non /iat, plerumque, uti addit, su- 
matur. 

137 Ibidem apud Labbeum in alia dicU ca- 
nonis interpretatUme columna 1517 leguntur 
ista : Mulieres, qua- apud Graecos presbyteraj 
appellantur, apud nos autem vidus seniores, 
univira e( matricularia? nominanlur, iu ecclesia, 
tamquam ordinatas, constitui non debere. Mo- 
nnus cap. m, num, 13 apposite animadvertit, 
male interpretes omues k P ^^ interpretari 
Laline presbyteras; pejusque antiquam versionem 
paraphrastice hoc uomen sic explicare : » Mu- 

» lieivs, 



E 



Non ncitur ex- 
stan lcgem ali- 
quam in Oricn- 
te. 



qua: Diacoms- 
$a$ exstinxent 



TRACTATUS PR^LIMINARIS. 

A » Heres, qu?e apud Graecos presbyterae » eto. 
Vide qux modo citabam. Nullae enim sunt apud 
Graecos mulieres presbyterae , nptfrSwtpi^ , ut 
diserte negat S. Eniphanius . . sed tantum rr«- 
(rSuTtSs?, quo nomine in quibusdam regionibus 
vocabaniur e Diaconissis aetate provectiores. Au~ 
diatur i/le sanctus Patcr hseresi Lxxixpag. 1060: 
Illud vero, inquU, diligenter observandum esl^ 
solum Diaconissarum officium ad ecclesiasticura 
ordinem necessarium fuisse, ac viduas quidem 
nominatim expressas, et inter illas, quaa anus 
essent, presbytidaa vocatas; numquara presby. 
teridas seu sacerdolissas esse factas. Ibidcmetiam 
Monnus observat , uti Patres verbo ™QL-?u-Q at , 
quod significat constituere et stabilire, non ordi- 
nare per manus impositionem, sive x« V oTo««rfi«.. 
Ncc veroS. Basilius prxdicto sseculo iv adeo fuit 
in lapsas Diaconissas sevcrus, ut earmn ordi- 
nem crstinctum vcllct ; sed puniri et admitti il- 
las jubcbat. Sic enim scribit ad AmphUocMum 
canone xliv : Diaconissa, quae cum Gra?co for- 
nicata est, ad pcenitenliam admittenda est : ad 
oblationem vero admiltetur anno septimo, si 
B videlicet in castitate vitam agat... Nos porro 
Diaconissse corpus, utpote consccratum, non 
amplius permittimus in usu esse carnali. 

idem dic de oc- 1 38 Aunc dispiciamus, quid dc Oiaconissis 

cidmte: at in in Occiden/e dicendum vidratur. Nullum im- 
primis novi exstare decretum canonicum, quo 
omnes omnino Diaconissm ibidem emstvrpaiB s-int. 
lmmo vero contrarium evincitur ex eo, quod 
illarum consecratio nota esset Rom<r, et in cccicsia 
SilvcT-candidcV usitata sxculo xi, sicut probavi 
supra num. V3A ex dip/omate Joannis PP. XIX. 
lbidem autem loci, nec non in aliis Occidentis 
regionibus sensim sine se?xsu Diaconissas de- 
siisse per desuetudinem vct non usum, intelligi 
potest ex prxmissis cap. vi g i, quamdiu n<m 
afjertur tex incontrarium. Scd magna hic se of- 
fert controversia, an idem contigerit in Galtia ; 
de qua re jam pluribus disputandum cst. Varii 
quippe canoncs ibidem conditi sunt, c quibus 
confici videtw*, Diaconissas ibidem fuisse ewstin- 
ctas expressa aliqua lege, quse adversus earum 
ordinationem pronuntiata sit. 

varit cancnes 139 Nam si canonum istorum sensus expen- 
datur, judicium /ectoris requiro, ut considcret 
'' ex iis, qum subjicio, utrum ex canonum vcrbis 
in atienum sensum non dctortis neque corruptis, 
aliud confxci possit, quam Diaconissarum abroga- 
ttonem e scriptis conciliorum tabulis sufficienter 
evinci. Conci/ium Arausicanum i, anno 44 1 
habitum, canone xxvi hmc statuit apud Labbeum 
totno III coiumna 1 45t : Diaconse omnimodis non 
ordinandce : si quae jam sunt, benedictioni, quie 
populo impenditur, capita submUlant. Vo.r oinni- 
modis videtur omnem orainationcm Diaconissa- 
rum proh/hrre : nec intcUigi potest, IiOC dumta- 
xat per illam prohiberi, ne omni seu quolibet 
modo ordinentur, id est, sine examine prsvio, 
sine quadraginta annorum setate, sine conditioni- 
busdmique, quas requirunt canones ; illis, qum 
atio modo fucrint ordinatx, in/licta pccno, ut 
bcnedictioni, qua: populo impendilur, capita sub- 
mittant, ut canonem il/um ewplicwre nititur Mo- 
rinus supra laudatus. 

condiu sunt, 140 Ad cwnonem xxi concitii Epaonensis, 

anno 517 cc/ebratl .- Viduarum consecrationem, 
quas Diaconas vocitant, ab omni i^gione no- 
stra penilus abrogamus, solam eis poenitentiffi 
benedictionem, si convcrti ambiunl, imponendo; 
nihilo rectius, meo judicio, respohdet Mori- 



fcUOTOI i 

J. I». 



quot benigntv$ 



XXVIi 

ms, necesse esse, ut alnpiirt tn ro tubaudiator. 
Navn Ulam necessitatem prorsusnon video; ne 

illam recte probat, ita disserens : Quamobrem 
cnim jubent Patres Diaconas illas ad pcenitcntiaui 
publicam relegari, si converlantur? Quippe pce- 
nitentix benedictui non suscipiebatur solum ob 
gravia crvmina, ut infra dicetwr, ideoque ex 
illa non recte colih/it, decretum illud non esse 
exlendendum ad Diaconissas omnes: etsi facile 
credamus Diaconissas omnes non fuisse /<tpsas. 

141 /1/ canon il/r, ait MOrinus, forsitan lucis 
aliquid accvpiei e canone xvn concilii iweUaneh- 
sis ii anno 533 : Fcemim*e, qua? benedictio imm 
diaconatus liactenus contra interdicta canonum 
acceporunt, si ad conjugiura ilerum probantur 
devolutae, a communionc pellantur, Quod si hu- 
jusmodi contubcrnium admoiiiUv ab episcopo 
cognilo crrorc dissolverint, in communionis gra- 
tiam acta poemtentia rcvortantur. Ex hoc ca- 
nonc infert, per PaPres Epaonenses Diaconissas 
omnes contra canonum prwsorvpta inaugwratas 
deponi (tales aut&m, utcoliigit e verbis concilii 
Aurelianensis n, pktres erani eo tempora) non 
vero omnes prorsus Diaconissas amoveri, neque 
earumdem ordinationcm oinnino prohibcri, At 
dici solum debet, velle canonem Aureliamnsem, 
ut feminx, qux contra canonum prascripta ad 
diacoi-tus o/Jicimn promotm fucnnt, non sini 
libersea castitate servanda, quam voverunt. Sy- 
nodus Turonensis n, qux anms quinquaginta 
post concilium Epaonense, id est, anno r»G7 fuit 

cclcbrala, a/iud e/Jugittm Monua suggcrit : h- 
quitur c/um de viduarum benedictione, non vero 
de Diaconissarum ordinatione, atquc hoc sensu 
canoncm Epaonensem mterpretatur. Co,nstat 
cnim bcnedictionem viduarum, dum ve/amen ac- 
cipiunt, per canoncs pro/dberi, 

142 Turonensis autem canon xx sic habet : 
lllud vero, quod aliqui dicunt ; Vidua, qu;i! 
bencdicta non fuit, quarc non debet maritura 
accipcn»? cuni uiniirs sciant, quod nuiH|uaiu in 
canonicis iibris legatur benediclio vidualis, quia 
solum propositum illi sulliccre debel, sicul m 
Epaunensibus canonibus a papa * Avilo, vel • t. e. opiacopu 
omnibua cpiscopis conscriptum est. Et mox ipse 
canon Epaonensis subditur : Viduarum consocra- 
tioncm, quas diaconas vocant, ab ouini re- 
gione nostra penilus abrogamus. Mmt&m itaque l ? 
Epaoncnsium patrutn Morinus ita interpretatur 
sccunduin canonem Turonensem jam citatum, ut 
non egerint de Diaconissis, sedde viduis dumta- 
ccat non benedicendis, quis a vu/go vmproprie 
vocabanlnr Diaconissw. Speciosa <jiiii/cni cst li:cc 
observatio. Verum si omnia aecv/rateewpendant/wr, 
nihilo solidior apparebit qua/m prsecedentes. lic- 
sponi/cnt ciuni Patres illis, qui volebant viduas, 

roto nnnirum obstrictas, ad nuptias pertrahere, 

quia non erant benedictz; aiuntque soluin pro- 
positum, /(/ cst ruiinn. sufjicere, quia benedictio 
viduarum, etiam Diaconissarum erat abrogata, 
ri post/remwm istud probant ex concilio hpao- 
nensi. 

143 llanc autem esse intentionem Pat/rvm /<" n i 
Turonensium probatur ex canone xlvj concilii 
Arelatensis n, quiadicta Tu/ronensi synodo mox 
subditur, utoslendati viduis castitatem professis, 
hi metsi "<>" benedicantui , non licere ad secundas 
nuptias transire. Sic enim m vanone xx Tv/ro- 
ncnsi mox pergunt : IH expressus decretum est 
in syuodo Arelaicnsi » profeasas viduaflj si in i:i- 
• continentia persliterint *, cum raptoribus e 
» danmand.is «. Itaque agunt quidem Patres Tu- 



, rpiinn-i- 



Cii Art 

iai.»icuiiiu\ra. 
tiam prcultla- 
ronenses T i Ul 



AtTCTOM 

J. p. 



WVIII 

nmensesde solis viduis; at non indicant de iis 



ronantur alt 
qut, 



cutn iion am- 

pliut nacsiBa 
riat um 



solis actum fuisse in concilio Epaonensi; sed 
Diaconissarum ordinationis abrogationcm ibi de- 
cretam potius confirmant, dum duzunt ordina- 
tionem illam necessariam non esse ad obligatio- 
nem castitatis viduis voto adstrictis induccndam. 
Porro quam inepte canonem xvn concilii Aurelia- 
ncnsis n in subsidium advocaverit Morinus, patet 
ex canone xvm ejusdem concilii, qui sic habet : 
Placuil etiam, ut nulli postmodum fcemiuee dia- 
conalis bcncdictio pro conditione bujus fragilita- 
tis credatur Hzec verba tam clara sunt, ut nul- 
ium videantur relinauere dubium de generali 
abrogatione dictse ordinationis. 

144 Prohibitionem tamen illam non esse ge- 
neraliter accipiendam, probare vult Morinus e 
rcddita ratione, pro conditionis hujus fragili- 
tate. Namexeosequi ait, ut nulli virgini vir- 
ginitas, vid/ux nulli castilas esset credenda. Con- 
tcndit igitur in allato canone unum hoc videri 
pr&soripPwm, conformitcr ad antiquorum cano- 
wum decreta, ut consecratio diaconalis nulli post- 
hac crcdatur feminx, qux non habucrit annos 
quad/raginta, vel, ut jubent sacrx Litlerx et 
OAiiiquusims canonum sa/nctiones, sexaginta, Ha- 
tionem, inquit,dat S. Basilius ad Ampltilochium 
canone xxiv, qucm supra citavi cap. n |? i sub 
initiuni, sic scribens : Porro vidua sexaginla an- 
nos nata si rursus uria cum viro habitare volue- 
rit, boni communione non dignabitur, donec 
ab impuritatis vilio destitorit: seii si ante sexa- 
ginta annos eam adscripserimus ; nostra esl, non 
uiulieris culpa. Itecte quidem hsec BasiliusaMo- 
rino allegaius : scd verba illa non docent, voces 
nulli 1'u'iiiimE ullam pati rcstrictionem : sicut nec 
iitti» cx fragililatc fenmiarum petita evincit, sic 
nulli virgini vvrginitatem aut viduse castitatem 
crcdi ; cum ipsis crcdrrvtur virginitatis aut ca- 
Stitatis pmfcssio, non vero ordinatio diaconahs, 
quod c,r lapsu Diaconissarum majus orirctur dc- 
decus ob majorem harum dignitatcm ; quodquc 
/i.r ob vitam aoUvam plures haberent peccandi 
occasiones. 

\t&Juenimis iisdem effugiis utiturcum Morino, 
uli vtttcn poicsl npud tl/uin dissert. ix qu:rst. v 
cnp. ii, ubi ilisputationem concludit verbis his~ 
06 partnn veris, scd nitnis gcncralibus : Dicen- 
dumftst, Diaconissas non spcciali alicujus concilii 
decreto, sed sensim sine sensu post annum mil- 
lesimum desiisse apud Occidentales. Nec mirum: 
cum enim post illud tempus baptismi stali dies 



DE ECCLESI^ DIACONISSIS 

Paschatis et Pentecosles non sint amplius obser- D 
vati- cum infantes lantum baptari ccepennt, 
adulli quam rarissime ; cum baptismus per im- 
mersioncm (exccplis paucis provincns) confern 
desierit; cum virorum in ecclesia sedes a mu- 
lierum sedibus non fuerint amplius dislinctre ; 
opus non fuit Diaconissis, qua3 tum baptismi, 
tum aliorum riluum officiis pcrfungerentur. 

146 Natalis Alexander in sua Iltstoria eccle- 
siastica, anno 1714 recusa. tomo V, sxculo v, 
cap. v variis locis allegat canones jam datos, 
quibus abrogatam Diaconissarum ordinationem 
docet. Pcenitentisc vero benedictionem, ex qua con- 
tra canonem Epaonensem disputat Morinus, sw 
cxplicat art. 5: Hic autem pcenitentiae benedi- 
ctio, non est intelligenda manuum imposilio, 
qu-c fiebat publicis pcenitentibus, sed proposi- 
lum continentise, quod ratum habebat, et pre- 
cibus suis Deo commendabat Ecclcsia. Quae 



Duieonmarum 
ordinationem 



E 



interpretalio colligitur ex canone vigesimo con- 
cilii n Turonensis, hunc canonem laudante. 
Consentit Thomassinus part. i lib. m cap. li, ubi 
num. 11 benediciionem illam vocat benedictio- 
nem religiosaa pcenitentia?. Christianus Lupus 
tomol in Scholio ad canonem xv synodi Chatce- 
doncnsis pag. 581, Exstinguere, inquit } ccepit 
Diaconissas ecclesia Gallicana in prima synodo 
Arausicensi . . . Exslinguerc ccepit, non plane ex- 
stinxit. Eas namque contra Arausicense decrclum 
perrexisse ordinari et profiL'ri, testatur secunda 
synodus Aurelianensis, eJLJsmodique ordinatio- 
nem aut professionem exsulHare non audet : de- 
nuo dumtaxal interdicit, earumque licet contra 
canonem factarum pra^varicatrices privat com- 
munione. Epaonensis synodus, suaviter et forti- 
ter agere volens, diaconalem consecralionem 
mulat in benedictionem poenitentialem, atque 
ita faemineo sexui dignitatis avido conatur sa- 
tisfacere. 

147 Poenitentialis enim benediclio non tan- v>dear,tur abro- 
tum praavaricatoribus ignominiose imponebatur, ff nr ■ 
sed et ab innoxiis et integris spontanee et glo- 
riose suscipi olim consuevit. Exslinctionis -cau- 
sam sccunda synodus Aurelianensis fuisse dicit 
fasmineae conditionis fragilitatem. Diaco- 
nissa enim ducebat vitam activam, cui conslat 
fasminas non esse capaccs. Exstinctio longo tem- 
pore fuit inlra solam Gallam circumscripta. Ha-c F 
Lupus, cujus verbis huic de Diaconissis tractatui 
pnem impono. 



INDEX 



INDEX SANCTORUM 



AD TOMUM I SEPTEMBRIS. 



M 



— ■ — _ eidius abbas in Fauo S. yEgidii Occi- 
taniae. Comment. pr^ev. § i. Venera- 
tio Sancti loiige lateque propa- 
gata 2S4. g n. Sacri corporis 
trauslationes et reliquiae 288. \ 111. Acta S vEgidii 
antiqua utcurnque, sed fabulis conspcrsa : orlae 
hinc controversiae de tempore, quo vixit San- 
ctus, aliisque cum illo tempore connexis 289. 
i iv. Praemittuntur quaedam de abbatia S. jEgi- 
dii ; tum deciduntur conlrovcrsiae inox propo- 
sitae 291. § v. Inquiritur, quo tempore floruerit 
Sanctus, et qualiscumque vitae ejus chronologia 
te.xitur 294. § vi. Examinantur aliqua de San- 
clo asscrta partim in Vita partim ab aliis 
scriptoribus 297. Vita auctore anonymo. Ex co- 
dicibus Mss. sex, alUsquc apographis intcr se 
collatis. Pimsfatio. Cap. i. Sancti patria et 
parentes : egressus e patria et adventus in Gal- 
liam : mora Arelatensis et vila solitaria cum 
Veredemo eremita 299. Cap. ii. Secessus ad 
locum magis dcsertum, in quo cervae pascitur 
lacte : invenitur a Flavio Gothorum rege, et 
locum accipit condendo monasterio , quod 
construit et regere incipit 301. Cap. m. Re- 
gimen monasterii ; accessus ad Carolum re- 
gem et reditus ad monasterium, quod brevi 
subvertendum praedicit : iter Romam , ubi 
monasterium offert Ponlifici, a quo exem- 
ptionis privilegium et dona impetrat, dein re- 
dit ad suos : beata Sancti mors, et sepultura 

302 

1 ^gidiiis abbas in dicecesi Asturicensi in Hi- 
spania, Sylloge. Beati cultus, distinctio ab 
aiiis synonymis et elogium. 308 

2 Agricolus ep. et patronus Avenionensis in Gal- 
lia, Comm. pr/ev. § i. Legitimus ac celeber 
Sancti cultus apud Avenionenes 444. I n. 
Vita Sancti recenliori calamo exarata, sed ve- 
rosimiliter ex antiquioribus monumcntis : 
gestorum qualiscumque chronologia 446. 
'i iii. Sepultura Sancti ; sacellum prope Rupera 
Mauram , aliaque Sancto dicata : corporis 
translationes , miracula 448. Vita , auclore 
anonymo. Ex editione Barralis ct Sarii. Cap. i. 
Sancti nalales, vila monastica, gesta in epi- 
scopatu , obitus et sepultura 450. Cap. ii. 
Sacella Sancto dicata ecclesiaque ; corporis 
translationes, miracula, protectio urbis Ave- 
uionensis. 454 

3 Aigulphus abbas et Socii MM. , intcr quos 
nominantur Trucharius el Frongentius, in In- 
sula Caprasia inLer Corsicam et Elruriam. 
Comm. pr.ev. § i. Acta S. Aigulphi et Socio- 
rum diversa, partim edita, partim hactenus 
inedita : Vitae editiC auctor Adrevaldus mona- 
chus Floriacensis ; ineditae auctor anonymus: 



horum aliorumque auctoritas e.xaminatur 728. 
% n. S. Aigulphi patria, parentes, getas, vita 
monastica : translatio corporis S. Benedicti ei- 
dem attribula 730. i m. Dubitaliones circa 
translationem SS. Bencdicti et Scholasticae : 
probabilius solum pars corporum Iranslata. 
An id factum per S. Aigulphura 733 ? § iv. 
An Sanctus fucrit abbas S. Aniani ? de tcm- 
pore, quo factus est abbas Lerinensis : an 
Arlucense virginum ccenobium inslauraril, 
eique abbatissam prisfecerit Angarismam 736 1 
l v. Conspiratio pseudo-rnonachorum contra 
sanctum Abbatem elucidatur : tempus ct locus 
martyrii, uti et numerus sociorum investi- 
gatur 738. g vi. Corporum. translationes di- 
scussae : cultus antiquus, ct memoria in Fastia 
sacris 741. Vita auctore incerto. Ex Ms. bi- 
bliothecx Constantini Cajetani. Pn/EFATio. 
Martyres etiam recle vocari, qui pro veritale 
aul justitia occumbunl, ostenditur 743. Cap. i. 
S. Aigulphi patria, parentes, institutio, vita 
monastica, dignitas abbatialis, et fclices iu 
ea labores 744. Cap. ii. Conspiralio quo- 
rumdam rebellium, qui Mummoli subsidio 
S. Aigulphum cum aliquot Sociis captum ad 
insulam Caprasiam abducunt, variisque aflfe- 
ctos crucialibus Martyres tandcm OCCidunt 7i(J. 
Vita altera auctore Adrevaldo monacho 
Floriacensi. Ex Ms. Rubese -Vallis ct editione 
Mabillonii. PrvEFAtio. Utilitas in scribendo 
Vitas Sanctorum : marlyrium S. Aigulptii 
assertum 747. Cap. i. Aigulphi patria ct pa- 
rentes : institutio, studia, vita monastica, 
virtutes : corpus S. Bencdicti trauslatum : sus- 
cepta praefcctura abbatiae Lerinensis 748. Cap. ii. 
Restituta disciplina cocnobii Lerincnsis : quo- 
ruradam pcrvorsorum in sanctum Abbatem 
conspiratio 749. Cap. in. Seditiosi, per 
tracto in parlcs suas Mummdlo, per mililcs 
ab eo acceplos capiunt S. Aigulphurn cum 
aliquot sociis, et carceri includunl 750. Cap. iv. 
Abducuntur Sancti in insulam Gaprasiam, 
multisque prius cruciatibus atlecti occidun- 
tur 752. Cap. v. Martyrium Sanctorum cogni- 
tum Lerini, ac corpora co translata 753. 
Cap. vi. Miracula nonnulla, et pccna sacrl- 
legi Columbi 754. Inventio reliquiarum 
S. Aigulphi auctore anonymo. Ex amtiquis 
mcmbratiis Herovallii, coltatis cum editione 
MabiUonii 755. Miracula auctore anonymo. 
Ex codice Ms. D. Ilerovatlii, collato > wm 
editione Mabillonii. Cap. i. Corpus trans- 
laturn in thccarn argcntearn : contraclus sa- 
natus et caecus ; grandinis et ignis periculun. 
sublatum, invocato Sancto 758. Cap. it. 
Furlum in ecclesia S. Aigulphi commissuin, 

quo 



XXX 



quo monachorum fama periclitabatur 

beneficia duabus mulicnbu* 



INDEX SANCTOnrM 

, Austregitdis vel Agia S. Lupi matcr 



mua- 



Viu et translatioo.es 

mulier in 



Adrianopoli in 

358 



bililer delectum 

collata 760. Cap. ift 

S \i"uli)lii compendio enarralae 

festivitate Sancli laborans et biasphemaus gravi 

inOrmitate puniia, et post trienniuin sa- 

nata 701. Cap, iv. Beneficia quasdam diversjs 

personis concessa 

2 Aitluila ct Ammum MM. 
Thracia. 

3 Albertus BesutiUB eremita apud Lacum VerDa- 
num in ducatu Mediolanensi. Comm. fbjct- 
Locus , veneratio publica , corpus , Vitae 
chronologia 787. Vita. Sm Fcrraru Catalogo 
Samtorum lialise '° 9 

1 Ambrosinianus ep. M. , ut fertur , patronus 
Parceciae Funlaneiisis prope Divionem in Bur- 
gundia. Sylloge hist. crit. De cullu, 
Actis fabulosis, ac reiiquiis Sancti 207 

3 Ambrosius ep. conf. Senonis in Gallia. Syl- 
limjk. Decultu, aetate et gestis 660 

i Ammon diacou. el xl Virgines MM. Heracles 
iu Thracia. Cultus, martyrium, et alia ad 
nos Sanctos spectaniia 156 

1 Aima prophetissa Ilierosolymis. Sylloge Hist. 



I i. Cultus; elogia; genus ; conjugium 



Vi- 



duae continentia et pielas 96. g n. An bancta 

habitavlt in teraplo? An dono prophetiae cla- 

ruit ante diem Puriflcationis Deiparae ? Jesum 

agnoscit in templo et aliis annuntiat, quo 

setatis anno, incertum 97 

! Antouinus M. Apameae in Syria. Comment. 

Prmv. I i. Variae urbes , quibus sanctus 

aliquis Anloninus adscribitur hoc dic aut 

Beqoenli : nec Capuae, nec Palentiae passus 

Autoninus : Apameffi in Syria attribuendus 

Hliquls AnLoninus , cujus cultus anliquus 

oslendiLur 340. 8 n. Cullus sancti Antonini in 

variis Galliffi locis 342. § m. Acta translati 

corporis anno dccclxxxvii prorsus fabulosa : 

cultus S. Aulonini in Hispania, qui verosimi- 

liicr non est inchoalus ante irruptionem Sa- 

racenorum, saxulo viii factam 345. g iv. 

Examinatur et confirmatur sententia eorum, 

qui suspicantur S. Antoninum Apamiensem 

Syruin cl Gallura cumdem esse 347. \ v. 

ftespondctur ad argumenta contra sentcntiam 

nbslram prolala in Ilistoria Occitaniffi 349. g vi. 

Exauiinantiir scnlenlini aliquorum, qui credi- 

derunt S. Antoninum passura esse Apamiis in 

Gallia 352. Acta prima, auclore anonymo. 

i-:.r codice Ms. 33 Regwue Sueciae 354. Acta 

alia. /'.'■ Specuto Historiati Vmcentii Bello- 

vacensis lib. xiii cap, xxxv 355 

1 Arcanus et dSgidius eremitae confessores, Burgi 

S. Sepulcri in Umbria. Comm. hist. g 1. 

Origo Burgi s, Sepulcri per Sanctos ejusdem 

mndatores et protectores 305. § n. Sancto- 

rum locus natatis, peregrinatio, tempus mor- 

tis, culius ; figidius a synonymis distinctus 

306 

t Arealdus M. Brixiffi in ltalia. Sylloge. De 

cultu Sancti, loco et tempore Hartyrii 246 

3 Arisliun vel AriSteus op M. Syllook critica. 

'& l. S. Aristion sub nominc Aristaei vel 

Aristei annunliatus apud Latinos cum s. \ n - 

611. 1 11. 
nominibus 
episcopus 



tonino, quocum passus non videlur 

Unus est Uistion , qui vicinis 

multiplicatur in variis Martyrologiis : 

is iiut Mexandrinus ad Issum in conttnio Ci 

licte et Syriaa : varia ejus eiogia ex Mcnolo- 

gus 613 



1 Gallia 

Mediolani m InsuDria. 



3 Au.xanus ep 
CuUus; illustre genus ; 
translalio corporis 



closmm 



Aure- 
266 
Sylloge. 

tempus ; 
666 



I! 



R 



Nicomcdiae in 



Bilhy- 

609 



3 Oasilissa Virg. ct M. 

nia. Gultus, elogia, Acta 
, Bossianus conf. 1d dicecesi Laudunensi in Gal- 

lia ^CultussanSanctushicabalioferesyn^ 

nymo distinctus? .,,.. 

secundus prior generalis Ordims 

COMM. 



2 Brocardus 



S Mariasde monte Carmelo in Palaeslina 
pr.ev. De Beati cultu et gestis 576.Jita au 
ctore anonymo. Ea> Ms. 
tani PP. Camelitarum discalccatonim 



mtus Claromon- 
578 



1 Gonstantius ep. et conf. Aquim in regno 
Neapolitano, Sylloge hist. De Cultu Sancti, 
tempore episcopatus et anno mortis 243. 
Elogium Em Ms. Ughelli ct S. Grcgorw 
Magno 245 

2 Cosmas erem. conf. Veneliis § 1. Recentio- 
rum annunliationes ; anliquus cultus; locus, 
in quo asscrvalur corpus ; scriptores ; tempus 



vitae 440. 



Corpus ex insula Cretensi 
Venelias translatum ; ejusdem status ; transla- 
tionis tempus ; exemplar, e quo haec, et Sancti 
Vila datur 441. Vita auctore Fortunato Ulmo, 
monacho Casinensi, Venetiis edita. Cap. 1. 
Sanctus variis in solitudine virtutibus illu- 
stris 442. Cap. n. Translalio corporis Vene- 
tias. 443 



D 



D„ 



omedes , Julianus , Philippus , Eutycbia- 
nus , Hesychius, Leonides , Philadelphus , 
Menalippus , Panlagapa et Eutychius , 
MM . Ex Martyrologio Romano et Fastis 
Greecis 358 

1 Donatus , Felix, Arontius , Honoratus , For- 
tunatus, Savinianus, Sepliminus, Januarius, 
Felix, Vitalis, Sator et Repositus MM. Bene- 
venti in Ilalia. Comm. pr/ev. g 1. Memoria 
horum Sanctorum in Marlyrologiis, ac veneratio 
antiqua 129. § 11. Acta varia partim cdita, 
partim inedita, et eorum discussio 131. g m. 
Inquiritur sub quo imperatore, et quo tempore 
passi sint Sancti ; eaque occasione impro- 
bantur aliqua in Actis prolixioribus 133. g iv. 
Ordine discutiuntur, quse in Actis habentur 
minus certa, et obscuriora elucidantur 134. 
jJ v. Translatio corporum, ceteraque ad glo- 
riam Sanctorum posthumam spectantia 136. 
Acta prima auctore anonymo. Ex Ms. Ni- 
cotai BelforUi. Acta altera prolixiora et 
minus sincera auctore anonymo. Ex cditionc 
Jovardi 138. Translatio corporum Be- 
neventum. Ex Officio edito per Jovardum 142. 
Vita metrica. Auctore Alfano archiepi- 
scopo Salernitano- Ex editionibus Surii f 
Lipomani et Jovardi. Pr.efatio. Cap. i. 
Patria et parentes Sanctorum : eorumdem pia 
educatio , zelus contra idololatriam , gesta 
Carthagine ; pleraque minus certa aut Gcli- 
tia 144. Cap. n. Victor missus Adrumetura ad 
sauctos Fratres ducendos Carthaginem , eo- 

runi 



AD TOMUM I SEPTEMBRIS. 



WXI 



rum disputatione conversus dicitur : capiun- 
tur Sancti 147. Cap. uz. Sancti ad pra?fectum 
ducti , interrogati , cruciati , in carcerem 
detrusi , vinculisque ab angelo soluti: iter ex 
Africa in Siciliam , ac tempeslas Sanclorum 
precibus sedala 150. Cap. iv. Iler reliquum : 
martyrium Sanctorum variis locis consumma- 
tum 152. Translatio , auctore incerlo. Ex 
cditione Jovardi 154 



E, 



2 JJJlpidius seu Ilelpidius ep. conf. Lugduni 
in Gallia, Syll. hist. 388 

2 Elpidius abb. patronus oppidi S. Elpidii iu Pi- 
ceno. Comm. pr^e. § i. Oppidum S. Elpidii , 
ubi servatum Sancti corpus : cultus cjus et 
memoria in Faslis sacris 378. § n. Beneficia 
et miracula impetrata Sancti intercessione et 
reliquiis 380. § iu. Memoria S. Elpidii in 
Martyrologiis : inquiritur utrum sit S. Elpi- 
dius abbas a Palladio laudatus, qui apud El- 
pidianos colitur : hic certo vivus in Picenum 
non venit, sed mortui corpus verosimilitcr eo 
delatum 382. § iv. Gesta Elpidii a Palladio 
descripta discutiuutur ■ inquiriturque, an hic 
idem sit cum Elpidio laudato in Vita S. Cha- 
ritonis, et cum diacono S. Basilii 384. Acta 
Gr^eca. Ex editionc Meursii, interpreie J. S. 

,386 

3 Euphemia , Dorothea , Thecla , Erasma MM. 
Gomm. hist. g i. Cultus ; inventio S. Euphe- 
mise, quas Ravennae accidit , hujusne an alte- 
rius synouymae 605? I n. Lectiones proprite ; 
Acta 607 

2 Euplus , Josephus , Felix , Secundulus , Ju- 
lius MM. in Sicilia. Ex apographis tlierony- 
mianis 359 



E 



2 _L acuudinus , Juventinus , Peregrinus et Fe- 
licitas MM. Arimini in Italia 360 

1 Felix ep. et , ut fertur, M. Pisis in Tuscia , 
Sylloge hist. Sancti annuntiatio sub corru- 
pto nomiue ; pauca ejus gesta ex SS. Rcguli 
et Cerbonii Aclis ; cultus ; martyrium incer- 
tum ; corporis translalio Pisas 241 

1 Firminus ep. conf. Amhiani in Gallia. Comm. 
pr/ev. Geminus Ambiani Firminus , martyr 
alter, alter confessor : hujus Acta anachronis- 
mis fcedala : elogia aliunde deprompta , tem- 
pus vitae discussum 1 75. Acta anachronis- 
mis conspersa , auctore anonymo. Ex Ms. 
Nicolai Bclfortii f collato cum Ambianensi 
178. Gloria Sancti tosthuma. g i. San- 
ctus sepultus in ecclesia B. Mariae Virginis, 
quam ipse construxerat, ibidem miraculis cla- 
ret, et colitur a saeculo saltem vi : exponitur 
controversia nupcr agitata de hodierna sacri 
corporis possessione 18f. g ii. Prima corpo- 
ris translatio ; ccclesia , in quam translalum, 
et tempus hujusce translationis inquiruntur 
183. 'i iii. Solvuntur argumenta contra testi- 
monium ex Vita S. Salvii allata : et confirma- 
tur translatio ex aliis monumentis 187. g iv. 
Alia argumenta pro translatione corporis; idem 
anno mcclxxix novae lueca? impositum , ac 
deinde quolaunis circumferri coeptum 189. 
i v. Quibus rationibus dubitatum fucrit de 
transIaLione corpons 191. g vi. Theca aperta , 
sacrum corpus reperitur cum authentico de- 



positionis testimonio, uli intclligiiur cx rela- 
tionc episcopi hic data : declaratio abbatia 
S. Acheoli 194. § vn. Edictuin episcopi Km- 
bianensis ,' quo ratio roddilur aperUc thec« . 
et festivitas translationis reslituitur l ( .t: 



.G 



edcon Israclitarum Judcx in Pala?slina. 
Comm. nisT. § i. Sancli elogia ; cultus ; no- 
men varium; familia : pater idololatra , al 
dein conversus a Filio judice : hic sempcr 
veri Dei cultor : an ante principalum tribu- 
nus 77. g ii. S. Gcdeonem, ut Israelilas c ser* 
vitute liberet, cxcitat angelus ; hic se a Deo 
missum probat , igne prodigioso consumens 
carnes ct panes, quae Sanctus ad corporls re~ 
fectionem ei probabilius obtulerat 80. § m. 
Cum luco aram Baal destruit ; aliam Deo eri 
git et sacrificat ; accipit nomen JerobaaJ , et 
Spiritum Domini ; copias couvocat contra Ma- 
dian ; duplex in vellere signum pctit , in quo 
non peccasse ostenditur 83. § iv. Jussu Dei 
exercitum ininuit ad ccc; castra hostium lu- 
stral • ab inlidelitate vindicatur : audita som- 
nii interpretalione confirmalus , miro strate- 
gemate Madianitas in muluaui CEBdem et 
fugam adigil , quos et persequitnr 80. § v. 
Ephraimitas placat ; boslium reliquias delet ; 
SoccoLliasos et IMianuelilas ob negaltnn com- 
meatuin punit ; interficit Zebee et Salmana , 
regnum a suis sibi delatum recusat 89. I vi. 
Ephod conDcit Sanctus et ponit in Bphra : de- 
fendilur contra multos , qui hoc facto eum 
peccasse asserunt : ejus famitia et mors sancta 

92 

3 Godegrandus seu Chrodogangus ep. Sagiensis 
mart. apud Nonantum in Normarmia. Comm. 
pr.ev. § i. Antiquissimus Saucti cultus , et 
reliquiae : memoria in Fastis recenlioribus 
Vita scripta ab Herardo antistite Turonensi ; 
mulla quoque de Sanclo in Vita S. Oppor- 
tunaa sororia 763. I ». De tempore, quo flo- 
ruit Sanctus : gesta ordine relata et oxami- 
nata 765. Vita auctpre Ilerardo archiepiscopo 
Turonensi. Ex Ms. abbatias S, Ebrulfi in Nor~ 
mannia Prologus. Cap. i. Gesta et martyrium 
SancLi 708. Cap. il Elcvatio corporis incor- 
mpti : translationes et miracula 770 

3 Guala ep. Brixiensis et conf. ex Ord. FF. 
Praedicatorum, in Astincnsi S. Sepulcri abba- 
tia propc Iiergomum in Italia , COMM. hist. 
I i. Notitia loci ; contusa} recenlioruni an- 
nuntiationes ; veneralio publica examinata 
773. § u. Natales ; ingressus in reHgionem ; 
pra?feclura coiivenlus Brixiensis; vielo de boata 
S. Doininici rnorte ; et alia, quffi ad vitam antc 
episcopatum actam spcctant 775. \ m. ln- 
quiritur tempus , quo episcopu^ esse caepit \ 
lcgatur a Pontificc ad Longobardos et impe- 
ratorem ; Patavinos inter ct Tarvisinos pacem 
componit m. I iv. Altera legalio ad Longo- 
bardos: Hononienses cum Mutinensihus ejus 
opera inducias paciscuntur; imperatorem in- 
ducit, ut Ecclesiae satisfaciat : alia beati Prae 
sulis gesta 781. I v. Bpiscopatua abdicatio ; 
vila et mors in ccenobio Astinensi : au ibi 
habilum monachorum Ord. Vallis DmbrosaB 
susccpit ? 784 



2 Jacbus 



XXXII 



2 Jacobus ct Philippus MM. cx Ofdine W- * 
norum, Mcvaniae in Umbna 

I josuc Israclitarum dux in Palsstina. Comm- 
IIST 2 i. Scribendi melhodus ; nomims Jo- 
uc et mon et varia lectio ; Sancti pater 
maiores 6 § n. Ejus nativitas : an Moya 

factus hujus minister; quale ejus mims te- 
rium • quis ex eo fructus perceptus 8. i m. 
Amalccitas Cffidit : oraculum de futuro ejus 
principalu: in montcm Sinai et nubem , in 
qua erat Dominus, cum legislatore ascendrt. 
An ibi xr. dicbus jejunus ? 10. § ir. Taber- 
naruli curam go.it ; inlercsl famihanbus Dei 
cum Moyse colloquiis : aamulatio ejus Numer. 
cap. xi. Ex invidia non processit ; ostenditur 
illam aliunde vel leviler tantum, vel non ma- 
lam, imo laude dignam fuisse 12. § v. Mit- 
titur ad explorandam Ghananaeam : ejus no- 
men mutatur : non modo postridie , sed et 
ipso rcditus die murmurantibus fortiter obsti- 
lisse probalur : lapidationis periculo eripitur : 
ejus constantiam remunerat Deus 15. \ vi. 
Legislator successorem pelit a Domino , a 
quo nominalur S. Josue ; principatu inaugu- 
ratur ; accipil Spiritum sapienliae ; suam ei 
potestatem communicat Moyses ; tempus et 
rilus, quibus inauguratio peracta 19. g vn. 
Insignis lsraelitarum de Madianitis vicloria, 
duce probabilius Josue ; divisio terrae Chanaan 
ejus et Eleazari curae commissa 22. \ viu. 
Muyses successorem lsraelilis commendat ; 
ejus principatum Deus palam prodigio confir- 
mat ; e columna nubis confortat Sanclum et 
maieriam Gantici docet , quod ipse et Moy- 
ses scribunl ct concinunl 24. \ ix. Cum mo- 
rituro Moyse montcm conscendit ; huic mo- 
rienti adest , et aiia de Sancto adferuntur , 
qu82 verisimilia putamus : ratio teraporis 
eorum , quffi post scriptum Deuleronomium 
facta sunt 25. \ x. Excitatur a Domino ad 
Chananaws invadendos ; mitlit exploratores in 
Jericho : apparatus ad Jordanis transitum ; 
prompta eorum voluntas, quos officii monue- 
rat : ordo tcmporis, quo hax et alia contigerint 
27. § xi. Prodigiosus per siccum Jordanis 
alvcum Iransitus ; monumcnta in memoriam 
tanti miraculi erecla , quod nimium extenuat 
Infldclia Josephi narratio 30. § xn. Jubetur 
Becundo populum circumcidere ; Paschate ce- 
lebrato , apparet ei probabilius S. Michael 
archangelns, ex quo discit modum mirabilem, 
quo Jericho expugnanda sit 33. § xin, Mira 
Ilicriciuintis obsidio et expugnalio , mcenibus 
ad tubarum sonum populique clamorem cor- 
ruentibus : urbs anatuemati subjecta deletur: 
sola Rahab cum suis vita donatur ; hanc 
uxorem non duxit Josuc, qui cielebs vixit et 
yirgo obiit 35. \ nv. Imprecatio Sancti pro- 
phetica ; expugnatio Hai ob sacrilegium Achan 
tnfeliciter tentata ; S. Principis dolor et pia 
ad Deum oratio , qui jubet sorte in reum 
biquiri ; deprehensus Achan supplicio afflcitur 
3S. ;■ xv. Uortantc Deo , Hai iterum oppu- 
gual ; mgam simulans , prasidium Longius ab 
ttrbe abducit; vacuam occupant in inaidiis 
posili , dein a tcrgo hostes adoriuntur , aliis 
a frontc urgentibus : ca?sis incolis , Hai di- 
ripitur ct incendio vastatur 40. g xvi. In 



INDEX SANCTOIU-M 

montibus Garizim et Hcbal populum inter ac 
Dem tedus solenni ritu Josue nsiaurat : 
ShaSniorum adversus eum conspiratto 42. 

Tv- Gabaonitarum fraus = teuo cum c.s 



Um iiJmp^ *»» cor,nrmat: r ba ~ 

Z variis argumenlis, Sa:>ctum nec temcre 
m credidisse, nec peccasse, quod Dormnum 
Svic nou consuluerit 44. |mn. Argumen- 
* ex Scriptura petitis stabihtur mitior sen- 
tenlia • Gabaonita? , fraude detecta, perpetuo 
famulitto addicuntur 47. § xix. Gabaom a v 
regum exercitu obsessaa opem fert Josue ; 
hostes in fugam agit ; e quibus multi pro- 
digioso lapidum imbre conleruntur ; quo ces- 
sante ne reliqui elabercntur ; soiis et lunaa 
cursum suo sistit imperio 50. § xx. Tcstimonia 
de solis ac lun* statione et Sancti hde; mi- 
raculi vindicatio, duratio et magnitudo ; v re- 
gum captivitas ; clades hostium ; Israohlarum 
vires probabilius divinitus sustentatae 53. g xxi. 
Suppiicium v regum ; expugnatio Maceda , 
Lebna, Lachis, Eglon , Hebron , el Dabir ; 
clades internecina regis Gazer : an ilebron 
et Dabir sub S. Imperatore saepius captae ? 
Alias urbes in Chananaea Australi occupat 
mira celeritate 55. § xxn. Jabin aliique Aqui- 
lonares reges ingentem cogunt exerciluin ; 
Sanctus vicloria a Deo praenuntiata potitur ; 
munitissimam Asor , aliasque capit urbes ; 
praedam dividit : Deus voluit , ut aliquae 
terroe in Chananaea sub Josue non expugna- 
rentur 58. I xxiu. Catalogus regum a Josue 
delieUalorum; jubetur a Deo terram partiri ; 
Calebo promissam Hebron concedit , tribum 
Ephraim et mediam Manasse de sorte sua con- 
querentes monet , ut armis quaerant ampliora 
ad habilandum spatia 61 . § xxiv. Ossa patri- 
archae Joseph humari , tabernaculum in Silun- 
tem transfcrri, et, increpita vn tribuum igna- 
via, sorlitionem intermissam expediri curat : 
notae in Josephi narrationem 63. \ xxv. Con- 
stante adversus sediliosos praemium accipit : 
Sancti animus a cupiditate alienus : ejus vice 
numquam alii rempublicam administrarunt 65. 
§ xxvi. Rubenitis et sociis , ad sua redituris, 
salutaria dat monita ; legatos mittit cognitu- 
ros, quo animo illi altare erexissent ; audita 
eorumdem innocentia, turbae cessant : urbem 
Thamnalh-Saraa reaBdificat 66. \ xxvu. An- 
geli Israelitas objurganlis apparitio , de qua 
Judicum cap. n, probabilius non contigit sub 
Josue ; comitiis convocatis , populum ad of- 
ficium Deique cultum excitat 68. g xxvni. 
Altera Sancti oralio ad populum in Sichem 
convocalum , quem inducit ad fcedus cum 
l)eo solcnnitcr renovandum ; librum suo no- 
mine inscriptum cum ultimo Deuleronomii 
capite probabilius conscripsit 70. § xxix. Mo- 
ritur Josue , cum probabiiius xvn circiter 
annis prafuisset : prsecipuorum ejus gestorum 
chronolaxis ; clogia ex sacris Littcris : illo vi- 
vente publici inter Israelitas non fuere idolo- 
latrao : Sancti virtutes praecipuaa 72. \ xxx. 
Sepultura Josue : mira aliqua, quae de eo tra- 
duntur : febribus et podagrae doloribus afili- 
clum sanat : Sancti cultus, qui vere propheta 
fuit . 75 

1 Juliana virgo et abbatissa Ord. S. Benedicti , 
Venetiis in Italia, Cohm. pr.^v. § r. Notiliaa 
de Beata ad nos missae ; genealogia majorum ; 
cultus publicus 309. § n. Bcneficia Beatae 
patrocinio impetrata ; scriptores, qui de illa 

meminerunt; 



\D TOMUM I SEPTEMBRIS. 



XXXIII 



memincrunt ; Vitse 310. Vita , auctore ano- 
nymo. E Ms. mcmbraneo monasterii SS. Bla- 
sii ct Cataldi Venetiis. Cap. i. lllustres Bea- 
lae natales ; vita monastica 312. Cap. ii. 
Vitse monasticae perfectio ; constans patieudi 
desidcrium ; facta Beatse apparilio ; miracula 
315. Cap. iii. Pia mors; corpus mirifice 
incorruptum ; ejusdem translatio ; cultus 316 
2 Justus ep. Lugdunensis conf. in ^gypti ere- 
mo. Comm. pr/ev. |J i. Antiquissimus S- Ju- 
sti cullus : memoria ejus variis diebus annun- 
tiata in Marlyrologiis et quas ob causas 365. 
$n. Quffi et qualia Sancti Acta : an eorum au- 
ctor Conslantius presbyter. Diversa horum 
Actorum exemplaria , quorum aliqua interpo- 
lata. Acta duplicia edcnda 368. \ m. Fabu- 
losa videntur , quae de natalibus ac pueritia 
Sancti scripserunt quidam ncoterici : sub Pa- 
schasio Vienneusi nntus , sub Claudio diaco- 
nus esse potuit ; non item monachus Leriui : 
reliqua gesta discussa , epilaphium , reliquiai 
370. Vita , auctore anonymo. Ex codice 
xxxm Reginae Sueciss 373. Vita prolixior. Ex 
Ms. S. Justi Lugdunensis , collato cum Mss. 
Accinctino , Ultrajectino , Rubese-Vallis , et 
editione Surii 374 

2 Justus ep. Claromontanus. Cultus Sancti ; Sy- 
nonymus ab eodem diversus 439 

2 Justus sive Justinus ep. Argentoratensis in Al- 
salia. ^tas , elogia , incerta de Sanclo nar- 
rantur: cultus 377 



1 J_Jupus archiep. Senonensis , Briennone in 
Campania Galliae. Comm. pr^sv. i l. 
Sancti veneratio in diversis locis ; Omcia pro- 
pria : Actorum aatas et fides 248. § n. No- 
bilis prosapia ; quo anno natus , factus cleri- 
cus, et episcopus ; tempus exsilii ; fabula de 
eo confutata 249. § m. Annus mortis , San- 
cti successor , aliqua notatu digna de conci- 
lio Remensi 251. g iv. Corporis translatio , 
invenlio, recognitio : controvcrsia de Sancli 
capile et reliquiis judicio Pontificio dirempta : 
reliquiaa locis variis 253. Vita , auctore ano- 
nymo. Ex Ms. Rubex-Vallis , collato cum Ms. 
S. Maximini Treviris , codice Ms. Valcellensi 
a pag. 6 , aliisque editis. Prologus 255. 
Cap. i. Illustres S. Lupi parentes , quibus di- 
vinitus promittitur ; clcricatus , educalio el 
indoles : virtutes , episcopatus 25G. Cap. n. 
Obseratam S. Aniani ecclesiam precibus suis 
aperit ; inimicis et detractoribus benefacit ; fi- 
dens Deo magnam vini copiam accipit 257. 
Cap. iii. Sinistra de se judicia et obtrectatio- 
nes contemnit ; hosles ab urbe fugat : novis 
traduclus calumniis in exilium relrgatur 258. 



Cap. iv. 



Agente S. 



Winebaudo , honorifice 



ab exsilio revocatur ; supplcx ab eo veniam 
pelit Clotarius : prodigia Andesagitue et in iti- 
nere facta 260. Cap. v. Aliis a Deo hono- 
ratur miraculis : confundit diomonem , libi- 
dinis ardorem precibus exstinguit 262. Cap. 
vi. Caelesti musica in ilinere recreatur ; 
S. Winebaudum ad convivium pertrahit : sanat 
aegros , et sancte moritur ; miraculis item ab 
obitu clarus 264 



Septembris Tornus I. 



M 

3 IVlacniscius ep. Conneronsis in Ultonia lli- 
berniae provincia. Comm. pr.*;v. Sancli 
cultus , flistinclio ab homonymis , locus ct 
tempus episcopatus , annus emorlualis et Acla 
662. Vita , auctoro incerto. Ex Codice nostro 
Salmanticensi Ms. 554 

3 Manius ep. Veronensis. Svlloge. Veneratio 
publica, corpus ubi conditum , tcmpus viue 

661 
3 Mansuetus ep. et conf. Tulli Leucorum in 
Gallia. Comm. pr.-ev. g 1. Tulli , quo a Pe- 
tro Apostolo missuslcreditur, situs , antiqui- 
tas , decora; Vita ct miracula , auctore Ad- 
sone; duo anliqui codices Mss, , varia de 
Sancto continenles; Acia breviora ; aliquo- 
rum figmenta 615. \ n Variis ralionibus 
per^uadetur, Sanclum ad Leucorum conver- 
sionem non prius missum fuisse , quam Cou- 
stantini Magni vel filiorum ejus Lemporibus 
620. I iii. Antiquus cultus ex Adsone et vc- 
tuslis Martyrologiis : an S. Martinns Turo- 
nensis oravit apud sepulcrum S. Mansueti 624 ? 
\ iv. Gloria posthuma sub TuUensibus sscculi 
x episcopis SS. Gauzlino ct Gcrardo, ahba- 
tiae S. Mansueti fundatore, ex variis documrn- 
tis collecta 627. § v. Sancli gloria saiculis xi 
et xii illustrata miraculis, venerationis incre- 
mento , et solcmni corporis elevatione 631. 
§ vi. Memoria in Fastis minus antiquis ; fesii- 
vitas praecipua ; dies secundae corporis eleva- 
tioni sacra ; Trevirensium Mansuetus idem 
cum nostro ; altaria ac tcmpla el dicata ; cul- 
tus ad alias ecclesias extensus 633. Vita brk- 
vior , auctoro anonymo. Ex editionibus Mar- 
tenii tom. III Thes. anecdotorum a col. 991, 
et Calmeti tom. I Hist. Lotharingicir in Monu- 
mentis a col. lxxxiii, 636. Vita prolixior 

FABULOSA , ET MIRACULA , AuctorC AdsONO 

abbale Dcrvensi. Exvariis excmplaribus tiwm 
manuscriptis tum cditis, inter se collati*. Pr/e- 
fatio ad S. Gerardum episcopum Tullensem 
637. Lioer. 1. Acla fide mdigna , cullus ct 
miracula biographi aitate priora. Cap. 1. Na- 
tales ; adolescentia ; iter Romanum ad S. Pe- 
trum , cujus fit discipulus : mitlitur in Gal- 
liam , Tullensibus Christum annunliat ; rcx 
fidei Praeconem spernit , at credit rcgina 639. 
Cap. 11. Sancti virtutos : regis filium submer- 
sum vilae restituit : fidem et baptisuia Buscipit 
familia regia cum omui populo 641. Cap. 111. 
Ediclum regium ; pia Sancti opora ; idolola- 
tria exstirpala, muitas aediflcat ecclcsias : ojus 
mors ; solemnes exsequise 642. Cap. iv. Cul- 
tus antiquus et miracula 644. Lm. 11. Mi- 
racula saeculo x facta sub SS. Gauzlino ot 
Gerardo episcopis Tullcnsibus. Cap. i. San- 
ctus, postquam ruinosa occlesia , in qua ejus 
corpus jacebat , abbatis S. Apri donata eesel , 
csecam , a daemonibus vcxatam , et leprosum 
sanat 645. Cap. ii. Febricitantes valeludini 
restituit; lcstum suum colcre contemnentcs 
punit ; vaccam a fure abductam domino rnl- 
dit 647. Cap. iii. Sub episcopo Oerardo , 
abbatiae S. Mansueti fundatore , pluvla agros 
recrcat ; manum usui aplam roddit, puerum 
coutractum curat ; Gorardum excitat , ut 01- 
flcio nocturno intersit 648. Cap. iv. Pestem 
saevientem sedat ; Gerarduin episcopum gravi 
morbo libcrat 650. Miraculum , quod conti- 

E git 



XXXIV 



editum a 



git anno m* , auclorc anonymo 

«024 ^ Catowfc tom. I ffM. Mharingwx in 
M^nncntis a col. c.v , 6M-M,B«m^ 

anni kdu, auctore Pctro S. Roma 
tfz cditione Martenn 



tcruin 

na; Ecclesia? diacono 

«* a coL 1041 , co/fa* « ■ mpresso 

Caimeti exemplari , atque altero Ms. oM. 

Elevatio corporis Facia an. mciv , aucto- 

re anonymo. lix eMtione szpe hudati Mar- 

tenii a coL 1088, eollata cum Ms. e codice 

Mansuetino smculi xii, 655. Mihacula ab 

anno circitcr mcxxv usquc ad mcxxxvi , au- 

ctorc anonymo. A> codtce Mansuetino smcuh 

x.i $ 65 . 6 

1 Marcianus ep., Si^innius , Amausus . ac Pri- 
mua ac Maternus MM. Ex apographis Hic- 
ronymianis 

2 Margareta virg. et mart. Lovanii in Braban- 
tia. Comm. ph/kv. I i. Beatac cultus a sajcu- 
lu xiii inchoatus , auctusque ac continualus 
ad nostra usque tcmpora 582. § u. Memoria 
Bealse in Pastis recentioribus : cur ab aliis 
Beata vocetur, ab aliis solum Venerabilis ? 
Corpus aliaequo reliquiae 585. i ra. Benefl- 
cia recenliora ex Vila Belglca Latine reddita 
587. § iv. Quaa ct qualia sint Acta inferius 
danda : Inquiritur tempus, quo Beata vixit, 
aliaque ad gesta ipshia spectanlia discutiuntur 
590. Acta , auctore Cissario Heisterbaccnsi. 
Em lib, vi Dialogonm ipsius cap. xxxrv. Acta 
altkha , auctore anonymo. Eat Ms. Rubcx 
Vallis, coltato cum alio. Ph.f.fatio 592. Cap. i. 
Virginis babitatio , conditio ct pietas : cee- 
des conflauguineorum ipsius, posi quam ipsa 
abduota occiditur : mirabilia secuta, et cor- 
pUS Iranslalum 593. Cap. 11. Mirabilia , quae 
facta dicuntur in Lranslatione corporis : se- 
pultura, et sacellum supra corpus fabricatum, 
revelatio de gloria Beatae , de cujus martyrio 



INDEX SANCTORUM 

in ecclesia Altivillarcnsi servate , cultus IW 
dem Snc ad posttaumam gloriam spectan- 
ia 275 Vita. Auctore Almanno monacho 

AUivil.arensi. U Irta *■ ^ "£££ 
C.vp i. Ulustre Sancli genus, adolescentiffl 
stu ( liactvirtutes;sacriOrdincs suscepti 278. 
Cap ii. Episcopus crcatus, suorum LiberaU- 
tcr curam liabci , ot redituum episcopalium 
279 Cap ih. Desiderium construendi cce- 
nobium : visio. qua Sanctus docctur locurn , 



uo fundat monasterium Altivillarense 281. 
Cap iv BeneDcia abbatiaa Allivillarensi pne- 
stita, quidam nobiles ibidem facti monaclu: 
obitusbeatusSancti 
2 Normosus praepositus monasterii Montis bo- 
ractis in Etruria ecclesi*. Comm. pilev. Mc- 
moria Sancti in Faslis sacris : scnptor Aclo- 
rum S G.egorius : locus et tempus , quibus 



disseritur 



594 



1 Hartha vel Marthana , mater S. Symeonis Sty- 
lit;c scnioris , in Tractu Syriffi Antiocbeno 

203 

3 Martinianus cp. Comi in italia. Locus , cul- 

tus, et pauca alia de Sancto cotlecta 668 

2 Martyres Sex mille ' sexcenti viginti octo Nico- 
medienaes. Item Aiihala , Junius, Philippus , 
Theodotua MM. Ew variis Fastis Grxcis 356 

2 Maxima M. Rom». Cultus f martyrium , variae 
obaervaiiones 357 



iMeophyi 



N 



I meophytua ep. et conf. Leontinis in Sici- 
lia, Cullua ex officJo proprio ; Acta fa- 
bulosa ; au a S. Amlrca apostolo cpiscopus 
consecratufl? Tempus vitse et mortis tl6 

1 Nivardua archtep. Remensia , in ccanobio Al- 
tivaiarensi prope Sparnacum in CampaniaGal- 
W». COMM. vn.i:v. g 1. Anliquus Sancti cul- 
tus : memoratus a quibusdam ut monacbus, 
aed perperam : Vita a quo et quomodo scri- 
pta 267. | 11. sUrpa Sanctl iilustris : initium 
episcopatus ejua Qgendum sub regno S. Sigi- 
berti, ac circa medium sasculi vn , 268. g ui 
Praeclara Sandti gesta in episcopatu, obtenta- 
que privib-ia ri .lonaiioius pro ccclesia Ke- 
monsi 270. g iv. Fundaiio ccenobii Mtivilla- 
rensis fuae descripta ^72. § v. institmio 
S. Keoli, quem Bibi optat Buccessorem : tempus 
obitua Inquirttupet locus sepulturaa : reliquiae 



Qoruit Sanctus 409. 



Acta, Auctore S. Grc- 



gorio Magno lib. 1 Dialog. cap. vii, 410. Glo- 
ria Sakcti posthuma , Seu appendix de 
translationibus reliquiarum, de cultu el mira- 
culis i 1. Corpus S. Nonnosi Frisingam trans- 
latum : auctor translationis et tempus investi- 
gatur, aliaque huc spectanlia elucidantur : 
inventio corporis Frisingae sseculo xn, 412. I 11. 
Reslitutus prifiterilo sseculo cultus S. Non- 
nosi in monlc Socrate ; rcliquiaB Frisinga eo 
missce ; impetrata ibidem beneficia 415. g. 111. 
Ulterior promotio cultus in Ilalia : benefici.i 
varia diversis personis conccssa 417. \ iv. 
Cultus magis pro,agalus : alia? a Prisingensi- 
bus in montem Soractem missaa reliquiae 420. 
g v. Pars major corporis , quas diu latucrat , 
inventa Frisingse, ac deinde solemniter trans- 
lala 421. § vi. Reliqua ad praedictam transla- 
tionem speclantia : varia in laudem Sancti im- 
pressa : reliquiae variis donatae : quaedam jam 
olim servataj Bambergae ; Miracula edemla 
424. MinACWiA Germanice impressa au- 
no mdccxi , et Latine reddita , interprete ali- 
quo e Societate Jcsu. Pr.etatio 426. Cap. i. 
Bcneficia anno 1709 variis personis col- 
lata 427. Cap. ii. Beneficia et miracula an- 
ni 1710, 428. Cap. iii. Miracula anni 1711 
priora 431. Cap. iv. Prosecutio miraculorum 
cjusdem anni 1711 , 432. Cap. v. Eorum- 
dcm miraculorum prosecutio 434. Cap. vi. 
Rcliqua miracula impressa 436. Miracula , 
facta a ab anno 1711 usque ad annum 1744. 
Ex Ms. Germantco Latine reddita interprcte 
/?. P. M. C. 437 



O 



O, 



'ctavianus erem. conf. prope Volaterras 
in Tuscia Comm. pr/Ev. g 1. Memo- 
ria in Fastis recenLioribus ; cultus antiquitas ; 
Ofiicium proprium 389. i 11. Ostenditur re- 
quisitae antiquitatis defectus et temporum con- 
fusio , quibus laborant ea , quae de Sanclo 
scriptor anonymus et Blasius monachus tra- 
diderunt 391. § 111. Acta S. Oclaviani , im- 
mixta Vitae SS. Justi et Clementis, quam 
Augustinus Florentius Latine et alii Italice edi- 
derunt , cx nullius pene fidei documentis col- 
lecla esse probantur 393. I iv. Seiiguntur , 
quie dc Sancto celeris credibiliora sunt : ve- 
risimilius cum SS. Justo et Clemente saeculo 
v ex Africa in Tusciam cxsul advenit , et Vo- 
laterranos a Wandalis obscssos liberavit : an 
sacerdos? 397. I v. Venerationis initium et 

progressus, 



AD TiWM 1 SEPTEMBMS. 



XXXV 



progressus, corporis translatio Volaterras ot 
miracula ex variis : observationes in eorum nar- 
rationem, contra quos translalio sub medium 
saec. ix facta probatur ; festum ejua 401. Rela- 

TIO RECOGNITIONIS HELIQUIARUM S. OCTA- 

viani, in cathedrali Volaterrana servatarura, 
notitiae de Sancti cullu et miracula ; excerpta ex 
instrumento authentico Volaterris ad P. Bollan- 
dum transmisso, quod inter musei nostri ma- 
nuscripta servatur notatum ^Ms. 164, 405. 



,P, 



etrus Armengol M. ex ordine B. M. V. 
de Mercede Rcdemptionis captivorum , 
Guardiae Pratorum in dicecesi Tarraconcnsi in 
Catalonia. Comm. wr/ev. \ i. Nobilitas ; 
aetas juvenilis perdite traducta ; conversio ; 
Religiosa vita, et ejusdem tempus 317. 2 n. 
Beati in Ordine vestitus ; an sacerrlos ; ejus- 
dem virtutes ; expeditiones apostolicae ; cul- 
tus ab immemorabili tempore ex variis pro- 
cessibus probatus 320. § ur. Immemorabilis 
Beati cultus cx multis lestium depositionibus 
322. I iv. Depositiones lestium singulatim 
referuntur e Summario processus, quod 
confectum est ad probandum cultum Beati ab 
immemorabili tempore 323. g v. Alia vene- 
rationis signa e dicto Summario ; cultus ab 
Urbano PP. VIII promotus 325. g vi. Publicus 
ab immemorabili tempore Beali cullus a Sede 
Apostolica confirmatus ; deinde vero egregie 
illuslratus 326. g vn. Dissertatio, an Bcati 
nomen Martyrologio Romano inscribendum 
328. § viu. Dissertationis praedictae conlinua- 
lio, in qua solvuntur aliaa adversus eamdem 
inscriptionem objectiones ; obtinetur illa, Of- 
ficium proprium ad Tarraconensem dicecesim 
extensum 330. g ix. Scriplorcs Bcati memo- 
res ; Acla ; aliud de cultu et miraculis docu- 
mentum ; vitae chronotaxis 332. Acta ex 
oculatis et juratis testibus, edita a Marco 
Salmerone, Ordinis B. V. M. de Mercede 
Mayistro Gencrali, quse cum atia editione con- 
tulimus 333 

3 Phcebe Diaconissa Cenchris apud Corinthum. 
Comm. hist. I i. Locus, cultus, elogium ; 
Saucta non fuit uxor S. Pauli apostoli 602. 
\ ii. Sanctae virtutes, olficium diaconissaa, lau- 
des ex S. Joanne Chrysostomo ; an fuerit vi- 
dua, an virgo, lempus vilae 604 

1 Placidius acolythus in Provincia Bituricensi 

207 

1 Priscus ep. M. Capuae in Italia. Sylloge hist. 
I i. Sancti antiqua veneratio : creditur unus 
e Ghristi discipulis, et primus cpiscopus Ca- 
puanus 99. § n. Gesta Sancti et ejus marty- 
rium, prout refcrunlur e Breviario Capuano 
101. \ iii. Corporis variae inventiones ettrans- 
lationes 102. g iv. Duo instrumenta Capuana ; 
quibus enarratur inventio S. Prisci, et alio- 
rum quorumdam Sanctorum, et recogoitio et 
depositio ossium S. Prisci 104 

1 Priscus, Castrensis, Tammarus, Rosius, Ile- 
raclius, Secundinus, Adjutor, MarcuB, Au- 
guslus, Elpidius, Canion , et Vindonius , 
Africani confcssores et episcopi saltem ex parte, 
in regno Neapolitano. Comm. pr.ev. g i. 
Memoria S. Prisci in Martyrologio cum nndc- 
cim Sociis, qui singuli seorsum etiam colun- 
tur diebus variis 209. g ix. Inquiritur, quanti 
valeat Vita S. Caslrensis, quae agit de Saw.lis 



duodecim ; quo tempore hi mari sint exposiii, 
et an omnes fuoriol episcopi 211. Acta, 
auctore anonymo. Er Vita S. CasPrensto edita 
213. Appkndix. De inventione cotporis 
S. Prisci confessoris, qui forsan idetn esl cam 
S. Prisco Africano 215. Relatio inventio- 
nis, auctore, ut dicitur, coaevo. Ex editione 
Ughvlli tom. VIII Itati.r sacrx col. 290, 216 

R 

1 Xtegulus ep. Africanus mart. , Lucffi in 
Tuscia. Comm. iiistomco - criticus. § i, 
Diversa S. Reguli annuntiatio ■ demon- 
stratur ejus corpus Lucam translalum esse 
Waldo, cujus loci situs detegitur : varia clo- 
cumenta de Sancti cultu : reliquiaa 223. i n. 
Antiquitas et fides Actorum examinatur : 
notantur, quae in iis falsa aut suspccta ; his 
acccnsetur miraculum corporis , abscissum 
caput gestantis 227. g rn. Sancti Acta longto- 
ribus interpolalionibus refectis ; aliqua ad 
ejus vitam spectantia ex aliis instrumenlis 229. 
I iv. Inquiritur lempus, quo Arianorum per- 
secutio S. Reguluin exsulare coegit ; qui ve- 
risimilius in Africa primae sedis antistes fuit : 
refellilur Tillemontius ejus a groge absenli:un 
subaccusans : fugae ct solitarise vilae socii 232. 
'i v. Ostenditur Sancti martyrium probabilius 
contigisse anno dxlii : vindicantur Acta Irans- 
lationis, ab Ughello typis vulgata 236. Tuans- 
latio, auctore anonymo. Edita ab Ughello 
tom.\ HalLr sacra: col. 847 ex membrana Ms. 
bibliotheom Vaticanm 238 

3 Remaclus conf. ct ep. Trajectensis, ac dein 
abbas Stabulensis, Stabulcti in liennania. 
Comm. padiv. I i. Publicus Sancli cultus cx 
variis tMartyrologiis, Breviariis ct Missalibus 
0G9. 'i ii. Annus natalis, patria, genus, 
educatio sub S. Sulpilio 071. \ iii. Fit prfmus 
abbas Solemniacensis, dcin Casae-congidunon- 
sis ac tandem episcopus 673. 8 iv. Ulntnt 
Tungris au vcro Trajecti ad Mosam sedem 
episcopalem habucrit 675. I v. Sancli Bpiscopi 
virlutes ct gesta cum S. Trudone ex Vita 
a Notgero scripta 678. \\ vi. Malmundariense 
et Stabulense monasteria hortante et curante 
Sancto exstructa 680. g VII. Episcopatum 
abdicat et Stabuletum secedit, subslituto sibi 
S. Tbeodardo ; quo tcmpore id COntigerll 
donationes pro monasteriis facta&Sancto : ulrum 
Romara adierit 682. § vxii. Felix obitus 
ejueque tempus, aetas Sancti et successores : 
Vita et miracula a quibus et quando scripla 
685. g ix. Templa Sancto dicata, sepuJcri 
invenlio, cultus ad Kaiiuni S. Galli propaga- 
tus : ossa Lcodium portata miraculis Incla- 
rescunt 687. § x. Ejue solemnitas aliis locis 
insEiiuta, braclnum Solemniacensibufl conces- 
sum ; vindicata clades Stabulensium, dicata 
altaria, lis de corpore, forma babilus 690. 
Vita, auctorc monacho Stabulensi anonymo, 
Ex Ms. velustissimo abbatia S. Pav.ii Uitra- 
jecti atque a/iis scr l/.v.v. nifer se et cum edi 
tione Mabillonii aollatis. PROLOGU8. Cap. i. 
Sancti patria, parentcs, educalio : in aulam 
evocatur, tit episcopus, excipit S. Trudo- 
nem et agenda edocet 692. Cap. h. Virtutes 
Sancti et cura pastoralis : condita Ipso auctore 
duo monastcria , in quorurn alterum , ab- 
dicato episcopalu, se recipit ; pius obitus et 
Bepultura 694, Hjragula. Em Ms. CoWmsx 

collato 



697. Cap. ii 
tura fregerat ; 



XXXVI 

collato cum aliis quinque Mss. et editione Ma- 
biUonii. Lib. I. auclore codem anonymo Sta- 
bulensi, Prologus G96. Cap. i. Contracli 
sanati, disrupta fcrrea vincula, cscis lumen 
redditum <-l mutae loquela ; pejeraus punitus 
Pcena alteri infiicta, qui vo- 
pestilutua caecis visus et surdis 
: surripiens llnleum altaris punitur, at 
dein pcenitcns sanatur : suavis odor e Sancti 
turnulo 099. Cap. iii. Piscis prodigiose ca- 
ptus • curata bydropisis invadit denuo voti 
violatorem, qui poslea, redintegrato voto, 
sanatur ; item surdus et mutus a nativitatc : 
fur nequit discedere donec Sancti cupam rcd- 
dat, quas dein honorifice coneervata 701. 
Li». II. auctoribus tribus aliis monachis Sta- 
bulensibufl anonymis. Ex codem Ms. Coloniensi 
rulfatu <:i<>n Mss. /J<> mbcrgensi ct Foillanensi. 
Prologus 705. Cap. J. Metu Norman- 
norum alio delatum Sancti corpus miro ful- 
gore collustratur : exstincla pestis ; paralylica, 
menle capta, contracta sanatae: cerei divinitus 
accensi 705. Cap. u. Lhx caelitus cmissa su- 
per feretrum Sancti : sanata infans contracla ; 
punitus lepra et morte impurus, Stabulensium 
vexator contractione membrorum ; sed hic 
postca erigitur 708. Cap. in. Sacrilegi furis 
horrenda poena; item allerius, qui postea pre- 
cibus monachorum liberatur 711. Cap. iv. 
Laesum brachium, contracta manus, et cceci- 
Las curala : punitus rusticus, qui laboraverat 
die Rogatlonum ; at postca libcratus : sanatae 
duu: mulieres contracls 7I4. Cap. v. Sa- 
naliones aliae et beneflcia per Sanctum im- 
petrata 718. Alia miracula, auctore itcm 
anonymo Stabulensi monacho. Eas ediHone 
Chapeavilli torn. II de gestls pontificum Leo- 
dienshm a pag, 5i7, 721 . Howilia incerli 
auctoris, quam ex vetusto oodice Bambergm 
descripsit Gamamius nostcr anno mdcliv 725. 
I Rosa, fortasse M. , ac Platanus M. ejus, ut 
fertur, Blius, Sulci En Sardinia. Topogra- 
pfiia, cuIlUB, varia de bisce Sanclis incerta 

107 



Sa 



indalius M, Cnrdubic in Hispania. Cul- 
tns cx Marlyrologio Romano et documentis 
Cordubensibus 610 

Sixttis ct Sinicius episcopi confi. Remis in 
Campania Qallica. Comm, prav. § j. Cultus 
utriusque Sancti et reiiquiarum iranslatio : 
Oiflcia eorum et elogia 118. § n. Quaa et 
qualia sint Acta Inferius edenda : inquiritux 
Liupus, quo Sancti missi aunt inGalliam 120. 
i m. An Sancti dicendi sint martyres, an con- 
1'essorea : nullus aote Ipsos Remis cpiscopus 
124. Vita, auctore anonymo, Em codice no- 



tm Ms. ei monasterii Boni fontds, collatis 

Ms. Uttrajectino 

Stepbanus primus Hungarorum 

galls in Hungaria. Comm, 



cum 
125 
rex Albae Rc- 
PM7, g i. Acta 
bancti a Carthuilio episcopo scripta ; quas de 
fenduntur contra iniquas criminationes s n -i- 
ptoris heterodoxi «6. | n. Judieium de Actis 
a Carttantto scriptis, et varia illorum cxem- 
plaria : Acta alia incompleta ; scriptores an- 
Uquiores, qui de S. Stephano . W unt /, 60 
t ni. De praedioatione fldei in hodierna n. 



aria, 



iiii- 



varusque ejus vicissUudinibus per va- 



nas lncursioncs barbarorum, qui 



eam occu- 



462. 



INDEX SANCTOMJiM 

parunt usque ad Hungarorum advenlum 
l iv. An iidem sint Hunni ac Ilungan \ 
ria eorumdem olim nomina 464. I v. Duces 
Hungarorum ante S. Slepnanum, eoruraque 
gesta breviter perstricta : termini regm Hun- 
garici eo tempore, et clades ab ipsis illatae 
Christianis 467. I vi. Si per baptisroum 
aliquorurn fuerit spes aliqua conversioms 
Hungarorum anle medium s<eculi x ; ea brevi 
concidit 469. § vn. Ccepta conversio Hunga- 
rorum, regnante Geysa parle S. Slephani, 
occasione pacis inter Ottonem et Geysam ini- 
tse : Piligrinus Laureaccnsis praesul facultatcm 
erigendi episcopatus in Hnngaria 475. 



petit 

l viii. Intcr priraos praedicatores in Hunganam 
missus S. Wolfgangus : cur bic revocatus 
sit, et Piligrinus cum suis ccepia abrumpere 
debuerit 480. § ix. S. Adalbertus Hunga- 
rorum conversioni inlentus : conversus et 
baptizalus G.ysa, uli et S. Stephanus 481. 
§ ix. Utrum rejiciendie sint visiones, quae paren- 
tibus S. Slephani oblaUe dicunlur 482 ? I xl 
Baptismus Sancto per S. Adalberlum proba- 
bilius collatus : tempus collati baptismi, uti 
et annus natalis inquiritur 485. § xn. Mors 
Geysae ; cui succedit S. Stephanus : mater hu- 
jus non satis nota : quantum promota religiu 
sub Geysa, ct quo in statu inventa a S. Ste- 
pbano 487. g xm. Dtrura S. Stephanus, 
obtento principalu, conversus sil occasione 
miptiarura cum Gisela '.' Scriptores, qui id 
videntur assercre, explicaudi de conversione 
totius regni 489. I xiv. Bellura cum Cupa 
duce Simigiensi, qui regnum occuparc et fidem 
Cbristianam exscindcre moliebatur : victoria 
Regis post vota S. Martino facta 492. § xv. 
Fundalio monasterii S. Martini, ct duorum 
aliorum 494. g xvi. Fuudati episcopalus per 
tolam Hungariam, corumque metropolis Stri- 
gonii con.stituia : hiec facta interveniente 
auctorilate Romani Ponlificis 497. § xvn. Nu- 
ptiae quo fere anno conlractae : uxor Sancti 
Gisela, soror S. Henrici iraperatoris : de Gi- 
sela^ genere errorea quorumdam 499. I xvin. 
Nomcn et dignitas regia obtcnta, corona missa 
a summo Pontifice Silvestro II, qui et alia 
Regi confert privilegia 502. jj xix. Pracipua 
capita, quae in relationc Carthuitii Bonfinii- 
que et in Litteris Pontificiis asserunlur, aliis 
auctoritatibus et rationibus conflrmanlur 504. 
i xx. Excutiuntur rationes, quibus ScbwarL- 
zius probare nititur, coronam Hungarorum 
3 datam esse ab imperatore Graco 507. 
Excutiuntur ea. quae objecil Scbwart- 



contra alia quaedam in litteris Silvestri, 
n Yitaasserta 510. { xxn. Refutanlur ea, 



l ^X! 

zius 

aul i 

qua; ratiocinatur Schwartzius contra oblatic 
nem regni S. Petro 513. § xxin. Litterae Sil- 
vestn II defenduntur contra objectiones Sch- 
wartzn 517. ( XXIV . staLuli per Hungariam 
episcopi, ex quibus nonnulli recensenLur • 
quan la in eorum deleclu diligentia uteretur 

5r^A B ^ |M - Ura CUm re « ina Gisela 
uei mmis ns nccessana provideret : natus fi- 
msEmencus m.\' m . Bellum S. sSani 
m pnncipe Transilvania, quain SJ^ 
■hristianam facil : bellum n„- 



bellum Bulgaricum : 
1> , a ,, ,h,ala ^ ue eccIe sia Albae Regalis, 



pietas Regis in beatam V 
Misericordia Sancli el liberali 
ipsius gesta 



"'ginem 52^ 



ac 
xxvi. 



tas in pauperes : 
cu ni SS. Gunthero et Gerardo, 

mOnaSf.PPinni D n „l enn .. 

XX VII. 

Alia 



fundatumque monastern 



AD TOMIM I SEPTEMBIUS. 



XXXVII 



Alia gesta Sancti cum Gerardo , quem ad 
erectum episcopum Morisenum , nunc Cha- 
nadiensem promovet : fundalum monasterium 
in agro Ravennale 530. g xxvni. Bencvolen- 
tia Regis in peregrinanles : structum Iliero- 
solymis monasterium , eeclesia ilem Constan- 
tinopoli , ac canonicorum collegium item Romae : 
an ipse ad loca sacra etiam sit peregrinatus 
532 ? \ xxix. Munera variis missa : cceno- 
bium cum ecclesia in veteri Buda conditum : 
varia misericordiae opera : fundationos quae- 
dam minus cognitae 535. § xxx. Bessorum in- 
cursio in Transilvaniam , quam Rex divinitus 
dicitur edoclus : insigne severitatis cxemplum 
537. g xxxi. Bellum cum impcratorc Conra- 
do, ct pax mirabili modo obtenta : virtutes 
Sancti , conlemplatio et ectasis 539. \ xxxn. 
An Emerico filio uxorem dedcrit ? An re- 
gnum cidem abdicare cogitaverit? mors san- 
cti Emenci : an morbus, quo triennio labo- 
ravit Rex , cx morte fdii contractus 541 ? 
§ xxxm. Monita, quibus Stephanus fiiium 
Emericum inslruxit , ut regiium recte pieque 
administraret 543. g xxxiv. Leges Hungaris 
dalae 546. \ xxxv. Cltimus Sancti morbus : 
conspiratio in vitam ipsius detecta : postrema 
monita, pius obitus et sepultura 551. i xxxvi. 
Successor Stephani Petrus , ipsius ex sorore 
nepos : excutiuntur calumniae hac occasione 



3 _L arasia Ourenii in Lusitania. Locus , tcjn- 
pus mortis , raira patrata , cultus publicus 

786 

1 Tascius, Dubitatus, Valentus, Donatus HH. in 
Africa. Ex apographis Hieronymianis apud Flo- 
rentiniwm 205 

1 Tcrentianus ep. M., et Flaccus M. Tuderli 
in Umbria. Comm. Pr.-ev. i i. Locus marty- 
rii, cultus et rcliquiae : Terentianus Derto- 
neusis a Tudertino non distinclus 108. g n. 
Acta varia , scd nulla satis fidelia : Actorum 
compendium ex Breviario Capuano : tcmpus, 
quo passi sunt Sancti m. Acta, auctore ano- 
nymo. Ex Ms. Emin. Card. Franc. Uarbe- 
rint collato cum tribus aliis Mss. et editione 
Mombritii. Cap. l. S. Tercnlianus dcfcrlur 
ad Adrianum , ejusque occasione pcrsccutio 
excilatur : Sanctus apprehensus sistitur Lsetia- 
no proconsuli, multisque cum eo disputat de 
fide Christiana 112. Cap. ii. S. Tcrcntianus 
variis lorquclur cruciatibus : FlacCUS idolo- 
rum saccrdos subito fit caecus; proponsul 
vcro, praecisa S. Tcrcnliano lingua, obmutc- 
scit et moritur : convcrtilur baplizaturque 
Flaccus, ct cum S. Tercntiano obit inartyrium 

114 



V, 



conjectae in Giselam reginam , et reliqua de 3 Theoclislus monachus Ilegnmenus in lerrito- 

Gisela investiganlur 553. l xxxvn. Elevatio rio Hierosolymilano. Publica cjus venoratio; 

cornoris , rcgnante S. Ladislao facta ; multa- annus mortis ; locus hahitalionis ; Thcoctislus 

que miracula circa idem tcmpus patrata 555. aller ab hodierno diversus 659 

l xxxvm. S. Stephanus in Sanctorum nume- 2 Timolhcus M. Anliochiffl 358 

rum relalus temporc praedictae corporis eleva- 

lionis : cullus ab eo lempore ccleberrimus V 

pcr totam Hungariam : fcstivitas Invcntionis 

dcxtrae 557. g xxxix. Cultus Saucti in Suecia 1 

receplus, ac landem per totam Ecclesiam Ro- 

manam primo ritu simplici , deinde scmidu- 

piici ctun Officio proprio, ex quo dantur le- 

ctiones secundi noclurni 559. I xl. Rcliqua 

de Sancti miraculis 561. Vita , auctorc Car- 

thuito aut Carthuitio episcopo. Ex cditione 

Cracoviensi, collata cum Ms. Corsendoncano 

et editione Surii. Ph/Efatio 562. Cap. i. 

Sancti pater, natales visionibus praeviis illu- 

strati, baptismus, rcgui inilia eL cura religio- 

nis propagandae : victoria de rebellibus et hinc 

monasterium S. Martini ex voto fundatum 

563. Cap. ii. Cura promoven'!ea rcligionis , 

et multorum accessus in Hungariam ; constru- 

ctum mbnasterium , erecti episcopatus : mis- 

sus Romam legatus, qui coronam regiam mul- 

taque privilegia a Pontificc obtiuet : nuptiae 

cum Gisela ac pia utriusquc opera 565. 

Cap. iii. Pietas in beaiara Virginem : siructa 



ornalaque donis ct privilegiis ecclesia Albae Re- 
galis : fundationes piae Hierosolymis , Romae, 
Constantinopoli : misericordia ct liberalitas Rc- 
gis, ejusdemquc mirabilia 568. Cap. iv. Bel- 
lum a Conrado impcratorc illatura mira Dei 
providenlia cito finitum : crcbra Sancti oratio 
et raptus : insigne severitatis exemplum : mor- 
bus Regis et obitus filioium : virtutes variae 
570. Cap. v. Morbus, t-t in co delccta con- 
spiralio quorumdam : beatus obitus , scpul- 
tura, dccrela corporis elevalio, ac mirabilia 
in aperitione sepulcri facta 573. Cap. vi. 
Elevatio corporis et niiracula : mira dcxtrae 
inventiOj ct intcgrilas 573 



crena Virgo , Zurzachi diccccsis Conslan- 
tiensis in Hclvelia. Comm. Vrmv. 'i \. Mc- 
moria Sanctae in Fastis sacris : locus , ubi 
praecipuc colilur : clogia : Acta quae el qualia 
157. I ii. Disculiuntur ct cxponunlur facta in 
Actis , Vitisque Gcnnanicis rclata 159. I ni, 
Sepulchrum Sanclae, miracula, aliaquc ad glo- 
riam posthumam spectanlia IGI. Vita, aucto- 
re anouymo. Ex Mss. duoOus, collatis nim 
Trevircnsi. Ph/ekatio. Cap. i. Sanclae patria : 
iter in llaliain atquc UclvcLiani , ubi iu spe- 
lunca prope Solodorum virtutibus ct iniracu- 
lis inclarescit : fode profecta habltal iu insula 
prope Confluentea Rhcni et Arolae 164. Cap. n. 
Gesta Zurzachi , qusa pleraque Qctilia , aut 
Dgmentis corrupta : mora Sanctae et sepultura 
166. Mihacula, auclore codcm , ul apparet. 
Ex Ms. Elmenhorstiano. Cap. t. Vlndicata 
lihertas ccclcsiae S. Verenaa ; Sanctsa invo- 
catione visus caeco rcddilus , ct liberl a va- 
riis impelrati 168. Cap. ir. Deneflcia ope 
Sancta: impetrata : laborantes En festivitate 
ejus, blasphcmi , furcs paptorque puniLi , el 
aliqui cx iis pcenitenles deinde, invocata San- 
cta, sanali 170. Cap. iii. Reliqua miracula 
et bcncficia mcdii aevi 172. Appknihx. /. r 
Vita Ocrmanica, inlerprete Winando Pescher 

174 

1 Victorius seu Viclurius cp. Ccnomancnsis in 

Gallia , Svixoge histowco-ciutica. Bducatio 

sancti et institutio per S. Martinum : virtutes : 

miracula : episcopatus : cura pastoralis elc. 

220 

1 Vinccniius ep, et Lastus presb. martyres 
Aquis Tarbellicia in Novempopulania. Comm. 

CRIT. 



WXVIII 

CR1T 8 i. Cultus Sanclorum in Hispania et 

Zmpopulania : locus martyrii 200 | ... 

An alii ab Aqucnsibus Vincenl.us et L«tu9 

quos vnnerantur H.spani 1 
| Vinccn.ius presb. M. Bisuldum >n Cataloma 



2 Zeno, Concordius, Thcodoras, Patcrnus tn- 
bunus, Tlieodote, milites lxvih , mater cum 
duobus niiis, Sorapion cum DHH mihtibus, 
Cusconus, Nonolappus, Josephus MM. Comm. 



INDEX CHRONOLOGICUS 



pnEV . Cultuse Martyrologiis et Act.s, tem- 

Tus Passionis exemplaria 360. Pass.o , au- 

tor anonymo. Ex «,. ecolesiB Atmemx cum 

E collL Cap. .. S. fcnonis ap nhorum 

eius pro fide Christi certamen ; horum mar- 

um; ipsius cons.antia tormentvs non ex- 

Eata 362. Cap. ... Aliis torment.s Mar- 

Z craciatut sub Pa.erno tribuno ; hujus ac 

Serapionis, et plurimorum aliorum convers.o 

ac martyrium : mulicr cum duobus mfantul. 

martvr • S. Zeno capite plexus JW 

3 Zeno et Cbarilon HM. Cultus e Fast.s Gr»c.s ac 

Martyrologio Romano J 



INDEX CHRONOLOGICUS 



ANTE CHRISTUM 

Josue dux Israelitarum designatur 19 et seq. 
Idem , defuncto Moysc, imperium capessit 
26 
Jordancm Iransit, et Terram promissam 
ingressus , multis victoriis et prodigiis incla- 
rescit etc. 30 et seq. 

Moritur Josue natus annos cx, 72 

Gedeon prodigiosam de Madianitis victoriam con- 
sequitnr 86 et seq. 

Moritur Gedcon IsraGlitarum judex 95 e f 

SjECULO I. 

Anno i Christum in templo oblatum agnoscit Anna 
Propholissa, et aliis annuniiat 98 et 99 

S&c ipostmediumS. Priscus, creditus Christi disci- 
pnlus, primus cpiscopus Capuanus martyr 102 b 

S. Phffibe diaconissa, ab Apostolo laudala, obiit 

605 e 

ss. Euphemia, Dorothea, Thecla, Erasma mar- 
lyrcs Aquilcieiisrs sub Nerone 608 

SiECULO II. 

Circa initiwn sseculi n sub Trajano, ut fertur, 
SS. Rosa ct Platanus Sulci in Sardinia. 

Circa annum 118 S. Tcrcntianus martyr Tuderti 
in Umbria cum socio Flacco 112 b c 

s.rr. ii aut iv S. Antoninus martyr Apameffl in 
s >' ria 340 et seq. 

SjECULO III. 

Sul> finm swculi in Obit Leontinis in Sicilia 
S. Neophytus episcopus 117 e f 

Ci,r„ r , )lium m ss Sjxt||S et Sinic . us Roffla jn 
balliam missi IVmos pcrvcncrunt 122 c et sca 

Circa annum 300 dcfunctus S. Sixtus Uemensis 
episcopus, et successor ipsius S. Sinicius uno 
anno serius . 09 f 



Circa idem tempus Defuncta S. Verena virgo 
Zurzacbi in Helvetia 157 et seq. 

SjECULO iv. 

Sub hujus szculi initium aut finem prxcedentis 

sub MaTimiano Hcrculio In variis Italiae locis 

martyrio coronantur duodecim fratres Donatus, 

Felix et ceteri. 133 c d 

Circa idem tempus sub Diocletiano S. Basilissa vir- 

go et Martyr Nicomediae 609 

S. Sandalius martyr Cordubae in Hispania 610 b 
S. Maxima martyr Romae 357 c 

Sub Maximiano Galerio Plurimi martyres Ni- 

comedienses 356 c et seq. 

Sub Licinio S. Ammon Diaconus et quadraginta 

virgines martyres Heracleae 156 

Sub Juliano Martyres Nicomedienses Zeno, Con- 

cordius plurimique alii 360 c et seq. 

Circa annum 370 Hunni pristiuas sedes deserunt 

462 d 
Circa annum 370 aut 380 S. Firminus episcopus 

Ambianensis confessor defunctus 178 a b c 

Circa annum 375 S. Mansuetus episcopus Tullen- 

sis defunctus 622 b c 

Circa annum 384 aut 386 S. Martinus orare 

potuit apud sepulcrum S. Mansueti Tullensis 

episcopi, ut fecisse traditur 625 c 

Circa annum 390 Moritur S. Justus episcopus 

Lugdunensis in eremo , quam petierat , relicto 

episcopatu 372 c 

AUquot annis serius Corpus ipsius ex jEgypto 

Lugdunum delatum 372 c et seq. 

Sasc. iv Obit S. Justus vel Justinus episcopus Ar- 

gentoratensis 377 a et seq. 

Circa annum 400 Hunni Daciam et Pannoniam 

prima vicc occupant 462 d e 

S.ECULO V. 

Sxc. v ante annum 420 Obit S. Elpidius abbas 

388 a 
Circa annum 428 Moritur S. Martha vel Mar- 

thana, 



AD TOMUM I SEPTEMBRIS. 



XXXIX 



thana , mater S. Symeonis Stylilae in tractu 
Anliocheno Syriffi 204 c d e f 

Saec. v SS. Priscus , Castrensis , Tammarus, alii- 
que novem in Africa cariosae navi impositi , 
ut perirent; sed in Ilaliam delati, ibidem va- 
riis locis obierunt 209 et seq. 

Cvrca medium sxculi v Gelebrata festivitas S. Ju- 
sti Lugdunensis episcopi 365 b 

Anno 453 aut 454 Altila Hunnorum rex mori- 
tur, et Uunni deinde mutuis caedibus attriti 
Pannonia expelluntur a Gothis 462 fct seq. 

Anno 490 , aut citius , Obit S. Victorius aut 
Victurius Genomancnsis episcopus 223 a b 

Anle sxculum vi verisimiliter Moritur S. Octa- 
vianus eremila prope Volaterras in Tuscia 

397 et seq. 

S^CULO VI. 

Circa annum 514 Muritur S. Macniscius epi- 
scopus Connerensis in Ultonia Hiberni;e pro- 
vincia 603 e f 

Circa annum 527 Longobardi occupanl Panno- 
niam 463 b c 

Anno 542 Videtur S. Regulus Africanus episco- 
pus Lucae in Tuscia martyr obiisse 236 a b 

ct seq. 

Post eumdcm annum S. Felix episcopus Pisis in 
Tuscia 242 e 

Sacc. vi circa medium S. Nonnosus prsepositus 
monaslerii montis Soractis obiit 410 b 

Inter annum 560 et 573 Morilur S. Constan- 
lius episcopus Aquinas 244 

Anno 568 S. Auxanus episcopus Mediolanensis 

667 d e 

Circa annum 568 Hunni, alias Avari dicti, seu 
Hunno-Avari , Pannoniam rursus occupant , 
proficiscentibus in Italiam Longobardis 463 c il 

Forte anno 576 S. Arealdus fit martyr Brixias 

'246 ct 247 

Ssec. vi S. Radegundis reliquias accipit ex Oriente 

350 ab 



SiECULO VII. 

Post annum 608 Obit S. Austregildis vel Agia , 

mater S. Lupi 266 c 

Anno 609 S. Lupus fit episcopus Senonensis 

250 ab 
Anno 614 Revocatur ab exsilio 250 d e f 

Anno 623 Moritur S. Lupus 251 e et seq. 

Anno 628 Obit S. Warlinianus episcopus Co- 

mensis in Italia 669 a b 

Sxc. vii ante annum 630 Moritur S. Justus epi- 

scopus Claromontanus 439 f 

Anno probabilius 648 S. Remaclus consecratur 

episcopus 075 a b 

Circa annum 658 S. Cosmas eremila obit 441 b 
Anno 660 aut 661 Remaclus Episcopatu se ab- 

dicat, et succcssorem in catlicdra Trajectensi 

constituit S. Theodardum 682 e f, 683 a b c 

Intcr annnm 667 et 671 Moritur S. Uemaclus , 

olim Trajectensis episcopus 686 b c d 

Circa annum 673 Obit S. Nivardus archiepi- 

scopus Remensis 276 a b c 

Intcr annum 675 et 681 Martyrio coronalur 

S. Aigulphus abbas Lerinensis cum Sociis 740 b c 
Anno 700, ut dicitur, Defunctus S. Agricolus 

episcopus Avenionensis 448 d 



S^CULO VIII. 

Circa initium sxculi vm Florct in Gallia S. .Egi- 
dius abbas, ab aliis perpcram ducentis fcre 
annis citius collocatus 290 el seq. 

Inter annum 720 et 725 Mors S. jfigidii abba- 
tis verisimiliter locata 296 e f 

Anno 760 Corpora SS. duodecim Fratrum mar- 
tyrum translala Bcnevenlum per Arechcm prin- 
cipem Beneventanum 136 d 8 

Circa annum 770, ut fertur, Marlyr fit S. Gro- 
degandus seu Chrodogangus, episcopus Sa- 
giensis in Normannia 765 C.d «■ 

Anno 799 Carolus Magnus, post diuturnuui 
bellum , Hunno-Avaros funditus fere exscin- 
dit, et Gdem utcumque restituendara curat in 
Pannonia 463 d e f 

S.ECULO IX. 

Swc. ix variae translationes reliquiarum per S. An- 
scharium et alios 119 d c f 

Circa mediwm SSBOUli ix Translatio corporis 
S. Octaviani Volaterras 404 e f 

Non post annum 886 S. Bossianus confcssor obit 

364 

Anno 889 Hunni tertia wce, seu hodierni Bun- 
gari, versus Pannoniam progrediuntnr, eam- 
que occupant puucis annis 464 a b, 468 c et seq. 

Anno 893 Arnulphus Germanke rex opera Hun- 
garorum utitur contra Zwentiboldum Mora- 
viae regem 464 c 

S/ECULO X. 

Sxculo x Floruisse dicuntur SS. Arcanus et 
vEgidius eremitae in ltalia 307 b C 

Anno 904, ut dicitur, lranslat;e rcliquiae Sixti 
et Sinicii episcoporum Remensium 119 b C 

Circa medium sxculi x Duo prineipes Hungari 
baplizati dicuntur Constanlinopoli ; nac t&men 
id fuit initium conversionis llungarorum 469 

e ri. seq. 

Anno 949 vel 950 Constantinus Porphyrogeni- 
tus librum de Adminislrando imperio scribit 

473 .1 e f 

Circaannum 972 Fides hodiernis Hungaris COS- 
pta cst promulgari, llungaros regenle Geysa , 
palrc S. Stephani 475 betscq. 

Anno 973 S. Wolfgangus , a prajdicatione Qdel 
in Hungaria revocalus , lit episcopua Ratis- 



bonensis 



:;n 



Circa annum 975 aut serius Gcysa , Hungaro- 
rum dux baptizatus; at pro^rcssus religionis 
in Hungaria novis bellorum motibua Iropedi- 
tus 482 d e , i;t 180 I' 

Interannvm 983 et 997 S. Adalbertus Hunga- 

rorum conversioni intentus, Bungariam adit 

variis vicibus, non magno tamen CUm Iruclu 

481 bcd c f, et 485 e et seq. 

Circa annum 984 Nalus S. Slephanus ct bapli- 
zalus 487abcd 

Anno 997 Mortuo Geysa patre, S. Btepbanus 
iit dux llungarorum 487 efelseq. 

Paulo post S. Stephanus promovens religionem 
Caiholicam , belio hac de causa impetitur B 
Cupa duce Simigiensi, quem vincit et io pugna 
occidit 492 bet seq. 

Circa annum 1000 Kpiscopatus varii cum me- 
tropoli Strigonicnsi in Hungaria erecti per 
S. Stephanum 497 e et seq. 

Anno 



XL 

Amo 1000 Corona cl nomen regium S. Ste- 
phano conccssa a SUvestro Papa II 502etseq. 

S^CULO XI. 

Intcr annum 1000 ct 1003 Nuptias contrahit 
S. Stephanus Ilungariae rcx cum Gisela Bava- 
ria2 ducis filia, et sorore S. Uenrici impcrato- 
ris 499fetseq. 

Anno 1002 aut 1003 S. Stcphanus belJo impe- 
titus ab avunculo suo principe Tranrilvamae 
causa fidei Catholicae, eum vincit et capit , 
totamque Transilvaniam religione Chrisliana 
imbncndam curat 524eetseq. 

Anno\Q5H Moritur S. Stepbanus Hungariaj rex 

552 a b c 

$aeo. xi S. Antoninus marlyr miraculis coruscat 
in Gallia 342 f 

S&c. xi, sccundum alios ix, Corpus S. Nonnosi 
translatum ex Italia Frisingam 412 et seq. 

Anno 1058 Translatum Venetias corpus S. Co- 
smae eremitee 441 e f 

Circa annum 1083 Corpus S. Stephani jussu 
Romani Pontificis solcmniter elevatum ; et 
eodem temporc Stepbanus in album Sancto- 
rum formali canonizalione relatus 555 et seq. 

S^ECULO XII. 

Cwca initium sseculi xn Scripta Vita S. Stephani 
Hungariae regis a Carlhuitio episcopo 457 f 

et seq. 

Anno 1104 Elcvatio corpons S. Mansueti epi- 
scopi 653 

Anno 1161 Corpus S. Nonnosi inventum et de- 
positum in crypta ecclesiai cathedralis Frisin- 
gensis 414 c f, 415 a b 

SjECULO XIII. 

Circa annum 1203 Moritur in Hispania B. J&gi- 
dius Ordinis Cisterciensis abbas 308 e f 

Sxc. xin ante annum 1221 Occidilur B. Marga- 
rcta Lovanicnsis virgo et martyr 590 e f 

Anno circiter 1221 B. Brocardus secundus Prior 
generalis Ordinis S. Mariae de monle Carmelo 
vitara liuit in Paleeslina 577 d e 



INDEX fiHRONOLOGICUS 

Anno 1244 Moritur B. Guala ex Ordine Pr*- 
dicatorum episcopus Brixiens.s et legatus A P o- 
stolicus in coenobio Astincnsi, in quod, re- 
licto episcopatu, se receperat /»•*> a 

Anno 1262 B. Juliana abbatissa Ordinis S Be- 
nedicti vila defungitur 316 b et 3 

Anno 1266 Ourenii in Lus.taaia obit B. larasia 

fa- 



Anno 1295 ecclesia Apamiensis S. Antonini 
cta cathedralis 

SjECULO XIV. 



343 de 



Anno 1304 B. Petrus Armengol Ordinis B. Ma- 
ria3 Virginis de Mercede, martyrio coronatus, 

obil 333c 

Anno 1359 B. Albertus Besutius eremita mon- 

tur apud lacum Verbanum in ducatu Medio- 

lanensi ™? d 

Anno 1377 BB. Jacobus et Philippus Ordinis 

Minorum martyres occiduntur 595 c e f 

S^ECULO XVII. 

Anno 1647 Recognitio corporis S. Octaviani 
eremita^ 405 et sec b 

Anno 1655 Restitui coeptus in monte Soracte 
S. Nonnosi cultus, quem secuta sunt multa 
miracula 415defetseq. 

Anno 1676 translatum corpus S. Elpidii abbatis 

379 b 



S.ECULO XVIII. 

Anno 1708 Praecipua pars corporis S. Nonnosi , 
quse diu latuerat, Frisingag feliciter inventa, et 
plurima deinde secuta miracula 421 et seq. 

Anno 1709 S. Nonnosi corpus translatum magna 
solemnitate 422 et seq. 

Anno 1711 et 1712 inventa varia Sanctorum 
corpora Neapoli 104 et seq. 

Anno 1715 Lustratum corpus S. Firmini epi- 
scopi Ambianensis occasione diuturnse dispu- 
tationis de eodem 194 

Eodcm anno Festivitas translationis S. Firmini re- 
stituta 199 a b 




ACTA 



ACTA SANCTORUM 



SEPTEMBRIS. 



TOMUS PRIMUS, 



PRIMA DIES. 



SANCTI, QUI KALEND. SEPTEMBRIS GOLUNTUR 



b 



Sanctus Josue Israelitarum dux , 
in Palsestina. 
S. Gedeon Israelitarum judex , in 
Palgestina. 
S. Anna prophetissa, Hierosolymis. 
S. Priscus ep. M., Capuae in Italia. 
S. Rosa forte M. \ 

S. Platanus M., ejus, >Sulci in Sardinia. 

ut fertur, filius ) 
S. Terentianus ] 

episc. et M. > Tuderti in Umbria. 
S. Flaccus M. ) 
S. Neophytus episc. conf. , Leontinis 

in Sicilia. 
S. Sixtus episc. conf. 
S. Sinicius episcopus 

confessor. 
S. Donatus 
S. Felix 
S. Arontius 
S. Honoratus 
S. Fortunatus 
S. Savinianus 
S. Septiminus 
S. Januarius 
S. Felix alter 
S. Vitalis 
S. Sator 
S. Repositus 
S. Ammon 

diaconus 
SS. xl Virgines 



Remis in 
Campania Gall. 



martyres fratres 
Beneventi in Italia, 



martyres Heraclese 
in Thracia. 



S. Verena V. , Zurzachi dioecesis Con- 
stantiensis in Helvetia. 
Septembris Tomus I. 



Aquis Tarbellicis in No- 
vempopnlania. 



martyres Africani, 



S. Firminus episc. conf. , Ambiani in 

Callia. 
S. Vincentius 

episc. M. 
S. Laetus 

presb. M. 
S. Martha vel Mathana, in tractu Syriae 

Antiocheno. 
S. Tascius 
S. Dubitatus 
S. Valentus 
S. Donatus 
S. Marcianus 

episc. M. 
S. Sisinnius M. 
S. Amausus M. 

Item 
S. Primus M. 
S. Maternus M. 
S. Vincentius presb. M. , Bisulduni in 

Catalonia. 
S. Placidius acolythus , in provincia 

Bituricensi. 
S. Ambrosinianus ep. et M. , ut fer- 

tur , patronus parceciae Fonta- 

nensis propc Divionem in Bur- 

^undia. 

S. Priscus 

S. Castrensis „ .„ . 

confessores Aincani, et 
S. rammarus 

episcopi , saltem ex 
S. Rosms ) . . T 

parte, m regno Nea- 
S. Herachus F ... ' 6 

pohtano. 
S. Secundmus 

S. Adjutor 

1 S. Marcus 



A S. 

S. 
S. 

s. 
s. 
s. 



m.ETERMISSI ET IN 

Marcus j confessores Africani, et 

Augustus episcopi, saltem ex 

Elpidius part6s in reg no Nea- 

Canion politano. 

Vindonius / 

Victorius aut Victurius episc. conf. , 
Cenomannis in Gallia. 
Regulus episc. Africanus M. , Luc» 
in Tuscia, 
Felix ep„ et, ut fertur, M., Pisis in 

Tuscia. 
Constantius ep. conf. , Aquini m 

regno Neapolitano. 
Areaidus M., Hrixiae in Italia. 
Lupus episc. Senon., Briennone in 

Campania Galliee. Hem 
Austregildis vel Agia ejusdem S. Lupi 

inater, Aurelianis. 



ALI0S DIES DILATl. 

S Nivardus episc. Uemensis , b cce- i> 
nobio Altivillarensi prope Sparna- 

cum in Campania Galliee. 
S. Algidius abbas , in Fano sancti ^Egi- 

dii in Occitania. 
S. Bossianus conf., in dioecesi Laudu- 

nensi in Gallia. 
S. Arcanus ) eremitae, Burgi S. Sepulcn 
S yEgidius ) in Umbria. 

B. vEgidius abbas S. Martini de Casta- 

neda in regno Legionensi. 
B. Juliana virgo et abbatissa Venetiis 

in Italia. 
B. Petrus Armengol. M. , ex Ordine 

B. M. V. de Mercede redemptioms 

captivorum, Guardise Pratorum in 

dioecesi Tarraconensi in Catalonia. 



1'llyETERMISSI ET IN ALIOS DIES DILATI 



Sanctus Symeon Stylila colitwr hac die a 
tir.rcis, ut patct e Menwis magnis typo 
editis, Anthologio, ac Menologio Latine 
reddUo a Cartlinale Sirleto. Vide diem 

v Januarii. 

Glascianus ep. et eonf. in Morauia Scotiie pro- 

vincia ponitur apud Ca-mcrarium in Menolo- 

gio Scotico cum tiiulo sancti. Alibi eumvocari 

Makglastianum indicavimus in Prsetermissis ad 

diem xxx Januarii. 

Salinis relevatio beati Anatolii confessoris atque 

pontiflcis , pcr inanus domini Nicolai archie- 

piscopi llisuntini e.rstut apud Chifjlctium in Vc- 

sontione , quam edidit, part, a, pag. 268. 

Mirwus in Fastis illum Sanctum refert die , 

quo et apud nosest, m Februarii. 

Onlo Gilbcrtinorum in Anglia sub instituto Ci- 

sterciensij per B. Qiibertum sumpsil exordiura 

annu MCXLVIII. Ha Kulrndarium Qrdinis Ci- 

terciensis Divione etvcusum anno 1GI7. MiU 

timus lectorem ad ea, quse dictasunt apud nos 

iv Februarii, 

S. Munsuelus episcupus Medu.lanen^is notatur 
m Breviario Wediolanensi. Egi/mus de illo 

xix Februarii. 

S. Mathiae apostoli translatio et invenlio signan- 
tur in Auctariis ad Usuardum anobis editum. 
Yulc amid nos diem, quo Sanctus colitur, 

xxiv Februarii. 

Translatio sacrorum pignorum S. Roscndi opisc. 
et . . . abbatis notat/ur apud Cellam-Novam a 
TamayOj quem et Rodcsindum vocat. De illo nos 
ad dirn i Martii. 

s. Elphegl opiscopi Wintoniensis in Anglia wiewii- 
nit Ferrarius iu Catalogo generali, cui adde 
Menardum s et Martyrohgium Anglioanwm U /- 
soni. Scripsimus de ftoc Sancto xu Martii. 

militis et martyris, qui lalus Domini 



Longini 



lancea aperuil*. Annuntiatio est Greveni ex 

Adone; deinde, Cum ipso, inquit, simul curo- 
nalus csl Afrodisius commentariensis ctc. Vide 
qu3e di.ninus ad diem xv Martii. 

S. Connonis monachi in oppido Nesi in Sicilia 
annuntiatur a Ferrario in Calalogo generali, 
ct ab Octavio Caietano in Idca Operis cle Vi- 
lis Siculorum Sanctorum. Habetur apud nos 

xxvni Martii- 

Sara, Maria soror Moysis, Debbora, Oida, Anna 

Samuelis mater, Abigail et Esther mcmo- 

rantur in Canisiano Martyrobgio, quod an- 

no 1599 cditum est. Vide sacras Litteras variis 

locis. Sara laudatur a fide in Epist. S. Pauli ad F 

llebr. n. 11. Has, et plures alias lego in Mc~ 

nwis magnis impressis ad diem xix Decembris, 

addito singulis tiiulo justee, ac duobus versicu- 

lis, si Oldam et Abigaelem excipias, quas ibi non 

invcnio. Dc S. Holda vel Olda prophetissa legi 

possunt dicta ad diem x Aprilis. 

Sancti Mamertini abbatis, apud monasterium 

sancti Germani , ubi post sanctum Alodium 

abbas fuit, ibique laudabiliter vivens tam Deo 

quam horninibus, quievit in pace. Annuntia- 

tio est inter auctaria ad Usuardumnostrum hac 

die. Sed apud nos a dic xxx Martii rernissus 

est ad diem t quo consuli possunt quw de illo 

monachi titulo a nobis insignito dicta sunt , 

xx Aprilis. 

S. raartyris Aithalae meminit Molanus anno 1573 

editus. Adi apud nos X xn Aprilis. 

S. Danielis martyris apud Gerundam in Hispania 

memmit Ferrarius in Catalogo generali. De illo 

cai,,n < s xxivAprilis. 

Sanctorum martyrum Gallistes, Euodi et Her- 

mogenis fratrum annuntiatio exstat apud Mo- 

lanum m cditione anni 1573. De illis Grxci 

hac dte. Consuli insuper possunt apographa 

Hieronymiana 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



1! 



flieronymiana apud F/orentinium. Vide quae 
diximus xxv Aprilis. 

S. Honoratus episc. Ambianensis et conf. refer- 
tur apud Withfordum. Est in Martyro/ogio 
Romano, et apud nos xvi Maii. 

S. Maximiliani diaconi Peteneusis memoriam an~ 
nuntiat Ferrarii Catalogus Humagi in Istria. 
Consule de illo diem xxvm Maii. 

Rothildis ( immo Clothildis ) reginae Francise 
mentionem facit Grevenus cum Martrjrologio 
Canisiano. Lege de illa } qus dedimus die 

m Junii. 

Prope Astygem in Hispania , obitus venerabilis 
Florentinae, sororis S. Leandri et S. Isidori 
Hispalensis. Annuntiatio est CasleUani. Nos de 
illa tamquam Sancta tractavhnus xxn Junii. 

Translatio apud Venetos in parochiali ecclesia, 
titulo ejus iasignita, corporis beatae virginis 
Marinae, de qua in Vitis Pairum , refertur in 
Additionibus Bruxet/ensibus Mss. ad Vsuar- 
dum Greveni. Dc translatione hujus Sanct.r 
meminerunt etiam Galesinius (sed corrupto 
nomine Mariae ) Mauro/ycus , ct Ferrarius 
in Catalogo gcnerali. Vide apud nos diem 

xvn Julii. 

S. Calminius a Sa/oarone in Originibus Ctaromon- 
tanis pag. 50 prioris editionis refertur ex hi- 
storise ejus Ms. /ectione v. De illo scripsimus ad 
diem xix Augusti. 

Adelals, mater S. Bernardi , annuntiaiur Fon- 
tanis apud Divionem cum titulo venerabiiis a 
Castellano. Laudatur apud nos in Commenta- 
rio prxvio dc S. Bernardo ad diem xx Augusti. 

Pictavii, S. Justini episcopi mcminithoc dieCa- 
stellanus, ut indicavimus in Praetermissis ad 



Judic. xn, 8 : de Hailon, al. Ahialon Judic. D 

xii, \\ : de Abdon ibidrm y 13. Porro Sam- 

pson et Jephle; auos supra nomvnabam, in 

saoris LitteHs mHssimi sunt. De UlistiberJw. 

dicum identidem citatus consuli potest variis 

locis. 
Raab mulier occurrit m dicio Martyrologio. Vi- 

deri de illa possunt sacm Litt&rae variis loois. 
S. Rulh ibi etiam annuntmlur : dequa Soriptura 

sacra. 
Forlis ac sanctus vir Caleb laudatur in eodem 

Martyrologio, qui in divinis Eloquiis notissi- 

mus est. 
Vencrabilis Eresvitlia, mater Aldulphi Westeaxo- 

num regis, Religiosa sub regula S. Colombani. 

a venerabili Beda memorata, in dioecesi Mel- 

dcnsi morlua refertura Castellano. 

'AvaeX^t; ( imnw 'Avccfts^ic ) tou a 7 iou naCOlou 

toO dTTotrroXou, id cst, Recuperatio visus sancli 
Pauli apostoli annuntiatur hac die in Ms. Si/n- 
a.rario Sirmondt, et additur : mpi fa Aovx*$ 
o Beios " Taic Upi^Ttv t£v *\7ro<rro)iwii Scifscci. 

hl est; de qua diviuus Lucas narrat in Actibus 
Apostolorum cap. ix f 18. 

S. Scellanus Leprosus ponitur apud Colganum in 
Appendicc ad Acta S. Patricii pag. 311. Co- 
litur , uti addit , Ardraachaj i Seplembria , 
juxti Marianum Gormanum, ct Martyrologium 
Dungallensc. Plura dc ith nescimus. 

S. Euanliae meminerunt Menxa magna Grmoa, 
et Menologium Sirlcti. Mulier synonyma oc- 
currit apud nos die n Februarii in Cornelio 
cap. ii, ncc non xxvn Aprilis pag. 488 inter 
Martgrcs Nicomedienses. Quo spectet hodierna, 
e solo nomine defmvri non potest. 
xxvi Augusti, aliaque tunc ibi protulimus de Acasius, septem ciroiter annorum puer, cum ti- 



B 



publico ejus cultu. Verum cum ptus aliquid de 
ipso, sicut tunc desideravimus, inlerea tempo- 
ris non pervenerit ad nostram notitiam, nec 
proinde plura nunc de hoc Sanclo dicere possi- 
mus, quam ibi diximus ; acquiescat lector de 
sota veneratione ejus publica productis ad eum- 
demdiem xxvi Augusti. 

Orontius et Justus MM. Aletii patroni inscribun- 
tur Catalogo Sanctorum Italix a Fcrrario. Vi- 
de diem, quo illos dedimus, xxvi Augusti. 

B. Agili abbatis , tempore Clodovei regis. An- 
nuntiatio cst Maurotyci. Adi qux dedimus 

xxx Augusti. 

Othonicl , Ilaiot (al. Aod) Barach Eufratseus, 
Gedcon , Thola, Jahir, Jephlc, Abesan , 
Hailon Zabulonites . Abdon Thecnites , Sam- 
pson mcrnoraiitur in Martyrotogio Canisia- 
no anni 1573 tamquam jvdices populi /srar- 
litici, quos eliam omncs indicat pro Sanctis 
habitos, et hic poni simul, sicut addit, cum 
lateat emortuads eorum dies. S. Gcdcon datur 
hac die, qua notatur in Martyrologio Itomano. 
Hic et a/ii e jam memoratis intcr Sanctos 
veteris Testamcnti fidei merito insigncs a 
S. Paulo recensentur ad Hebrsos xi. 32 : Et quid 
adhuc dicam? Dcficiel enim me tempus enar- 
ranlem de Gedeon , Barac, Sampson , Jephtc, 
David, Samuel, et Prophetis. Quia vero in 
more positum nobis non est, illos e veteri Te- 
stamento Sanctos Operi nostro intexcre, qui non 
annuntiantur in Martyro/ogio Romano ; sufji- 
ciant hxc pauca de supra memoratis ew Cani- 
sio. De Olhoniele videri potest liber Josue xv, 
17; Judicum i, 13; item m, 9 et \\ : de 
Aod Judic. ni, 15 et alibi : de Thola Judic. 
x, 1 : dc Jahir Judic. x, 3 : de Abcsan 



tulo sancti marlyris refcrtur a Dionysio Bon- 
fant in THumpho Sanctorum rcgni Sardini.r 
lib. iii, cap. xxxvi, ubi et de sepuloro ejus scrir 
bit, nec non de inventionc ac epitaphio, quod 
producit. Obiisse in eodem dicitur hac die i 
Septembris ; additque Bonfantus, illum <• se- 
pulcro extractum fuisse, et a vicario generali, 
sede vacante , a</ ecctesiam cathedralem de- 
latum, atque in sanctuario collocatum , nec 
non coli dicta die. Tomo V Haii, die xx ejus* 
dem mensis in Appendice pag. 219 ' sorips> 
mus dc refossis in agro Calaritano epitaphiis. 
Projtcr illa aidem, qu,r ibidem dicta sunt, 
censeo hunc Acasium non referendum inter alios 
/iujiis diei Sanctos, donec major confirmatio 
aliunde accedat de legitimo, certo ac pubtico 
ejus cu/i". 

Commemoratio superbenedictae Dei Genitricis in 
Masinis rcfrriiir a Molano vn editione awni 
1573. /// Menssis magnis Grxcis ad hunodiem 
vocatur rfoafc , solcnnilas , ct pro nomkie 
Masinis scribitur cv t»j ^ovij rfiv Mr}<jtuvu>* , in 
monastcrio Mesianorum. De hoc loco vel "/<' 
sacra nihil invcnio apud Cangvum vnter alias 
plurimas De/parss Virginis lib.i\ Constanlino- 
polis Chrtstian.v paij. H'2 et seqq. Memoria au- 
tem celebratur a Gr.vcis imaginii Devpars, qum 
in lacum ob metum Iconomac/uyrum projecta . 
diu post sine ulla labe aut nota luti recepla 
est. 

Solennitas Hecollectionis festorum beatissimai Vir- 
ginis, Dei Genitricla Maris annuntiatur a 
Molano in editione a/nni 1573 Dominica die 
prima mcnsis Septembris, Lovanii in basilica 
sancti Pctri, ct addit : Quai curn totius ur- 
bis la?titia feslive cclcbratur, ob causas, quas 

Molanus 






MLETEUMfSSI ET IN 

«0M CW*~*wr apud *mi Offiao, uPi 
liquetewM&nmmagnisimpresm. 
Novocomiextrau.bis rnon.a in ecc esi iS. Cra- 
cis S. Aneffi parvuli martyns. qui Romaa p<o 
Cbristi nomine, ejusque religione captus pro 
ea mori non formidavit : cujus corpus ibidem 
humatuni, et postea novissimo faoc tempore » e 
lumulo cducium ac Iranslatum Novocomnm. 
in <acelio Deiparac gladio transfixae.. colitur, 
uti habemvs e Sarwtuario scu Martyrologio ec- 
cleste Novocomensis, quod edidit Aloysius de 
Tattis, dicens in noiis, neque annum. ncque 
diem, neque martyrii gcnus, auL persecu- 
torem resciri potuisse, ejusque feshvttati di- 
catam esse Dominieam primam Septembris. 
Est autem Novocomum vel Comum urbs lta- 
llr in Insubria, vulgo Como. Nos hodiernum 
B Martyrem extracVum credvmus e cryptis flo- 
rnan/s. 
S. Colurnba V. Romae hac die in nostra collectwne 
Ms. Sanctorum notatur ex sancti Martini 
Tornaci Ms. Beda, ut vocant. Plura nos 
latent. 
Theodardua raonachus Caraesilvae in Dania tam- 
quam bealus ponitur ab Henriquezio et Cha- 
lemoto, ac laudatur. De cultu ejus publico 
itiini scimus. 
Hadriani PP- 1V natajis refertur a Joanne Chry- 

sostomo vander Sterre Anagniae cum elogio. 
Agnes abbatissa Benedictina apud Arturum in 
Gynmeo annuntiatwr hac die Vcnusiae in 
Apulia ciiin tituto beatae. Apud Ferrarium in 
iXova. {('fioijiiifiiia ad Martijrologium lioina- 
num, verbo Venusia, nominatur Agnes abb. 
Paulus Regius de Sanctis regni Ncapolitani 
parteixvn Vita S. Guilietmi confessoris ac fun- 
datoris Ordvnis monasHci Montis -virginum 
cap, vin narrat, visitatas ab eo moniales, et 
Agnetem, e suo parthenone Venusino illuc pro- 
fectam,viri de se hcnc meriti revisendi gratia, 
C quasi mortis ejus prsesagam, ab ilto factam mo- 
nast&rii S, Salvatoris abbatissam. Pr&miserat 
cap. \n Agnetem ab ipso conversam, factam e 
mereVrioe monialem, tantaque sanctitate post- 
modum ornatam fuisse in Religione, ut a multis 
tamquam sancta sit habita. De laudato S. Gui- 
ticlmo abbate ao fwndatore Eremitarum Mon- 
tis-Vwginis sub regula S. Benedicti, egimus die 
xxv Junii; ubi pag. 113, 128, et 131 videri 
possunt, qum de hao Agnctc memoranpw. 
Sed nihil ir\ hisde ejus oultu, ApudWionem 
hh. in m Appendke pag. 409 cum titulo sati- 
ctSB signatur Agnes Jabbalissa miraculis clara, 
quas obiit anno Domini mccxli. Ejus corpus 
requiescit in Vcclesia suo nomini dicata Romae. 
Citantur autem monumenta ltaliae. Verum dies 
annuntuttioiuinis non apponiturin ista Appen- 
dice. Hano recensuU ao edidii Menardus post 
suum Mmyrolagium^Benedictinum; sed his 
"»**. miraculis.clara, et Roma. Igmta 
porra nabis est hzc abbatissa, qwe qualiscum- 
questt, non potestconfundi cum synanymasu- 
penorc, synchrana S. GuUietmo, qui <wwu>1142 

oto^utidioiturapudnosin Vita aus paa 131 

citata. * J 



ALIOS DIES DILATI 

S Rufin* corpus solennissimc coUtur quotamtis I) 
ZmeSepLbriin abbaUa momahxm faa 

auad eo fuerat transnussum a R. P. tawto de 
Noclc Belaa, Sodetatis Jesu postea Priportn 
Stic^ coonntu dicm abbam p» 
c tanno m\, ex Htteris P. ConraiU Jan- 

PoLrocinumInsiinsabeoscripta',nit.(iul- 
derim illud corpus dcsumptum fuuse e cryptis 

D TTursmundrnsis memonam invenioin no- 

*tra collectione Ms. Sanctorum hujus diei de- 

sumptameKalendariis,qux non nomxnanVur. 

Diva Virgo Hallensis Dominica prima Septembris 
signatur in Fastis, quos Mvrzus edidit, Bcl- 
Jcis et Bunjundicis, cum hanc Deiparz nno- 
ginem, tum varias alias eadem occasione 

laudans. 
Commemoratio Deiparae imaginis non manu la- 
ctaa notatur Tauromenii ab Octavio Caietano m 
Idea Operis de Sanctis Sicutis. 
S. Sewalli episcopi Eboraci in Anglia memoria 
indicatur a Fcrrario in Catalogo generali, ex E 
Martyrologio Anglico, sicut dicit in notis. De 
eo Matthaeus Westmonasl. ad annum mcglvi. 
Diversus est a Sewallo episcopo Hibcrno : dc 
quo vide ad xvm Maii : ubi nos eum posui- 
mus inter Prztermissos. In quo autem Marty- 
rologio Anglico hodiermm Scwallum invene- 
rit, ignoro : quem in WUsoniano non reperio. 
Matthxus Westmonasteriensis, in Floribus histo- 
riarum ad annurn prxdictum 1256 agit dc 
cpiscopatu ejus, non de cultu. Sexvallus, in- 
quit, electus Eborum, in archiepiscopum conse- 
cratur ab episcopo Wigorniae. 
Antonius cognomenlo Abbas, ab \ 
hccreticis occisus Montis-Guis- 
cardi in Occitania 
Venantius conf., Luietia' Parisio- 

rum 
Martinus a Roccha conf., Biblis:) 

in Corsica insula 
Ignalius Aspirensis conf., CaneSe 

in Creta insula 
Catharina Alvarez virgo, Alcara- 

zii in territorio Toletano 
Ptures habet Hueberus in sito Menologio Francis- ' 

cano. 
Joannes de Novaria hoc mense mortuus, et tam- 
quam beatus ponitur cum elogio a Thoma de 
Herrera in Alphabeto Augustiniano tom. I 
pag. 386. Probari desideramus pubticum Vvri 
cultum. 
Geroldus confessor tamquam beatus annuntiatur 
a Ferrario in Catalogo yencralt, ex Annalibus 
Bavariae, uti perhibet in notis, in qua is prae- 
tor fuit circa an. dcclxxx. Lagius de Gentium 
migrationibus pag. 273 de illo agit, ubivoca- 
tur comes et praefectus ducatus Boiariae etc. 
Elogium ejus habct Matthxus Raderus in Bava- 
ria sancta voluminc primo a fol. 76. Cupimus 
edoceri pubiicum ejus cultum. 
S. Godinus confessor annuntiatur a Castellano in 
Lemoviciuis ( eu Limousin ) tamquam pecu- 
liaritcr honoratus Castelleti (a Castelet. ) Apud 
Labbeum Novse UbtiothecT manuscriptorum 
librorum tomo I, pag. 635 notantur ista : 
S. Godinus cum sociis suis quiescere fertur 
apud Castelletum. Festum ejus recolitur in 
Kalend. Septembris. Si paulio plura de hoc 
Sancto pervcnissent ad nostram notitiam, de~ 

dissemus 



primus tam- 
quam niartiji , 
omnes cum ti- 
tulo beati re- 
feruntur ab 
Arturo in Mar- 
tyrologio Fran- 
ciscano. 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



dissemus ei locum inter alios hujus diei Ccelites 
propter cuttum, qucm habere affi/rmatur. Sed 
quia prseter hunc non scimus quidqnam de isto 
Sancto hactcnus, ponimus eum hic, donec plu- 
ribusnobis irvnotuerit : quod si fiat, notari po~ 
terit in Operis nosfri supplemento. 
In Cassino, Gonstanlii et Fcliciani. lta Marty- 
rotogium Hichenoviensc ; quos etiam nominat 
Grcvcnus. De priiUo vide hac die dicenda in 
sinonymo episcopo Aquinate ; secumlum non 
novimus. 
.Egidii a sancto Audomaro, Ordinis Prasdicato- 
rum, obitus dies Gandavi ponitur a Rayssio in 
Auctario ad Natalcs Sanctorum Belgii, ubi et 
^Sgidius ille vncatwr bealus, laudaturque ex 
Thoma CanUpratano ; sed de cultu pubfico ibi- 
dem nihil. 
V. Margarelula Lovaniensis, cognoment<> JFicre 
Itlarquctkf laudatur a Mir.ro in libro, qui 
inscnbitur FasU Bclgici et Bwrgvmdici. Plura 
exspectet lector ad diem n Septembris. 

Albcrli, primi abbatis Ponlidcnsis memoria tam- 
quam sancti signatur apud Bergomum a Ferra- 
rio in Catalogo gencrali Sanctorum, qui in 
Romano Martyroiogio non sunt. De ilto etiam 
scribit in Catalogo Sanctorum Itatix, qucm et 
Casiellanus annuntiat. Scd Ferrarius in dicto 
Catalogo generaii eum denuo rcfcrt die V Sc- 
ptembris, ubi ct affirmat in notis, obiissc quidcm 
die prima istius mcnsis, sed quinta celebrari 
memoriam ipsius; ad quam dicm nos etiam 
illum differimus v Septembris. 

Joannes episcopus Eugubinus-Wff/mAur hoc die in 
Catalogo nostro Ms. Sanctorum ; sed ex quo 
documcnto, non habco undc determinem, cum 
citatio ita apponatur, ut non sit mihi cxplo- 
rata. Agetur de illo sancto Prxsulc ad diem, quo 
habetur in utroque Ferrarii Catalogo, vn Sept. 
ln Bavariu S. Remedii (al. Romadii ) abbatis 
memoriam facit Fcrrarius ex Martyrol. Canis. 
hac die. Ab aliis ponitur die i Octobris, sicut 
dicit in notis. Scd ego in duabus Canisii edi- 
tionibus illum non reperio hac die, sed pritna 
Octobris, ubi datur ei fitulus confessoris, ad- 
junctis ipsi Abre t e quo fortassc abbatem 
fccerit Fcrrarius f ac Davide. Et vero idem 
Fcrrarius dic xv Januarii Komedium confesso- 
; rem annuntiat Tridenli. Vide Prxiermissos ad 
eumdem diem, quo ex aliis assignavimus ipsi 
diem l Octobris. 

S. Muredachus episcopus Aladensis indwatur 
apud Hibernos a Castctlano. Inter Missas pro- 
prias sanctorum patronorum ac titularium 
Franciaeet Hibernix, anno 1734 Pavrisiis edi- 
tas, exstat una ad dicm xi Julii in festo san- 



cti Muredachi ep. et conf. Alladensis palroni D 
generalis. Ferrarius eum habet die, quo et 
apud nos viden de illo poterit, v Octobris. 

S. Bercharii abbatiset mari. meminit cum etogio 
Grevenus. Dc hoc So/ncto etiovm agunt Mar- 
tijrotogium, quod Ccmisianutn vocamus, et 

Maurolycus, Signatur in Martyrologio Itom<ni<>. 
quocum de ilfo scribemus, xvi Oclobrifi 

S. Hedwigis Lrao9iatio mcmoraPur a Wione, fhr- 
ganio, Menardo. De hac Scmcta PractaHtur 
cum Martyrologio Roma/no ad diem xvnOct. 

Chariton, prcsbyter apud Leoutinos inter Prac- 
termissos ad dicm vi Junii ex vari/s apud HOS 
refertur, cUciturque de illo agi posse,si cultu.s 
S. Donati sufficienter probetur, h<><iicrm> die 
ibidem assignato. Vcriuu quonia/m S. Donatus 
Officio colilur ccclrsiaslico, atque in districtu 
ad sex leucas, ut testatur Converscmus in 
jEtherea Leontincrum ghria ad xin Novembris; 
dispici potcni. quidnam debeatur Cbaritoni, 

cjusdeui, ut ibidem VOCatur, filtO, a<i rum- 
dem dirm, quo S. Ihnafus ibl irfrrtur 

xni Novomh. 

Traustatio S. Columbani abbatia refertw Bobil 
a Ferrario. Colitur Sanctus istc <lie xxi Nov. 

S. Petrus episeopus Alexandrinus et martyr hao 
dic ponitur in Auctariis ad Usuardum no- 
strum. Fst in Marlyrolo</i<> Romano xxvi Nov. 

SS. Lazarus et Priscus MM. hac dic suntin Bre- 
viario Biswntino armi I5J0, addita sua <-m- 
que orationcpropria. Lazarus autem est, quem 
Christus quatriduannm morluum ad vitam re- 
vocavit, cx orationc prvma. Ex seounda de 
S. Prisco elici non potest, quisnam sit. BelU 
nus S. Lazari martyris eticm memmit, sed 
non addit qualis sit. Ferrarius m Catalogo ge- 
nerali : Vesontione in Gallia SS. martyruni 
Lazari et Prisci, ex dicto Breviario Speotat 
primo nominatus ad xvn Drcrmbris, qito ha- 
betur in Martyrotogio liomano. QuiS7iam vero 
sit Priscus iste, non constat. Fortass<- erit unus 
e synonymis, qui hodie dabuntur. Dc S. Lazaro 
itaqueagctur xvn IVceuibris. 

De S. Columba so/itaria in Aprutio, ct SS. Ni- 
colao ct jEgidio fratribus ejus transmissx ollm 
sunt obscrvationcs paucx, in quibus Ikror- 
dus cpiscopus Interamnas frater corum vo- 
catur; dicitur quoque S. Coiumba coli i 
Septembris. Vcrum, quia obscrvatioms ills 
minus accuraUv sunt, quam ut aliquid certi ex 
iis eruerc possimus, ct quia mentionem de il- 
lis Sanctis atibi non reperimus, eos differirruus, 
donec eruditus aliquis Itatus doceat certiora. 
CotiturS. Berardus xix Dcccmbris. 



[JE 



ACTA SANCTORUM 



j. r.. 



DE S. JOSUE ISRAELITARUM DUCE 

IN PALJISTINA 
COMMENTARIUS HISTORICUS. 

§ I. Scribendi methodus; nominis Josue elyraon et varia 
lectio; Sancti pater et majores. 



9t tUcta 



s 



anctorum, 
Ecclesia, 
Deum non 
insignes populi 



quos mensc Septembri colit 

agmen ducunt pictale in 

minus quam virtute bcllica 

/Icbraici imperatorcs Jo- 



sue ac 



«riplwrii* m«< 

thodo 



Gedeon : Baronius cnim, coquc anti- 
quiores martyrologi Latini fere omnes nobilc 
ilhid llrmum par m suis ad Catendas Se- 
ptembris Faslis conjvnnunt. Utrumque suo po- 
puh ipse przefecit Deus ; Gedconem angeli mi- 
nisterio judicem, Josue divinm vocis oraculo 
MoysU successorem designavit : hunc, ut Israc- 
litas /'■/(. tcrram tl/i/n/tus promissam, exter- 
viinalis Chananwis introduceret ; illum, ut 
eosdcm afftictos et Madianitarum servitute op- 
pressos ab horum injuriis vindicaret, et pri- 
sim.r libertati rcstitucret. Ac primo quidem 
loco de supremo populi Dei post leyislatorem 
rnndcratorc Jusue agcmvs. Cum majores nostrl 
ni Actis Sanctorum vcteris Testamcnti scri- 
hnniis crrtum modum nec prsscripserint, nec 
tcnucrint, ego cum servandum mihi proposui, 
ijitn lcctornni roinmmio mnrime consulercm. San- 
cti rcs gestSB, antcquam suprcmum principatum 
obtinebat cx vaaiis libri Exodi, Numcrorum et 
Deuteronomii capitibus petendw sunt. Si nuda 
ScriptwB rcrhii u,l S/i/ictnm spcctantia exscribc- 
rcm, etdein ad eorum vntelligenUam intcrpre- 
trs ,-i Aiiiutliun, a/ntiqui Fcederis scriptores le- 
ctorem adire juberem, niliil im cjus graticm me 
fec-ssr existimarem, Nam quoniam innominatis 
Pmtateuchi libris Vita Moysis atiaque sub cjusrc- 
•jiiniiir facta fuse cnarrantur, Acta S. Josue, quz 
eisdem sparsim wnmiwta sunt, avidus lcctor nec 

apud iutrr r rrlrs, qui ca/ntiii/i cerstiumque scriei, 
ucr a/>ml Annalium SCriptores, qui lcmporis or- 

dini sr a<lstyi„/ji,nl, nivcnirr />t>tr,;t, nisi longis Ct 

imperttnentibus digressionibus interpolata % quibus 

plurimum distincatur neCBSSO cst. Quse Sanctus, 
Moyse mortuo } summus Hebrxorum dux prm- 

clarc cjtt, ,n unum quulcui sanl nmtracta ti- 
britm, qui rjus iioi/iiur m.scribitur : veram cum 

Moagai de exsecutione eorum, qua Deus antea 
deChanwnsBB acquisitione et divisione promiserat, 
qweque post introttum in eamdem observandaper 

sr rc/ per Moi/scn f >r;rscri/>scrat ; qui res omnes a 

Sancto ni reipublicae HebraKcse admmistraUone ge- 
stas recteinteliigm cupit, ad Pentateuchi libros 

s;rp,us rrcurrat oportet. Ew his modo clucidandus, 
cum nsttcm modo conciltandus $St tihcr Josue id- 
quc pluribus in locis. 

2 Fmtma Vita S.Josue, prout m Sortpturis 
cxstat.frcqucntihusolmo.ria cst dif}icultatibus vn 
qutbus de Sancti ghria agitur. In iis cnodandis 
tanta cst smtcndarum vanctas et perplexitas, ut 



nuttum Annaiium veteris Testamenti scriptorem, 
interpretem nulium assignarepossim, cuim omni- 
bus tuto, meo saitem judicio, adhxrcscas. Ilts 
potissimum inductus rationibus constitui dispersa 
hinc indc per tot Libros sacros Sancti Acta colli- 
gere, unumque veluti sub aspectum produccre, 
sanctos Patrcs, historicos, ct interpretes, qui dc L 
iis agunt, quotquot nancisci potui, consulere, 
et ex collatis iilorum inter se opinionibus ac com- 
mentationibus eas sctigere, qux Scripturx ac ra- 
tioni magis conformes mihi viderentur. Contin- 
gct quidern aliquando, ut vix vel a paucis vcl a 
nu/lo forte tritx mc commissurus sim : verum id 
tcmerc numquam audebo, nisi rationc et aucto- 
ritate sacra me securum facicnte, quod a vero 
vel magis verisimili non dcfJcctam. Utcumque 
prolixus hic oppareat Commentartus, wquus 3esti~ 
mator, ut spero, non judicabit, me ilti impor- 
tuna inscruisse. Quae faciunt ad historiamejusque 
contextum y in Scriptura confusum hinc inde et 
perturbatum, itlustranda, ad miracuiorum a San- 
cto patratorum magnitudinem declarandam, ad 
ejus virtutcs manifestandas, ad vitze ejus integri- 
latcm contra magnse etiam auctontatis accusato- 
res dcfcndc/ulain ; hxc, inquam, mihi persuadco 
superflua non essc, atque eo modo essc proponen- 
da f ex quoquisque intelligat me nihil prscteriisse, 
quod ad Sancti Josue commendationcni spcctet, 
vel ad lcciorum commodum instructioneinque 
comlucere possit. \t 

3 Ne vcro qux clara sunt vel certa studiose lcctor pwmo 
invoivere alque obscura facere velle videamur, 
ea, qux ex intcrprctibus aliisque auctoribus 
hausimus, nuila citationc interpolabimus, nisivel 
controversa sint vet controverti possint. Aprovin- 
ciarum, urbium , aliorumque locorum, quibusplc- 
nus cst liber Josue, situationc examinanda, quan- 
tum poterimus, etiam abstinebimus : uti et ab 
iis omnibus quxstionibus, qux ad Sanctumremo- 
tius spectant. Nec Commentarii contextum intcr- 
ruiupen/Ium censuimus refetlendis Rabbinorum 
nonnullorum commentis, qui de Sancto varia ri- 
dicala, ct supra omnem fidem mirabilia, imo 
impia fabulati sunt. Ne quidem ullum eorum no- 
minabimus, nisi raro, ' ubi ex Christianis aliquos 
patronos nacti sunt. Videri potest Antonii Posse- 
vini Apparatus sacer ad vocem Rabbini. MaxU 
»><>minterJuda>os auctoritatem habent Philo et 
FlaviusJosephus. PaucaiUa, qu* uterque habct 
de Sancti Vita, in deserto sub Moyse acta, suo 
loco allegabirnus. Qux pie fortitcrque Israclita- 
rum Pnnccps in ChananUide egit, solus describit 
Josephus Ubro v Antiquitatum capite primo, 
quod fere totum Commentario nostro opportunis 

locis 



iietur 



DIE PIUMA SEPTGMBIUS 



A locis inscremus. Quxin eo falsa vel non verisimt- 
li'i occurrent, adjcctx notationcs a veris et veri- 
similibus distingucnt : cx his lucem accipict nar- 
ratio sacra ; cx illis colliget lector, quanta fides 
et auctoritas Josepho sit tribuenda. Porro hujus, 
uti ct Philonis, verba dabimus, prout ea Latina 
fecit Sigismundus Geicnius, cujus versionem ple- 
rique sequuntur. Atque hmc potissimum sunt, de 
quibus lectorem prxmonendum judicavi. Nunc 
rem ipsam agyrediamur, 
sandus prmo 4 Sancto in circumcisione sua inditum fuit no~ 
o*ve t tieinJosue men Osee vel Hosee, pro quo Septitaginta, qui- 
vocutuscst; que hos secuti sunt Patres aliqui, Ause vel Auses 
habent. S. Hieronymus in Commentariis ad ca- 
put i UseB prophetx, cumquc illo passim omnes 
suspicantur vetus mcndum esse, quod pro hout 
apud Septuaginta legatur Xurij. Forte a depra- 
vatum fuit in a-j, quod charactcre ei est afjlne. 
SancVus nomen Oseu retinuit, donec ad eayplo- 
randam Chana/nmorum terram anno secundo ab 
eyressu dc /Eyyptocumsociismissusest : nam tum 
primum, ut verisimilius esse infra dicemus num. 
40 , Moyses Sancti nomen mutavit , Vocavit- 
R que Osee , filium Nun, Josue. Numerorum cap. xiii 
1/. 17. U triusque nominis etymoloyiam datS. Ilic- 
ronymus citatus : Osee, inquit, in lingua nostra 
Salvatohem sonat : quod nomeu habuit etiatn 
Josue , Qlius Nun, antequam ei a Deo vocabu- 
lum mularelur. Non enim ( ut maie in Grtecis 
codicibus legitur et Lalinis ) Ause dictus est , 
quod nihil omnino intelligitur ; sed Osee, id est, 
Salvator : et additum est ejus nomini Domi- 
nus ( id cst, l ittera Job , quae prima estnominis 
tetragranimati et subinde pro ipso Deo accipitur, ) 
ut Salvator Domini diceretur , id cst, per quem 
Dominus populum suurn salvvturus esset. A 
Deo, inquit S. Doctor, vel a Moysc Dei instinctu, 
hsecnominis facta est mutatio ; nimirum ut sic 
typus per omnia conyrueret veritati, et Josue non 
tantuin rcbus gestis, sed ct ipso uomineexprcssius 
rcferret Jesum m/undi Salvatorem. 
jcsu Fdu Dei 5 Intcrprctcs aliqui negant, mundi ct Israelis 
typus fuit ipso Salvatorem idcm noinen yessissc , ct cum Epipha- 

auo nomme, ctt- T , • n ... . , , . . , ,, . ,, 

nio Hieresi xxix, basiuo m Asceticis, et Cunllo 

/ us varut estlc- ' » 

cti0t Ilicrosoiymitanu Catcchesi x I»o-o0; deducunt ab 

iccopai, id est, mederi, adeo ut idcm sit quod me- 
dicus. Verum non credo eyo, Patrcs illos verarn 
C elyinoloyiaiib docere voluisse, sedtantum indtcare, 
quic ei significatio recte adaptari et accominodari 
possit. Veram nominis ratioaem dal Matt/nrus 
cap. i if. 21 : Vocabis noinen ejus Jesum. Quid 
ita? lpse enim salvum faciet populum suum. 
Jesus itaque idem est quod Salvator, adeoque ab 
eadem radice Hcbraica derivatur, a qua Josue, 
quod testc S. Hieronymo rttatti idem siynificat : 
conjirinatitrquc <:r Ecclesiastici cap. xlvi y. 1 : 
Fortis in bello Jesus Nave, successor Moysi in 
propheiis, qui luit magnus secundum nomeo 
Sjium, maximus in salutem electorum Dei. Prx- 
terea nomina Josue ct Jesus non distingui, patet 
ex eo, quod Septuayinta, Philo et Josephus pro 
Josue ubique scribant 'iwo-ou;. SaorZB etiam Paginx 
sanctum Josue Ecclesiastdci capite citato, et libi i 
Machabworum cap. n tf. 55 Jesum vocant. San- 
ctus ttaque vel ipso nomine, ut statim dicebam, 
Jcsu Christi typus fait. Sicut Jusue ita Jesus est 
ab Hebraico yunn\ quod multi Jehoscuah, ali/jui 
Jehosuah, ahi aliter pronuntiant, In Patribus 
Grzcis vix alio quam Jesu nominc Sanctum vo- 
catum inveuies. E Latinis aUqui Jesus , alifjui 
Josue scripserunt. S. , Ilieron ymi ct VulgaUi aVr 
ctoritas effecU, ut hodie appellatio Josue vel Josua 



usitatissima sit. Sunt tamen , qui ut ad lectio- auctom 
nem Uchraicam magis acccdant Jehosua scri- j. l. 
bere malint, {fui dc Sancti nomine ejusque etymo 
plura desiderat, consulat Cornetium a Lapide el 
Bonfrerium in Numerorum cap. xm V. 17. 
aliosque. 

6 Magnos inter, quos tribus Ephraim IsraSli Samtt najom 
viro* dct/it, primv/m sibi \>indicat looum Moi/sis dtmtn 
divina electione successor Josue. Ejus genealogiam £ p' l^ " , " , • 
dat (iber i Paralip. cap. vi a f. 23 : IngreSSUS- 

quc est (Ephraim Josephi paPriarcJim filius ) ad 
uxorem suam, quae conccpit, ct peperil filium. 
ct vocavit nomen cjus Ueria, co quud in mali; 
ooinus ejus ortus esset. Filia aulem ejus fuit 
Sara, qua? asdiflcavit BeLhoron iuferiorera et su- 
periorem, et Ozensara. Porro filius ejus Rapha , 
et Reseph, et Thalc, de quu natus est Thaau, qui 
genuit Laadan : liujus quuque fitius Ammiud , 
qui genuit Elisama, de quo ortus est Nuu , qui 
habuit lilium Josue. Quot ab Ephraim usque ad 
Josue statuendx smt generationes valde incertum 
cst. Sancti paVrem fuisse Nun, avum Eiisama, 
proavum Aminiud, aiiacuin Laadan, c.itra COn- 

troversiam est, Neque etiam, ut puto, a veritate ,. 
aberrant ilii ; qui ejusdem atavwm Thaa/n, tri- 
tavuin vero Thale fuisse statuunt : Vulgatx tcx- 
tui eorum confonnior cst opinio ; n$0 llcl>raic<T 
aui GrscoB icctioni manifeste repugnat, Verum an 
Thale fucrit ex filiis, an vero exncpotilnts Ephraim 
magis ambiguum est, Scnptura hoc loconon ma- 
yis faoct illis, qui pninttni, quam qui seoundum 
a/Jirmant. Ncc video vn altcnttratn pa/rtem atiun- 
de quidquam adferri posse, quod qusestionem 
dirimat, 

7 Elisaina, Sanoti avus, fuit unus c.r duodeoim avut Blttama 
tr bunis. quiNumer. cap. i f.tet seqq. nomi/na- >"""»ii»BpArai 
tvm recensentwr, et tbidem ^. 10 aobtussimi pnn- Mt nomcn 
cipes, et capita exercitus Israsl vooantwr: fuit, wnnugttori 
inquum, Ephraimitarv/m ormium dux,mter quos, 

cum Moyses Dei jussu fitiorum Israii a vigcsimo 
a/nno et supra numcntin iniisset ; mventi sunt 
quvngenti supra quadraginta pugnatorum millia, 
Ibid. V. 32 et 33, et cap. n f. 19. Nobilissimi tta- 
quc prtttcipis ct trtbus F.phraiin sitpremi duois 
nepos fuit S. Josue, filius vero Ntm, quem patri 
suo Elisama in eadem dignitate successisse, verir 
simile putat Salianus m Annalibus ad amvu/m 
mundi 2491. Potro pro Nun Scptuayinta mterpro- P 
tes habent n«u^. Hinc factum ui non modo GrsBci, 
sed et inulti e Patribus I.attms Josue vocarini 
Jesum, iilium Nave. Apud Josephum libro m An- 

tiquit. cap. II N«u« X o; , et cap. Xlll N«0nxoc /< 
gipur. Atunde/urctanta leotumU vaiietas ' Audi 
S. llieronymum in caput xl Ezechielis propheUB : 
Et diligentem ci sludiosum lectbrem admonen- 
dum puto , si tamen scientia Soripturarum et 
nou vanis oralorum declaniaiionibus ducitur , 
ut sciat omnia prope verba Hebralca et no- 
mina, quas in Grssca et Latina translatione 
sunt posita , nimia vetustate corrupta ( scripto- 
rumque vitio depravata, et dum dc inemendatis 
scribuntur Inemendatiora, de verbis llcbrakis 
facta essc Sannatica, imo nullius gentis;dum 
et Hebraja essc dcsierint, et aliena esse non 
ccerfprint. Inter nomma propria, qum ewscnbentes 
depravarunt, eafotimo fuisseMu. Characterum 
affinitas, forte non sat distincte m autographo 
ecoaratorum, potuit esse ocoasio utpro NoGw, n««, 
dein su^scriptum fucrit. In solo libro primo 
Paralipomcnon cap. vn *. 27 adhuc NoOv incorrupte 

icqitur. 

8 Harduinus in Chronoloyta veteris Testamento 

pay. 529 






DE S. JOSUE ISBAELITARUM DUCE 



AUCTORP. 
J. L. 

Jetut Nav» 



pag. 529 verbis Ecclesiasiicicap. xlvi f. 1 , qu& 
num. 5 dedimus, hanc eorum subdit interprcta- 
tionem: iesus Nave est Jcsus propheta , h». 
tamnanestM rj n< j e dicitur hoc loco ■ succossor Moysi in pro- 
jnvi propheta. ( p h( , t j s „ . q Ua si diccrct scriplor sacer : Jesus 
eognoroinatus apud suos Navc, quia i successor 
B Moysiin propbetis ■ ; el idem ■ magnussecun- 
■ dum nomen suum ■ quia i in Baiutem electo- 
„ rum Dei «. Est enim Jesus, Salvator. Itaquc 
secundum Harduinum pcr vocem Nave significa- 
tur ipsum Sanclum prophetam fuisse. Codiccs sa- 
cri, qui modo Grxce exstanl et dicto Ecclesiastici 
loco 'hxrouc o tou Nauij habent , exigux opud ip- 
sum sunt auctoritatis : Cum, inquit, legatur dum- 
taxat 'i«ffowf Nauij in Gra?co Valicano Romae edito, 
et in Londinensi ad illud excmplar excuso , 
editiones celeras nihil moramur. Fateor, quod 
in vetustissimo codice Bibliothecx Vaticanx, quem 
prx manibus habeo ftomx anno 1587 typs Grspcis 
excusum, non ewprimaVur b «0, quod in aliis ad- 
ditur. Verum an inde sequitur, ut in Vaticano 
N«vn idem sit quod propheta, adeoque ab hoc 
ali.r editiones SCnsu dijferant, adjectione articuti 
tou corruptx ? Librum Ecclesiastici a Jesu filio 
Sirach Ikbraxce conscriptum non vidit Ilarduir 
nus,cumnonexstet. In eo igitur non legit vocem 
illam, quam supra characteribus llcbraicis ex- 
pressit ; adcoque nec sci/re potuit, nepotem Jesu 
filii Siraoh, qui librum Ecclesiastici ex f/ebrav 
Grsce reddidit, vocem n«u>) usurpasse ad signi- 
ficandum Josuc prophetam esse. Rationcs quidem 
aliquas adfert, cur ita opinetur: Sed si lector 
eas examinare velit ct confcrrc cum verbis S. Hie- 
ronym.% moxdatis, atqueiis, qux statim subjun- 
gam, non dubitoquin mecumjudicet, eas minime 
su/liccre ad sacros Codices inter se committendos ; 
ubi sensu non differunt, si dicalur N«mj positum 
esse pro noOv, Sanctipatre. Certepro NoOv in om- 
nibus aliis Libris sacris usurpatur. In Penta- 



1) 



§11. EjusnativitasianMoysi 
e Madianitide nondum re- 
ducinotus?Quandofactus 
hujusminis(er;qualeejus 
ministerium ; quis cx eo 
fructus perceptus. 

Occundum Satiani calculos filii Isracl anno Sanctiamv» 
mundi, 2541 a Moyse ex Mgypto educti fucrunt. n**» 
Num recte huic anno /iberationem de servitute 
Mgyptiaca anncctat, examinent ii, ab quos 
idpropiusspectat Posito igiiur quoddata ab tilo 
temporis ratio accurata sit, jam facile nobis erit 
invenire, quotus circiter annus ab orbe condito 
Sanctonatalis fuerit. Kx Numcr. cap. xxxii i. 13, 
ct Dcuter. cap. n f. 1 constat, quod ab egressu 
Israelitarum ex /Egypto usque ad mortem, Moysis 
cfjtuxcrint fere 40 anni. His adde 17 annos gu- E 
bernationis post obitum legislatoris, quos eipro- 
babiUus dandos esse infra num, 270 et scqq. di- 
cemus, habebis 57. Junge ct his 53, quibus in 
Mgypto vixit, totam explebis vitw ejus period/um, 
quamcenium et deccm annis circumscribit liber 
Josue cap. xxiv t. 29. Jani vero si Sanctus 53 
annis viuerit ante Ilebmorum cxitum, factum 
anno mundi 2544, huic numcro illum subtra/ie, 
deprehendes eum in Mgijpto natum fuisse 2491. 
Si annos principatus Josue incompletos, vitae vero 
completos fuisse supponas. diutius in Mgypto vi- 
xerit oportet quam 53 annis ; adeoque ejus nati- 
vitatem anno 2490 recHus affiges. 

10 Objici potest iliud Exodi cap. xxxm #.11, ratto, cvr po$t 
Minister ejus (Moysis) Josue filius Nun, puer, non 53 nrater vitm 



teuc/io, libris Josuc, Judicum, tertio Regum recedebal de tabernaculo. /lic vox puer, ut sxpe annos P uer Vel 



et seoundo Esotb vigcsies et novies textus Hc- 
brxus nomini Josue subjungit filius Nun ; pro 
quo in Vaticano decies et novies cst uto? n«u»j 
per varios casus infkxum, dies vero o nm n«u^. Ad 
hwc dicere non potest Harduinus, qU od vhs 
ethTouah interpolatore ubique in memorato co- 
dicc addita juermt , quoniam ad hunc 
C quam emendaUssmum nos ultro 
PrMerea Iubc interpotatio minushabet 'vcrisimili 
tudinis, quam Nau* exscribenHum vitio irrepsisse 
pro noo u , ,i{ oonsideranti patet. Itaque illud Ec- 
olesiasUci, Jesus Nave . . . qui fuit magnussecun- 
aura " (, ""''i suuiii, iiiaximus in salutem elccto- 
rum Dei, hmo sensum habere puto : Jesus 
filius Nave, fuit magnus nomine, maximus re ' 



tam- 
provocavit. 



vel ewseoutione rei 



per nomen significatm, nimi- 



uin qma fuit in Salutem electorum Dei 




alibi in Scriptura, non significat ministrum aut 
famulum, alioqui bis idem diceretur : sed pro ado- 
lescente vel juvene ponitotr, pro quoctiam in sa- 
cris Littcris siepe usurpatur : unde et hoc loco 
Hebraicum naar Septuaginta vios, id est, juvenis 
vertunt, paraphrastes vero Chaldxus hullcma, 
de qua voce mox. Jam autem, si Josue aliquot 
mensibus ab egressu de Mgypio, dum ei iaberna- 
culi custodiendi cura a Moijse commissa fuit, 
adhuc adotesccns vel juvenis erat, quomodo verum 
potest essr, cum 53 circitcr annis inMgyptovi- 
xisse? Ad hxc dicimus, quodpriscis illis tempo- 
ribuSy quando homines ad 120 annos vitam pro- 
prahebant, 53 vel 54 annos nati odhuc juvencs 
ccnserenlur et vocarenlur. Responsionem hanc 
pluribus expositam et stabilitam vide apud inter- 
pretcs. Quo vero facilius cidem acquiescat le- 
ctor, addo cx Bonfrerio hic, Hanc pueri vel 
juvems appellationem longe facilius accommo- 
dan sohlam iis ( etiam sexagcnariis : nam 
Sanctum hoc tempore srtate tam provectum fuissc 
Bonfrerius hic admitiit ) qui necdum malrimonii 
vmcuhsessent irretiti : at vero ct tum et deinceps 
etiam postca caelibem mansisse Josue recte pro- 
bat ex patribus Serarius in caput ultimum Josue 
quaast. xiv. Et vero ut Hcbraea vox Halma vir 
ginem absconditam vel incognitam viro significat 
isaltae cap. vn f. U, ubi interpres noster . Kcce 
» virgo concipiet . vertit, et variis locis probat 
Hieronymus ; ita Hullema Chaldalcum ab ca- 
dem radice Halam juvenem significabit, sed c;e- 
libem ct uxorio consortio impollutum. Dc csli- 

batu, 



juvenisvocetur: 



DIE 1>RIMA SEPTEMBRIS. 



A batu, ct Sancti castimonia nos infira agemus 
num. 136 etseqq. 
ramtliartito II De Sancti Yita, in solo natati /Egypto tra- 

ejuscumtloyse, facfa Scriptura altvm siiet Philo libro d, Cha- 
et aadiamtide . . , . ... ., . . 

nondumreduce, rttate sub tnitium scrtbit, Josue Moysi amicum ct 

vtx fidcm mere- famiUarem fuisse U npurmq o^eSo« r)hxia i a prima 
tur-. fere a?tate, vel, ut Geienius vcrtit, pene a puero. 

Si idvcrum sit.de quo maxime dubitamus, ut 
stalint indicabimus, amicitia ilta intcr utrumque 
cceperit oportet ante vel certe non diu postquam 13 
xtatis annum Sanctus expleverat. Nam cum 
Moyses in Madianitide 40 annis apud socerum 
Jethro moratus fuerit, Josue vcro ante ejus ex 
illareditum 53 circiter annis tantum vixcnt. hic 
13 dumtaxat annos natus erat, vcl decimum 
quartum viodo inchoarat, quando ille a Pharaonc 
ob caesum Mgyptium ad supplicium quxsitus 
fugasibiconsuluit. Potuit quidem fieri, ut San- 
ctus, abeundi facultate obtenta, MgypVum re- 
liquerit, in terram alienam Madianitidem mi- 
grarit, in eas regionis istius partes advenerit, ubi 
Jelhro habitabat, ibidem eum opilione V e 
amicitiam vel inierit , vel untc initam foverit: 
B verum quis prudens hmc omnia ita revera facta 
esse credat? Milti certe id parum verisimile vi- 
detur. hno et illud, quod scilicet Moyses antc 
fvgam suam Josue adhuc puero familiariter usus 
fuerit, facilem apud plerosque, ut puto, fidem 
noninveniet. Quamdiuin Mgypto vixit legisla- 
tor, in Pharaonis palatio versatus est, cxceptis 
paucis diebus, quibus egressio e domo regia, 
Mgyptii cxdes, et fuga in terram Madian contige- 
runt, ttti cx Historia sacra Exodi cap. n et 
Actorum cap. vn colligitur. Hsc adjuncta siatien- 
tius iector consideret, non pauca statim ei occur- 
rent, quae creditu difficile faciant, quod tum trm- 
poris familiaritatem inter se contraxerint. imo 
quod alter alterum novertt. 
aquotcmpore. j9 Constat cx iibro Exodi cap. xxiv i. 13, 
quodjam inde Moysis minister fuerit noster Josue, 
cum illum quintum ascendentem in montem Sinai 
comUarrtur;quodfactumannoaborbecondito2Wt t 
secundo ab cgrcssu mense nondum evoluto. 
Haque in magni illius prophehr famiiiam 
cooptatus est eo temporis spatio, quod medium 
fuithunc inter ascensum in montem, et Moysis 
reditumex terra Madian, qui anno prscedente 
C contigit: nam vcrisimitc non est Sanrtum rxtra 
patriam in Madu/nitide famulatum fuisse Moysi, 
qui pcr 40 annos soceri sui Jethro opilionem 
egit. Quiscredat, eum a Josuc adjutum fuisse 
inovibuspascendis? Videnum. pr ( Tcedentem. At 
quandoergo icgistato/, redv.x in Mgyptum, Jo- 
sue stbi ministrum elegit? Valde verisvmile mihi 
apparet quod Masius in Prmfatione ad Commen- 
tarios in librum Josue scribit, Moysen scittcet, 
ubi c tcrra Madian reversus senioribus fi/iorum 
Israel, ad id eonvocatis, per Aaronem pcrsua- 
visset,sea Deomissumadpopulum r.rscrvitutr li- 
berandum, omnesqve illisesubmisissentj tamquam 
suoduci et moderatori divinitus constituto ( Exodi 
rap. iv a f. 29, )statim pro ncccssitate ctdignitate 
sua' personx ministros sibi comparasse, mterque 
eos Sanctumrtostrum, qui tunc cirater 53 an- 
norum erat, non sine ceelesti instinctu assumpsisse ; 
nimirum ut qui Dct populum aliquando rectu- 
rusesset, ipsc prius ab omnht/n mortalium ea 
xtate optimo sanetissimoque imperatore rcgeretur. 
Qui entm bcne impcraturus cst t ut bc/ic alu/uando 
paruerit est nccesse. 
etqualem, 13 S. Josue ministerium ejusmodi non fuit, 

qualc csse solet eoram, quos gcneris vcl conditio- 
Scjjlcmbris Tomus /. 



AUCTOnk 
J. L. 



ms neoessUas adfamulandum cogit, scd liberale 
mgenuum, ac valde honorifioum. E.r iis, qu x 
m Escodi, Numerorum >t Deuteronomii libris 

dr eo tradit narratio sacra, patrbit, qvod legis- 
laton omnium fuerit prxcipuus, intimus, cha- 
nssimus, familiarissimus. h, negotiis gravissimis 
MoysesSanctioperapoUssimwm utebatur, hic sc- 
cretorumcjuserat parttecps, ejus vice Isramta- 
rum exercitui prxcrat. cum<p,e m kostes ducebat 
famittoribus rjus cum !)e<> colloquiis sxpr intcr- 
crat, ejusdemque lateri ubujue fere adhmebat 
Unde Exodi cap, xxiv f. 13 et alibi, ubi a Vul- 
gata nostra Moysis Minister , a Septuagii ta 
wywnwAc. id cst r assistens, appellatur. Hinc et 
Nwmcrorum cap.xx f. 28 dicitur Minister MOysi 

Ct ELECTUS E PLUHIBUS. Atutt Philonrm Ubro 

deCharitate^nt ei (Moysi) amicus et fami- 
liaris pcne a puero (videnum. 11) Josus nomi- 
ne, nou vulgaribus conciliatus artibus . sed 
amorc intcgro caelestique, ex quo omnes virtules 
provcniimt: is ctiam convictor conlubernalisque 
propiieic-e fou, nisi, siquando illc secessum qu«- 
sivit propter divina eloquia, idcm adminislralio- 
nis reipublicae particeps et tantum non principis 
vicarius, mulla pro potestato solitus erat gerere. E 

14 PorroquodSanctuscummaximo tum tem- quantoque *.„, 
porisDei amico convixerit, et adeo familiaritcr f TUCtu i""^'" 
cgeri, , non tantum summam cjus m ghriam '""' l, ''" sl " tori 
cedit,sed etargumentom est euidens, singularh prmttmtt 
bus illum graticT et natttrx dotibus fuisse onta- 
fum ; utpote quibus sapientissimus legislator pcr- 
spectiseum e tot millibus elegib, Qumtam vei-o 
deindc animum excoluerit omni virhttum genere, 
quas pnescns in Moyse admirabahvr, ex S. Am~ 
brosio eog/tosrr, c Benedictinis e congregatione 
S. Mauri edito Paiisiis amnxo 1690. Pulcre in rem 
nosPram lib. n dc Officiis ministrorum cap. xx Ua 
scrtbit S. Doctor ; Ostendunl adolescentes eorum 
se imitatores esse, quibus adhasrent ; et ea con- 
valcscit opinio, quod ab bis vivendi acceperint 
similitudinem, cum quibus conversandi hauserint 
cupiditatem. Inde tantus Jesus Nave, quod eum 
non solum cnidivit ad legis scicnliam Moysi co- 
pula, vcrum etiam sanctiQcavit ad grratiam. De- 
niquc cum in cjus tabernaculo divina refolgere 
pra3sentia videretur majestas Domini, solus erat 
in tabernaculo Jcsu Navc. Moyses cum Deo 
loquebatur, Jcsus pariter nube sacra legebatur. p 
Prcsbytcri ct jiopulus deorsum stabant . Jesus 
cum Moysc ad accipiendam legem ascendebat. 
Omnispopulus intra castra erat, Jesus extra ca- 
stra in tabcrnaailo testimonii. Cuni columna nu- 
bis dcscendcrct, et loqueretur cum Moyse, 'piasi 
fidus adstabat minister: ncc exibatde tabernaculo 
juvenis , eum seniores longe positi divina tre- 
pidarent miracula. Qbique igiturinter admiranda 
opera et reverenda sccrcia sancto Moysi Indivi- 
duus adhajrebat. Unde factum est ut (]ui foerat 
socius convcrsationis, fierel successor potestatis. 
Mcrito igitur vlr hujusmodievasil, m sisteret flu- 
minum cursus ; diceret : Stel soJ, el staret sol; 
quasi ejus spectator victoriaB noctem differret, 
diem produccrct. Quid " (quod Moysi negatum 'eamcoo 
est ) sitlus cligcrctur, ui populum introduceret, «wtw. prodn 
in lerram repromissionis. Magnus Vir Qdei mira- Mr « t:et W uod 

ctc 

culis, magnus triumphis. Illius augustiora opera, 
bujus prosperiora. Dterque igitur divina subnixus 

gratia, ultra humanam proccssit conditionem: ilJe 
mari , hic caelo imperavit. Pulcra itaquc co- 
pula seniorum atquc adolcscentium. Alii tcstimo- 
nio, alii solatio sunt: alii magisterio; alii dele- 
ctaiioni. Nunc Sancti icta scoundum method/u/m, 

2 quam 



ADCTOAI 
J. I. 



Amalpcitfi» rtc- 
dit, orante 
Mnyte : 



oraeudim <tt»f- 

num futurt iju.i 

princi)ititits 
l>rimtnit>um i 



10 

quam initionobisproposuimus, cx sacris Litteris 

recensere aggredimur. 

% III. Amalecitas csedtt : ora- 
culumdefuturoejuspnn- 
cipatu: in montemSinai et 
nubem, inqua erat Domi- 
nus,cumlegislatoreascen- 

dit. An ibi 40 diebusjeju- 
nus? 

EflJosuewwfW gestis, qum legislatoiis mortem 
antecesserunt, pnmum est t primum Israc- 
litarum bcllum contra primos, qui ns c.r Agy- 
ploegressis,vastasquemter illam et prommam 

„.„„„, snhtmlnws /^ramhn/untthitS nrcti rrcrunt 
hostes, Amaiecitas scilicet, de qutous fortissmus 
Ucros noster et Moyses, hic orando, ille pugnando, 
insignem vicloriam retuiere. Contigit hivc die 
,,.,„</ mensisS\vin,quifere nostro Maio respon- 
det, currente hebdomade septima post egressum 
de 'jEgyptO ; et Erodi eap. xvii f. 8. et seqq. ita 
desoribitur; Venit autem Amalec, ct pugnabat 
cotl [,.a 1-r.irl in Kaphidim. Dixitque Moyses ad 
Josue; Elige viros, el egressus pugna conlra Ama- 
[ec:cras ego slabo in vertice coliis, habcns vir- 
gam Dei in manu mea. Fecit Josue, ut locutus 
erat Moyses, et pugnavit contra Amalec. Moy- 
ses autem et Aaron, et Hur ascenderunl super 
viTliccm collis. Cumque levaret Moyses manus, 
vincebat Israel : sin aulcm paululum remisisset , 
superabat Amalec. Manus autem Moysi erant 
graves : sumentes igitur lapidem, posuerunt sub- 
tereum, in quo sedit: Aaron aulem et Ilur su- 
Btentabant manus ejus ex utraque parte. Et fa- 
ctuui est, ul manus illius non lassarenlur u.sque 
ad occasum solis. Fugavitque Josue Amalec, et 
populum ejus in ore gladii. Dixil aulem Domi- 
nusad Moysen : Scribe hoc ob monimentum in 
libro, et trade auribus Josue: delebo enim mc- 
moriam Amalcc sub Cffllo. De belli hujus causis, 
hoslinm viribus, ct prxiii exitu pnvter Deut, 
cap. xxv in (ine, et Judith cap. iv f. 13, videri 
etiam potest Philo Judseus lib, 1 de Vita Moysis, 
ri Josc/>hus Anth/uilatuin lib, 111, cap. n ; ex quo 
pauoa, quse ad Sanctwm proxlme spectant, deliba- 
bimus nitin. 17. 
16 TantwnhS statis anmm compleverat Jo- 

bU6, ''""< iurjiccrchir c.rcrrihii contra hostes po- 

tentissimos dwnicaturo, Erant eo tempore in Israe- 
lihiruin casins cjus avus Elisama et reliqui, qui 

iSumcr. cu/>. i f. h et $eqq. cniiincrantur, nobi- 
iissinii trihinim principes ntinjnx apud populum 
auctoritutis. (jiiul cattsr Mmjsi fuit, ut, illis 
fir.rlcntis. imsirum J0SU6, rtut,- tnfrnorcm, m- 

premiduoU vioes gererevoluerit? Josepkus cita- 
tus luuic tnsinuat, quod constaret, eum esse 
virum manu ac consilio juxta promptara, et pio- 
talo Insignem, el a Moyse praeceptore hac parte non 
degenerantem. Aliam huio addo ex Masio citato 

nutn. 12, scilicct ut MoysOS Dci consilium dc /'».- 

turo felicissimo ejus impwiojam tum quadamte- 

nus pnpulo 1'titcfnccrct, ct ad Spem uielmrcm i,t 

rebus adversis »m oetera/m muiithidincm, tum 

im r rnnis i/<sum Josue cxciturct. Ccrtc Dcus, dum 

mompostprsliumjubetMoysen relatam oictoriam 

iittcriscnnsijntire. ct singulnntcr in Josuc aurcs 
tndcrc. dclcndom pcnitus Amalcciiaruiu memo- 



DE S JOSUE ISRAELITAHUM DUGE 

riam, tantum non digito, ut italoquar, ostcn- 






Ulumipsumcsscqucni post Moysenad rci. 
Sflto BOnam gubemacula desUnavmet Ad 

] et D eus, nisi uf ipse postea popuh dus factus, 

recordarctur, non csse jungcnda cum AmaleciUs 
fmdcra et ad successores ejus divvnum propaga- 
returoraculum de illorum excidio ; quod landem 
sithSuiilccontiqissc legimus lib. i Regum cap. xv. 

MSanctasnostersummus imperator constitu- n*d <t e SanciI 
t,s, siout jussus erat, es omni multitudine ad ££,«*« 
puqnan, maanmeidoneos elcgit. Vterque scriptor 
Judxushuncvirorum fortium delectum a Moysc 
factum scribit. Si ambo velint, hunc pcr se ipsum 
id prxstitisse, saorx ScHpturx aperte contradi- 
cuntrnamcjus textus clanssimus cst : Dixitque 
MoysesadJosue: Eligc tibi viros etc. Et paulo 
infra: Fecit Josue, ut locutus erat Moyses. 
Pridie certaminis contigit hsec militum electio. 
Quis dein factus apparatus ad prxlium postridie 
commiitendum, narratione vahle verisimili tradit 
Josephus citatus : ?ev nociem deindc ad praelium 
se expediunt, et armis simul ac corporibus cura- 
lis, intenti signum classico per Moyscn dari ox- E 
spectanl: qui etipse pernox cum Jesu consulta- 
bat, eumque de instruendis ordinibus admoncbal; 
appetente vero jam die, liorlatur Ducem, ut 
spei de se concepta* respondere studeat, et re feli- 
citer gesta existimatiouem sibi apud milites com- 
parare. Similiter HebraBonm optimum quemque 
privatim, ?c mox omnes a/matos verbis ad for- 
titudinem accendit : atque ita instructos et ani- 
matos Jesu et Deo commiltit, ipse montem ascen ■ 
dit etc. Dein pugnam describit fidelius quam 
Philo, clademque hostium ; enumcratisque spo- 
liis, quibus Judcvi ditati fuerunt, subdit : S^- 
quenti vero die Moyses caesorum cadavera spo- 
liavit, arma, quse fugientes abjecerant, collegit, 
et illis quorum opera insignior fueral , pra^mia 
dislnbuit, Jesumque ducem pro concione col- 
laudavit, milite per acclamaliones laudcm Viri 
comprobante. 

18 Biduo post Pentecosten, id est, diem, qua Moysen fcedem 
decem Decalogi praecepta de monte Sinai promul- '«*«'« a De0 
gata fuere, eumdem repctere jussus est legislator, acce P turum 
ut praecepta illa in duas tabulas relata acciperet, 
populoque deferret. Quintum itaque montem con- 
scendit, dilectissimumque Ministrum suum non- F 
sine divino, ut credibile est, instinctu comitem 
sibi adjunxit, eumque ad Deum propius atque 
astius inmontem duxit, quam Aaron aut quis- 
quam ex ejus filiis et 70 senioribus popvdi pridie 
adscenderat : his enim non nisi procul adorare 
Deum concessum crat, ut legimus Exodi cap. xxiv 
TT. 1 et seqq. Oportebat nimirum, ut is, cujus 
imperio populum suum regendum Deus decreve- 
rat, magnaapud illum esset inveneratione, quam 
certe ei conciliavit tam propinqua ad Deum ac- 
cessio. Praeterea legem divinam maximi facere 
ejusquc esse observantissimum, eumprxcipue de- 
cebat,qui postmodum ejus custodiam in pojmlo 
universo urgere debebat. Quanam vero ratione 
prxceptorum divinorum amor studiumque melius 
BiMtf JoMeftnprM poterat, quam si oculis ipse 
sutscerneret,quomodoad ea accipienda P er sex 
dm sanctmimis precibus ac meditationibus se 
Moyses paraverit/ quomodo die septimo in sub- 
l 2ZT^ ^ 1 "us q ue adytum nomi, 

«'- o Ooinino evocatus, in eoque tamdiu retentus 
fumt acmstitutw. 

19 Sed ad horum, ecrumque, quw infra di- 

rationem 



comitatur ni 
montem Sma» ■ 



DIK PRIMA SEPTEMBRIS. 



11 



B 



nubem sacram, 
tnqua crat Do- 
minus, ctim eo- 
demingredititr : 



lcvia dissentien- 
tiumargumenta 
expencamtur. 



rationem sacram Exodi cap. xxiv, f 42 ct scqq. 
Dixit autem Dominus ad Moysen : Ascende ad 
me in montem, et esto ihi : daboque tibi tabu- 
las lapideas, et legem ac mandata quas scripsi 
ut doceas eos. Surrexerunt Moyses et Josue mi- 
nister ejus : ascendensquc Moyses in monlem Dei, 
senioribus ait : Exspectate hic, donec reverta- 
mur ad vos. Habetis Aaron et Hur vobiscum : 
siquid natum fnerit qua?stionis, rcferetis ad eos. 
Cumque ascendisset Moyses, opcruit nubes mon- 
tem, et habitavit gloria Domini super Sinai, te- 
gens illum jiube sex diebus : seplimo autem die 
vocavit eum de medio caliginis. Erat autem spe- 
cies gloriae Domini , quasi ignis ardens super 
verticem monlis iii conspeclu filiorum Israel. In- 
gressusque Moyses medium nebula?, ascendit in 
montem : et fuit ibi quadragSnta dicbus et qua- 
draginta noctibus. Quibus evolutis, ei datm a 
Domino lapiBez duse faederis tabulx, simutque in- 
dicatum, Israi-litas in castris peccassc ; revcrtc- 
retur ergo quam citissimc, rcmque totam cogno- 
sceret: Et reversus est (Exodi cap xxxri af. 15j 
Moyses de monte, portans duas tabulas leslimonii 
in manu sua . . . Audiens aulem Josue tumul- 
tum populi vociferanlis, dixit ad Moysen : Ulula- 
lus pugnae auditur in castris. Qui respondit : Non 
est clamor adhorlanlium ad pugnam, neque voci- 
feratio compellentium ad fugam : sed voccm 
cantantium ego audio. Cumque appropinquasset 
ad castra , vidit vitulum etc. 

20 Quod Josue Moysen comitatus sit in par- 
tcm montis sublimiorem , quam Aaron , ejus 
filii, ct 70 seniores ex Israi : l, nemo in dubium 
vocat. Qund alicubi in declivi montis, puta pau- 
lo supra cjus mcdium, scx dicbus utcrque sub- 
stiterint, atque eadem nube invo/uti fuerint et 
ab aspectu populi abstracti, nullus non quoque c 
sacris Litteris cruit ; quamvis Exodi cap. xxiv 
f. 16 solus Moyses nube tectus fuissc crprimatur. 
Imo in nobUissimani illam Deoquc proximam nu- 
bis partem, e qua die septimo Doniinus legisla- 
torem ad colloquium evocavit, hujus Mmistrum 
admissum fuisse existiniant Abulcnsis, Serarius, 
Salianus ct aiii : nec alterius sententix> fuisse vi- 
deturS. Ambrosius lib. n de Officiis ministrorum 
cap. xx dicens : Ubique inter adiniranda opera 
et revercnda secreta sanclo Moysi individuus 
adhaarebat. Idcni sanctus Doctor Enarratione in 
Psahnum xlvii num. 21 Moyses ille (inquit) pe- 
rilus in omni sapientia ^gyptiorum, in monlem 
ascendit, atque in nubem intravit, ut aperta et 
occulta cognosceret , adhaercntc sibi socio Jesu, 

21 Magnus quidcm anctorum numerus ?iegat, 
legislatoris Ministrum nubem illam, in qua erat 
Dominus, ingrcssum fuisse ; sed corum rationcs 
non adeo efjicaces sunt, ut opinioncm affirman- 
tem minus verisim ilem cssc mihi pcrsuadcant. Eas 
cxpendamus. E.rodi cap. xxiv f. 16 dicitur : Septi- 
mo autem die vocavit eum t Moyscn Domifius) dc 
medio caliginis : ct f. 18 : Ingressusque Moy- 
ses medium nebulae , ascendit in montcm. Ec- 
cc, inquiunt, solus evocatur Moyses, solusnubem 
ingreditur mediam , solus in cditissimum con- 
scendit verticem, non Josue. At numquid et 
f. 12 soli Moi/si dictum legiPur, Ascende ad me 
in monlem , et eslo ibi ; et tamcn subjumgitur 
f. 13 uua cum illo ad adscendendum surrcxisse 
Josuc? ftumquid et versus 16 solum Moysen me- 
morat scx dirbus infra montis verticem nube 
obtectum fuisse, et tamen nemo hactenus docuissc 
lcgitur, Josue cadcm non fuisse involutum ? Ur- 
gent utterius : si receptus fuerit in vntimum nubis 



summa montis occupantis, ergo audire potuit 
Vominum Etcodi cap. xxxn f. 7. Moysi dicen- 
tem, populum pcccasse, vel saltem vocvm Moy- 
sis [f. 11) pro eo pcenas deprecantis ; quod re- 
pugnat versui 17, qui ejus idohlatriam a Josue 
ignoratam indicat. Sed ad hxc facilis quoque cst 
responsto. Nam hcutio Dei et Moym prcces 
potucrunt feri sinc sono vct voce exteriori. Pras- 
terca, ctiamsi ambo ciant in nubis medio, non 
tamen alter altcrius lateri ita semper adhserebat, 
ut numquam ab se mutuo divellerentur. ln ead» m 
ipsa nube concipi potest a Socio suo secessis.se May. 
scs, ut divinis vacaret; eodem plcme modo, 
Christus Patmn c&lestem oraturm a charissimis 
suis discipulis in horto secessit, in qum eosassum- 
pserat. Et sic optime cum opinione affirmante 
conciliari } >otcst illud Philonis citati num. II : 
Convictor contubernalisque propheUe fuit, nisi 
siquando illc secessum qu&sivit propler divina 
colloquia. Cum difflcultates t qua objiciuntur, 
tam facili ncgotio solvantur, a scntcntia S. Am- 
brosii. Sanoto nostro magis honorifica, hic mihi 
non recedendum esse judicavi, 

22 Volunt quidam, Josue non semper persti- 
tissc in monte, sed subinde descendisse, ut cibos 
capcret, aliisve naiurae necessitatibus satisfaceret. 
Yeruni his E.iodi verbis cap. xxiv f. 14, EXSPC- 
clale hic, donec reverlamur ad vos, qus ad He- 
biworum scniorcs locutus est , satis significavit 
Moyses, Ministrum suum secum in Smai man- 
surum . et cum eodem se ecc illo descensurum t 
uti ct factuin esse ex capite xxxu f. 17 manife- 
stum est. Sed si a domini svi latere se subduwit 
Ministcr ct in castra rediit (7iam quonam «ht> 
potius ivisset?) certe innotuisset aliquid ipsi de 
populi murmuratione contra ducemsuum longas 
nimis moras trahcntem, dc vituli fabricatione , 
fesLr celebritatis indictionc, aliisquc similibus, 
quae paucis diebus non videntur peracta fuisse. 
Horum vero nihil scivisse t fitcr eo perspicAmm , 
quod Moysi haud quidquam eorum indicaritj 
imo cum saltanUum, can&ntiumque clamores au~ 
dirct, sinistri nihil omnino suspicatus sit, sed bcl- 
Ucam potius vociferationem i'<li arbitratus fkierit, 
Dcnique, quos ibid f. 1 duxisse legimus, Moysi 
huic viro, qui nos cduxit de lerra dSgypti, igno- 
ramus quid accidorit, illi certe redeuntem Josue 
de eo interrogassentt ab ipso petiissent, montem 
itcrato conscenderet morm causam ewploraturus 
etc. Hsec abvnde probant, tamdiu onmino illum 
in Sinai fuisse commoratum, quamdiu ibidem 
mansit Moyscs. 

23 Lcijislniorcm qmulrttginta dieruni spatio cir 
bo omnipotuquc abstinuisse, antcquam legista- 
bulas "rciperct, c.r Drnt. cap.ixf.Qcertum est. 
Verum an quai/raginta tantum diebus rnm /)>- 
scipulo in monte perdurarit, acriter controver- 
titur. Sunt, qm putamt, illum prseHr sc.r dies, 
quibus v.rtra Uhld nchul.r mediuni m Suia) f)nl, 
alias qumtrayinta intryros dir.s in medio nrbul.r 
consfitissc. Muiti itl /iri/unt rontr/ulrntrs intrr iios 
quadraginta , scx illos dics comprehendi, Utra 
scntcntia sit probabUior, rxaminare propius ad 
eum Spectat, qui mayni pmphrt.r vitui/i iluturu.s 
est ad lv Scptcmbris. Huc solum pcrtinet, an /< - 
junantc 40 dicbus magistrOj tamdiu ctium jeju* 
narit Discipulus.. AliquA volunt, Irunr >n montv 
iiio comedisse mirnna dirinitus sibi datum. Ve- 
iinii iltis non nccessario assenticndum : si enim 
Moysisempei adhssit, cumque illo in montis fu- 
sHgium et sacratissimum illud nubis domiei/iu ,,i 
penctravit, cur etia/m cum illo quadraginta die- 

bus 



AUCTUltB 
J. L. 



G 

In motue man- 
sit, quavidiu lo- 
qislator : 



quidni 0M1 </<< * 
ouBi 00 ibidem 
fefuna/rtt ? 



12 



AUCR.ni 

J. L. 



bus jejunasse non putemus? Quod solum Moy- 
s n id fccisse memorentsaorm Pagtncc, non vm 
ipsum Josue, nihil obstat, ut coliigi potest ex 
am dictissupra num. 21. Quid SanctoS noster 
tot in montc dicbus egerit, conjectura assequx !»- 
cillimum est. Nulla amUgendi causa est, quiri 
pius Discipulus magistrum suum imitatus fuent, 
quin, inquam t ab omni terrcna cogitalione 
ct cura abstractus, precationi et rerum divi- 
narum meditalvoni-se totum dederit. Scicbat ni- 
mirum, uacm ad fincm in Sinai ductus cssct, et 
qua mentis pr&paratione, ut legis tabuia- accipe- 
rentur, Deique adventus et sermo excipcntur, 
opus esset. 

% IV. Tabernaculi curam ge- 
ril; interest familiaribus 
Dei cum Moyse colloquiis : 
aemulatio ejus INumer. 
cap. xi ex invidia non pro- 
cessit; ostenditur illam 



DE S. JOSIE 1SHAELITAIU M DUCE 

iiio reverteretur in castra 
ciuei 



1)011 



minis er ojus D 
recedebat de ta- 



Cumque 

Josue, Qlius Nun, 
bernaculo. Hinc recte drduci miln posse videtur 
Sanctum nostrum t familiaribus Dei cum Moyse 
colloqmis interfuisse, Nec nisi vnepte quis dice- 
,rt. quoticsoumque ille Deum oraturus vcl co,i- 
.sulturasad tabemaculum veniebat (veniebat au- 
tem szpissime) illinc quam mox abire debuisse 
Josue. In crtcste itiud nubis adyiumcumeo ad~ 
missiis fuU in monte Sinai, illique proximus 
adstitit in sacro colloquio ibidem habito, cur dica- 
mus, hic eum yrocul abcsse debuisse? Versus ul- 
timo citatus pulcre six explanari mihi vidctur : 
Mogsc absente a tabernaculo, ab eo non recedebat 
Josue; rccedcre tamen potcrat, Wo prscscntc ; 
quamquam eo tempore, quo Dcus in columna 
nubis cum magistro ioquebatur, ad cum adoran- 
dum manere solitus esset pius Discipulus. Imo 
textum sic exptanandum esse, nostrumque San- 
ctum Deo cum amico suo coltoquenti fuisse pro- 
ximum S. Ambrosius citatus num. 20 testimonio 
suo confinnat : Denique , inquit, cum in ejus 
tabernaculo divina refulgere prassentia videretur 
majestas Domini, solus erat in tabernaculo Je- g 
sus Navc. Moyses cum Deo loquebatur , Jesus 






alllindevel ICVlter tanlUm. pariternubesacrategebatur.... Omnis populus 

vol nnn milnn imo lindp intra castra era£ : Jesus exlra caslra in taDCr 



Cwtodia tabcy- 

naeukdectutrti 
tramlatt, 



vel non malam, imo laude 
dignam fuisse. 

primo anno tiberatio 



sa usque ad 
vrectionemnom. 



ubifamtliaribut 
ihu eum Moyu 

raKotiutt* inti r 

ut, 



naculo Lcstimonii. Cum columna nubis descen- 
deret , et loqueretur cum Moyse , quasi fidus 

Aadslabat minisler : nec e.\ibat de tabernaculo 
tia , qub hoc eodetn primo anno liberatio- Juvenis, cum soniores lonye positi divina Ire- 

pidarent miracula. Ubique igitur inter admiranda 
opera, et reverenda secreta, sancto Moysi indivi- 
duus adhaerebat. 

2b Apud historicos et intcrprctes cetebriorcs Sancto commit 
duo potissimum in tabernaculo Josue egisse tego. 
Primo curam gcrcbat, ut ejus nihil a quoquam 
vioiaretur, munda in eo et nitida cssent omnia, 
adeo ut quasi seditui offtcio functus fuerit. Non 
tamen in ipso tabemaculo pernoctabat ; hoc enim 
nec Moyses fecit, scd prope ittud in tentorio suo. 
Secundo, sanctis cogitationibus mentem excolebat, 
precibusque se populumque Deo commendabaL 
Ex assiduo cum Afoyse convictu et nuperrime in 
monte Sinai didicerat, noctes el dies in his adis- 
que pietatis exercitationibus versari. Sunt etiam 
qui putent, eos, qui ad tabcmacutum e castris 
veniebant Dominum consutturi, in absentia Moxj- 
sis nostro Josue apud Deum interprete atquvin- 
temuntio itsos fuisse. Tabernaculi custodicndi pro- 
vincia ci dcmandata fuit a Moyse, antcquam hic 
sub finem mensis quinti, Hebrwis Ab dicti, mon- 
tem Sinai cum novis tabuiis repeteret : tunc enim 
Isramtarum castra iilo privata fuerunt. Stctit 
autem cxtra castra sub Sancti nostri custodia us- 
que ad diem primum anni secundi commemoratio- 
nis in deserto, quando nobile ittud et splendidum 
tabemaculum crcctum fuit, de quo Exodi cap. xl. 
Hinc sequitur sanctum Josue ejus curam gessissc 
plusquam scptem mensibus. Jta plerique sen- 
tiumt contra a Lapidc aliosque, qui tabemaculi 
iramiahonem factam votunt post dcscensum le- 
gistatorts de monte cum novis tabulis. Vcrum 
eam ante contigissc, sententia vertsimilior et Nar- 
ratiom sacrx conformior mihi videtur Operm 
;''■"'■ """ «>■** scelere 4to W T £2" T^, ^ mUltU ^Prmare, cum ad 
qitam mmtstrum s mm fidelissinium rt T ' hebdomad%bus ^- 



Jia , (jiur hoc eodciu / 
nis cr servitute Mgyptiaca contigerunt, de San- 
cto nostro non liabemus , quam h,rc Exodi 
cap. xxxiu f. 7 c/ seqq. : Moyses quoque tollens 
tabernaculum, tetendit extra castra procul, voca- 
v i n 1 1 1 ( ■ aomen ejus Tabernaculum fctderis. Etomnis 
pn|)ulus, qui habnbat aliquain qua^stionom, c r rc- 
diebalur ad labeniaculurn fusderis extra caslra. 
Cumque egrederetur Moyses ad tabernacuium , 
surgebat universa plobs, ct slabat unusquis- 
que in ostio papilionis sui , aspiciebantque 
lergura Moysi , donec ingrederetur lentorium. 
In^rosso aulem illo tabernaculum fccderis , de- 
scendebat columna nubis, ot stabat ad ostium, 
loquebaturque cum Moyse, cernentibus universis, 
quod columna nubia slaret ad oslium tabcrna- 
culi. Stabantque [psi et a.Un-abant per Ibres la- 
bernaculorum suorum. Loquebalur autem Do- 
minus ad Moyseo racie ad raciem, sicul solet 
loqul bomo ad amicum suum,. Cumque ille re- 
verteretur in caslra, minister ejus Josuc, njius 
Nmii, puor, non recodobal de labernaculo Quod 
et quate fuerit tabernaculum iltud, de quo 
hic, quisve ejus usus, vide apud Salianum ad 

™™™2Mnum.metseqq. t necnmSwarium 
iib. i Josub oap, \i qusst. n. 

25 Qwmbis insacrotextuallatononnisiss- 
melSanett nomen oocurrat, tamennil in eo tra 
dtlur quodin ejus gloriam nm redundet ,, uei n- 

l d ™ d ™™°'V™tibuspatebit.Adpunienda m 
popuh idololatriam, tabernaoulumemediTlZ 
•y '"''■" o^tris e/ferri voluU Dominu/Z't 
ntenderet stintertam infami onmine conlani 

V'""" ll "'"'" eommittere minus deeoZ 
Deo gratum fbrs arbitrabatur Uoyses 



"n, ncc 
utpote 



ocentiam sibi charissimum Iikhp , 

^^turidsigni^tlZ] 



uscitiusan serius tabernaculi cura ci 
>»>i»»'ta luem. Lector cormkre potest audores 
passim obvios. 

& Cum Moyses de monte oum novis tabutis luadamMos^ 
rcdu-ct ud populum, tanto fulgore facies illius re- fac 

spiendebat, 



tueripotest, 



DIE PIUMA SEPTEMBIUS. 



13 



B 

jEmulntio,' ex 
qua petiit pro- 
■phetantes in ca* 
nttis cohiberU 



ex mvidia />'.'■' 
procttsit. 



splcndebat, ut Aaron et filii fsrael ad ejus con- 
spectum timerent et aufugerent, nec nisi velato 
vultu lcgislator eos propius accedere atque allo- 
qui posset. Vide Exodi cap. xxxiv a y 30. Solus 
Josue, teste Origcne Homitia i in librum Jesu iXavc 
num. 6. ocuto irrctorto magistri sui faciem 
poterat aspicere : Illud etiam, inqutt, inluentes 
magnii.udinem ejus pervidemus, quod, cum in 
transfiguratione vultus Moysei omnis Gliorum 
Israel hebetaret aspectus, nec aliquis posset in- 
tueri faciem vullus ejus, Jesus non solum faciem 
ejus contuetur, verum etiam in interioribus ta- 
bernaeuli mysteriorum conscius perseverat. Li- 
cet hrec prster Scripturam asscrat Origcnes, vix 
dubito tamcti quin vere, Nain si cum legislatore 
nuper adsccnderil ' in ipsum verticem montis Sutai , 
supcr qucm erat species gloriie Domini, quasi 
ignis ardens, Exodi cap. xxiv f. 17 ; si insuper 
in tabcmacuto magistro suo proxime aderat, cum 
Dominus huncallocuturus infutgidissima columna 
uubis descenderet, an cjus oculi caligarint ad 
aspectum faciei Moysis, minore lumine coru- 
scantis, quam illud fucrit, in quo Dominum 
apparentem toties vidit ? 

28 Annus ab e.ritu agebatur secundus, mcn- 
si&juc secundus, cum dle hujus vigesimo cx soli- 
tudtne Stnai progressi IsraUlitse venerunt in dcser- 
tum Pharan, castraque metati sunt in co toco, qui 
infami Sepulcrorum concupiscenlias nomine vo- 
catus fuit. Contigit hic quod Numer. cap. xi de 
Sancto nostro narratur. Jlistoria altius rcpetenda 
mihi visaest ad majorem dicendts luccm adferen- 
dam. Postquam Dco conquestus esset Moyscs, in 
se solum difficillimi imperii curam incumbere, 
seque oncri ferendo imparem csse, partem ejus in 
alios transferri petiit. Exaudit eum Dominus di- 
cens Numer. cap. xi f. 16 : Congrega mihi septua- 
ginla viros de senibus lsrael, quos lu nosti quod 
sencs populi sinl, ac magistri : el duces eos ad 
ostium tabernaculi fcederis, facicsque ibi slare te- 
cum, ut descendam et loquar tibi : cl aufcram 
de spirilu tuo, tradamquc eis, ut sustentent te- 
cum onus populi, et non tu solus gravcris. Jussa 
lcTtus exsequitur Moyscs, congregans { ibid. 
a i/. 14) sepluaginla viros de senibus Israel, 
quos slare fecit circa tabernaculum. Desccndit- 
que Dominus per nubem, ct loculus cst ad eum, 
auferens de spiritu, qui erat iu Moyse, et dans 
septuaginta viris. Cumquc requievisset in eis spi- 
rilus, prophelaverunt, ncc ultra cessaverunL. He- 
manserant autem in castris duo viri, quorum 
uuus vocabatur Eldad, et alter Medad, super 
quos requicvit Spiritus : nam et ipsi descripti fue- 
rant, et non exierant ad tabernaculum. Cumque 
prophetarenl in castris, cucurrit puer, et nun- 
tiavil Moysi, dicens : Etdad et Medad prophe- 
tant in castris. Statim Josue, iilius Nun, minister 
Moysi, et electus e pluribus, ait : Dominc mi 
Moyses, prohibn eos. At ille. Quid , inquit, 
aemularis pro me ? Quis tribuat ut omnis populus 
prophetet, ct det eis Dominus Spiritum suum ? 
Egregivm hic Sanctus noster amoris crga domi- 
num suum specimen dedit. Ego proccsstt obsequii 
et amoris studtum erya Moyscn, ut nihil, quod 
glorix aut dignitati ejus obcsse videretur, ferre 
potuerit. 

•29 Durtus loquimihi videntur intcrpretes non 
■pauci, qui ccmulationetn Josue cx vnvidia ati- 
qua profectam fuisse diotmt : nonetenim optabat, 
ut donwm prophetise duobus smtonbus cotlatum 
non fuisset, ncquc dotcbat, se ab iis hac cx parle 
superart, nec ctiam apprehendebat illorwm va- 



ticinia ut mata Moysi, seu ut diminuentia glo- 
riam cjus. Si hxc xmulationis causa fuisset, pro- 
fecto scgrius tulisset, reliquos 68, vet ut atii, 70 
seniores, qui ad tabernaoulum convenerant, jro- 
phetico spiritu afflatos fuissc : nam invidus ani- 
mus eo magis pungUur ei toistatur, quo plures 
seinaliquare superiorcs habct : dcin apprehen- 
disset legislatoris ghrium mayis obscurandam tot 
prophctarum vadciniis, quam itiorum duorum. 
Nec in Scnpturis vcrbum ullum cst, cx quo 
invidix crimen iegitimc deducas. jEmulatio seu 
zclus ille, ex quo f.2Spettit, Domine mi Moy- 
ses, prohibe eos, qui in castris prophetant ex 
atia animi afjectionc, quam mvidia profwisci po- 
tuit : adcoquc lcgistatons responsioiie f. 29, Quid 
iemularis pro me ? quis tribuat etc, ob invidia 
culpam rcprehensus fuissc dicendus non est. Imo 
ejus aemulationem cx invido unimo ortum suum 
non /tabuisse, ipsxcircumstanti.c pcrsuadent. Nam 
cum magistrum suum vero amorc proscqitcrctur, 
sciretgue illum ferventibus adeo precibus a Dommo 
petiisse, molestissimo gubcmandi onere allevari 
Numer. cap. xi f. 14 et 15 ; quomodo xgre 
ferre potuit, itlum voti compotem a Deo faotum, 
ejusque Spiritum propheticum m Kldad el Me- 
dad ct reiiquos seniores transfttsum, ut ab itS in 
popuii rebellis ijubernatione adjuvaretur. E.r in- 
vidia iijitur non proccssit, quod duobus illis si- 
tentium imponendum c.ristimarct. Apertc nobis 
favet Theodoretus qusest. xzi in librwm Numero 
rum. Plura in rcm nostram lcgi possunt apud 
Nicoiaum Serarium libro i Josux capitc vn, 
qusestione vi. 

30 Vcrum quid crgo icgre tulit Josue ? Cur 
petiit ut Moyses prophetantcs cohiberct ? Hespon- 
dco, quia Sancttts- putabat cos dono prophetiB ca- 
rere et ficte prophctarr, j.ofwto imponentes. llxc 
responsio invidix culpam a Sancto remoret, et 
priore sentcntia mihi videtur probabilior : quod 
quia prinia, frontc non satis apparct, cam fu- 
sius cxplanatam acci/w. Eldad et Medad e.um 
reliquis electis scnioribus a Moysc conscripti erant 
et ad tabcmaculi ostium accersiti, ut ibidem eis 
Spiritus prophcticus communicaretur : illi aittcm 
cluo nusqxtam comparuerunt. Josue vero audito, 
quod in castris mansissent ibique prophelarent, 
suspieabatur eus icgistatori obcdirc vcl noluissc vel 
ncylexisse, hac contumacia vel neyliycttiia pro- 
phctUv dono indignos se reddidisse, adcoque iltos 
non vcre prophctare, scd ficte, acsi revcra 
Spirttu divino afflaU essent, Hinc petebat, eis 
silcntniin unpuneretur, ut mayistri sui a/uctoritas 
sarta tecta maneret, quam contcmni et minui 
existimabat illorum contumacia et fictione. 

31 At dum ithint ab invidia excusamus, an 
non temeraria suspicionis reum facimus ' A/fir- 
mat Serarius lib. i Josuw cap. vu, qxuvsl. vi, ct 
aiii. Ncyat Bonfrerius in f. 29 capitis citati 
num. 28. Ego vero distinguendum puto. Praece- 
ptum divinum f. 16 M<>>/st datum, Congrega 
milii septuaginta viros de senibus Israei, quos 
tu nosti quod senes populi sint, ac magistri : et 
duces eosad labernaculum foederis, faciesque Ibl 
stare tccum, ut descendam, et auferara de spl- 
ritu luo tradamque eis ; hoc t inquam, prxceptum 
vel Josue ita intcllexit, utspiritum propheticum 
nulti communicare decrevtssrt Deus, nisi prope 
tabernaculum et Hoyse prwsente ; vel illud ita 
non intcttexit. Si primum ; dico curn BonfreHo 
eum nihit temere suspicatum fuisse : n<"<> SUppo- 
sito itlo errore intellectus, quid aliud cogitarepo- 
terat, quam quod Etdad ei Medad fingerent se 

Spift" 



AUCTOnK 

J. L. 



Prababilwr pro- 
punittiT senten- 
tvr, 



(n qua intelligi 

potent, Sanctt 
amulatiotwn 

nullii ox parte 
malam. 



fcUCTOBB 

J. L. 



Spiritudmnoagi, quod ^lo unponcrcntetc 
Cm Ula autem fittione doni prophetici, quo se 
przditos in castris coram omni muUzPudtnejacfr 
taoant non potest componi submtssio amm ct 



DE S. JOSUE ISIUELITARUM DUCE 



Medad possent pop 
tatem ei imperium 



ulo videri lcgisiatoris auctori- 
contemncrr. qma ad taber* 



naculi osHum se non 



sHtermt. sustulit ejus vn 



rum turhnrum OGCOSionem , Nunc tandcm ad 
altenm distmctionis mcmbrum transeamus. 
34 Si Sanctus prseceptum divinum eum sen- 



tmO optnnant ct 

Invde dtgnam 

futxf • 



Hoym jf. !!) 
tantum eorrigit 
fudictum srro m 

ncum, quoil (<■• 
mtrarlum no<> 

fwt : 



diuimmprovidenUtmfiduoiaiundefluerepotuU 
i,,r cogUatio, exeroitium doni prophetma Deo 

SSSttSSSSTSff 5»^-"» ;: """ ;:: '" ;: ' : " r;;L - 

cm saabesseatabernaeulo, ct legislatons m<m- 
Oalum contcmpsissc vel negteaisse. Ex quibus 
omnibus quoniam merito tmeri poterat, ne aucto- 
riiatis Moysis immmutio aliaque gravia mala 
orirentur,non modonullaes partemalo sedet 
laudabiti zelo a magisVro petiit, ut illos colu- 

1/t'ii' t 

MQuod vt clarius innotcscat, considerands 
sunt temporis circumstantur, in quibus id fectt 
lo>uc Dwm Eldad et Medad in castris vahn- 
nahantur, fcrvchot in ei&dem murmuratio popuh, 
ccpas et oiiasMgypti desiderantis, adeo ut du- 
cemsuum, quod postulatas carnes darenon pos- 
set, diutius sequi notle videretur, reditumque 
%n Mgqptum cogitare. Timebat Josue, ne turbx 
crcsccrent, seditiosum vutgus viagis excitaretur 
cxcmplo duorum seniorum magnx auctoritatis, 
gui in castris remanserant, contempto vel ne- 
glccto, ut putabat, legislatoris impcrio. Hunc 
metutn augere potcrat, quod nesciret, quid illi 
duo, quos fxctc prophctare existimabat, in castrjs 
ad populum tumultuantem effutirent. Timor ita- 
que, neincastris obmwrmurmtiwm tumuitus au- 
g&rctur, magistri vcro sui auctoritas minucrctur, 
Sancti zelum accendit, quo impulsus a Moyse 
pettit, ut iltos a ficta vaticinatione cohiberet. 
Quoniam auiem hujus petitionis finis optimus 
erat, ut scilicet consuleretur auctoritati Moysis 
etc. , et ipsa pctitio fuit optima et taude digna, 
qukjue ipsum ad hanc impulit zclus, ex timore 
dictorum malorum natus. Hic certe inanis non 
fuit : crperientia fere quotidiana didiceraf, quam 
prona in murmurationcs ct scditiones cssent lie- 
bncorum ingenia. 

33 At, inquics, Moysis res/tonsio, Quid 
ffiruularis pro mc ? Quis tribuat ut omnis populus 
prophetct, et <lct eis Dominus Spiritum suum 
f, ','!), videtur aliquam rcprchensionem continere. 
Fa tcor , Moyses suum h ic corrigit Discipu- 
him ; nt coiTtriio non est rcprclicnsio, saltem ea, 
ijur f.st de solo errore inteliectus : hunc in Sancto 
corrigit icgislator, non vcro aiiquam in ejus vo- 
luntate malitiam. Verba enim fcgislatorissicrecte 
emponi possunt : Quid a^mularis pro me ? Quid 
■mcTtjion.Tft auctnritatis conscrvandic causa tanto 
zelo accenderis ? Putas Deum e senioribus nc- 
mincm prophetam facere volume, nisi se mihi 

pr.Tsrulcm sistcrvl propc tabcraucuium, atqucadeo 
Eidad ci Mcdad non nrc prophetare. Erras : 
islis Dominus oonditionibus doni jwophetici colla- 
tionem non votuit adstringere ; Quis tribuatut 
omnis populus ita prophetet, ct det eis Dominus 
Spiritum suum, sicut duobus illis senioribus. Ne- 
que dicasjudicium cjas crroucum fuisse temcra- 
"um : nam cum icgislalor j/. 24, fido Ministro 

$v>oafotante,septuagintasmioribusretuteritmoM- 
datum dtvmum, jr. 10 datum ; Duces cos ad 
laucrnaculum fojilcris, 1'aciesque im stare te- 
cum, ut descendam etc. , an non merito Josue 
cnslnnarc potuit, stationcm coram Moyse et 
apud titbernaculum cssc conditiones, sinc quihus 
Deus non communicaturuv e.sset Sptritum projihe- 
ticum? Porro Sanctus errorcm suum a Moyse 

dedoctus, mox acquievit. Mctum autem ithnn 
qm forte suboriri potuisset ex eo, quod Eldad et 



S«»pi 



,t habere putarit, ut statioprope tabernaoulum ^nUna^um 
et prxscnHa Moysis essent tantum conditiones ™ * 
qvAbus positis scniorcs Sptntu prophetiz donandi M ». 

essent : non vcro conditiones, sinc quibus eum- 
dem acciperenon posscnt ; videtur dicendum cum 
Serario laudato, Sanctum minuspnidcntem fuissc 
in suspicando vei judicando, Eldad ct Medtzd 
ficte prophetare, vel aliquo criminc sc Spiritu 
prophetico indignos reddidissc : nam si jmtarit 
Josue, donum prophetue posse accipere cliam 
seniores illos, qui justa de causa a tabernaculo 
abcsscnt; simul atquc intettexit nbseniiam et vaH- 
cinia Eldad et Mcdad, an non potius judicare 
dehebat viros illos, quos norat ab ipso Moyse ob „ 
probitatem dignos habitos fuisse, qui cjus in j>o- 
puli regimine socii esscnt ac adjutores, non sinc 
ratione aiiqua Deo jn-obata in castris rcmansisse? 
Numquid ita secum cogitarc, Duo remanent 
Eldad et Medad non imperii negligcntes, sed 
humililate submissi, dum se honorc arbitrantur 
indignos ; unde ct in castris prophetant? Vcrba 
sunt S. Hieronymi in epistola ad Fabiolam dc 42 
Mansionibus Israelitarum in deserto, Mansionc 
13. Verumtamen sinistnr hujus suspicionis cul- 
pam, ut consideranti patct, pturimum minuit 
ingcns Sancti amor erga Moyscn et zclus cjus 
dtgnitatis et glorise defendcndx, cx quo ortus 
subitus ilie animi motus, quo incitatus, shnul 
atque ex puero pcrcepit, Eldad ct Medad prophe- 
tant in castris, statim Josue . . . ait : Domine 
mi Moyses, prohibe eos. At illc, Quid, in- 
quit, aemularis pro me ? ctc. Quo audito, mox 
conticuit. 

35 Prrcter earn, quam ingressi sumus, va- qucs cum pro 
rias alias monstrat vias Serarius laudatus. Unam baTi n " n P 6nU 
alteramve, quse mihi sub initium planior vide- 
batur, jam iniveram ; vcrum cum occurrenti' 
bus dein gravibus difficultatibus memet magno 
labore cxpedire non possem, regressus sum, eam- 
que etegi, quam num. 30 proposui. Monstravit 
et hanc nobis Serarius necnon Bonfrerius : at 
cum hi in vige medio varias abeant in partes, et 
lectorem in biviorelinquant dubium, quem ducem. 
securius scquatur, visum mihi fuit eum monere t 
alterutrius vestigiis sat tuto insisti non posse, nisi 
facta aliqua hypothesi vel adhibita distinctione . 
Quoniam uterque hancj-cticet, nos eam dedimus, 
obscurasque, quas illisemitas ingrediuntur, quan- 
tumpotuimus, iltustravimus. Ex hypothesi, dequa 
numcro prxcedente, mihi videtur sequi id, quod 
Serarius asserit, nempe Sanctum nimis suspicio- 
sum fuisse : cx itla vero, de qua num. 31, 
recte concludi jiotest, quod Bonfrerius affirmat, 
niniirum Sancti xmulationem omniplanc culpa 
vacasse : addo ego, ojHimam et laude dignam 
juisse, ut ostensumest num. 32 et seq. Non diu 
dehbcrandum hic est, qux via tenenda sit : quse 
sanciis Viris maxime favet, tutissima est. Qui 
db ea recedentes, itlos accusant, gravantwr onere 
culpam probandi, qux nonprxsumitur. 



Sanaum excu- 

damus. 



2V. 



DIE PRIMA SEPTEMBR1S. 



[5 









% V. Mittitur ad explorandam 
Gliananseam : ejus nomen 
mutatur : non modo poslri- 
die, sed et ipso reditus die 
murmurantibus fortiter 
obstitisse probatur : lapi- 
datfonis periculoeripitur : 
ejus constantiam remune- 
rat Deus. 

iittatur ad ex- Ejodem anno Josuo ad explorandam Chana- 

plorandam ter- ngBam Cl/In (lll( lccim aliis viris miSSUS fuit, 
vam llmnaan; . . ,. . . ' ' 

non quidem m Moysis mmxster, sedut inter tri- 
bules suos prvnceps, nec tam legislatoris quam 
populi suffragio ad id munus delectus. Totius rei 
gest/e descriptionem dat liber Numerorum capite 
R xiii ct xiv . Ut distinctius procedamus, quse ad 
Sanctum pcriinent in tres partes dividemus : et 
primo quse antc itcr, sccundo quse in itinerc et 
ipso reditus die, tertio quse postridie reditus fa- 
cta sunt, proponemus. De iis, quse iter prseccsse- 
runt, hsec habeto. Cum tentoria jixissent Israeii- 
tse in Cadesbarnc, qui deserti Pharan locus cst, 
annique tempus advenisset , quando jam praeco» 
quie uvae vesci possunt, Numer. cap. xiii ^. 21 • 
dixit Moysi populus, Dcuter. cap. i f. 22 : Mil- 
tamus veros qui considerent terram , et rcnun- 
tient , per quod iter debeamus ascendcre et ad 
quas pergere civilates. Hctulit hoc populi postu- 
latum ad Dominum Moyscs, cui ita ab illo re- 
sponsum est, Numer. cap. xiii #. 3 : Mittc viros, 
qui considcrcnt terram Ghanaan , quam daturus 
sum filiis Israel, singulos de singulis tribubus, ex 
principibus. Fccit Moyses quod Dominus impe- 
raverat, dc deserto Piiaran miltens principes vi- 
ros duodecim. Cujusque nomen et tribus assigna- 
tur ibidem a f. 5 : et ?. 9 de tribu Ephralm 
Osee, fdium Nun, missum fuisse legimus. Explo- 
ratorum enumcraUonc facta sic pcrgit Scriptura 
jr. 17 : flasc sunt nomina virorum, quos misit 
G Moyscs ad considerandam terram : vocavitque 
Osee, tilium Nun , Josue. Dein subditur f. 18 
et seqq. Moysis oratio ad speculatores , qua pro- 
ponit, quse potissimum exploranda ipse judioaret. 
quo umpore ex 37 Data Scripturse verba nos docent imprimis, 
practpau emt electos cxploratorcs omnes, adeoque et nostrum 
SS^ Josue in tribusua principcm fuisse. Verum quis 
pnnceps? Si duodecim tribuum supremi prscfccti 
matendi essent, nullo opus fuisset delcctu ; hi 
enim satis notierant : ergo, cum delectus fackts 
sit, Sanctus liphraimitarum omnium summus 
princeps non erat. Vivcbat proculdubio etiamnum 
ejus avus Elisama, qui hoc eodem anno sccundo 
ab exitu, xx dic mensis sccundi, paulo antc spc- 
culatorwmmissionem, adhuc toti tribul Ephra&m 
prscerat, ut constat ex Numerorum cap. x ?. 22. 
Quamquam inccrtum sit , an cetcri explora- 
tores atiquem in sua tribu magistratum gesscrint, 
namjuxto tnterpretes hic principes forte appellati 
sunt, quta supremorum erant filii aut nepotes, 
velquiaintcr inbuh-s suos mognsc crant auctori- 
tatis; tamen desanctonoUro Principe con/idcn- 
tiusasseri potest, eum prsetcrea Ephraxmitarum 
chiliadi prsefuisse vel alium ex prsecipuis in tnbu 
sua eo tempore magtstratum gessisse, utpotequibet- 



loAmalecitico ex omnibu.s tribubvs collecto cxer- kactou 
cttin jo.n prxfcctus fuerat. Ceterum Masius in j t 
Prsfatione, Commmtariis in Josuam prmfira, 

putatdivinam providmtiam ita Moysis ei popu/i 
animos comparavmc, ut JoSUe tntcr altOS elt- 

geret et mitteret ad hostilis terrm situm, soli na- 
turam, incolarum atque wtnum uires ac pro- 
pugnacula expbjanda; nempe ut p&r regionem 
ante perspectam, exercitwn ipse dein cautis du- 
cere, et terrs ubertate bonorumgue tmnmm co- 
pia subinde verbis propoHta, suos animare miti- 
tes sciret : atque adversus consideratos semot 
hostes audacia majorc procedere. Nihil enim est 
quod aeque vel prasstantissimorwm vmperatorum 
expeditiones impcdiut, atque locorum ct hostium 
ignoratio. 

38 Dc immutatione nominis Osee in Josue s* fo««n:m <u. 
nemo dubitat, quin a legislatore mm sine tnstin- vino Jfoy«« ««' 
ctu ccetcsti facta fuerit, ut nimirum SancPus non """J* 1 ""* 
solum felioissima populielecti in terram promis- Jetnmpo " ,t 
sam deductione, aliisquc factis Jesum Christwm 
adumbrarct, sed ipso etiam nomine clarc refer- 
ret. E multis Patribus suo id testimonio confir~ 
mantibus, quos citat A Lapidc hic, wium dabo R 
Eusebium Caesariensem, latine a Joanne Da~ 
dta-o cditum. Hicita loquitur libro i Historix eo- 
clcsiasticse cap. m ■ [psum numon Jcsu , atquo 
adeo Ghristi , etiam apud illos vclcres prophetas , 
quos Deus charos habcbat , magno in honure 
et reverenlia 1'uisse , jam explanamli sc ollurt 
occasio. Dcin Aaronem pontificem a Moyse Chri- 
stumvocitumesse scribit, quia typus erat saccr. 
dotii Chnsti. Tum ad nomcn Jesu dilabitur 
illudque\o$o& impositum fuisse, quia typus futu- 
rus erat principatus Christi, his verbis dooet : 
Idem Moyses praeterca nomcn Jesu divino Spiri- 
tus aillatu pro certo praBvidens , privilcgio quo- 
dam et siugulari plane prae celeris prsestaniia di- 
gnum existimavit. Ac cum byec sacrosancta Jesu 
appellalio numquaiu intor liuiiiines antu tempora 
Muysis divulgala iuissct , Muy>es earn dadit 
illi soli ac primo , quem specie et symbolo Cliri- 
stum Jesum prasfiguraturum, et post suum e vita 
discessum in omnium [srafilitarum pegnum suc- 
cessurum praasciverat. Nam cum successor ejus 
hoc nomiue Jesu esse antca minime appeltatus, 
sed alio, quod parenles ei imposuerant, Ause 
videlicet vocaretur , Moyses illum Jesum nun- V 
cupavit : atquc islu adeo nomine , tainque exi- 
mio et praeclaro honore (qui omni regio facilo 
antecellit diademati ) pro[)terea donavit , qtiud 
idem Jesus fdius Nave , efligiem Servaloris no- 
stri , qui solus post Moysen , postquo Qguratl 
adumbratique cultus ab eo traditi expletiuncni , 
in verae ct sincerae religionisacpietarisimperium 
succederet , ri!e expressit. Atque Moyses hoc 
mudo his duobus hominibus alteri Bummi sacer- 
duiis oflicio jam perftingentl , alteri post ipsnm 
gcntis Israeliticaa gubernacula suscepturo ( qul 
pras reliqua universa lioniinum illius selatis mul- 
titudinc virtutis et gloriae claritatc nitnerunt ) 
hanc Servatoris nostri Jesu Chrisii appellalio- 
nem, quo summus illis honos haheretur, impo- 
suit. Eadem fere habet lib. iv de DemonstraHone 
cvangelica cap. xxvn, ubi vitiose Nauses pro Auses 
legitur. Mercntur hic quoque expendi verba sancti 
Augustini tib. xvi conWa Foustum cap. XIX. 

39 Non convenit inter PaVres de tempore , non aito proba- 
quo Sancti nomen Oscfr in Josue a legislatoir tm- OtUui tcmpore t 
mutalu/m fuit. In tres diversas abeunt senten- 
tias. Prima est Lactantii lib. iv, cap. xvn, qu' 
putat id eum nominis sortitum, cum adccrsus 

Amalecitas 



J. L. 



I! 



quam cum jnm 
iter in Chana- 
mliilem imta» 
rct. 



Rcdit cumtocm, 
qui omrtcs, vx- 
ccptoCaleb, ter- 
rw cxptoratm 
dittnxerunt : 



16 

Amatccitas bellum gesturus milteretur. Secunda 
est Augustini citati ct Justini martyris conPra 
Tryphonem, docenHum factam csse hanc muta- 
(l ' lirin nominis, cum exploratorum tn Chananiti- 
dem legatio institueretur. TertiaestOrigcms hom. i 
in lib. Jesu Nave, quipost rcditum de terra explo- 
rata eum ita vocatum fubse cxistimat, cum mce- 
rentcs et tunwltuantes, cxhortando et monendo 
erigeret atque compesceret. Ab omnibus On- 
aenesdeseritur. Lactantio adhasrent inter alios Don- 
freriushic et Scrarius cil. cap. uqu&st. vi. Fallitur 
uterque, dum opinionem Lactantii approbatam 
putat ab Otigene hom. xi in Ewodum, ab Au- 
gustino sermone xciii de Tcmpore, et Thcodorcto 
quxst. xxxiv in i:.ro,lum.Sanctihi Patres tociscilatis 
nil aliud dicunt, quam quod in bello contra Ama- 
lecdas nornen Josuc in Scriptura primum usur- 
patum fuerit. Sed ex eo nulh modo scqmtur , 
tjuod tunc reipsa nominis mutatio facta fuerit : 
narn per prolepsin ( verba sunt ipsius Augustini 
qusest, cin super Exodum) hoc cst , per prae- 
occupationem, anticipat Scriptura , quod postea 
faclum est. Omnia quippe ista posteaquam facta 
sunt, scripta sunt, ac pcr hoc quando factum cst 
quomodo commemqratur , nondum vocabatur 
Jesus ; sed quando scriplum est jam hoc voca- 
batur. 

40 Sacro textui conformior mihi videtur sen- 
tenlia secunda, qux eam nominis mutationcm 
faciam csse dicit, quando historia illa contigit, 
cujus narrationi inseritur ; id cst, eo tempore, 
quo actum esl de speculatoribus in Chanaan mit- 
tendis. Temporum <->mfusio in Scripturw sacrse 
narrationibus admittenda non est, nisi sotida ali- 
quaratio ha/ncprobat. Prsetcrea ipse textus Nvmer. 
cap. xui it. 9 diccns f de tribu Ephraim, Osce, 
Bliuro Nun, cxptoratorum in numcro fuisse, et 
dein $. 17 subdcns, Vocavitque ( Moyses ) Osee, 
filiuui Nun, Josue, non obscure innuit, San- 
cto non alio tcmporc inditum fuisse nomen Josue, 
ijuum cum Chananseam exploraturus miiteretur. 
Quod Sanctusnoster antcquam de tcrrw promissse 
r.i /iloratione agi cirptum, sernper Josue , nusquam 
Osee in sacris Libris vocetw , nihil cvincit, ut 
patcl cx verbis sancti Augustini numero prxce- 
drntc atlalis. 

41 Qu8? t'i Chananitidis exptoratione, ipsoque 
reditus d/ie <> speculatoribus in castris peracta fue- 
nuil, ita dcscribit libcr Numcr. cap. xm a #. 22 : 
Cumque ascendissent , exploraverunt terram a 
ilcsrrto Sin usque Rohob inlranlibus Emath. . . . 
pergentesque usque ad lorrentem botri abscide- 
iuiil palmitem cum uva sua , quem portaverunt 
in vecte duo viri. De malis quoque granatis et 
de Qcis loci iilius tulerunt. Hos autem, qui bo- 
truin tulerunt /uwseJosue et Caleb significat Cfvry- 
sostomus hom. xxw in Epist. ad Kjthcsios, cum 
ait vere ccelestem (rurtuin allatum a Chrkto, non 
a Calcb ct Josuc, qui terrenum olim tulercmt : 
Rcversique ( ibid. a $. 26 ) exploratores terraa 
post quadraginta dies omni rcgione circuita, ve- 
uerunt ad Moysen et Aarou et ad omnem coetum 
iiliorum Israel, lcrramquc inspectam ab ubertatc 
et rerum omniuin abunda/ntia laudarunt qui- 
dem, et prsesenli allatorum fructuum tcstimonio 
commcndaruni ', scd eamdem atiunde vitupera- 
ritnt maximc, ita ut omncm ilhtc tcndendi ani- 
mum miverso populo ademerint , grommque 
seditionem concitarint : Cultores, aicbant, foitis- 
simoshabet, et urbes gramlcs alque muratas. Stir- 
pein Enac viiiimus ibi. Anialtx habilat in meridie, 
llethujus et Jebusajus et Amorrliieus in mou- 



DE S. JOSUE ISRAELITAUrM DUCE 

tania : Chananieus vero moratur juxta mare et D 
circa tluenta Jordanis. Quibus verbis de terra \U 

laoccupanda planc despcrandum cssc, nxmmm 
credulo populo pcrsuadebant : Intcr haec Calch 
i,!,,,! a ir. 31 ) compescens murmur populi , 
qui oriebatur contra Moysen . ait : Ascendamus 
et possideamus lerram , quoniam potenmus ob- 
tinere eam. Alii vero , qui fuerant cum co , di- 
cebant : Nequaquam ad hunc populum valeinus 
ascendere, quia fortior nobis est. Detraxerunt- 
que terra? , quam inspexerant , apud (ilios Israol 
dicenles : Terra , quam luslravimus , devorat ha- 
bitatores suos : populus, quem aspcximus , pro- 
cera staturas est. Ibi vidirnus monstra quaedam 
Gliorum Enac de genere giganteo : quibus com- 
parati, quasi locustce videbamur. 

42 Mendacibus hisce ac seditiosis explorato- 
rumorationibus Sancium obstitissr afjinnant P/iifo 
lib. l de VUa Moysis , Scraiius lib. l Josu.r 
cap. vm quwst. vi, Torniellus ad annum mundi 
2545 num. 63 , Bonfrerius et Tirinus hic ctc. 
Negant Abulensis, A Laride oliiquc. Negandi 
causa, quam adfcrunt , cst quod Numeroruin 
cap. xm f. 31 Caleb legatur compcscuisse tumul- 
tum populi, el cap. xiv $. 24 ob id laudctur, 
utrobique nulla facta nxentionc dc Josue. Sed si 
hisce fluctibus se non opposuit, quid igitur fecit? 
An et ipse fluctuatus? Imo vero etiam aliquid 
amplius dicendum vidcbitur , eum fluctus iltos 
tempestatesquc concitasse. Nam si unus Calcb 
omnibus se opposuit, murmurque sedarc conatus 
esl, Josue igilur unus ex aliis illis fuit, de qui- 
bus ibidem cap. xm jr, 32 : Alii vcro , qui fue- 
rant cum eo ( Calebo ) dicebant : Nequaquam 
ad hunc populum valemus ascendere etc. Nam 
si hwc argumentatio sit legitima : Caleb ibid. ir. 31 
legitur compescuisse populi murmur ; crgo 
non compescuit Josue : profecto non minus valet 
hsec : Alii qui fuerant cum Calcbo f. 32 lcgitn- 
tur populum ad seditionem concitasse ; ergo et 
Josue concilavit. Si dicas, eum inter illos alios 
non comprehendi, quia jr. 32 non diritur omnes 
alii, dicam ego pariter, $. 31 Sanctum, noslrum 
non excludi, quia ibi non dicitur solus Caleb. 

43 Ex iis, qui disscntiunt a- nobis, nuilos of- 
fendi, qui admittant hanc sequclam, quod sci- 
licct Josue populum contra Moysen instigarit : 
horruerunt procul dubio Sanctum tam cnormis 
criminis ovperte reum facere. AUud igitur inve- 
nerunt, nempe ewm primo ilh seditionis die nec 
murmurasse nec murmurantibus obstUisse , sed 



ad cnrum men. 
dacia, pnpulum 
ad scditmem 
concitantia, 



Hon tacvit, iit 
cwm fuisset ca 
approbare •■ to- 
cis sacris, 

K 



medium fuissc, ut ait Abulensis } vcl, ut Cor- 
nelius A Lapide cum aliis, ad mendaces explo- 
ratorum querulasque obmurmurantis populi 
voces tacuisse, soto Catebo omnibus se fortiter op- 
ponente. Verum si circumstantise, quse hic concur- 
runi, attendantur, non apparet, quo pacto me- 
dius ille statusvcl silentium Josue a gravissima 
cufpa excusari possit. In principem divinitus sibi 
datum populus insurgebat, defcctionem ab eo co- 
gitabat, aliaque nefaria contra illum consUia 
agitabat, falsis speculatorum narrationibus exci- 
tatus : ncc ipsi Deo parcebat, eum in promissis 
fallacem incusabat, cum terram quam tantopere 
commendarat et se daturum spoponderat, devo- 
raresuos habitatores,nec occupari posse mentiren- 
tur cxptoratores , ct conqucrerctur popu/us 
n nn ntm crcdutus nec satis fidens providentisc divi- 
nm, Mcdium tunc esse, vel tacsre, erat approbare 
specuiatorum mendacia, consentire populi mur- 
murationibus, et Moysis Deiquc causam prodere, 
qux , ut considei-anti patet , lingux offwium 

exigebat 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



17 






A exigebat ab eo prmcipue, qui tanta apud popu- 

lum auctoritate poilebat. Quis vero in Scripturis 

tocus. quifundamentum prxbeat talem sententiam 

adstruendi, e.r qua sequatur piissimum fortissi- 

mumque Hcroim nostrum ignavo et importuno 

sitentio gravem culpam contraxisse? Aliud nihil 

altegant, qua/m quod tegimus cap. xin f. 31 ; 

Inier haec Galeb compescena murmur populi, 

qui oriebatur contr.i Moysen etc. , et cap. xiv 

f. 24, Servum meum Caleb. qui plenus alio 

Spiritu secutus est me, inducam in terram hanc, 

quam circuivii : et semen ejus possidebit eam. 

His locis, quia solum Calebum nominant, inni- 

tuntur advcrsx opinionis patroni. Quse m ipsos 

fieri possit retorsio, dictum est numero prsecedente. 

Sequentc probabitur, quod ex reticcntia no- 

minis Josue non recte infcratur vel colligatur, 

eum in his populi tumultuanUs motibus quietum 

ac otiosum fuisse. 

equtbustdma- 44 Scriptura in suis narrationibus non omnes 

le deduett pan semper uno loco personas reccnset, a quibus res 

odversa, oppo f acta f mriL Modo hic silet, quas alibi posteasup- 

plet : modo hic exprimit, qitas dein eamdem 

j. historiam repetens vel attingcns prxtermiltit. 

Pauca a.ccipc e multis excmpla. Exodi cap. xxiv 

f. 15 solus Moyses memoratur montem Sinai as- 

ccndissc : atjr. 13 Discipulus magistrumcomitatus 

legitur, ct cap. xxxn ir . 17 cum eodem de monte 

descendisse. Deuteronomii cap. xxxi f. 22 diciPur 

Moyses scripsisse, jr. 30 cecinisse Canticum, ta- 

cito nomine Josuc . vcrum ct hunc quoque idem 

fecisse mantfeste patet ex f. 19, et cap. xxxu 

ir. 44. Vide infra num. 75. Capite xvni libri Josue 

it. 10 Sanctus narratur in Silunte divisisse ter- 

ram septem trihubus, quse portiones suas non- 

dkum acceperant : capite xix^. 51 idem repetitur, 

sed additur nomen .Elcazari saccrdotis, antea 

prseteritum ; ex quo intelligitur ct hunc et 

illum, uti Galqul.r.r, ita et Silunlime d stributioni 

prsefuisse secundum prsccepVu/m Domini Numer. 

cap. xxxiv ir. 17. Eodcm plane modo Scri/>tura 

locis objcctis solius laudat Caiebi zclum in compe- 

sccnda populi murmuratione : at Sanctum quo- 

que nostrum in scdando tumultu partes suas 

fortiter egisse, alibi saiis indicaPur. Numerorum 

cap. xiv ait. 29 oraculu m a liv i n u m pron unt ia t , Josue 

cum Calebo lerram promissam ingrrssurum, mur- 

C muratores veroomncs eadem excludendos ; nimi- 

rutn quia iili duo, uti a culpa, ita ct a pcena 

ceteris irrogata itumuncs fuct unt. Si Sanctus no- 

ster ipso die reditus cipiorutoruiu, cum fortitu- 

dine et constantia maximc opus erat, Moysis 

Deique causam non defendisset, sed in tantopo- 

puli tumultu contra officium quietus ac mutus 

fuisset ; eodcm quo murmuratorcs criminc implir 

citus fuisset, utdictum numero prsecedente, adeo- 

que ct eodrm supplicio involvcndus : itaque 

m/uneri suo non defuit, turbarumque principiis 

fortiter obstitit. 

oM, e qwbux 45 Lucutento id testimonin confirmant duo 

nluUprobatur, jir ;rci : uc < n Scr> r )u ,ix ioci. A/tcr est apud lCccie- 

eum tpsodfe rc- . , „ , .. , ,, - 

dltU8 siasttcum cap. xlv a y. 9 : In diebus Moysi mise- 

ricordiam fecit ipse ( Josue ) et Caleb lilius 

Jephonc, stare contra hostem et prohibere 

GENTEM A PECCATIS, ET PERFRINGERE MLHMUP. 

maliti.e : ct (propler hoc ) ipsi duo consti- 
tuti , a periculo liberali sunt a nuinero sex- 
centorum milliura peditum, induccrc illos in 
hereditatera, in terram, quaj manat lac et mel. 
Altcr Numerorum cap. xxxn a ir. 10 sic habet : 
Iralus ( Dominus ) juravit, dicens : Si videbunt 
homines isti, qui ascenderunl ex £gyptO a vi- 
Septembris Tomus I. 



ginli annis et supra terrara, quam sub juramenlo 
pollicitus sum Abrahara, lsaac et Jacob : et no- 
luerunt sequi me, prater Caleb filiura Jephone 
Cenezicum et Josue filium Nun : isti imple- 

VEHUNT VOLUNTATEM MEAM. itrrquc hic 

( verba scquuntur Bonfrerii jn \umer. cap. xnr 
f. 31 ) dicuntur implevisse in hoc negolio Dei 
voluntatem ; apud 70, seruti esse Dominum ; 
in Hebrao, implevisse post Dorainum, hoc est, 
per omnia plene Dcum esse secuti et ejus partes 
delendisse. Et vero eadem est phrasis, qua ibi 
Scriptura utitur loquens de utroque, ct qua uti- 
tur cap. xiv sequenli it. 24, et Josue xiv y. 8, 
cum de solo Caleb sermo cst, ubi ls dicitur se- 
cutus Dominum. Deniquc hoc ipsum indicat 
praeclarum elogium quod dc utroquc habetur 
Eccli xlvi. 

46 Dein ita prosequitur laudatus interpres : 
Neque salis cst diccre, inilio quidera Josue de- 
liquisse, at postea poenituisse, fortUerque se ges- 
sisse in illa vestium scissione capite seq. ir. 6, ob 
idque et illi priorera culpam Deum ignovisse. Al 
si ante deliquisset, numquid ob supervcnientcra 
pcenitenliam omni oinnino pcana immunis cssc 
debuil ? Numquid qui rcsipuerunt post munmi- 
rationem ac seditionera illam capite sequenti 
f. 39. ob id conslitutam a Deo pivnam non susti- 
nucru.it ? Numquid ipse tot lamlibus ornari in 
Ecclesiastico debuit ? Numquid ipse implevisse 
post Dominum ; seu Deum plene secutus cssc 
diceudus luit ? Numquid saltem totius populi prin- 
cipatum plane illo suo facto demeritus fuisset > 
Ilaquc crediderim, neque Calebum solum, ne- 
que Calebum melius ac fortius se in hoc nego- 
tio gessisse pr* Josue ; sed de Calebo cxpressum, 
de Josue tacitum, quod dc hoc dubilari nou de- 
beret. Quod Deus Sanctum etiam pcmitentem, 
irnpunitum non relir/uisset, si criminis istius reus 
fuissctquod ipsimate a multis uffingitivr, valde 
etiam verisimUe ex verbis ftfoysis Deuter. cap, i 
a f. 34 : Cumque audissuL Uorainus vocem 
sermonuin vestrorum, iratus juravit et ait : Non 
videbit quispiam de hominibus generationls liu- 
jus pessimai tcrram bonam, quani sub juiamenlo 
pollicitus sum pairil)us vestris ; prster Caleb 

lilium Jepbone Nec miranda indlgnatlo in 

populum, cura mibi quoque iratus Dominus 
propter vos ( id est, propter peccatum occasione 
vestrx ob aqu.r penuria/m murmu/rationis com- 
missu/m, Numer. cap. xx) dixerit : Nec tu in- 
gredieris illuc : Sed Josue filiua Nun minisler tiius, 
ipse intrabit pro te. Moyses ievius pecoarat ad 
Aquas contradictionis, quam IsraSUtx in Cades- 
barue. Peccati ipsum sine dubio pcenituit, tamen 
introitus in terram promissam, quem Deut cap. ui 
a ir. 23 tam ardentibus precibus a De$ postu- 
tniiat, ci negatus est. .\u hic ejus Minist/ro pce 
nitenti concessus fuisset, qui gravius deliquerat, 
ut cx opinione nostrx opposita sequitur, adeoque 
majoripcena dvjnum se reddiderat ' 

47 Sunt, qui cx Numer. capitis xiv versu 24 
nobis supra objecto aliud forment argumentum ; 
Singulare, inquiunt, ibi constantisB ct fldelitatis 
prxmium Ca/ebo pTomiUitur, ni/mvrum illv/m 
possessurum terram, quam circuivit in ewplora- 
tione Chananitidis : illam autem fuisse Hebron 
ex cap. xiv libri Josuef. 13 et 14 fit manifB' 
stum. At Josue nulla tbidem facta legitur pro- 
missio. Hinc inferunt, Caichum sultem iito fortius 
ac animosius in seditionc se gessisse. Sednehoc 
quidcm concedi debet : nam quod Deus Sancto 
nostro et Calebo sua cuique prxmia pollicitus sit 

3 eoftcm 



AUCTOIK 

J. L. 



tumultus awto- 
ri&Ul fortiUr 
obstitisto; 



tmo KBSriptwa 
naautdsm flo(n» 
n patat, Cale- 
bum 



18 



DE S. JOSIE ISH 



AUCTOH*. 

I. L. 



eodem tcmpore, e.r UbroJosxic satis eruitur. Sup- 
■let hic,quod antc suo loco prxtermtssum crat 
Cap. xix i. 50 dicitur Sanctus accepisse JUXTA 
piuxeptum Domini urbem , quam postuluvit 
Thamnalh-»araa iu monte Ephraim. Prxceptwn 
autrm illud Punc datu.n fuisse, quando Nwmer. 
cap. xiv Calebo decreta fuit merces ob Moystx Det- 
quecausam,Contra seditiosos tam fortiter defen- 
sam, declaratur cap. xiv jr. 6, ubi Caleb 
Sanctum ita alloquitur : Nosti quid locutus sit 
Dominus ad Moysen hominem Dei de me et te in 
CadESBABNE. Israelitarum Principcm hic mcmo- 
rem reddit promissionum divinarum ibidem loci 
sibi et illi factarum, utpatet ex adjecta petitione 
y. 12 : Da ergo mihi montem istum (Hebron) 
qucm pollicilus est Dominus, le quoque audiente. 
Verum qux merccs prsecepta vel Sancto nostro dari 
jussa fult ? Ut videlicet quemcumque vellct et eli- 
gercl locum ad Imbitandum, ci Eleazar sacer- 
dos, quem divisioni terric una cum Sancto Deus 
prwfecerat, et Wibv/wm principcs concedercnt ele- 
ctionem Ducis sui ratam habentes. Hoc prwmio 
Sancium donatum fuisse docet Bonfrerius, scri- 
bens in lib, Josue cap. xix i/. 50, cujus verba 
infra uum. 243 daiuri sumus. 
Sancto fortiut 48 Verum esto : nihil illi promiserit Deus f 
,n tcdiuone cuw m Cadcsbarne IsraSlitarum erat mansio : indc 
componenda tc neca - um se quilur, ut rninus zelosus ac fortis 
fucrit in tumultuantibus ad officium reduccn* 
dts, Nam dici potest Sanctum praeicritum fuisse, 
tum quia successor Mogsi in impcrio, adecque 
siijiremum in Chananwa principatum obicntu- 
rus erat, ium quia cwiibem crat vitam acturus, 
adeoquc nec liberos rclicturus, qui portionis in 
prxmium ei donatx hcredes esse possent. Nuncju- 
dicettector, anilii, qui afjirmant Sanctumtacuisse, 
neque uttam in scditione componcnda operam 
dedisse, vel, si tumultui obstitcrit, id segnius ac 
frigidius fecisse quam Caleb : judicet, inquam, an 
opinionis suzc soiidum in Scripturis fundamentum 
habeant. Certe qux ex eisdem petita argumenta 
illis opposui, qui dicunt Sanctum medium fuisse 
vel siluisse, adeo mihi videntur convincentia, ut 
censeam dubitandum nonesse, quin rebellibus pri- 
mo die fortiter restiterit : primo, inquam, die, 
quo redierunt exptoratores ex Chananitide : nam 
postridie tauto in murmuratorcs zelo exarsit, ut 
C vestes sciderit, rei indignitate commotus. Numer. 
cap. xiv y. 0. Verba sacra mox dabuntur. 
po,tr,d,ereUi. 49 No.r prima a rcditu tota transacta fuit 
twDeietMoyut murmurando et fundendis lacrymis querelarum 
*eio dtfendtt . S0CliS ' PosUro iltc P°P ult ^sania in furorem versa 
csi, adeo ut, Moyse dcscrto vel interfecto et abjecta 
Domvni lege, in Mgyptmn rcgredi, quam in 
C/utnaiuram tnfdicttcr proyredi malle se con- 
clamarmt castra tota ; Quo audito ( Numer. 
cap. xiv a $. 5 ) Moyses et Aaron cecidcrunt proni 
iu lerramcoram omni muititudine filiorum IsraOl. 
At vcro Josue iilius Nuu, el Caleb filius Jephone 
. . . sciderunl vestimeMa sua, ad indignationem 
suan, super injuria Deo illata dcclarandam ; Et ad 
omnem multitudinem lilioruni Israel locuti'sunt : 
Terra, quam circuivimus, valde bona est. Si pro- 
pitius fuerit Dominus, inducet nos in eam, et 
tradet Immum lacte et melle manantem. Nolite 
rebelles esae conlra Dominum : ueque timeatis 
populum lerraa uujua, quia sicut panem ita pos- 
sumns eos devorare. aecessit ab eis omne pra^si- 
dium : Dominus nobiscum est, nolite inetuere. 

50 Scd irrita omnis momdo apud frementem 
irapopulun, a magna oum vociferatume obstre- 
pentem, ut audiri non possent, et saxis etiam 



AELITARUM DUCE 

manus armantcm : Vix temperatum cst a mani- p 

bus ait Philo libro i de Vita Moysis, quin duos £p ! *'« e Um 

divcrsum sentientcs lapidibus obrucrenl, malen- Mdp p B ^ 

tes audire jucunda quam utilia et veris falsa prag- prodi 9me lik 

ferentes, aut furori suo potius et impotentibus »■«(«>■; 

doloris facibus indulgenles. Josephus lib. in An- 

tiquitatum cap. xm de pericuh Josuc et Calebi 

nihil dicit, et illud malc m solos Moysen ct Aa~ 

ronem transfcrt. Cumquc clamaret, inquit Scri- 

ptura capite citato f. 10, omnis multitudO, et 

lapidibus eos velJel opprimere, apparuit gloria 

Domini super tecmm foederis cunctis filiis Israel. 

Interpretes per gloriam Domini intelligunt colum- 

nam nubis majori fu/gore coruscantem, pcr quem 

Deus gloriam suam manifestabat. Tabernaculum 

luce augusiiore circumdedit Deus, ut, ea visa, 

horrore percelleretur furens populus, ex hujus 

conspectu Josue et Caleb, qui prope tabcrnacu- 

lum, vel, ut nonnulli, in illo erant, subduce- 

rentur, atque ita lapidationis pcriculo eripercn- 

tur. Ccclestc hoc prodigium divinumque beneficium 

evidens argumentum est, quantum Domino 

placucrit utriusque zelus ct constantia. g 

51 Nequc hic stetit remunerantis Dei benefi- eomtavtiam 
centia. Calebo ejusque posteritati certa pars terrse e i us Tmune ^t 
Chanaan, post introitum in eamdem possidenda, 
promittitur. Ibid. f. 24. Eodem lempore Sancto 
quoquc nostro fortitudinis prxmium probabilius 
decretum fuit. Vidc dicta num. 47, et dicenda 
num. 243 etseqq. In rnurmuratores dein mortis 
in solitudinc obeundx sententiam Dominus pro- 
nuntiat. At Josue ejusquc socium de vita diuthis 
protrahenda, quam duraturi sint percgrinationis 
anni, deque introitu in terram promissam certos 
facit : Omnes, inquit ibid. a f. 29, qui nume- 
rati estis a viginli annis et supra, et murmuraslis 
contra me, non intrabitis terram, super quam 
levavi manum meam, ut habitare vos facerem, 
praeter Caleb filium Jephone, et Josue filium 
Nun. Idem repetitur locis num. 42 et 43 cita- 
tis. Facta omnia, uti Deus praenuntiavit . 
Utrumque singulari beneficio a morteprseservavit, 
donec Chananwam ingressi essent, in eaque pro- 
missam mercedem retulissent : seditiosi vero in 
descrto mortui sunt. Et primo quidem decem 
cxploratores, tumultus auctores, posVridie reditus 
morte repentina exstincti sunt. De his ita textus 
sacer a $. 36 : Igitur omnes viri, quos miserat F 
Moyses ad contemplandam terram, et qui reversi 
murmurare fecerunt contra eum omnem multi- 
tudinem, detrahentes terra? quod esset mala, 
mortui sunt atque percussi in conspectu Domini. 
Josue autem filius Nun, et Caleb filius Jephone 
vixerunt ex omnibus, qui perrexerunt ad consi- 
derandam terram. De atiis vero eodem libro Nu- 
merorum capitexxvi, cum eorum catalogus, qui 
terram ingressuri essent, recensiVus fuisset, ad- 
ditur $. 64 et seq. : lnter quos nulius fuit eo- 
rum, qui ante numerati sunt a Moyse et Aaron in 
deserto Sinai. Praedixerat enim Dominus, quod 
omnes morerentur in solitudine. Nullusque re- 
mansit ex eis, nisi Caleb filius Jephone, et Josue 
filiusNun. Aiquehzc sunt, quse circa terram cx- 
ploratam ad S. Josue pertinent. 



a vi 



DIE PHIMA SEPTEMRKIS 



19 



Ftre40 annti 
tegislatons mi« 
nisCer e( vtrtu 
tum imitator 
fuit i 



Moysi sua mors 
annunttatur, 
qui surcessorem 
a Deo petit ; 



lii Dei de Josue sufficiendo. M Moyses prudenter 
namen ejus tacct, tum ne per humanom gra- 
ea ille auctus dignitate videri possit, twm 



I"! III 



§ VT. Legislator successorem 

pelit a DomillO, a qUO IIO- "'■ ''""" do 'l )s '" s Dei J«*oto electustateliigitor, 
minatur «5 1o«iip • nrinp; " P f" lus *" impBria moff * venerel r> e '* M 

llltlllll O. (IUSUC, pllllLI— apiul antmitm suum, a 171/0 ad pnncipatum cve- 

u inauguratur; accipit 



lUCTUIII 

J. L. 



pat 

Spiritum sapientise ; suam 
ei potestatem communicat 
Moyses; tempus et ritus, 
quibus inauguratio per- 
acta. 

i^anctus noster, uti duobus prioribus, >ta et 
reliquis trtginta octo annis, quibus in de- 
serto morati sunt filii Israci, magno prophetas 
Moysi non modo fidetem opcram prscstitit. sed ct 
intima ejus faniiliaritate usus fuit. Hinc facile 
inieUigcre cst, unde tantus cvaserit, quaiUum 
ecasisse statim dicemus. Vidit tot annorum spatio 
lcgislaioris, cui couvivebat, in precibus assiduita- 
tem et ardorem : vidit m rcbus dijudicandis 
solertiam et sequitatem, in conficiendis negotiis 
curam et industriam, in responsis dandis homi- 
nwmque animis tractandis prudentiam et lenita- 
tem, optimum denique, quem domi forisque in 
vcrbis et actionibus omnibus modum servabat, 
oculis ipse suis perpetuo aspcxit atque admiratus 
est. Ncc exemplis modo incitatus, scd etiam dicta- 
ritin virtutum pr&ceptis a magistro suo imbutus 
fuit docilis Discipulus tanto cum fructu. ut clc- 
ctionc chvina populo Hebrxo prsefici meruerit. 
Testatur id liber i Machabeeorum cap. u f. 55 ; 
Jesus dum implcvit verbum Dci, a Moyse excmpio 
vel sermone sibi propositum, factus cst dux in 
Israel. Consonat Ambrosius citatu-s nwm. 14: Ubi- 
que(Josue) inter admiranda opera et rcverenda 
secreta sancto Moysi individuus adhaerebat. Undc 
factum est, ut qui fuerat socius conversationis, 
fiereL successor potestatis. Et sanctus Ephrxm ti- 
bro de Virtute cap. n : Jcsus Nave filius perfecta 
sua obedientia tantum donum promeruit, ut Moy- 
sis successor Geret. Rei gestse seriem accipe. 

53 Dechnante ad fvnem anno quadragesimo 
exitus de JEggpto ( an mense ejusdem nono an 
potius dccimo, incertum est) in campcstribus 
Moab Jordani proximis, in ultima l.sractiturum 
mansione, quz a Bethsemotli erat usque ad Abcl- 
satim, Numerorum cap. xxxunM8 <^49, prccatus 
est Dominum Moyses sibi ab itlius benignUatc con- 
cedi, ut Jordanem transire, tcrramquc promissam 
oculis propius cernere licerct, Deuteronomiicap. m 
jr. 25 : sed propter ejus peocatum, commissum 
occasione populi ob aquse penuriam'murmurantis t 
ei hoc negatum, et tantummodo concessum, ut 
e Phasga ( sic vocatur cacumen montis Nebo, 
qui unus est ex serie montium, Abarim dicta) 
terram iltam procul aspiceret, sicque stotim mo- 
rerctur, Numerorum cap. xxvii^. 12 etc. Tum 
audito decrctse ac impendentis jam mortis tem- 
pore, respondet Moyses Domino ibidem $. 16: 
Provideat Dominus Deus spirituum omnis carnis, 
bominem, qui sit super niultiludinem lianc : et 
possit exire et inLrare anle eos, et educere eos 
vel inlroducere : ne sit populus Domini sicut 
oves absque paslore. Sed dices, Mogses ducem a 
Deo flagitans nullo verbulo charissimum suum 
Discipulum commendat ; non igitur conscius 
ante fuiste videtur, quod prius diccbamus, consi' 



pnncipatum eve 
dus sit, semper rcputct, eoque majorc cum se- 
dutitate et cautionc ofjicio suo jungatur, Ua </"- 
sius Prsefatioite ad Commcntarios inJosuam t et 
Scrarius libro i Josux cap. ix, qusBSt. iv : ubi dc 
modestta etprudentia Moysis in succcssore pctcmh 
pulcraadfert tcstimonia Philonis libro de Cha- 
ritate, Uieronymi i* a i ad Titum, ei Qri* 
genis homilio - ...^ros. 

54 lv ' potem legislatorem facit Deus, 

succt. vinque nominat rerv/m gerendarum peri- 
tissiinnm, Usquc, quas diximus, virtutibus popuio 
spectatum probatwmque Josue : nec nouunat t<m- 
tum.sedet modum adjungit, quo principatu in- 
augurari dcbeat : Tollc, mquit Nuincrorum 
cap. xxvn a $. 18 usquc ad tf. 22, Josue lilium 
Nun virum, in quo cst Spirilus, ei pone nianum 
tuam supereura. Qui stabit coram Elcazaro sacer- 
dote et omni multitudine : ct dabis ei prascepia cun- 
ctis viilentibus, et partem gioriae tuae, ut audiat 
eum omnis syna^oga filiorum Israel. Pro hoc, 
siquid a^endum erit, Eleazar sacerdos consulet 
Domiuuui. Ad verbum t\ju> egredictur ct in^io- 
dielur ipse, et omnes filii lsraol cum co, et cc- 
tera mullitutlo. Liber Deuteronomii, qui wnde- 
cimo mense anni quadragesimi conscriptfus fuit, 
et rcrum in libris Exodi, Levitici, el NiWiero- 
rum comprehensarum summam Pradit, <np. m 
f . 27 et 28 jam factam Josue eleotionem his 
quoque verbis insinuat : Asccnde, inquit Deus 
Moysi, cacumea Phasgffi, et oculos tuos circuni- 
fer ad occidenlem, et ad aquilonem, austrum- 
que et orientem, et aspicc. Nec enim transibis 
Jordanem istum. Praecipe Josuc, et corrobora 
eum atque conforla : quia ipse praecedet popu- 
lum istum, et dividet eis terram, quam visurus 
es. Item cap. i f. 37 et 38 : Nec miranda in- 
dignatio in populum, cum mihi quoque iratus Do- 
minuspropter vos {ob pcccatutn ad Aquas con- 
trad ictionis) dixerit ; Nec tu ingrcdieris illuc : 
sed Josue filius Nun minister tuus, ipse intrabit 
pro te. Ilunc exhortarc et robora, et ipse forte 
terram dividet Israeli. Utroquc loa> repetit Moy- 
ses oracula divina ante facta de se suoque DiscU 
pulo. Protulit haec Dominus, cum Numer. 
t-ap. xxvn lcgislatori negarel petitum Jordanis 
transitum, Josue ejus successorcm nominaret, mo- 
dumque doceret qu<> inaugiwandus esset. Ita scntit 
Theodorctus quicst. i wi Deuteronomium ; nec puto 
id ab ullo in dubium vocari. 

r > r > lluc transcribi mcrentur verba Saliani in 
Annalium Compendio ad anrmm 2583 
num. 42, ubi oracuto divino, quo Josue IsraSlita- 
rum princcps designatur, hxc subjungit : Bcce 
judicium Dci in supremi magietratus populi sui ele- 
clione. Primo non cligit aliquem de (iliis Moysi, 
ne pularcnt Hebraei principatum Iiunc essc 
bercditarium, qucm ipse volebat hoc tcmpore ex 
sua electione pendcre. Non eligit aetate Iloren- 
tem, tcrlium enim ac nonagesimum agebat 
annum, ut minus bellis, qua^ Imminebant, Ido- 
neus videri posset: quaa nibilominufl sapienter 
gessil ac foriiler, ut tanto magis Uominus res per 
ipsum gercre IntelUgeretur. Tertio eligitur vir 
Spiritu U(;i plenus : qui scilicet Deum spiraret, 
et ex ejus Spirilu omnia moderari vellet. Quarto 
Josuc hactenus ministcr et quasi vicarius Moysi, 

ejusquc 



nominat hic Jo- 
RlOi ritum-iuf 
tnattgvratwnii 
prtv$cribit : 



E 



00 

suo 



SaitCUiii ';■" »< 

eomtltfi *tip<r»- 
tm i <■■'!" elegt' 

rttt Dcnt, 



AUCTORK 
J. L. 



pt ineip» /u a 
Moysr imtia- 
tVT : 



20 

ciusque passim socius et comcs, ne ad hoc offi- 
i ium plaoe dovus, et iDSoIens rerani gerenda- 
rum accederet. Quinto vir eligitur magnae in 
populo existimationis, ut qui in beilocontra Ama- 
lecilas dux creatus, Kllud egregie, Deo opitu- 
lante, conlecerat ; et recte munus exploratoris, 
Deo ipso approbante obierat. Denique electus est 
Josue, qui et nomine et gestis Jesum Ghristum 
referret. qui solus populuin Dei in lcrram vi- 
ventium poiuit introducere. 

56 Novi duois renunPiationem inauguratio, 
ut in fine paragraphi probare conabimur, mox 
secuta est. Qux ad cam spectant, prius hic si- 
ni ul coUigetnus, ut cum tcstimoniis, qux num. 54 
>/r Snnrfi clechuitc ilcihmus, /uciliiis ronfcrri pos- 
sint, ct ex corum accurata collatione distinctius 
eognosei, quis fuerit modus et ordo actionum, 



tnaugwatto a 

Phitonr narra- 
(a : 



DE S. JOSUE ISIUELITARUM DUCE 

ctc. : nam frater ejus Aaron % quem unicum D 
ScripPura memorat, a qumque circitcr mcnsibus 
defunctus erat. 

bS lix variis locis, (/uos num. 54 et 56 ex *<»»om«i 8 , 9uo 
sacra Scri/Xura allegavimus, in Sancti nostri pw«ta ^ 
initiationc hunc actionum ordinem ct modum ser- uhn «m 
vatum fuisse colligimus. Primo Moyses Eleaza- 
rum ct tribuum principes cum omni populo ad 
eomitia convcnire jubet. Sccundo designatum 
Princip&m producit ad concionem, ct (ut dicitur 
Numcr. cap. xxvn tf. 22) slaluileum coram Eioa- 
zaro sacerdote et omni frequenlia populi. Ibidem 
f. 18 ct 19 prius quidcm rccensetur manuum 
impositio, quam illa ante pontificcm et populum 
constitutio : sed hic tantum prxcipit Deus, quid 
faccre dcbcat Moyscs, non vero quo ordine : nam 
f. 22 et 23, ubi narratur exsccutio eorum, 
quibus Josue populi Del rector ct dux consecra- qute f. 18 et 19 Deus scrvanda prxscripscrat, 
tus fuit. Cum Dominus Numcrorum cap.xxvn a inaugurandus prius statuitur coram Eleazaro 
$. 18 successorem Moysis designasset, et ritus in etpopulo^quammanuseidemimponantur. Tertio 
ejus creatione seroaudos, ut diximus, prsescripsis- ante Principis initiationem verisimiliter quoque 
set, siatim subditur jr. 22 : Fecit Moyses, ut factum cst, quod habct Philo citatus, nimi~ 
praeceperat Dominus. Curaque lulisset Josue, rum Moysen convocato ccetui oraculum divi- 
Btatult eura coram Eleazaro sacerdote et omni nuni indicasse, huic omnem populum crcdidissc, n 
frequentia populi, Et impositis capiti ejus mani- tacitoque consensu electionem Josue approbasse. 
bus, cunctu replicavit, quae mandavcrat Domi- 59 Quarto Successoris sui capiti manus im- propomtunaA 
nus. Huc pcrtinet illud, quod Deuteronomii ponit. Salianus in sua Annalium epitome ad " ianuum lm P°- 
cap. xxxiv f. U lcgimus : Jusuc vero fiiius Nun annum 2583 num. 43 : Dominus, inquit, re- ^™*? mipii 
i^piciusistnpintussapientiaejquiaMoysesimposuit quirit impositionem raanumn, qua jurisdictio ct p.enuw, 
super eum manus Buas. Principis nostri inaugura- populi regendi potestasper legilimam aucloritalem 
honem rcspicerc quoque videtur iUud Deut. cap. m ei collata intelligeretur Id inunus rccte Moysi 
ii.2\ etn-. Josuc quoque in tempore illo ^wo conveniebat, tamquam principi populi, suam in 
saiiccteummihisuccessorem inauguravi, secun- iilum aucloritatem transferenti, tamquam sacer- 
dmn nutndahnn Domiiu Nitmer. cap. cit.f. 20) doti ac prophet», quibus id munus sa^pe com- 
piwepi, dicens : Oculi tui viderunt qua^ fecit m i SS um est. Sed rectum etiam fuit, magistrum ac 
Dominus Deus vester duobus his rcgibus (Amor- parentem Discipulum Filiumque charissimum 
rhxorumOg et Sehon : } sic faciat omnibus qU am faustissima precatione bencdicere. Deinde 
regnis ad qua; transiturus es. Ne timeas cos : vult eum slatui coram Eleazaro sacerdote, ut 

mlZr 8mm 62 8 VGSLCr PUgnabU Pr ° V ° biS " ab G0 consecreLuret bencdicatur: sicquc tam ab 

"v7 /"/ '! "i"/" 1 ' /"/>; ■< . fl ecclesiastico, quam a politico magistralu, Dei 

5 PJnlo hbrods Chantate Sanctum hoc modo ] cum in republica et Ecclesia tenentibus nau- 

ducem oonstitutum narrat : Postquam oplimus guretur. Hoc ulti 

ejus Discipulus innlatorquc Jcsus propter mores t 

ZSaSmZto ob ZtTTv^ J, ° ySeS ^^^opinalur.Sanctumnostrumcorar, 

IhtUllMUilt ll.llll II Sl S jO I a (' II II KlSMIlP nraa 1?1 *■ r ■, ■ 

teritos, Ll ptenuB ,„,„a b i 3,o a od 7°' T^ ° ^ ^ M * , ' u 

prospeolun, ,,',, genti de Sre pffilSS ^' "' " "'"^ SUa com ^ et el 



Imum ploAie incertum est, nega- 
turque a Serario, qui libro 1 Josux cap. ix 



C inoomparabili, apprehensa e JUS dcxtera, produxit Zal!'lT *" inauoumtimem a sol ° Mm ^ 
cum ad concionoin, nihil dc imminente obitu S uo 



soiicilus : sed ad familiarem sibi bilaritatem ac- 
cedenterecentilatitia, alacriter atlatus est popu- 
lum b.s verbis : Mihi jam instat tcmpus discedcndi 
ex hac vn a corporea : succedet autem in meam 
lic cicctus a Deo. Simulque protulit ora- 
cui mox creditum est. Tum ad Josum 



curam 
culum 



versus, liortalur ul 



repa gerat strenuc, uique 



bene consulat reipublica, ac constanter 
consuIUsperseveret..;.Necomnino fuit superva- 
canea monitio, oe fortasae illc gravaretur subire 
tantum onens : utque exemplum atque regula 
Proderetur ccteris communicandi bona couSa 
7" SlUS ^~ibus, et iuslrucndi oos p 

'/'■ vxm,, rt Dcut. cap. xxxia^.j usaue ad 9 

lcgerat, confudit, ct cx illis 



non modo principis politici, scd et F 
sacerdotis ac pontificis, licet ecctraordinarii, perso- 
nam gerebat. Ceterum ac manuum impositione 
non sola populum gubemandi potestas Sancto 
collata fuit, ut patet ex Deut. cap. xxxiv f. 9 : 
Josue vero filius Nun replelus est Spiritu sapien- 
tiae, quia Moyses posuit supcr eum manus suas. 
HrTc verba Domini Numerorum cap.xxvn f. 18, 
Tolle Josue filium Nun, in quo est Spiritus' 
quibus Israelitarumdux nominatus fuit, signifi- 
cant, inquit sanctus Augustinus quxstione liv 
super Numeros, eum Spiritum sanctum antea 
habuisse; quern copiosius largitus est Deus, cum 
inanuseidemimponeret et benediceret legislator. 
Impetrarwntmeritaprecesque manus imponentis 
Moysis, ut Josue repleretur Spiritu sapientiar, 
quo ante vacuus non erat. Vide 



fefellit opinio, ut num 



narrationem ?,m> ' — l """" rbUt * m l ra ^um. 83. 

""'•'""• totavit forte cttalum /Vwnv.l ; T* *"* SpirUum Sapientix ^elltgunt au- 

'■""', " <jnr dc ««»»• Josue, sed l i V ?f C , Uliare Sjyiritus **»Mdonum, sed idem 

quod Salomon libron Paralip. cap. i f. 10, cum 
sapientiam a Dco peteret ad populum sibi com- 
missum rcctegubcrnandum, nimirum omnia dona 
<XBtestia t quwtalem constituunt principetn, qua- 
tom Moyses sibi successorem Numer. cap. xxvu 
t- lo et 17 /lagitarat. 

60 Qutnfo 



in hoc eum 
b2 probabimtts. InteHm 

quaquam tosUs ob „,„,,„ QUosqueSS 



DIE PIUMA SEPTEMBIUS. 



2J 



cwn prtncipa- 
tus insignibus 
tuam a ifoyses 
cQtnmumcat po- 
tesUitem, 



60 Quinto novo Principi dat prsecepta ad mu- 
nus recte obcundum spectantia, ut populum in 
offtcio et Dei cultu contineat, vt strenue adver- 
sus kostem rem gerat, Deo fretus ni/til metuat, et 
alia, qux collige ex textibus num. 54 et 56 da- 
tis. Sexto dat ei partem glorise, ut audiat eum 
omnis synagoga filiorum Israel f. 20. Salianus 
laudatus nv/mero prsecedente per partera gloriae 



explicatam in volumcn redeyisset, quod triginta 
Deuteronomii capita complectitur. Thcodoretus 
quzst. i in Deuteronomium , Dionystus Cartu- 
siamts /iie, Tornicllus num. 23 ad annum 2583 
aliiquc setitiu/it, init/ationcm novt Ducis suo loco 
relatam esse , eaimpic mort&m Moysis duobus 
circiter mensibus, rcpctilioncm l.cgis mense uno, 
etvictoriam dc Madianitis paueis aliquot diebus 



AOCTOHk 
J. ].. 



intelligit, externa quadam magistratus insigma, prxcessisse . llorum opmio mihi viaeturmultopro- 

quae ad ejus gloriam coram populo dignitatemque babilior : nam si post soriptum Deuteronomvum 

facerent, quemadmodum datae sunt vestes Aaroni vnaugtwatus sit Josue, quomodo id factum leyi- 

in gtoriam et decorem (Exodi cap. xxvm y, 2 1 tur tn Hbro Numerorv/m, quem absolvit Moy- 

ut facilius ei populus tamquam legitimo principi ses > antequam Deuteronomio conscribendo ma- 

obtemperet. Serarius per partem gloriai novo num admoveret , ut colligitur ex hujus cap. i 

Principi communicatam prwterea intelhgit p.irtem t- 3 '( Potest quidem dici, Moysen paulo ante mor- 

potestatis et dignitatis. Ha mentem suam ewponit tcm svam capiti xxvn libri iXumerorum, quem 



lib. i Josux cap. ix quxst. xx : Ejus (Moysis) 
dignitalis. . . . consors erat Josue , sive partem 
accipiebat, id est, particeps fiebat : ut jam non 
lamquain minister, prout olim , ^ed tamquam 
dignitate proximus, princeps alter, novus Aloy- 
ses , Moysi semper vel adslaret vel assideret ; 
mulla jara respunsa daret, mulla multis cum im- 
perio praaciperet, principatus suprema auctori- 
tale Moysi ipsi semper conservata. Huic opinioni 
favct S. Augustinus quxst. lv super Ubrum A"u- 
mcroium. Putem ego cum Bonfrerio aliisqucquos 
citat, legislatorem utroque sensu parlem gloriae 
Successori suo communicasse, neque tantum con- 



jam a mense absolverat, alios ultimos vcrsus ad- 
didisse, vcl eosdem soripsisse statim atque intel- 

lcxit voluntatcm Dci de Josuc inaugurando prin- 
etpc, quod se id postca ewsecutioni mandaturum 
sciret ; at quis hseoeffugia ut oerisimilia admit- 
tat? Sed nequc etiam otnnis difficultas hao via 

dcclinatur, nam ttbcr Dcuteionoinu rcriiin pr;v- 
tci-itarwm recapitulationem continens de Sancti 
initiationc mentionem facere videtur cap. iii 
f. 21 : ubi Moyses ita de se hquitur : Josue quo- 
que in illo tempore prsecepi dicens : Oculi tui 
viderunt ctc. Vide num. 56. Legislator hic non 
obscure indicat se implevissc, quod jusserat Do- 



cessisse illi numcrosiorem famulorum manum, in minus Numer. cap. xxvn f. 20 : Et (successorem 



comitiis honoratiorem locum supra ipsos tribuwm 
principes, aliaque similia extcriora principatus 
insignia, verum etiam potestatis suze eum multis 
et magnis in rebus participem fecisse, ut nuni- 
rum major hac via ipsi conciliarelur auctoritas 
apud populum, ct omnes paulatim, etiam Moyse 
vivente , illi parere discerent. Quod nobis ob- 
jicit Salianus, solvemus ex S. Augustino infra 
uum. 63. 



inaugurans) dabis ei praecepta, cunclis viden- 
libus etc. Undc scquitur, cum Moyses hsec pro- 
ferrct,itiaugurationeiii Jusucy/m j eractam fuisse, 
adeoquc falli cos , qui putant illam posl sori- 
ptum recitatumquc Deutcronomium contigissc. 
Audi T/tcodorctum in rem nostram loquentcm 
quxst. i in Dcuteronoiniuin : Porro has leges re- 
fricat Moyses in dicto libro propterea quod con- 
stituerat Josue filium Navc in ducendo populo 



(i quo monetur 
dc Domivo pcr 
Pontificcm m 
rebus dubiti 
co7isule?t.((o : 



61 Septimo Moyses, utjussus erat, Sancto refert succESSonEM ; ostendei.s quod supersles adllUC 



facU har fuere 
ante tenptum 
tu.rum De-tero- 
nomn; 



illud prwceptum Domini Numerorum cap. xxvn 
f. 21 : Pro boc, siquid agendum erit, Eleazar 
sacerdos consulet Dominum. Ad verbum ejus 
egredielur et ingredictur ipse , et omnes Dlii 
lsrael cum eo, et cetera muUitudo. Quibus pro- 
/tibetur illi, ne post mortern Moysis rempublicam 
administrans sibi usurpet sacerdotis officium, sed 
per eum in rebus dubiis et difficitibus Dominum 
consulat, eum ut Dei interpretem et ministrum 
vencretur, et in omnibus obediat. Atque hic cst 
ordo pulcherrimus , ut populus prlncipi, prin- 
ceps pontifici, pontifex Deo obttfmperet. Diony- 
sius tamen Cartusianus ex hoc ipso toco deducit, 
Sanctum Eleazaro fuissc majorcm, atquc hunc 
ilii debuisse obedire in omnibus quw jubcrct, si- 
cut cetcri de populo. Dionysium scquitur Abul<'it- 
sis hic qitccst. xlvii, contenditque, rh ejus rcfcrri 
dcbcre ad Josue : verum si Eleazar consulcrc de- 
bet oraculum Domini, ut sciat Josue, quid sibi 
faciendumsit, et ad hunc Pontifex rcsponsum Dei 
referre; manifcstum est vocem ejus Eleazarum 
respicere, ita ut hic sit sensus : Ad verbum Elca- 
zari, quod ei a Domino consulto rcsponsum fue- 
rit, cgrcdieiur et ingredietur Josue, id cst, aget 
yuod ayendum erit. 



aliis priefecturam crediderat, et quod ci libcnter 
parcndum erat, jussaque paragenda. Et vnfra : 
Ilujus sohus (Calebi) mentionem fecit ( Dcut. 
cap. i fr. 36) Josuc vero velut piuncipem, uu- 

CEM AC PUOPHETAM OHDINAVIT : qUOd CX SCqiiri!- 

libus satis constat. 

63 Sentcntia Saliani /ioc unico nititur aryu- 
mento : Coiivenicbal, inquit num. 287, Muy- 
sen non tam cito privare se dignilate sua, prae- 
serthn cum Lolam legem dcbcret majore cum 
auctorilalc univcrso populo severe graviterquc 
commendare, eos reprehendere et objurgarc; deni- 
que scvcrissimas niinas cl poenas intenlare. Verum 
non dicimus quod potestatem suam restrinxent , 
multo iiiiniis, quod se dignitate privarit, vcl 
principatu ewuerit : sed tamtum quod principatus 
insignia Sancto conimunicarit, ct potestatis sum 
,.,,,„' pottictprm fcecnt. I y ulcre sanctus Augu- 

stinus quaesHone lv super Numeros : Quid est, 
quod, cum Deus praecipcret Moysi de Jesu Nave, 
ait inter cetcra : » Et dabis dc gloria tua mi- 

„ per cum r> Nec quia dixit de ^loria, 

ideo miuutum est quod iiabebat Sic enim acci- 
piendum est ac si diccret : Facies eum socium 
gloria; tua; : no i auliMii liujusmodi rcs, quasi 



(juod Salfanw 

ubjictt, iotvttur 
e.r S.Autfutttno, 



6;' Modum uontgurationis vidimus , nunc parliculariler diviss minuuntur , aed toUe siint 



quo tcmpore peracta fuerit , examinemus. Do- 
ctissimus Annalium scriptor Salianus, Liranum 
sccutus, ad annum 2583 nutn. 108 ct 287 eam 
Nitm&r. cap. xxvnt. 22 per anticipationent nar- 
rari putat, factamque esse paulo antc obitum le- 
gislatoris, posfquam legem repetiisset et clarius 



omnibus, toUe singulis, qui earum babent sowe- 
lalem. Cvm sanctus /toctor per vocem gloriaB hie 
non intelligercpossitjntrrn" animi bona, ut patet 
consideraiit', non v/u/co, ipxtd apud illum: Facies 
eumsocium glorise luai, rectius significare posstt ; 
quam Facies^um socium dignitalis et potcslatis 

tua? 



22 



DE S JOSUE ISHAELITAIlUM DUCE 



HS im in admtnistratione rcipublicz : Potestas e 

77 St * ut noUssimum est, bona sunta*, " 

n!tuTr\uco, mtcentm alteri.incommun^ 

4WM*MMftm Josuc statim a sua inaugura- 
tione usquc ad mortcm ilUus, td est, duobus cn- 
citcr mensibus, ampliorc cum potestate rcscivi- 
lesetbcllicas administrasse, eumque m regvmme 
populi legislatori sociwn, ct velul alterum pnn- 
riprm futssr; tta ta.ncn u» < ejus t oteStOS absoluta 
non fucrit et indepcndcns ; quam solum Moysen 
usque ad morlcm suam habuisse asserimus. 



§ VII. Insignis Israelitarum 

de Madianitis victoria. duce 

probabilius Josue; divisio 

terrseChanaan ejuset Elea- 

b zari curae comraissa. 



Swcworm )Jtatim a Josue iniiiatione dcdit Dominus per 
iuum ttutruit Moysen aliqua piwcepta cmemonialia, quae in 
Moyiet-. levitico prseterita vel non adeo clare explicata 

fuerant. Dilucide hxc traduntur Numcrorum 
cap. xxviii ct xxix. Adduntur cap. xxx nonnulla 
dcrotts ct jnr/rmentts, quando ca rata vel irrita 
censeri debeant Sanctus Hieronijmus, qui in epi- 
stola ad Fabiolam de xlii Mansionibus compendio 
tradit, quid in qualibet mansione factum sit, 
eumquc studiosc rerum gestarum ordinem servat, 
quem Scriptura, in Mansionexuicapita xxvm,xxix 
e/ xxx in hitnc synopsim contrahit : Jcsus Moysi in 
monlem succcdit, et discit a lcge, qua? spiri- 
tualiter offerre debeat iu Ecclesia. Primum quid 
per singulos dies, dcindc quid in Sabbatho, quid 
in Calendis, quid in Pascha, quid in Pentecoste : 
quid in Ncomenia mensis septimi, quid in jeju- 
nio ejusdem mcnsis, die decimo : quirt in Sce- 
nopegia, quando tiguntur tabernacula, decima 
quinla diu supra dicli mensis. Uxorum el filiarum 
C vata absque auctoritate patrum et virorum cassa 
memorantur etc. Indiciis capitibus, utietinfinc 
Numcrorum, nec non in Dcuteronomio usque ad 
caput xxxi, raria Israi-litis praecepta explicantur. 
His sine dubio Sanctus non modo publicc, cum 
ad concionem dicerentur, verum etiam privatim 
a Moyse instructus fuit, adco ut legum divina- 
rum, tam posl quam antc sitam inaugurationcm 
latarttm scimtissimus ad reipublicx gubernacula 
acccsserit, Earumdem vero observantiam , qua 
cura in sc et in subdito sibi populo urserit, res 
cjus post Mogsis mortem gcstx doccbunt. 
tmignemde 05 Post promulgata prsecepta illa, de quibus 

uadianit.s vi- Numerorum cap. xxviii, xxix ct xxx, jam se (ut 
ctonamrefert cmnbi i e est) accingebat legislator ad ascensum 
montis.ut Dcijussioncm impterct, ibhiue ntorcre- 
tur, At monuit eu m Dominus y utpriusvindictam 
sumcret dc Madianitis, qui filias suas prostituendo 
ad fornicaHonem et idololatriam Israi : litas pel- 
kxerant : Ulcisccrc prius, inquit Numerorum 
cap. xxx. a j. 2, tilios Israel de Madianitis et 
sic colhgcns ad populum tuum. Statimque Moy- 
ses, Armate, inquit, cx vobis viros ad pugnam 
qui possint ultionem Domini expelerc de Madia- 
nitis. Mille viri dc singulis tribubus eiigantur ex 



|PaeI nui miUantur ad bdlm 1 ederuntque D 
SSnos de singulis tribubus, Id est, duodecim 
Siaexpeditorumad pugnam : quos mteit Moy- 
m cum Phinees BUo Elcazari sacerdotis vasa 
■uoque sancta et tubas ad clangcndum tradidit ei. 
Cumque pugnassent contra Madiam tti atque vi- 

Lnt, omnes mares occulerunt, c regcs 
eorum Evi, et Recem, et Sur et Hur, et 
Rcbe, quinqueprincipesgentis:Balaam quoquc 
BJiumBeor interfecerunt gladio. tlosttbus ad m- 
tcntccmnem delctis, corumquc agris magna va- 
stitate illata, ingentem abduxcrunt Israchtxpar- 
vulorum, mulierum, pecorumque multitudmcnt ; 
magno insuper auri pondere ct facla rcrum alia- 
rum prxda onusti, ad castra rcdtcrunt. Quo m- 
tellccto, Egressi sunt (♦. 13) Moyses et Elea- 
zar sacerdos'et omnes principes synagogae in 
occursum eorum exlra castra, ct ex victoris cxcr- 
citus ducibus intellexerunt tam felicitcr put/na- 
tum fuisse ab Hebrxis, ut ne corum unus qm- 
dcm desidcratus fucrit 1/. 49 Dein milites in 
gratiarum actionem, quod omnes c bcllo incolu- 
mes rcdiissent, suprcmi aliorumque inferiorum 
ducum exempla secuti, omne aurum aliaque ho- E 
stium corporibus dctracta spolia Domino sponte 
obtuterunt a t. 50. Dislributionem animantium 
aliaque victoriam secuta eodem capite tradita in- 

venies. 

66 Maxima ex partc iam insignis victoria israeiitarum 
post Deum adscribenda est fortitudini, et pru- exercUw, m 
denti summi prsefecti ewercitus imperio. Fuit is 
noster Josue, licet nomen ejus in Scriptura non 
exprimatur. Sententia hsec cst Abulensis, Cajc- 
tani, Cornelii a Lapidc , Saliani, Tirini, Bon- 
frerii aliorumque, quam opposita probabiliorcnt 
putamus. Nam quis alius prseter nostrum HeroSm 
exercitum in hostes duxisset? An Moyscs? Sed 
hunc pugnm non interfuisse manifestum facit ver- 
sus 12 et 13 capitis citati. An Phinees? Mul- 
tis Ii3ec de eo placet opinio : imprimis Philoni 
libro i de Vita Moysis, et Josepho lib.iv Antiqui- 
tatum cap. vn. His subscribit Comestor, L/ro- 
nus , Dionysius, Adrichomius, Ferus, Zoitaras, 
qui Josephum studiose sequitur , et Torniellus. 
Niluntur hi auclores vcrsu 6, ubi clccta duo- 
decim virorum millia a Moysc contra Madianitas 
missa fuisse leguntur cum Phinces, quo significari 
contendunt, eum illis impcralorem przepositum V 
fuisse. Vcrum si singula dicti vcrsus vcrba, et 
haec praecipue, Vasa quoque sancta et tubas ad 
clangendum tradidit ei, penitius inspiciantur, et 
simul ia memoriam revocetur Hcbrseorum sacer- 
dolum offlcium, quo cum ex consuctudine tum 
ex praeccpto divino eos in bello functos fwisse 
Scriptura testatur, magis verisimile esse appa- 
rebii, exercitus imperium non Phinees, sed nostro 
Josue adjudicandum esse. Dictis lucem ct pondus 
dabunt sequentia. 

67 Primo consueverant Israelitse arcam, in qua ncn PAW* 
prsesentcm Dominum venerabantur, in expedl- 
tio)ies bellicas deferre, ut pugnaturi firmum ha- 
berent adversus hostes prsesidium, et certam spem 
victoriae conciperent. Hinc Numcrorum cap. xiv 
f. 44 dicit Scriptura, arcam Testamcnii Dorninidc 
loco suo motam non fuisse, quando Israclit.T, post 
mortem exploratorum Chananitidis, injussu Dei 
ad bellum perrexerunt; insinuans ab opposito 
inquit Cajetanus, quoJ si bellum Dei voluntate 
factum fuisset, arca fuisset in praelium delata. Id- 
que confirmatur ex cap. vn libri Josue y. 6 : ubi 
suscepta expeditione contra Jerichuntem, juben- 
tur sacerdotes tollcre septem buccinas, quarum 

usus 



DIE PRIMA SEPTEMHIWS. 



23 



A usus est in Jubil&o, et prxcedere orcam fcederis. 
Arcam Deiquoque ad bellum asportasse leguntur 
fitit Heli libro i Regum cap. iv f. 4. Fuit hxc etiam 
in exercitu Saiilis lib. \ Rcgum cap. xiv y. 18 : uti 
et in castris Joab pugnantis contra. Aiumonitas ; 
unde Urias dicebat lib. n Rcgum cap. xi y. 11 : 
Arca Dei, et Israel, et Juda habitant in papilio- 
nibus. Moyses secundum hanc consuetudinem, jam 
antea a se introductam, et deinceps a posteris ser- 
vatam, cum sacerdotem Phinees ad bcilum Madia- 
niticum mittcret, vasa quoque santta . . . tradidit 
ei, id est, arcam cum tabulis legis, Cherubim et 
propitiatorium . Id nomine vasorum sanctorum in- 
telligunt Ilebrxi, ut ait Oleaster, Serarius, Lira- 
nus , Dionysius , Cojetanus , Vatablus , Sa , a 
Lapide , Tirinus et alii. Sacerdotes itaque ct 
Levitx Phinces ad bellum comitati sunt , qui 
arcam Dei gestarcnt atque custodircnt. Secundo 
Deus Numcrorum cap. x y. 2 duas tubas ar- 
gentcas ductiles fieri jussit , de quarum usu 
in rcm nostram hxc iego ibid. y. 8 et 9 : Filii 
autem Aaron sacerdotes clangent tubis : eritque 
hoc legilimum sempiternum in generalionibus 
U vestris. Si exieritis ad praelium de lerra vestra 
contra hostes, qui dimicant adversum vos, clan- 
getis ululantibus lubis, el erit recordalio vestri 
■ coram Domino Deo vestro, ut eruamini de mani- 
bus inimicorum vestrorum. Ut hoc Domini prx- 
ceptum impleretur, lcgislator sacerdotem Phinees 
cum cxcrcitu ad pugnam ire jussit, et tubas ad 
clangendum tradidit ei. 

tncerdos, sed 68 Ex his omnibus qux conjectura rationi et ve- 
ritati magis consentanea formari potest, quam 
quod Phinecs ad bellum profcctus fuerit ut tam- 
quam primus sub patre suo pontifice sacerdos, 
sacerdotibus et Levitis cum supeUectile sacra 
excrcitum comitantibus prxesset, ut tubasasacer- 
dotibus inflandas curarct ad animos dinncantibus 
addendos, et pro beilatorum incolumitate atque 
victoria juxta arcam Deumprecarclur. Atquchoc 
sacerdoii proprium in bello o/ficium erat, non vero 
profanam principis miUtise personam gerere, atque 
arma tractarc. Fateor guidem Jttdam Macha- 
bxum et nonnultos alios pontifxces impcratores 
exercituum fuisse, sed hi summisacerdotes simul 
et populi duces erant, quemadmodum Moyses ; 
cujus in principatu tantum politico sanctus 
C Josue successit ; P/iinccs autem non nisi sacer- 
dos erat, quem non secus ac ceteros omnes de tribu 
Lcvi non ad militiam, sed ad res sacras Deus 
dcstinaveral. 

probabiiiu* 69 Nunc si iis, qux contra sacerdotis Phinecs 

s. Jusue tmpe- prsefecturam exercitus faciunt, adjunqantur illa, 
rator prafectus , „ ' , , „ . ' 

fuit: ^ USC suaaent cam Sancto nostro delatam fuisse, 

manifestius se prodet major opinionis nostrsc veri- 

similitudo. Jam in bello Amalecitico industriam 

suam et (ortitudinon omnibus abundc probaverat 

Josue, et a paucis diebus ipsius Dei suffragio re- 

nuntiatus erat successor Moysis, non tantum ut 

negotiis Israelitarum oivilibus yrxesset, sed vel 

maxirne ut eorum in bello ductor foret. Hinc fa- 

ctum ut in illum omnium milikim oculi atque ora 

conversa fuerint, eumdemque sine dubio impc- 

ratorem sibi desiderarint. Quem enim sibi prx 

reliquis prxfici optasscnt, quam eum, quem ab 

ipSO Dco ducem electum, et aliunde rei rnililaris 

perttmimum noverant? Prxterea cum non ele- 

ctus modo, sedetjam inauguratus esset liebrxo- 

rumprinceps, ipsi ex officio incumbebat exercitui 

prxesse: cur ideia legistatore negatum dicamus 

et prseter consuetudinem alteri delatum, idque eo 

tcmpore, quo maxime concilianda illi erat apud 



populum auctoritas? Addc quod non nominetur auctom 
if. 13 cum Moysc ct Elcazaro inter obviam proce- j. l. 
dmtes vtctori exercilui. Potest quidem dici, quod 
Josue involvatur turbx reliquorum princtpum , 
qui il!os comitabantur , sed in scriptis suis 
dccori observantior erat Moyses , quam ut to- 
tius popuit jatn initiatum principem ab infc- 
rioribus ducibus non distmgueret. Vcrisimtlius 
itaque sub nostri Herots inyperio contra Madia- 
nitas tam fclicitcr pugnatum fuit ; ilfi victoria 
ejusqus fructus post Deum tribucnda, et ut Salia- 
nas aliique putant ; illius hortatu et reiigione 
militum excitata est tanta illa in Dcum pietas et 
mitnificcntia, ut e suis manubiis tam opima 
illius tabcrnaculo spolia dcdicarint, ut in fine 
capitis narratur. 

70 Post insignem illam dc Madianitis victoriam divMo terra 
Vribus Iiuben et Gad cum advcrtissent tcrrainduo- promiwea tfw 
rumregumOg et Schon, paulo anic initiationem ' * EleAl * ari cu * 
Josue debcUatorum, valde essc aptam peconbus ™ d€mandatli - 
alendis, qutbus ipsx abundabant , pctterunt a 
Mogse, illam sibi in possessioncm dari : quod ttt 
impetrarcnt fadlius, addiderant se rennntiitturas 
omni terrx trans Jordancm acquirendx, seque p 
depositis in tuto (amiliis ac gregibus suis Jor~ 
danem contra Chananxos transituras esse, ncque 
arma posituras, doncc omnis eorum terra re- 
liquis tribubus subjecta esset : Praxopil ergo 
Moyses ( Numcr. cap. xxxn y. 28 ) Eleazaro sa- 
cerdoti, et Josue filio Nun, et principibus fami- 
liarum per tribus Israel, ut, si promissis stnrcnt , 
dictse terr;e eis relinquerentur : verutniaincn par- 
tem ex iis secrevit, et dimidise Vribui Manasse sub 
iisdcm coiiditionibus as.signavit : majorcs cnim 
erant, quam ut totx duabus iUis tribubtts con- 
ccticrentur. Vide caput citatum et i libri Josue. 
Numerorum cap. xxxiv describuntur terr.r pro~ 
missse (vnnini trans Jordancm, destinatse novcm 
reliquistribubus cuiiidiinida Manasse. Qut aiitcm 
huic divisioni prxfuturi essent, Dominus ipse cli- 
git jr. 17 : Hax sunt nomina virorum, qui terrain 
vobis divident, Eleazar sacerdos, et Josue flllus 
Nun. Dcin cnumerantur tribuum principes, quisub 
UUs divistvni pr.r/>ositi fuere. Qu& hoc paragrapho 
attigimus, mense decimo anni quadrayesimi ab 
exitu facta fucrunt. Prima autem die mensis un- 
decimi, Ucbrxis Sebet dicti, qui nostro Januario 
respondct, cccpit Moyses cxplanare legcm, ut ha- P 
betur in Deuteronomio usque ad caput xxxi , 
perseveravitque in ejus expositionc et scriptione 
integro illo mense, detractis tamen ab eodem 
paucis diebus aliquot, quibus commode fieri po- 
tuerint ea, qum capitc xxxi ct sequentibus mortem 
Moysis proximc prxcesatssc leguntur. Uanc conti- 
gisse ultimo dicejusdem mensis undccimi vel ini- 
tio duodecimi probabilior hdbet snttentia, ut infra 
num. 84 ct 85 videbitur. 




§ VIII 



24 



DE S. JOSrE rSRABLITAKOM Dt.'CE 



AUCTOn; 
J. L. 



oj)emcrwirti ho 
ttet subJotue, 



B 



VIII- Moyses Successorem 
[sraelitis commendat; ejus 
principatum Deus palam 
prodigio confirmat;e co- 
luinna nubisconfortatSan- 
ctuin et materiam Cantici 
docet, quod ipse et Moyses 
scribuntet concinunt. 

Moyim poputo MTaucis anteobitum diebus legislator omnem rur- 
prvnunuat Dei ms p p U i um convocavit, illique Josue ptmsentem 
stit/t, quem enuo successorem suum pubtice de- 
claravit. Sotennem ac iteratam hanc declaratio- 
nem conducere arbitmbatur ad auctoritatem ei 
apud subditos conciliandam : ut vero eosdem ad 
fiduoiam erga Deum, et simul ad amorem erga 
novuiti Principem obedientiamque ei prxstandam 
ecccitarct, sub cjus regimine Deum Israelitis sin- 
gulari auxitio adfuturum, etde omnibus inimicis 
victoriam largiturum vaticinabatur. His autem 
usus est verbis Deut. cap. xxxiaf. 2: Cenlum 
viginti annorurn sum hodie , non possum ultra 
egrerli ct lugredi , prEBsertim cum et Dominus 
dixerit mihi : Non transibis Jordanem istum. 
Dominus ergo Deus tuus Iransibit ante te : 
ipsc delebit omncs gentcs has in conspcclu 
tuo, et possidebis eas: et Josue iste transi- 
bit ante te , sicut locutus est Dominus. Fa- 
cietque Dominus cis, sicut fecit Sehon et Og 
regibua Amorrhseorum , et terras corum , dele- 
bilque eos. Cum ergo et bos tradiderit vobis , 
aimiliter facietis eis sicut praecepi vobis. Virili- 
ter agite, et confortamini : nolite timcre , nec 
paveatis ad conspectum eorum : quia Dominus 
Deus tuus Ipse est ductor tuus, ct non dimittet, 
nec derelinquet te. 

72 Vocavitque Moyses Josuc, qui non procul 
aberat, et ad se propius accedere jussit , et 
dixil ei coram omni Israel : Confortare et esto 
robualus: tu enira introducea populum istum in 
terram, quam daturum se palribus eorum jura- 
vit Dominus, et tu eam sorte divides. Bt Do- 
minus qui ductor est vestcr, ipse erit tecum • 
non dimittet, nec dereiinquet te : noli timere 
nec paveas. Inter /,.-<■<■ vcrba , mquit Salianus, 
imposuit Moyses manum super eum. Verum id 
factum esse ante mensem mdecimum seu an- 
lequam Deuteronomium ad populum reeitare 
mchoaret legislator, sufficienter supra num 6* 
ostensum est Numerotum cap wu Sanctuseli- 
gUur P Hnce P* '■' inauguratur: hic vero Deut 
cap. .xxxi prtncvpatw ipsius populo iterum decla- 
ratur, counurndaturque. 

73 Voluit quoque Deus a se electo et initiari 
jusso Prvncipi oollata n dignitatem palam appro- 
'""•<•, «rlextujue prodigio illusfrem reddere deouo 
Mdwf. 14 et 15: Et ait Dominns ad Mov- 
sen: Ecce prope sunt dies mortia tu«- voca 
^ : <'< siate in tabernacuio testimonii nt 
P^Muam ei. Abierunt ergo Moyses et Josue 



rviettnmomnta 
fautta omtna 
tur; 



!■!»» printipa- 
Uim prodigio 
pulam eonfir- 
mat Dominut, 



1 tabernaculo testimonii : apparui 
1 >" columna uubia, quaj stetit 



quc Dominus ibi 

in introitu tabernaculi 



Ceiebrem hic habes Du- 
™™t*tohconfirmationem, Deo in mbe " 

sentunnsuam ostentante. factam. AonoscHuH^ 



suavis Dei erga populum hunc rudiorem provi- 
dcntia, cui omnia manibus ipsis, ut ita dioam , 
patpanda proponebantur, ne facile jugum tegitimi 
modcratoris excuterent, quem vidcrent a Deo mu- 
nifcstis adeo indicns approbatum . 

74 Quid Domims de columna nubis Moysi 

etJosuedenuntiarit hi eodem oapite describitur. 

Ac primo quidem ita Moysen alloquitur f. 16: 

Eccc tu dormies cum patribus tuis , et populus 

iste consurgens fornicabitur post deos alienos in 

terra, ad quam ingreditur, ut babitet in ea. Versu 

\1 ct 18 calamitotes pucdicit populo, ob defcct/o- 

nis ri idololatrix crimen infligendas, Dein f t 19 

ad utrumquc sermonem convcrtcns, Nunc itaque, 

inquit, scribite vobis Ganticum istud , et docete 

filios Israel, ui memoriler teneant et ore de- 

cantent , et sit mihi carmen istud pro testimo- 

nio inter filios Israel. Introducam enim eurn in 

terram, pro qua juravi patribus cjus , lacle et 

melle mananlem. Cumque comedcrint , ct satu- 

rati, crassique fuerint, avertentur ad dcos alie- 

nos, et servient eis : detrahentque niibi, ct 

irritum facient pactum meum. Postquam inve- 

nerint eum mala nmlta et afQictiones, respon- 

debit ei Canticum istud pro testimonio, quod 

nulla delebit oblivio ex ore scminis sui. Scio 

enim cogitationes ejus , quae facturus sit hodie, 

antequam introducam eum in terram, quam ei 

pollicitus sum. Demum solum Josue suo atloquio 

dignatur Deus, ut eum legitimum Moysis, quocum 

uno toqui consueverat, successorem indicet, etjam 

quodammodo parem ostendat : Praecepitquc Domi- 

nus (f. 231 Josue filio Nun, et ait : Confortare, 

et esto robustus: tu enim inlroduces filios 

Israel in terram, quam pollicitus sum, et ego ero 

tecum. 

75 Deuteronomii caput xxxn dat celcbre illud 
Canticum coram omni popuh recitatum, cui 
perscribendo capitc prsecedcnte matcriam sugycs- 
serat Deus. Quamquam vulgo Canticum Moysis 
appelletur, tamen illud Josue quoque scripsisse 
et cecinisse tam aperte Scriptura testatur, ut mi- 
rummihi videatur, Pagninumet alios nonnullos 
id negasse vel in dubium vocasse. Scripsit impri- 
mis: nam iiludcap. xxxif. 19, Nunc itaque scri- 
bite vobis Canlicum istud, et docete filios israel, 
ad u/rumque dirigitur. Quod vero etiam cccine- 
rit, caput xxxii f. 44 clarissimU verbis docei : 
Vcnit ergo. Moyses, et locutus est omnia verba 
Cantici hujus in auribus populi , ipse et Josue 
iilius Nun. De modo, quo ambo hymnum illvm 
conctnuerint, nihil afjirmare possum, nisi non 
hquere. Dicam tamen, quid conjiciam. Carmen 
illud omnino totum , ab utroque conscriptum , 
ad omnem Israelem rccitavitprimo solus legisla- 
tor, unde forte factum, ut Canticum Moysis ap- 
pellatum fuerit : quia tamen ex tot hominum 
millibus aliqui, a 120 annorum sene remotto- 
res, sensum cygnem ejus vocis satis percipere non 
VOtuerunt, Josue iltis totum hymnum rcpetiit 
non post mortem Moysis, vel ut Salianus Abu- 
lensem secutus, cum ipse Josue moriturus esset 
(nom qum ratio vrget, cur hic f. 44 prmterb- 
tum posiium pro futuro dicamus?) sed statim 
repetnt, snnul ac legislator finem loquendi fecc- 
rat. Jtacum Cajetano suspicor. Sunt qui putent 
Sanctum nostrum cecmisse Canticum illud hoc 
sensu, quod testatus fuerit se ea f quz Moyses 
*™™tiarat, a Deo quoque audrvisse, cum si~ 
mulstarent ante Domiivum ad ostium taberna- 
<■» '• os sequcrer.si l 0qu i omn i a verba Cantici 
bujua '" auribus populi, non videretur mihi v lus 

sig7iificare 



M»oe colu ni . 
" a "«''«« con. 
fortaturetdoce. 
tur mateiiem 
Cnntia, 



E 



qvod ipxe ct 
Sloysi's,ut /mmi 
erant, jcripM- 
runt et ecctne* 
rvnt. 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



25 



A significare, quam nudum cjusmodi tesHmonium 

ferre. Alias interpretum conjecturas vide apud 

Lorinum in Deut. cap. xxxi $. 30, ct cap, xxxn 

*. 44. 

VatiCittium Jo 76 Joscpints, qui de Sancti electione et inaugu- 

s ue, et Moysis ratione altum silet, libro iv Antiquiiatuni cap.wn 

nd ipsum popu- ^ c / ?a ^( : Sed et Jesus, superslite etiam tum 



lamgve aratio 



et prsesente Moyse, valicinatus esl quidquid pro 
salute populi gesturus erat, vel foris bello admi- 
nistrando, vel domi ferenriis legibus : et ad vi- 
vendi ralioncm recens inslitulam eos.praeparans, 
divino monilu se prffisagire aiebat, quod, si 
patriam religionem violarent, clades non efluge- 
rent. Nam cl regionem ipsorum armis extero- 
rum opplendam, et urbes diruendas, et templum 
incendendum, et ipsos sub hasla victoris venum- 
dandos, servilurosque genlibus, quae afQictorum 
nulla miseratione tangerenlur, ac tum demum 
seram alque inutilem erraiorum pcenitcnliam 
acturos. Deum tamen ipsorum conditorem et 
urbes suis civibus, et templum populo reddilu- 
rum. Haec autem forc, ut non semel tantum 
amittant, sed ssepius. Drinde Moyses exhortalus 
n Jesum, ut in Chananaeos exercitum duceret, af- 
futurumque cceptis ejus Deum pollicitus, et po- 
pulo omnia fausla ominatus, Quoniam, inquit, 



IX. Cum morituro Moyse 
montern conscendit, huic 
morienti adest, et alia de 
Sancto adferuntur, qu& 
verisimilia putamus : ra- 
tio temporis eorum, quae 
post scriptum Deuterono- 
mium facta sunt. 



AUCTOBfi 

J. L. 



Eoj 



dcm dic , ut constai ex Dmteronomii Jtoyim, cum 
cap. xxxnir. 48, qno ssepe memoratwm hymnum morrtwrt»m«i« 
cccinit Moyses, a Dco jussus est adire montes '''"' ,tvv, ''"''' ,vf . 
Abarim, atquc unum e.r iis con.seendere ccteris 
exceUiorem, Nebo dictum, ut post Cka/naniti- 
dcm oculis lustratam in eo morcrctur. Postrcuut 
hac accrpta mortis sux denuntiatione, vnsequen- 
tem dieniy qui ci vitx postremus fuit, conven- 
tum indixit. Postridic itaque conjicjala est tiui- 
versa mullitudo, cui tributim bcnc prccalus est. 



E 



ad Patres abeo, et Deus hanc mihi diem abitus S. Ath tnasius Alewancbrinus in Synopsi sacrm 
prasfinivit etc. Sequitur oratio, in qua post gra- Scriptura! ad librurn Deuteronomii scribil, quod 
tias, Dco pro collatis beneficiis actas, populum ad legislator non nisi post benedictionem populo im~ 



Dei cultum hortatur, legumque obscrrantiam. 

Orationi mox subdit : Haec postrema verba Moyse 

loquente et singulis tribubus sua fata aperienle, 

universa multitudo in lacrymas erupit. Pauto 

infra narrat, quod populus legistatorem rnori- 

turum ad rnontem usquc secutus fuerit. 

a Josepho nwr 77 Dum Joscphus nostrum Josue hsec vatici- 

rata expendun- natwm fuisse scripsit, respexisse eum puto ad 

lur - Deut. caput xxxi a f. 19 usque ad jt. 24, ubi 

narratur Sanctus divinitus cognovisse ; se filios 

Israel introducturum in tcrram promissam ; hos 



pertitom Successorem suu/m manuum impositione 
inaugurarit : Postquam vero, inquit, singulfa 
tribubus benedixil, benedictioneraque illarum 
littcris mandavit, ac manus suas super Jesum 
Nave, ut sibi secundum raandatum Dei succc- 
deret, posuit, in monlem Almrim conscendit. 
Vcrum id antc factum fuisse, supra num. 62 
probavimus. 

79 Caiclanus, Scraritis, Salianus, aliique tam vtntimtVterco' 
historici quam interprctcs fatenUr, omnia, qux 
ex Joscpho citato huc t/ranscribemus, valde ve- 



mttatiuMtSan- 

(tUS, 



autcm, descrto postmodum viri Dei cultu, gravia risimilia esse, si paucula in ftnc rcrba crcipias : 



mala in idololatrise pcenam incursuros. Scd sive 
hunc locum auctor ille attoiderit, slve Canticum 
Moysis, quod forte a Josue quoque recitatum pu- 
tavit ; aliter vcrba Scripturae exposuit, quam 
iextus ferat. Futura, qxtse jr. 19 Deus Sanclum 
conscribcre jussit, populoquc annuntiare, diclo 
C Cantico contincntur. Alia ipsurn, vivo Moyse, 
prxdixisse, sola non persuadct milti Josephi aucto- 
ritas. Dc ecrhortatione vero Moysis, quam sub- 
dit, ad Josue populumque facta, quid dicam ' 
Capite citato a $. \ usque ad ^. 9 ulrumque 



Quantus autem 1'ueril populi ploratus et quen- 
monias (cum Moyses m montern moriturus abi- 
retj conjccturam caperc licet ex eo quod lum 
prophetse accidit. Quamvis enim persuasissimum 
semper habuit, non esse inslante morte dolen- 
dum, ut quae prfBter Dei voluntatem et natursa 
leges non vnniat, viso lamen affectu populi, a K 
lacrymis temperare non valuit : aum vero co 
proflciscitur, ubi dispariturus erat, omnes cum 
fletu sequebantur. Tum Moyses his, qui longius 
aberant, manu moia signiBcavit, ut consisterent : 



'juidem animat legislator ab adfuturo Dei au:H- propiorcs aulem rogabat, nfl excessum suurn la- 



iio, felicique successu eaypeditionum, contra Cha- 
nanxos suscipiendarum ; scd hanc exkortationcm 
aliquot ante niortcm sucnu dicbus Itabuit ; ut e% 
•§. \knum. 85 probabvmus. Josephus autem suam 
affigcrc videtur dici, quo Moyses tribubus bcnc- 
dixit, et ad Palres migravit. An ergo hic ultimo 
vitse sum die simili oratione Sanctum nostrum ct 
filios Isracl confortavit, addita illa gratiarum 
actione ct monitiojie, de qua supra ? Ita quidc.m, 
ut ex narrationis contcxtu apparct, sentit dictus 
auctor : vcrum cx quo fonte id ha/userit, ipse vir 
deril : ejus certe Moysen auctorem vel testem pro- 
ferre non potcst. 



Septembris Tomus 1. 



crymabilem facere pergerent, cum Qelu prose- 
quendo. Illi vero el hanc extremam gratiam ei 
referendam existimantes, at, quemadmodum cu- 
piebat, seorsum secederet, continuerunt se Inter 
se lacrymanies. Solus autem senatus eum dedu- 
xit, et pontifex Eleazaras, et imperator Jesus. 
Ut vero in monte, Ahari vocato, constitit, qul 
celsus c. regione Hierichuntis attollitur, et con- 
scendentibus late Chananaeas terrae prospectum 
exhibet, senatum dimisit. Cumque post mutuos 
complexus Eleazaro ac Jesu ultimum vale dice- 
ret, ioter loquendum repentina oube circumda- 
tus, in vallem quamdam est ablatus, 

80 Saliano vn Amalibus ad annum 2583 «"«or '""' 

num. 3?9 minus placent hmc ultima Josephi J™;™ 
verba : Inter loquendum repentina eta. ; ea> qul- 
bus amficitur, quod samtus Prinoeps et Elea- 
zarus pontifex non viderint Moysen morientem . 
IiectiustocutumputatCat, <ta nu m i n Ih-ut.cap.xxxw 

4 t> e ; 



26 



DK S. JOSUE ISRABLITARUM DUCB 



modo, 



AUCTORE 
J. L. 



tit.iiifirlixlrartf,- 
fsrrt iid villem 
Hntih, nnn ta- 
men mseputcro 
dcpvni : 



ttatim a morte 
Moysit tupre- 
mampotettatem 



y G- ubi assent, quod non monentem 

letmortuumabangelis invallem terra \foab 
transferriconspexmni. Caietam conjectura mini 
quoque verisimilior apparet: nam si Moysestn- 
,,-, loquendum oum Successore suo et PonttHce, 
repenUna nube circumdatu* fuit, et utnusque 
„'./„ subductus, ut nairat Josephus, neuter de 
ejus morte testimonium ferre potuit. Dubiwn non 
csi, qvin IsraBlits Josue ct Elcawrum de illa 
inierrogaverint, tunc saltcm, postquam dicti mon- 
tis Nebo cacumcn, Phasga vocatum, adierant, 
nec morkii corpus rcpererant. Nullum dubium 
etiam est, qum, sancti Principis et Pontt/kisre- 
latione audita, valtem, versus qudm Moyscn 
nubc invoiutum fansferri viderant. diligmter 
pcrscrutati fueriut. Jam autcm quid Israehtis, 
nusquam legislatoris corpus invenienUbus et cdo- 
ctis eum, cum ultimum vale diceret, subito e 
conspectu nube sublatum fuisse ; quid, inquam 
illisin mentem venisse credibilius esl, quamMoy- 
sen non revera obiisse, sed vivum nube susceptum 
atque instar Enoch in paradisum a Deotransla- 
tum fuisse? Forte etiam, ut erant eorum mgenia 
in idohlatriam prona, illum tamquam deum 
adorassent, quemadmod/um apud Epipluw/ium 
hxresi \.\, et Cyrillum Mexandrinum libro i 
contra Julianum nonnullos fecisse legimus. I/inc 
mihi probabilius apparet, Dcum voluisse, ut 
mortis ejus teste ■ adessent, 

8! Cum a/ut&m ne sic quidem omne idololatriee 
periculum esset sublatum, voluit insuper, teste 
Caietano, ut, licet cemeretur corpus illius ad 
vallem terrse Moab sepeliendum deferri, oculis 
tamen notan non possct certus vallis istius locus, 
ni ijim depowrctur. licm autem hoc modo fuissc 
transactam } aiiquo )nodo insinua/re videtur Dcute- 
ronomii caput ulti/mu/m, quod Josuc probabilius 
consrrijisit, ut postea dicemus : Mortuusque est, 
inquit y. 5 et G, ibi Muyscs servus Domini, in 
tcrra Moab, jubente Domino : ct sepelivit cum 
Dominus angclorum ministerio in vallc (crrse 
Moab contra Pliogor : et non cognovit homo 
scpulcrum ejua usquc in praesenlem diem, Unde 
innotuere sancto nostro Hagiographo, quwhic nar- 
rat ' An em sola inspiratione divinaf Putemcgo, 
ruui isia humana quoque via scivisse, ct litteris 
mandasse quse vidU; vidisse autem morientem 
Moysen, eumque per angelos deferri ad sepultu- 
ram m valte terrs Moab contra Phogor, ita 

tanirn. ut ceritt.s sepulturx bcus distinyui non 

poiuerit: unde intelligitur, quomodo ncc ipse nec 
quisquam alius sepulcrum ejus umquam cogno- 
verit. Quod autem Deus illud populo suo inco- 
gnitum esse voluerit, hxc passim oreMtwr fuisse 
•'"""■ necorpori ejus vel divinum honorem /W- 
'""•'<'', velad superstitionem abuteretur, cui erat 
addtctissmus. EpistolaS.Judzapostolij 9 me- 
wnitaltercationis mdiaelem inter * diabolum 
llr , M "^' cor P° r e- PutoM multi diabolum con- 
tendtsse, ut illudpublico funerc sepeliretur, at~ 
queita Hebrziad idololatriam pellicerentur ; at 
Mhmsoccasiotollmtur, Arohmgelum popuU 

Sl C ' P ^ Sldm ' ires tow>«aDomi£>im- 
P~ • "< carpus fegislatoris olam sepulcro con- 
"' rlil ;- W* nemo umquam detecturus esset 
' Mr '""- « d ^us prioribus numeris de S Jo^ 

Sassaasna 

(wem et mterrns dtvina gratia, et ,, - 



t&iu s Irequentibus decessoris exhortatiombus , 
Dei GoUoquiQ jltl n anteroboratus fuerat, 
l ( n u m eris prxcedmtibus dictum est. Cmpit, m- 
am lHico; non enim verisvmile est, t«>„ „u- 
merosum tamque turbulentumpopulum ahqumto 
tempore neo Pnncipis sui imperio directum, 
nec ewercitio supremB cjus auctoritatis m offtcio 
contcntum fuisse. Sancti igitur jussioni tribuen- 
,/,1111 videtur, quod totus populus Wiginta dies 
in luctu Moysti posuerit, in quo 'obediemnt ei 
filii Istacl, sicut obedierant kgislatori infraMs 
Aaronis cxscquiis cclcbrandis. Etsi cnim utrobi- 
que Principis imperium in Littcris saoris non sit 
expressum, in tanta tamen personarum, et ju- 
diciorum, et voluntatum rarietatc creclibilias 
est, ejusdecrctum intervenisse, qui universis prx ■ 
crat cum irijitima potcslate. 

83 Sunt, qui cum Thalmudicis e.ristimcnt, 
sanctum Duccm in cogitaiionem impcrii sibi tra- 
ihit non incubutsse, nisi postquam acccperat Spi- 
ntitnt sapienttie, de quo Deut. cap. xxxiv $. 9. 
Negant autem hoc cum afflatum fuisse in ipsa 
manuum Moysis maugurantis impositione, sed 
tantumpostjusta lcgisiatoripcrsoluta. Patrocina- 
tur illis Abulcnsis in caput i Josue qu&st. iv, 
eisdcmque favere putat caput citatum f. 8 et 9 : 
Flcveruntquc eum Olii Israel in campeslribus 
Moab trigiiUa dicbus : et completi sunt dies plan- 
ctus lugentium Moysen. Josue vero filius Nun 
replelus est Spirilu sapic. tite, quia Moyses po- 
suit super cum manus sua:-. Et obedierunt ci filii 
Israfil, fcccrunlquc, sicut praacepit Dominus Moy.-i. 
Hwc verba docttssimus prsesul ita intelligit : 
Postquam completi iunt dies planctus, Josue, 
quiaipse manuum impositione princcps initiatu 
erat, rcpletus csi Spiritu saplent/a:, quando ad 
eum facta esi illa ex/tortatio, de qua Josue cap. i 
a f. \ : ct ab illo tcmporc obcdierunt ci filii 
Isracl. Vcrum liic sensus nimium contortus mihi 
vidctur : nam, particuia quia significat, rna- 
nuum impositionem cique adjunctas Moysis pre- 
cationes aliquo modo causam fuisse Spiritus 
sapicntise. Jam vero si morali quadam efftcicnlia 
(alius enim causandi modus hicadmitti nequii) 
illam contulerit, rectc concluditur, quod to re- 
plctus esl rcspiciat idem tempus praeieritum ac t6 
posuit super cum manus, id est, quod Sanctus 
acceperit Spiritum sapicntise, ad recte gubeman- 
dutn neccssarice, m ipsa mauuuin Moysis impo- 
sitione, non in exhortatione a Deo post trigiuta 
dierum luctum ad ipsum facta. Sacer itaque textus 
hic tantum repetit, quod ante factum est, ponit- 
que replelus est, pro repletus erat. Cum lingua 
sacra careat illa distinctione pcrfecti et piusquaut. 
perfecti, hinc non raro fit, ut in Scripturis sa- 
crisper hoc illud expiicandam sit. 

84 Non supervacaneum fore arbitramur, si 
hic lectorem quoque conemur instruere, quo cir- 
citer die etmense omnia contigerint, qusca num. 71 
huc usque de Sancto nostro narrata sunt. Hoc 
nostro conatu ct prxcedcntia elucklabimus et 
ad srquentia Sancti facta, qux liber Josue descri- 
bit, viam stemcmus. Ad rei propositx notitiam 
examinandumprius est tempus, quo facta cst ex- 
hortatto UlaDeiad Josue, a qua librum suum 
ipse exorddur. Imprimis auctores convcniunt in 
eo, quod Dominus Sanctum alloquio suo anima- 
nt non senus, quam postridic luctus fimebris. 
Sedadvertat lector, eos omnes supponere idem 
quod nos, nempemnum legislatoris emortualem 
fuissecommunem, yton embolimmum seu tredecim 
>nf«suun. Secundo, probabilius est, quod hortato- 

ria 



exerccre rap^ 
Spintu sapitfi. 
tHsjamantedo. 
nntus. 



Ratio temport» 
torum, q.i><B 



DIE PHIMA SBPTEMBRIS. 



A ria illa Dei oratio contigerit prima vel secwnda 
diemensis Nisam ; quemadmodum paragrapko se- 
quente vidcbitur. Tcrtio, probabilius etiam est , 
eamdcm hdbitam csse post cxplctos triginta dies 
funeris Moysatci. Ita Abulensis t Caietonus, Sc- 
rarius, tlugo cardinalis, Menochius, Bonfrerius, 
aliique multi conVra Masium hic, et Saliwnwn 
in Annalibus ad annum 2584. Hic secutus au- 
rtorem Calendarii Hebraici , et Chronologi;c ma- 
joris, qux Seder Oiam Iiabba inscribitur, legi- 
slatorem septimo dic mensis Adar obiisse putat. 
Hac semel admissa llebrxorum traditione, postca 
non potuit non asscrcre, Israetttarum Ducem, 
durante adhuc exsequiarum cclebritate , a Deo 
confrmatum fuisse : nam si Moyses 7nortuus sit 
die scptima memis duodecimi, eumque triginta 
dicbus Isracltkr flevermt; a fine luctus usque ad 
Jordanis transitum, qui decima die proximi mcn- 
sis Nisan contigit, non fuit tempus su/fwiens, quo 
exhortatio Dci ad Josue, cxphratorum missio ct 
reditus, necnon prxparatio ad ftuvii transitum 
/icri potucrint. Ilvc omnia ad minimum 6 vel 
7, ct probabitius 8 vel 9 dies requirunt. Quod 
g autcm hccc accidrrint, postquam Moysi parenta- 
twm esset, probamus e.r ullimo Deuteronomii ca- 
pite f. 8 : Fleveruntque cum filii israel in cara- 
pcstribus Maab triginta dicbus : et completi sunt 
dies planctus lugentiuui Moysen. Dcin mox ini- 
tio libn Josuc Dei Sanctum cxcita/itis scrmo re- 
fertur. Nec ratio cst, cur hic dicamus, narra- 
tioncin sacram temporis ordinem pcrturbassc. llinc 
eruditissimus Tomicllus ad annum 2583 num. 35 
■manifestum putat , a dicta Hebrceorum tra- 
ditione recedendum esse , nisi annus , quo ma- 
gnus prophcta obiit , intercalaris fuerit. Vide 
auctorcm citatum, quosquc supra nominavi inter- 
pretes. 
po$t scriptum 85 Cum itaque probabilius non nisi post justa 
Deuieronomium Irgislatori persoluta Dominus alloquio suo San- 
contigerunt. c t um confortarit, cwmque /Und prima vel secum/a 
die mensis Nisan verisiiMlius factum sit , ut 
infra dicemus; sequitur, Moijscne vita migrasse 
postremo die mensis undccimi vel primo duodeci- 
mi, si hic cavus seu 29 dicrum fucrit, ut est in 
Sigoniano Jud<rorum Calrndario; sin cero plenus 
fuerit, id cst 30 dies numcraverit, ut contendil 
Torniellus ad annum 2545 num. 38, ipsius obi- 
G tus mcidit i n primumvct sccundum ejusdem rncn- 
sis duodecimi. Quod incertum est, tantisper ut 
ccrtum supponamus , et cum Joscpho iib. iv. 
Antiquitatum cap. ultimo, aliisque statuamus, 
lcgislatorem una cum Succcssore suo montem Nebo 
ascendissc, ibique mortuum esse primo die men- 
Sis Adar. Hoc posito, Canticum, dc quo num. 75, 
cum Moijse Sanctus concinuit uitimo die 
mensis undcci/ni, penultimo vero illud conscri- 
bere et ad jopulum recitare a Deojussus cst, cce- 
lcsti prodigio dignitas cjus confirmata est, et re- 
liqua contigerunt, quse Deut. cap. xxxi a f. 14 
de Josue narrantur. Ilebr.ri in sua Chronologia 
/iiajore illa o)unia contigisse aiunt die mortem 
Mogsis proxime prxccdcnte ; verum ncque hxc 
eorum traditio conformis est verbis Domini, qux 
illo ipso die ibdiem y v . 1 i ad Moijscn fccit ; Ecce 
prope sunt dies rnortis tuas : voca Josue ; et 
state in tabernaculo testimonii. Sipostridic mori- 
turus crat Moyses, non dixissct Dominus , Prope 
sunt dies , scd , Prope est dies mortis tuce. 
Triduo vcl quatriduo anie suum obitum Moyscs 
Sanctum coram omni populo solenniter successo- 
rem suum declaravit. Iletiquis ejusdem mensis 
diebus explicatione et scriptione Secundic legis 



27 



occupatus fiut. Tcmporis iUc ordo rchus aux 
Ugislatoris obitum prrcesscrunt, attabutus, '*£! 77 
tus hcetsit, valde tamm verisimilis mihiappa- ' ' 
ret : nec video, quid illi efflcaciter oppon 



% 



b X. Excitatur a Domino ad 
Chananaeos invadendos ; 
mittit exploratores in Je- 
richo : apparatus ad Jor- 
danis transitum ; prompla 
eorum voluntas, quosoffi- 
cnmonuerat : ordo tempo- 
ris, quo haec et alia conli- 
gerint. 

\lv* Sanctus egit usque ad Mgesimum prU »«» «au, m 

mum a morte Mogsis dien, . ex variis plu- prtnctpntu ff e- 

rium sacrorum Librorum locis collegimus. Per- * tu lypu * chri ' 

venimus nunc ad librum , sancti Joaue nomen T 

prmferentem, et Acta describentem, quz non modo 

virtutes omnes, qux principem bellhque ducem 

magnvm faciunt, reprsesentant ; verum etiam 

pr&cipuas Jesu Christi actiones adwmbrant. 

Ilu.r Origenes homilia i in librum Jesu Nave 

dicit . quod liber hic non tam gesta nobis lilii 

Nave indicet, quam Jesu Domini sacramenta de- 

pingat. S. Hieronymus in epistola ad Paulinum 

hanc cjusdcm dat synopsim : Jesus Nave rypum 

Domini non tantum gestis,sed et nomine pras- 

fert : Jordanem transit , hostium regna subver- 

tit, dividit terram victori populo, et per singu- 

las urbes, viculos, montes , Qumina, torrentea 

aique confinia Ecclesiae casleslisque Jerusalem spi- 

ritualia regna describit. Viginti quatuor Orige- 

nis Homilix, necnon Theodoreti Quxstiones in Je- 

sum Filium Xave, singula fere Pi-mcipis nostri 

facta Christo adaptant.Jn his multa vnveniet ie- 

ctor,quicad Sancti commendationein plurimum 

faciunt. Salianusad annum mundi 2600 a num. 

26 nulcre quoque ostendit , quam perfecPus /A>- 

brmrum Salvator Salvatoris mundi typus fuerit. 

87 Postquam populus Moysen vluwisset, Deus fubot flWn oo- 
quam mox /iuji/s Successorem Chananitidem in- mmwJoraa- 
vaderejussit, ctquamvis sapientte Spvrikt "//!<>■ nm lra "* ire * 
hts, ct Domini verbis de columna nubis ad se at to a f a ' pm *"" 
factis bene animatus esset, novis tamen divini P° f 
omxUU sui promissis novos illi anvmos addidit, 
ct in ecrtiorcm spem victorise ereant;Et factum 
esl, inquit textus sacer capite i a jr. I, post 
mortem Uoysis servi Domini , ut loqueretur Do- 
minus ad Josue Qlium Nun , ministrum Moysi , 
et diccret ei : Moyses servus meus mortuus est : 
surge et transi Jordanem istum tu et omnis popu- 
lus tccum , in terram , quam ego dabu liliU 
Israfil. Omnem locum, quem calcaverit vesligium 
podis veslri , vobis tradam , sicut locutus sum 
Moysi { iJcut. cap. xi ii. 24. J A dcsntu et Li- 
bano usque ad fluvium magnum Euphraten , 
omnis terra Hethasorum usqu<! ad mare magnum 
contra solis occasum erit (crminus vestcr. iNul- 
lus poterit vobis resistere cunctis diebus viia; tuai : 
sicut fui cum Moyse , itaero iccum : non dimit- 
tam, nec der.Hiuquam te. CoMlbrtare, et eslo ro- 
buslus : tu enim sorle divides populo huic ter- 
ram, pro qua juravi patribus suis , ut traderem 
eam illis. 

88 Cum autem spe& dlvtna protectionis et au- 

-1^1,1 



AOCTOPC 

J. L. 
Itgnmque cutto- 
dtam excitat. 



m imitatur divinarum legum observatione 

Confortare igitur, al esto r tf» •■ Idft* 

cuslodias, et facias omnem legem, qua prsce 
STS Moysesservus aeus:D< cl.ncs ab ea 

^agis. Non rBcedat volumen i leg.s bujus ^ab 
,!,,. iuo:sed meditab ris in eo d.cbus ac noeti 

bas ,,i custodii aciasorania quae scnpta sunt 

? neo:tnnc dirigesviam luam, et intelhges eam. 
Ecce prajcipio tibi , conforlare, et esio robu- 
stus. Noli aetuere, et noli timere : craoraaa 
tecum est Doainus Deustuusin oambus ad quaj- 



cumquc perrexens. 



Etrhortatio h:vc facta cstpn- 



Qu i ii n farla 
IWlt, ScrtptVl l 
non referl 



B 



ma, ut mox videbitur, vel secunda die mensrs 
SUan eurrente anno mmdi 2584, quando san- 
ctusPrincepsMmtatissua annum ingressuserat. 
89 Verbis Domini f. 10 statim subattur , 
Josue principibus populi i pera $e, ut castra ob- 
euntes juberent exercitum omnem parare sibicv- 
baria, quoniam post diem terlium Jordanem 
transiturus erat. Sed quomodo id verum essepo- 
tuit? Nom cap. n v. I Josue exploratores Hie- 
richuntem misit, qui prmter tempm itus et redi- 
tus j er triduum latuei unt inmontanis, ibid. v- 22. 
JUis ad Ducem suum regressis, t/res alii dies 
elapsisunt,antequam flumen trajiceretur, ut pa~ 
tetexcap. iiijl. 1. Ejus igitur transitum plures 
quam tres diesjussio de cibis parandis anteccssit. 
Quomodo ergo dicitur post diem tertium ? S. Au- 
gustinus hicqumst. n, Priduum illud a Sanctoprm- 
aictum putat, non ex revelatione et certitudine di- 
vina, sed ex disj ositione humana : sperabat enim 
post toiduum transitum ficri posse, si expkratores 
citp revertissent ; sed iis tardantibus nec sperato 
tempore redeuntibus, consilia eum mutasse. Ve- 
rum Torniellus adannum mundi%hSA num, 8, 
Bonfrerius, aliique multi asserere malunt, sa- 
cram Scripturam temporis ordinem hic non scr- 
vasse , quam admittere S. Doctoris opinionem ; 
ex qua manifesto deducitur, quod humano ductus 
oonsilio erraverit, spe falsus fuerit, aliosque fefel- 
ifiit JosuPj gui et propheta erat,etquem Domi- 



DE S JOSTJE ISRAEUTARUM DUCE 

l ian us,adsuosreversisunt.Sicum aliis dicere 
2J h „ uitimo latebrarum dte sub vesperam 

eJploratorui issio secundo dietrnenm Nisan 

ajgenda est. De die, quo post Hienchuntmam 

Zlrati m exploratores rediere, mlnl ausm af- 

. verum de tribus dtebus t post quos io- 
saepopulum Jordamm Wansiturum cap. i v. II 
vrw dixerat,confidenterassero,hosceaseptimodie 
mensis Visaninchoandosesse, cum dccimo ejus- 
dm fluvii transitwn contigisse Ipgamus cap. iv 
y 19 Vnde ulterius deduco, cibanorum prm- 
varationem et exercitus profectionem indictam 
fuwe die sewto mensis vesperi, vel die septimo 
ma m; idque post exploratorum reditum : pru- 
dentesenim imperatores hos audire solens , ante- 
quamde profectione aliquid statuant, Tricis hisce 
chronologicis menon immiscuissem, nisi hann,, 
rnniint neC essarium fuisset ad Sancti acta ordme 

suo collocanda. 

§2Antequam ad caput sccundum pcrg<>, ver- 
sui 10 ct seqq. capitis primi prseponendum , in 
memoriam revoco przceptum divinum, dc quo 
Numer. cap.sxvn v- 21 : Pro hoc (Josue, quando 
ad reipublicm Rebraicm clavum sedebit) siquid 
agentJum erit, Elcazar sacerdos consulet Domi- 
num. Ad verbum cjus cgredietur et ingredietur 
ipse, et omncs filii Israel cum eo et cetera mul- 
titudo. Hinccolligunt non ( >auci,pium Principem 
non adomasse liierichunl norum speculatoruin 
missionem, nisi postquam eam Dco gratam csse 
intcltexcrat ex Pontifice, per quem Domvnum 
consuluerat. Nunc ad Scripturse narrationem re- 
dearnus. 

93 Misit igitur (cap. u a jr. i) Josue filius 
Nun de Setim (ultima Israetitarum mansione) 
duos viros exploratores in abscondilo : et dixit 



ois : Ite, etconsideraie terrain, urbemque Jericho. 
Qui pergentes ingressi sunt domum mulieris me- 
retricis , nomine Rahab , et quieverunt apud 
eam. Nuntiatumque est regi Jericho, et diclum : 
Ecce viri ingressi sunt huc per noctem de (iliis 
lsrael , ut rxplorarent tcrram. Dein narratur , 



nus paulo ant (cap. i v. 9) certum reddiderat dc quomodo cos Rahab sub noctem occultarit in do- 



ortiine trmpo- 
m : 



quis lnc profra- 
Eill tu Ht, pro- 
pontfur. 



divina sua ope m omnibus, quse aggressurus esset. 

90 Auotoribus illis subscribimus , dicimusque, 
tantum post Rjerichuntmorum exploratorum re- 
ditwm indictam fuisse cibariorum prseparationem, 
adeo ut hsec toti capiti secundo postponenda sit ; 
tresvero diesillos,dequibuscap. i v- II fit men- 
tio, eosdem esse oum istis, <(<• quibus cap. m v. 1. 
Et sanehsec sententia melius respondet promissioni 
l)ri • '■"/'■ ' v. 5 et 9 /acte, novoque Duci 
integram conservat auctoritatem et gratiam apud 
suos, quse multum imminuta fuisset, si m ipso 
prinoipatus initio eum spe sua frustratum vidis- 
sent. Textus vero sacer verbis Domvni voluit 
proxime subnectere prseparationem ad Jordanis 
transitum, ut promptam ostenderet Sancti obe- 
dientiam et ewsecutionem prmcepti divini, cap.i 
y. 2 dati : Surge, et transi Jordanem etc. 

91 Huno igiVur rerum gestarum ordinem sta- 
tuimusj m mensis initio, puta tantisper primo 
ejus die, sermone Domini ewcitatus est Josue, 

'""•'' feliciomine duoshostilem regionm pro- 
■''■■"■ imadendam lustratwros ablegavit. H, co- 
dm die Hierichuntem venenmt .' et a Hahab 
'"■" w hos &fo excepti sunt. Videnum. 93 Po- 
*«™« <"'bem perlustrarunt, sed proditi et qum- 
*"J fl rWissatelUtibusabeadem occulte noctu <U- 
»w« sunt. Tertio, quarto et quinto mensisdiein 
mn tanis latuemnt. Sexto denique, utmltSa- 



eredibileeslfOo. 
mint oracMfo, 



mittit erplom- 
(orcs in Jericho, 



mus soiano , apparitoresque regios eluserit , eis 
persuadens, ut Israeittas civitatejamjam egressos 
persequcrentur. Necdum obdormierant (v- 8) 
qui latebant , et ecce mulier ascendit ad eos, et 
posiquam de mctu civitatis et communi animo- 
rum eoiisternatione exploratores edocuisset , pro 
sua suorumque satute jusjurandum ab eis exe- 
git : quod cum mulieri prsestitissent , eique dedis- 
sent funicul/um coccineum, ad dornus fenestram 
pro signo appendeiulum, occutte per urbis muros 
ejus domui adlurrentes dimissi sunt. Ad stabilieit- 
dam rationem temporis, datam mm. 91, ex Bon- 
frerio, priora verba versus i exponcnte, hmc pauca 
excerpo : Uno die advenerunt Hierichuntera 
spccutatores , altcro recesserunt. Quod probo : 
quia cum advenissent , quieverunt apud Rahab 
meivtricem , sive , uL Hebra?a vox sonat , dor- 
imverunt : ergo ista nocte ibi permanserunt, ma- 
xime cum versu 8 dicantur necdum obdormisse, 
cum ad eos Rahab ascendit , ut eos dimitteret; 
quomodo enim, si de eadem nocte sermo sit, dici 
possunt ibi dormisse, et postmodum necdum ob- 
dormisse, cum de i'uga et latebris agi cceptum 
est? Vide etiam , quse infra habet in illud : Kt 
quievcrunt apud eam. 

94 Kxploratores hoc periculo defuncti consi- 
liuui, quod Hatutb suggesserat , sequuntur atquc 
ad montana confugiunt : El manserunt ibi tres 

dies, 



tncolar< l,n "" 
p ,d(itione<* air 
„auc au^ 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



29 



A dies, donec reverterentur qui fuerant persecuti : 

quaerentes enim per omnem vjam , non repere- 

runt eos. Quibus urbem ingrcssis t reversi sunt, 

et descenderunt exploratores de monte : et, trans- 

misso Jordane, venerunl ad Josue fllium Nun, 

narraveruntque ei omnia quae acciderant sibi, at- 

que dixerunt : Tradidit Dominus omnem terram 

hanc in u anus nostras, et timore prostrati sunt 

cuncli habitatores ejus, jt. 22 et seqq. Tunc Jesus, 

addit Josephus lib. v Antiquitatum cap. r, ponii- 

flci Eleazaro cum senatu indicat, quid explorato- 

res Rachabae juraveriot; corumque auctoritate 

jusjurandum ratum est habitum. 

witindcijH- 95 lieversis exploratoribus , secundum rerum 

m, ad lorda- gestarum ordinem jam constitutum indicta est 

niitranntumu p ra .p ara ti ad transi/um Jordanis, ut habetur 

cap. i a f. 10 : Praecepitque Josue principibus 

populi, dicens : Transite per medium castrorum, 

et imperate populo, ac dicite : Praeparale vobis 

cibaria, quoniam post diem terlium transibitis 

Jordanem, et intrabilis ad possidendam terram , 

quam Dominus Deus vesler daturus est vubis. 

Per cibaria hic cum plerisque inlelligimus quem- 

o vis cibunt a iiKitiua dislinctum : etsihoc quotidie 

ccclo depluere necd/um ccssaret, aliis tamcn cibis 

/tci/c vesci poterant hraelitae. Prseter pauperiores, 

quibus alia esca decrat, Sanctus nostcr et ejus 

cxcmplo religiosores cx Hebrxis solo, ut credere 

par est, manna victitabant. Hinc collige, Princi- 

pem nostrum non stricte vel absolute prsecepisse, 

scd potius monuisse tantum vel permisisse, ut si- 

qui vellent, alios cibos pararent, ne postea con- 

queri posscntsc, quia non prxmonitos, frustratos 

fuissc carnium aliorumque ciborum usu, quibus 

marma fastidientcs inhiabant. Quod hoc tempore 

vetiti non fuerint cibi a manna distincti, patct ex 

ipsius Dei verbis ad Moysen Deuteronomii cap. u 

f. 4 ct 6 : El populo praecipc dicens : Transi- 

bitis per terminos fratrum vestrorum filiorum Esau 

.... Cibos emetis ab eis pecunia, et comedetis. 

fbid. if. 27 ct 28 nuntii a Moijsc missi dicunt regi 

Sehon, petentes ab eo transitum : Transibimus per 

terram tuam : publica gradiemur via . . . Alimenta 

pretio vende nobis, ut vescamur. 

de promwtone % Tribubus omnibus de commeatu parando 

"?**' data tm ' monitis , nominatim Rubenitas , Gaditas et di- 

plenita monct ... .. . 

RubemtaSi Oa- '""«'('"' tnbum Manasse ■memorcs factt officti sui, 

iiitns, fideique Moysi datx, Sumcr. cap. xxxn a f. 25 : 

C Memcntote, inquit hic a ^. 13, sermbnis, quem 
praeccpit vobis Moyscs famulus Domini , dicens : 
Dominus Deus vester dedit vobis requicm , et 
omnem terrara. Gxores vestrae, et filii, ac jumenla 
mancbunt in terra, quam tradidit vobis Moyses 
trans Jordanem : vos autcm transitc armati ante 
fratres vestros, omnes fortes manu, et pugnate 
pro eis, donec det Dominus requiem fratribus 
vestris sicut et vobis dedit, ct possideant ipsi 
quoquc terram , quam Dominus Deus vestcr da- 
turus est eis ; et sic revertemini in terram pos- 
sessionis vestrae, et habitabitis in ea, quam vobis 
dedit Moyses famulus Domini trans Jordanem 
contra solis ortum. 

etmeu.amtri- 97 Responderuntque ( aux illae tribus cum 

pronpta horum medui { ad Josue > atc I ue dixerunt : Omma, quae 
votvntat, etre- praecepisti nobis, faciemus : et quocumque mise- 
Uqvorum; ris, ibimus. Sicut obedivimus in cunctis Moysi, 
ita obcdiemus et tibi. Pcr verba hxc non tam 
prxteritam jactare volunt obedientiam, quam 
Spondere futuram, et paris in utroquc Impcra- 
tore auctoritatis agnitionem. Dein amantissimo 
Duci suo beitv precantur, et mortis pcenam in 
non obedientes ultro deposcunt : Tanlum, m- 



quiunt, sit Dominus Deus tuus tecum, sicat fuit auctob-, 
cum Moyse. Qui contradixerit ori tuo , cl non j. l. 
obcdierit cunctis sermonibus , quos pr;rcc|irris 
ei, moriatur. Tu taiitum confortare, el viriliier 
age. Rubenitarum et sooiorum verbis facta re- 
sponderunt, scmtoque Principi, quamdiu v,.nt. 
obsequentes in omnibus fuemnt. Nec segnius *•■- 

liqua mu/titudo cjus tmpcriis paruit, teste /><■„ 

teronomio cap. xxxiv f. 9 : Bt obedierunl ei tilii 
Isracl, feceruntque, sicut praecepit Dominus Moy- 
si. Sub legislatoris regimine contumaces erantet 
ab rebellimem prompH:sub Duce nosfo 

fuere, et ad omne obsequiwm parati. !n libro 
Josue rara occurrit reprehensio ob inobedientia 
ubiconfra Moysis libri querelarum pleni suni de 
populipervicacia. Mirarihic UcetsingularemSamr 
ctt in tractandis hominum animis prudentiam, 
imiiistriam. moticradoitcm, fortitudinem juwta ac 
sitaciiatcm. quibus durse cervicis populum ad de 
bitam sihi nhcdicntiam prsestandam induwit, 

98 Potuissei Josue, si ipsi ita visum fuissetet quoieseitiu 
necessitas postulasset, compellere omnes viros tri "•'" non P' u « a 
buum liuben, Gad, et dimidix Manasse, it ■** rito "« fl 
Jordanem Pransirent, reliquasque tribus in ko- a>U 

stem pergentes prsecederent : id enim se facturos E 
onrnes spoponderant ; et sub ista conditione tcna- 
rum cis Jordanem sttarum possessionem adire, 
concesserat eis legislator : aitamen Sanctus id non 
fccit. sed c.r centum et decem cvrciter bellatorum 
millibus (tot cn imin memoratis tribubus a Woysi 
ct Eleazaro nuper recensita erant Numer. cap. 
x.wr non quinquaginta, ut male Josephus Ub.v 
An/iquit. cap, i, sed quadraginta tantum mii- 
Ua elegit, uti patet e.r cap. iv f. H.' Neque m 
ea re peccarit Josue, aut ab co, quod sibi Nu- 
mer. cap. xxxn f. 28 et seqq. Moi/ses prescripserat, 
recessit : probe enim noverat ejus mentem fuisse, 
ut sibi reiinqueretur libertas evocandi ex iis t quot 
necessarios judicaret. Satis erat prudenti belli 
Duci dictas tribus datm fidex memores reddere^ 
virosque ex iis omnes, armis ferendis aptos, ad 
manum paratos habere, ita ut quocumque tem- 
pore plurcs accersere vellet, mox obtemperaturi 
cssctit. 

99 Seoundum ante dirta posterior pars capitis ndjordanen 
primi connectenda est cum ca/pite tertio, quod casir " metatw 
f. I et '2 in Vulgata ita habet : [gitur Josue de no- 

ctc consurgens muvit castra : egredientesque de F 
Setim, venerunt ad Jordancm ipsc, et omnea fllii 
Israel , cl morati sunt ibi tres dies. Quibus 
evolutis, transicruut praccones per castrorum me- 
dium etc. Vriduum illud de quo cap. \ f. 11 : 
Praaparate vobis cibaria : quoniam post diem ter- 
tium transibitis Jordanera, idem est cum illo, de 
quo hic : nam si ut supra mon/uvmus, ad .lorrfa- 

nem aliis tribus diebus morati sit.nt hraclri;r, falso 
dixissel S. Primrps post dicm liTliiiin ca.s fhtvium 
transituros. Itaque si verba Vulgats, prout so- 
nant, accipia/nPwr , commeatus prwpa/ratio in- 
dicta futt in Setim sub vesperam dieisextse, vel 
die septima mane, cum ad Jordmem jam per- 
ventum csset. Vide Bonfrerium vn cap, i it- 11. 
Pro Et morati sunt ibi tres dies. Quibus evolu- 
tis transierunt praecones etc. Septuaginta, Pagnir 
nus, Vatahius. a/ii/jue cx ffebraso vertnmt : Kt 
pernoctarunt ibi antequam Iransireut. Kt (uii in 
fine trium dierurn, transicruiil praefecti eto. His 
verbis loudati Saliam aliorumque sententia ">>>■ 
tur, qum asserit, ciborum prseparatdonem eo?Josue 
mandato promulgatam fuis.se in Setim, ibid&m* 
que castra mansisse die septima et octava ; adeo 
ut capitis tertii versus prvmus tamtum narret ea, 

jiue 



50 



AUCTOH8 

j. r.. 



iie nona mcnsis Nisan gesta fuerunt, nimi- 

Z a adJordmm ffebrsi trtmstulmnt, et noote 
S *LnteiH P ei « die deovma fi^*£ 

,„ |„J !irscntent,;cprol>otnlessunt;alter- 

a Z tertium diem ab indicto oiborum cppmatu 
:Z ldem mestamtcumterHodie^mmoraUonts 

apud Jordanem,adeoquetndwm dequohio,non 

f /i s lnujuata/jillo f dequocap. \f. 



DE S. JOSLIE ISRAELITAIUM DUCK 

aauampedibus attigerint, cowistant, doneo aquat D 
hvnoinde mnsitum prsbemt, supmonbus, qum 
ad dexteram crant consistentibus ct intumescenti- 
bus- inferioribus autem, qum ad sinisPram, me- 
ridiem versus decurrentibus atque deftcientibus : 
tumutsacerdotcs progrediantur cum arca usque 
ad medium Jordanem, ibiqve subsistant, quasi 
%sentia decursum ftummis, 



II. 



% 



prohibcntes arcx pr* 

ct securum popuio siccumque transitum. prrcslan- 

tes. Quamvis ultimum hic f. Snon eccprimatur, 

sinc dubio tamcn illud quoque Sanctum Dominus 

sacerdotibus denuntiarc jussit, populo vero ea, 

. ' m qux a ir. 10 usque ad f, 14 rcfcruntur, ut cx 

XI. ProdiglOSUS per SlCCUlil $ 9pa(cL j mo oynn ia et singula, quseinmira- 

J0I'daniS alVClim trailSitUS; bili Jordanis trmsitu observata fuisse Scriphu-r 



Saccrdottt arm 
bn/uloi popu 



monumenta in memoriam 
tanti miraculierecla,quod 
nimium extenuat infidelis 
Josephi narratio. 

I ribus diebus a promulgata commeatus prx- 
atione evolutls, id est, die mmsis nono sub 



jUll 



lumqwitutruu vesperam Smcti jussu Transierunt pracones 

castronim medium, et cla- 



Joiue 



ilc robus tn Jor- 
iiw\i» (ratlfftu, 



fcap. iii af. 2) per 
mare cocperunl : Quando vidcritis arcam fcede- 
ris Doinini l)ei vcslri et sacerdotes slirpis Lc- 
vfticse portantes eam, vos quoque consurgite, et 
gt,quimini praecedentes : silque inter vos et arcam 
spatium cubitorum duum millium : ut procul vi- 
dere possitis, el nosse per quam viam ingredia- 
miui : ijuia prfus non ambulastis per cam : et 
eavrte ne appropinquctis nd arcam. Prophetse suo 
fukirum mvraculum jam revelaverat Deus, ut 
patet ex f. 5. Nunc ejusdem jussu vel mstinchi 
populum de intervallo, intcr se et arcam prse- 
euntcm reliuipienilo. per prreanrs rommourfacit, 
tum ut omnes i/ntelligant, quanta rebus pcrsonis- 
que saoris debeatur reverentia, tum maxime ut 
commode et per otium cum admiratione eminus 
oonspioimt prodigiosam viam, per medias Jorda- 
nis undas ait arrr prrsrntimn postridie apcrien- 
dam, Demde populo imperat pius Princeps, ut ad 
mirabilem illu/m Wmsitum religiose se praeparet : 
Sanctiflcamini, inquU,f.h\ cras enim faciel Do- 
niiniis mirabilia, Non modo externa corporis san~ 
ctitas . id cst , lolio vestiwm et secubitus ab 
uworibus Ewodi oap. xix f. 10 et 15, sed, vt 
rinlere lirrl, mlrrna rlium anhni a Josuo hic 
pr.reipitiir. 

101 liis nono dir confectis, secutus est deci- 
mus, «<i quem cum Lirano contra Salianum pu- 
tamus, di/ferendum esse Sancti sermonem adsa- 
cerdotes, de quo Ua f. G : Et ait ad saccrdotes : 
Tollite arcam Poederis, et prfficedite populum 
Qui jussa complentes tulerunt, et ambulaverunt 
ante cos. Hsec Josuc non ui prmceps, sed ut 
prophcta, vcluntatem Dei referens, sacerdoti- 

b"s pr.rrepit. Snputur fr 7 : lHxitquo DominUS 
ad Josue : Hodie incipiam exaltare te coram 
omni lsrael, prinoipatwnque tuum mirabilibus 
"< , " T ' / "-' «««fftwi facere, ut omnes tc ut pro- 

Pflftom. Ul pnuripen, a >,«• anistilatuni 

,rh " oterum Moysen suspiciant atque 
wntur Ihc verba scaucntia >um obscure sinni- 
>:"" ; ;,! «ta '• quod, rical cumMoyse fui 
,t;l '' 1 tecumsim. Pergit Oominus i 8 Tu ■»,' 

laucn. t dit cis : Cum mgressi fucritis partem 
aqu» Jordanis, State in ea. Vult scilket K^ 
m saccrdotcs cum arca in cetertor* rip^ 



et 



rcrr- 



JHstctamratio. 
nem aivinitus 
edoctus erai : 

E 



memorant, Deus Josue, hic vero sacerdotibus popu- 
loque explicuit. Nihil in sacra hac occurrit histo- 
ria, quod exhumano consilio profectum fuisse, sit 
verisimile. 

102 Sanctus igitur de tota ratione transitus et observandit tl 
futuri miraculi eventu plene instructus ad saccr- 
dotes statim retulit, quod $. 8 Dcus illis obser- 
vandttm przscripscrat. Dixitque dcin Josue ad 
filios IsraSl ir. 9 : Accedite huc, et audite ver- 
bum Domini Dei vestri. El rursum, cum scili- 
cet propius accessissent : In hoc, inquit a f. 10, 
scictis , quod Dominus Deus vivens in mcdio 
vestri est, et disperdet in conspectu vestro Cha- 
nanaeum et HetlKeum, Hevaeum et Phcrezyeum , 
Gergesaaum quoque et JebusaBnm , et Amor- 
rhaeuni. Ecce, arca foederis Domini omnis terrae 
antccedct vos per Jordanem. Parate duodecim 
viros de tribubus Israfil, singulos per singulas 
tribus. Et cum posuerint vestigia pedum suo- 
rum sacerdotes, qui portant arcam Domini Dei 
universae terrae, in aquis Jordanis, aquae , quas 
infcriores sunt, decurrent atque deficient : quse 
autem desuper veniunt, in una mole consistent. 
Ubi Sanctus dicendi finem feccrat, viri duodecim 
mox clecti fuere ex singulis tribubus. llos Caje- 
tanus, Salianus ct Magalianus censent diversos 
fuisse ab iis, qui postea cap. iv f. 2 lecti sunt ba~ 
juli duodecim lapidum, in perpetuam prodigiosi 
per Jordanem transitus memoriam in Galgalis 
collocandorum. Finem vero elcctionis eorum, de 
quibus hk, putant fuisse, ut honoris causa arcsc 
Dei et sacerdotibus adstarent vice duodccim tri- 
buum, et propius modum miraculi notarent ejus- 
demque testimonium ferrent. 

103 Duodecim viris illis electis 
populus (a f. H) de labernaculis suis, ut trans- Pf ri 
iret Jordanem : et sacerdotes, qui portabant ar- 
cam fcederis, pergebant aute eum. Ingressisque 
eis Jurdanem, et pedibus eorum in parte aquse, 
tinctis (Jordanis autem ripas alvei sui tempore 
messis impleverat ) steterunt aquae descendentes 
ex mari Galilpae ct Libano monte, ex quo Jor- 
dmis originem suam ducit, in loco uno, et ad 
instar montis, secundum fluvii latitudinem por- 
recti, intumescentes apparebant procul ab urbe, 
quffi vocatur Adom , usque ad locum Sarthan. 
Factus est primo tamor, qui a longe appcvreret, 
dein rrirocessio, quam celebrat David psalmo cxiu 
f. 3, Jordanis conversus est retrorsum, aquis 
ab ilto tumorc , quasi ab objecto monte repcr- 
cussis et retroactis : Quae autem inferiores erant, 
in mare Solitudinis ( quod nunc vocatur Mor- 
tuum) descenderunt, usquequo omnino defice- 
rent. Quod prodigium co fit iltust-rius , quo 
major fuit eo tempore aquarum copia, qualis 
solet tcmporr nwssis in Jordane contingere, ut le- 
gimus lib. i Paralip. cap. xn f. 15, et Ecclesia- 

stici 



F 



Egressus est transit populus 



alveum 



DIE PRIMA SEPTEMBHIS. 



31 



i7i Galgala, et 



A stici cap. xxiv f. 36 Porro ad contactum sacerdo- 
taliumpedum, angelo Domini aquas submovente 
et solum exsiccante, sacerdotes cum arca ad 
medium fluminis progressl sunt, ibi-que substite- 
runt, quasi prohibentes arcae praesciitia decursum 
fluminis, donec totus populus majore cum fulu- 
cia transivisset ; hoc enim sequens versus 17 signi- 
flcat : Populus autem incedebat contra Jericho, 
et sacerdoles, qui portabanl arcam fcederis Do- 
mini, stabaut super siccam bumum in medio Jor- 
danis accincti , omnisque populus per arentem 
alv um transibat. 
cx quo 12 lapt- 104 Cum populus m oppositam ripam perve- 
des in prodigu n i S set, saccrdotes, utex sacrx narrationis contextu 
m *T?™L el " H oolligUvr, in mcdio Jordanis adhuc consiste- 
bant, sancti Prophetae, auctoritate divina totam 
rcm dirigentis, imperium utsubsequerentur exspe- 
ctantes. Intcrea temporis Dixit Dominus ad Josue 
f cap. iv a t, t : ) Elige duodecim viros sin- 
gulos per singulas tribus: et prsecipe eis ut tol- 
lant de medio Jordanis alveo, ubi steterunt pe- 
des sacerdotum , duodecim durissimos lapides , 
quos ponetis in loco castrorum, ubi fixeritis hac 
nocte tentoria ( fixuri autem erant in Galgalis, 
ut mor dicetur.) Vocavitque Josue duodecim 
viros, quos elegerat de filiis Israel singulos de sin- 
gulis tribubus, et ail ad eos : Ite ante arcam Do- 
inini Dei vestri ad Jordanis medium, et portate 
inde singuli singulos lapides in humeris vestris, 
juxta numerum filiorum Israel, ut sit signum in- 
ter vos, et quasi Prophseum de superato a vobis 
Jordane : et quando interrogaverint vos filii ve- 
stri cras, dicenles : Quid sibi volunt isti Iapides ? 
Respondebitis eis : Defecerunt aquae Jordanis ante 
arcam fcederis Domini , cum transiret cum : 
idcirco positi suntlapidcs isti in monumenlum fi- 
liorum Israel usque in aeternum. Praeter hanc alise 
dux causae erecti monumenti adferuntur infra 
f. 25. Fecerunt ergo filii Israel, sicut praecepit eis 
Josue, portantes de medio Jordanis alvco, in 
qucm de Hierichuntina fluminis ripa redierant, 
duodecim lapides, ut Dominus ei imperarat, juxta 
numerum filiorum Israel , usque ad locum , 
Galgala dictum, in quo castra metati sunt; ibi- 
que posuerunt eos, postquam jam Jordani sotitus 
cursus redditus crat. 

105 Ad perpetuam tanti miraculi memoriam 
posteris relinquendam, Alios quoque, ut narra- 
tur f. 9, duodecim lapidcs, de ripa ulteriore de- 
latos, posuit Josue in medio Jordanis alveo, ubi 
steterunt sacerdotes, qui portabant arcam fcede- 
ris. Vide a Lapidc hic. Addit Scriptura: Et sunt 
ibi usque in praesenlem diem, ut denotet, inquit 
Torniellus ad annum 2584 num. 10, aliud mi- 
raculum a Deo factum, quod neque postea ma- 
ximus ille aquarum in aere pendularum cumu- 
lus inpristinuin alvcum delapsus, neque aliarum 
inundationum impetus dimovere illos potuerit. 
Albertus magnus, Ansclmus, Rcmigius in cap. 111 
MaUhaei , Rupcrtus , Abulcnsis , et Liranus 
hic scribunt S. Joannem Baptistam in Bcthabara, 
ubi Hcbraei Jordanem transierant , baptizaa- 
tem duodecim hos lapides demonstrasse, cum 
diceret Matt .cap. 111 f. 9 : Polens est Deus de la- 
pidibus istis suscitare filios Abrahae. In Vitis pa- 
trumJoannisMoschicap.xi haec lego : Idem ab- 
bas Agiodulus, cum transiret juxta Jordanis ripas, 
secura animo ct cogilatione votvebat, quid actum 
fuisset delapidibusinjeciis a Jesu Nave pro his, 
quosinde sustulerat. Cumque isla cogitaret, con- 
festim hinc et inde divisae sunt aqua?. Tunc vidit 
illos duodecim iapides, prostratusque humi Deo 



alii 12 in eum 
ttlati, qui Chri- 
sti tempore et 
post adhuc ex- 
stitisse tradun- 
tur. 



gralias egit et recessit. hno Magalianus noster 
Et quidem hodie, inquit hic, quando Jordanes, 
castigato alveo, labitur in mare, hi duodecim 
lapides distincte conspiciuntur : interdum vero ro 
fluenlibus e Libano oivibus resolutis ita occultan- 
lur, uttamenepropinquo appareant. Qualescum- 
que tlli fucrintlapides, quosS. Joannes Baptista 
dnnonstrarit, ct Agiodulus abbas in Jordanis 
alveo conspexerit, Magatiano certe nullam ego 
fidem habeo. Non nego quidem in fundo fluminis, 
ubi itlud IsrarlitcC tra)isierunt, grandiores forte 
laptdcs jaccre; scd unde dignosci potuit, Ufos 
esse eosdcm, quos Josue oliin ibidem poni jussit ? 

106 Quamdiu autcm in mcdio Jordanis al- 
veo manscrint sacerdotes cum arca, explicatur 
f. 10 : Sacerdotes autem, qui portabaut arcam, sta- 
bant in Jordanis mcdio, donec omnia comple- 
rentur, quae Josue , ut loqueretur ad populum, 
praeceperat Dominus, et dixerat ei Moyses. 
Arias Montanus, a Lapide, et Tmmts ex hoc 
versu colligunt, ducem Josue intra Jordanis al- 
veum juxta arcam et sacerdotes constiiisse, trans- 
euntique multitudmi menwriam tum prwsenHs 
beneficii tum praeteritorum omnutm t unaque legis 
divinae custodiam inculcasse, eaque ex praecepto 
Domini populorcpetiisH•, quae potissimum in Dcu- 
teronomio ei commendata voluit legislator, qua- 
lia sxmt, quae cap. iv f. 1 et seqq, leguntur. Alii 
volunt, quod /n/jusmodi exhortationem habucrit 
ad circumfusuih populum in ulteriore Jordanis 
ripa, unde prodigium adhuc perseverans cum 
admiratione contemplabatur. Alii denique dictum 
locum aliter intelligunt, atque ita exponunt : 
Arca, sacerdotum humeris iniiixa, in diviso 
fbuminesubstitit, donec exsccutio eoruin omnium, 
quse Josue jussu Domini cap. iii et initio capitis iv 
ad populum locutus erat , eo modo , eaque 
obedieniia et alacritate a S. Principc complerc- 
tur, quam Moyses ci couunendarat. Quidquid 
sit de verborum sacrorum sensu ; hoc certum est, 
sacerdotes cum arca ex medio Jordane non rc- 
cessisse, nisi postquam omnis multiludo tian.si/s- 
set, et cx illius alveo duodecim lapides clati, ct 
totidcm in eumdem illali essent. 

107 Vcrsum 10 ctaudit hxc anacephaLrosis, 
Festinavitque populus ct transiit: nam transitus 
prieccssis-e videtur prxccplum Doiniui de tollendis 
e Jordane exsiccato duodecim lapidibus. Subdit 
sacra narratio f.\i\ Gumque trausissent omncs 
tranaivit et arca Domini. Arcie transitus plenius 
enarratur infraa #. '15: Dixitque ad eum ( Do - 
minus ad Josue : ) Prcecipe sacerdolibus , qui 
portant arcam fcederis, ut ascendant de Jordane. 
Qui priecepit cis, dicens: Ascendite de Jordane. 
Cumque ascendisscnt portantcs arcam fasdefis 
Domini, et siccam humum ripse ulterioris caJcare 
ccepissent, reversae sunt aquae in alveum suum, 
et flucbant sicut antc consuevcrant. Populus au- 
tem ascendit dc Jordanc decimo die meusis primi. 
Bedeo ad #. 11, cujus posteriora verba, uti et 
f. 12 ac 13, per anticipationem perstringunt ea, 
qux contiycrc, postquam Jordunis soiitum cursum 
resumere cwpit: Sacerdotcsque pergebant ante 
populum. Filii quoque ftuben, et Gad, et diuii- 
dia tribus Manasse, armati pra:cedcbant Qlios 
Israel, sicut eis praeceperat Moyses ( Numer. 
cap. xxxn f. 29 : ) et quadra^inta pugnalorum mil- 
liaperturmasetcuneoaincedebant per plana at- 
que campestria urbis Jericbo. His annecto verba 
versus 19: Et castra metati sunt in Galgalis contra 
Orientalem plagam urbis Jericho. 

108 Ad horam clariorem intetlige/Uiam sub- 

jungo 



AUCTOHR 

J. L. 



sacer datibus 
interuncum ar- 
ca in divtso flu- 

mine svAili(et4< 

tibus : 



h>n utvfoegre» 
$ts, aquir cuiii 
repetitnt i 

P 



32 



i roBK 
J. L. 

iirra.rf' 
untur 
/.r fti 
Caloala, 



B 

, OTitttffl '"'*" 
ruU ?,,<,>>■'>"■ 
12 !«pfa>J '"■ 



hos n s pauln 
UflOI ivttntur 

8. ffteronymv» t 

ntii eosiivm i» 
fcrnplo, 



4: £ 01] esi autem exislimandum , ut 

2J ila ^sse progressos ad to—J™ 
destinatum. Sed in ea potius primi exs - _ 
DOsUe mos,tumqucomnessin;ul, signo ab lmp< 
aTo la . ita progressi sunt, ut primum arca 
SriTt» ^mum n Jordane fueral egres- 
J 1]ljlV( ,!, um populumcubitisbismilleanteire 
f sicut Dominus ante prseceperat cap. m y. «J 
ui essel itineris dux, populi propugnatrix, ho- 
Btium terrilatrix. Tum sequerentur Rubemta; 
cum sociis: defnceps reliquas tribus, donec ve- 
niretur io locnm, qui postea [cap. v *• 9 ^ Ga ': 
gala dictus est, locum atativis idoueura, si idi 
diuto, ul contigit, consislcndum esset: ibique 
priinum arcffi ac tabernaculo attributo loco, oa- 
dem vidctur Levitarum et iribuum descriptio cir- 
cumquaque servata, qme fueral a Moyse ( Nu- 
mer. cap. n) jussu Doinini in deserto prsscripta. 

109 Duodecim quoquc Iapides, ut ca/>. iv a 
jr. 20 narratur, quos totidem viri ad id electi de 
Jordanis alveo Bumpserant, posuit Josue in Gal- 
galis f etdixitadflIios Israfil: Quando interroga- 
verint Qlii vestri cras palressuos, et dixerint eis: 
Quid sihi volunt lapidesisti? Docebitis cos atque 
dicriis : per arentem alvcum transivit Israel Jor- 
danem Istura, siccante Domino Deo veslro 
aquaB ejus in conspectu vestro, donec transirelis ; 
sicut fecerat prius in mari Rubro, quod siccavit, 
donec IransiremuB: ut discant ortines terrarum 
populi forlissiraam Domini manum, ut ct vos li- 
mealis Dominum Deum vestrum omni tempore. 
Vide qusB supra di&imus numero 104. 

110 Hos lapides usque ad sua tempora in Gal- 
galis permansisse asseril sanctus Hieronymtts in 

cpistnlti itii Eusluchium vlrginem, quam Epila- 

phium Paulae matris inscripsit, et ab ipsamet 
Paula ibidem uisos fuisse testatv/r. Treccntis cir- 
citer annis post, nempesub fi/nem sseculi septimi, 
illos quoque conspexii Aroulphus quidam, ut ex 
ojus relatione narrat sanctus Adamnanus abbas 
libro ii de Locis sanctis cap. xn ; cujus verba hic 
placet etcscribere, prout sunt in editione Gretseri 
imstri: ArcuUus memoratus grandem ccclesiam 
in Gulgalis fundatam vidit, in eo loco constru- 
ctam In quo niii Israfil, Jordane transgresso, ca- 
atra metaliprimam Interra Chanaan mansionem 
habuere. In qua videlicet ecclesia idcm Arculfus 
illos consideravit duodenos' lapides, de quibus 
ad Josue Dominus, post transitum Jordanis lo- 
cutus est, dicena:» Elige duodecim viros ■ etc. 
Hos, Inquam, axoulfus viderat; e quibus senos 
in dextra parte ecclesia, in pavimento jacentes, 
etalios ejusdem numeri in aquilonari, omnes im- 
politos et viles conspexit; quorum unumquem- 
que, ul ipso refert Arculfus, hujus temporis duo 
juvenesviri fortes vix possent de terra sublevare 
Ex quibusunus, quo casu accidente nescitur, in 
duas confractus partes, ilerum ferro condensa- 
tusmanu artiflcla conjunctus est. Galgal itaque 
ubi supra meraorata fundata ecclesia, ad orien- 

; J"» ««£■ Jericho plagam cis Jordanem est, 
m 2 ^^usJuda, luquinto miUiario ab Je- 

icho ubi e labernaculum Bxum multo tem- 

, , , "T ° COj ut ,ra,,i,m '- ^tructa 
supradiclaeccles l a,in,qua illiduodeni suDrame- 

»iural, lialH.„ti,r lapi.lrs, ah illi„8 r.^ionis morh 
riumiionc Aaanmani in 



DF S JOSUE ISRAELITARUM DUCE 



[nnuliiifi 



ZTaZsaorisejus nenreperwe.nmpom 

III Templum aliquod in Galgalis exstittsse, ihMm rmt 
■ L^wdedm illilapidesasservatifuere, testa- ''-*'«, *,„„. 

ZJuZguodexstatintomoll Lectionum antt- 
auarum Henrici Canisii a Basnagio editarum. 
Sedejusaucior, Wiliibaldi consangumea sancti- 
monialis, a sancto Adamnmo fdissentit in eo t 
nuodhiceccleswm ilkun grandern , %Ua vero h- 
eneamei non magnam fuisse scribat. Si Arcul- 



phus et sanctus 



Willibaldus. de quo actum vn 



Julii revera templum aliquod eastructum, m 
eoque lapides illos dopositos viderint, dicendum 
est vclaUerutrumexiis, qui horum relationem 
m l eris mandarunt, memoria lapsum fuisse circa 
templiamplitudmcm, vel post Arculp/n peregri- 
mlionemgrandeilluddestructumfuisse, et antc 
adventum Willibaldi, qui szculo octavo /loruit, 
ligneumet parvum ibi erectum fuisse. Itinera- 
rium Antonini Placentini, quod majores nostri 
tomo II Maii prxfixerunt, et in ftne Annotato- g 
rum decimo vel undeoimo saeculo scriptum esse pu- 
lant, de templo in Galgalis .vdificato, positisque 
in eo dictis lapidibus num. 13 mentionem quoque 

facit. 

112 Porro transitus per arentcm fluminis chananaitev 
alveum, lanidumquc duodecim erectio in hujus ^re^ammau 



ti prodign, 



Uo aaeo 



miraculi perpetuum posteritati monumentum non 
dwersis, ut contra TornieUum optime probat 
Bonfrerius et a Lapide ad f. 19, sed codem die 
contigit, decimo scilicet mensis N-isan : In die illo, 
inquitsacer tcxtus jr. 14, magnificavit Dominus 
Josue coram omni Israel, ut timercnt cum, si- 
cut limuerant Moysen, dum advivcret. Chana- 
naei vero, ubi prodigium illud inteliexere, quasi 
hostitem gladiumjam in suis grassantem visceri- 
bus haberent, exanimati sunt. Id ita narratur 
cap. v f. 1 : Postquam ergo audierunt omnes re- 
ges Amorrhaeorum, qui habitabant trans Jorda- 
nem ad occidentalem plagam, et cuncli regcs 
Ohanaan, qui propinqua possidebant magni maris 
loca, quod siccasset Dominus fluenta Jordanis 
coram filiis Israel, donec transirent, dissolutum 
estcor eorum, et non remansit in eis spiritus, 
timenlium inlroilum filiorum Israfil. F 

1 1 3 An tequam ulterius progrediamur, lubet vod infi&lu 
Josephum audire, qui forte timens, ne mirabilia J° ae P ht 
Dei opcra Gr&cis parum probabilia viderentur, 
majori cura sluduit fidem facere, quam narrare 
vcritatcm. Sic cnirn ait lib. v, cap. 1 : Im- 
peralore autem solicito de trajectu, amnis enim 
auctus aquis tluebat, et cum pontem non habc- 
rct (ne fabricari quidem hostis passurus videba- 
tur, nec naves ulla^ praesto aderant) Deus se il- 
lis transilum procuruturum promisit, fluentis ejus 
imminulis. ltaque Jesus postquam duos dies ex- 
peclassel, copiasomnesad hunc modum in ullc- 
riorem ripam traduxit. Sacerdoles cum arca 
agmen praecedebant, post eos ibant Levitas por- 
lantes labernaculum, et vasa sacnficiis dcstinala, 
sequebatur deinde totum agmen in suas tribus 
dislinctum, rcceplis in medium mulieribus ac 
pueris, quo luliorcs essentab impetu fluminis. Ut 
vero sacerdotibus primis vadabile esl visum , 
quodetaqua decrevisset, et glarea non amplius 
vi undarum volveretur, sed stabile solum exci- 
peret vesligia, omnesjam intrepide vadum trans- 
ibaut, tale reddiluru cernentes, quale Deus pro- 
miseral, slcleruntque in alvei medio sacerdotes, 

donec 



DIE PRIMA SEPTEMBHIS. 



33 



extenttat, ut 
nvlium vitiea 
tvr : 



B 



wnitatis et im 
postura.' (onvin 






A (ionec transiret multitudo, et in tuto consisteret : 
quod ubi factum est, et ip^i cgressi fluvium, 
liberum ei solitum cursum reliquerunt ; qui 
confestim auctus, ad pristinam aquarum molcm 
rediit. Exercitus autem quinquagiDta stadia pro- 
gressus, ad decimum a Hierichunte sladium ca- 
stra metatus esl. Porro Jesus, ara exstructa d la- 
pidibus, quos singuli tribuum principes ex alveo, 
Propheta jubente, sustulerant, ut monumentum 
esset prodigiose refraenali fluminis, sacrum in ea 
Deo fecit. 

114 HcTC Josephus, in quibus varia minus 
verisimilia vel falsa, contra vel pra-ter Scriptu- 
ram in suo fabricata cerebro adjecit : quatia sunt, 
quod Prophetam nosVrum de trajectu soliicitum 
faciat, quod hostem ymn passurum fuissc dicat, 
ut pontem IsraBlitx fabricarentwr, quod in Jor- 
danis transitu pueros et mulieres in medium re- 
ceptos fuissefingat, quo tutiores essent ab impctu 
fluminis, quod ex duodecim lapidibus de Jor- 
dane in Gainala transiaUs aram a Sancto crstru- 
ctam scribat. Ilaec et nonnulla alia, qux historise 
siur inseruit, in sacris Litteris non fundata vcl 
eis nonconsentan< a esse probant Saliani Annales 
num. 53 et seqq. Sed leviora sunt itla. Totum 
miraculum enervare pcnitus atque infringere ipsi 
lu bu i t, du m sacerdotes populumq ue vado flu- 
men transiisse dicit, aquis sciiicet diminutis, ne- 
que nimium profundis, a quibus tamen mvlieres 
ct pueri periclitarentur. Hsec manifeste Scriptww 
repugnant, qux semel, iterum, tertio et s<rpius 
diserte affirmat, sjccasse Dominum Jordanis 
aquas cap. iv ir. 23 et 24, cap. v t 1 ; stcttsse 
sacerdotes in medio fluminis super siccam hu- 
mum, omnemque jopulum per arentem al- 
veum transivisse cap. iu f. 17, et cap. iv jr. 22. 

115 In Procemio ad libros Antiquitatum spo- 
ponderat Josej/hus, se nihil Scripturw adjecturum 
velerebusin eanarratis omissurum cssc. Caput 
vero ultimum ejusdem Operis ita concludit : Tra- 
didimus Antiquitates Judaicas, per omnia sccuti 
auctoritatem sacrorum Voluminum. Ausimque 
addere, quod nemo alius seriptor Jud&us exler- 
nusve potuisset hoc iirgumentum tanta fide Grae- 
cis hominibus prodere. Ego enim tribulium meo- 
rum confessione disciplinas patrias egregie calieo. 
Si in ulla aiia, in hac certe ejus narratione de 
Jordanis transitu manifestum fit, quod cum Grx- 
cis Grseca fidc agat, magnifica dans promissa, 
et data pdeliter se implevisse falso jactitans ; 
Grzeca, inquam, fide : nam si popularium suo- 
rum tcsiimonio, quo gloriaiur, disci/piinis patriis 
egregie fucrit eruditus, non igitur ignoratione, 
scd sciens voiensque historiam sacram corrupit, 
corruptamque gentiiibus oblrusit. Veque hoc tan- 
tum loco convincitur JosCj husvanus essc promis- 
sor, sed et pluribus aliis vcl 'in solo capite i //'- 
bri v, ubi S. Josuc gesta describit. Vide infra 
num. 146, 222, 240, et 242. 






SepteiuOris Tomus 



§ XIL Jubelur secundo po- 
pulum circumcidere ; Pa- 
schate celebrato, apparel 
ei probabilius S. Michael 
archangelus, ex quo discif 
modum mirabilem, quo Je- 
richo expugnanda sit. 

xJvm attoniti Cltanan;ri quiescunt, neque Is- 
raclitas, qui in Galgalis tabernaoulum Domini 
et tentoria sua erexerant, invadere audent, 
tempore Paschatis imminente, mandat Do- 
minus populi sui Gubernatori, ut secundo cum 
circumcidat, id e.st, ut circumcidendi revocet 
consuctudinem, in deserto per quadraginta annos 
intermissam. Textum ipsum demus cap. v y. 2 
et seqq. : Eo tempore ( undecimo scilicet primi 
mensisdie) ait Dominus ad Josue : Fac lihi cul- 
tros lapideos, et circumcide secundo flllos Israel. 
Fecit q-;od jusserat Dominua, el circumcidit fi- 
tios lsrael in coile prirputiorum. Hsec autem causa 
est secundas circumcisionis : Omnis populus, 
qui egressus esi de ^Sgypto generis masculini, 
univeisi bellatores viri, mortui suni in deserto 
per longissimos viaa circuilus; qui omnes circum- 
cisi erant. Populus autem, qui natusest in deserto, 
per quadraginta annos itineris lalissimse solitu- 
dinis incircumcisus 1'uit : donec consiimercutur 
qui non audierant vocem Doiuiui, et qnibus ante 
juraverat, ut non ostenderet eis terram lacte 
et rnellc manantem. Horum filii in locum succcs- 
serunt [jatrurn, ct circumcisi siinL a Josue : quia 
sicut nati fuciant, in prasputio erant, nec eos 
in via aliquis circumcidcrat. Postquam auLem 
omncs circumcisi sunl, manserunt in eodem ca- 
strorum loco, donec sanarentur. 

117 Vcrisimiiis et rationi consentanca mihi. 
videtur Saltani conjectura in Annuiihus num. 78, 
nimirum Josue manu propria circumcidisse 
omnes tribuum princlpes, Calebo excepto, qui 
in Mgypto circumcisus erat t neonon domesticos 
suos exemplo Abrahami Genesios cap. wn $. 23 ; 
reliquae vero multitudini veteris Legis sacramen- 
tum tiiud per atios administrasse, Quamquam 
autcin saccr lextus eorum tantum meminerit, qui, 
Jordane superato, in colle prwputiorum seu in 
Galgalis circumcisi sunt, cum nominato i" i en 
Annaiium conditore num. 77 eaHstimo, viros 
quoque tribuum Ruben, Gad, <-t dimidim M<t- 
nasscJordanem non transgressos, quosintei plus- 
quam septuaginta milliasupra annum vigesimum 
numerabantur, mandato Josue circumcisos fuisse 
A circumcisionr excusari polius poterant, qui 
iii hostili solo versabantu/r, quam q<" vn propriis 
sedibus qu/iete fmebant/ur, Peracta cirou/mcisione 
Oixit Durninus (#, 9) ad Josue, quasi ei con- 
grat/ulans et t<>ti populo . Hodie abstuli oppro- 
brium £5gypli a vobis. Vocatumque i'si nomen 
loci illius GalgaJa ueque in praesentem diem. 

118 Man&erunlquo (ilii lsi.nl iu Ualgalis, el 
feceruul Piiase, quartadecima die mensis ad ve- 
sperum iu cainpesliibus Jericbo : et comedcrunl 
de 1'rugibus terrai die allero, azymos panes, et 
polentam ejnsdem anni. Defccitque manna post- 
quam coraederunt de frugibus lerne, nec usi sunl 

5 ultra 



J. L. 



IvstaumtvUrr- 
tnistam in i/t- 
terto 



r.r \ni< ■■,"• 



/ ,. ,-,. iceli ■ ■■ 
tar ; mannn ■*■- 
fict : 



iiicTonn 
J. L. 



Snneto a 



34 

ultra cibo ill" 



lili, |srael;sedc ederun! de Tru- 

ilm < „ ra »..niis anni tcrra Cbanaan *. 10 rt 

S »« *«*■ * • /v -"V'- 

prvmtii explanaiUmescormle epotm. 



DE s JOSOE ISRABUTARUM DUCE 

««» fl nits^;namow6o6us^wwo^ fumetegi- 

Tclice mta de pedibus ob sancutatem 

loci solverenheumdemquead finem, 



uideticet a<l 



li Hebrsi Ducm et Fsraillit.as 



li>) Cum auiem 
seq. narratur) i 



> S ii Josue fut *■ l3 ei 
a | | unbis Jericho, tevavit 

cvii^i- 



>jf)7< tpte !><■> I'l 

ttut, $ed pfoba 

btlttis a 

i uitt auitptum 



i rtt itb n ijih 

"' ' u&o ardente 

ICfl l.icii- 
(111 fii'( ; 



,:. e i vi-lii virum staiUem contra se, 
na tnm tenentem gladium; perrexitque ad cum, 
c t ;i it- Noster es, an adversariorum ? Qm re- 
B n ndi1 : Sequaquam:8edsum princeps exercitus 
„,,„„„, ,.„, Secesserat vtielicet Josue aflgiw»- 
fun, 8 cdunfi " 7 w«» inspiciendae vel ora- 
tionis facienda causa. fnterpretum communts haec 
Mjectwra est Cum itaque vel inoratione totus 
esset, ut Serarius, Magalianus, aliique, vel ut 
a Lapide, Masius, irias Montanus eU . existv- 
mant, de Uierichunte primo obvia subigenda, 
deque expugnationis ejus ratume consilia animo 
versaret; mirabilis et opportuna ei objecta est 
visio,qua modum oinnem wrbis capiendss edoctus 
fuit. Josephus citatus, qui in Procemio Antiquv- 
latum se nihil, quod in divinis Libris refertur, 
przelermissurum spoponderat, non tantum de 
' secunda circumcisione, sed de hac celeberrima 
etiam wpparitione, sancto Duci facta, ne verbo 
quidem meminit, 

1?0 Apparuisse Sancto Deum aut secundam 
c sanctissima Trinitale Personam plerique wnti- 
quoj wm affirmarevidentur. Communissime tamen 
hodie docent eruditi, prmertim theologi, dum bo- 
nus aliquis spiriius in Scripturis apparuisse le- 
giktr,per eum reprssentatum fuisse vel Deum, 
iri angelum, vel hominem,ut res ipsa tulerit ; 
personam wutem reprsesentantem et sub forraa 
corporea ap arentemnumquam fuisse Deum, Hanc 
s&ntentiamsecuti, wngelorum quempiam Sanctose 
videndum yrxbume asserimus: idque vel ipsa ap- 
parentis ad Joaue vnterrogationem responsio satis 
indicat : Sum, inquit jr. 14, princeps exercitus 
Domini ; quibus rt-ihi.s significat, se Domino mb- 
jectum ejusque mini ;trum esse. Neque obstat, quod 
hio $. 15, et cap. vi jf. 2 Dominus appelletur : 
nam qui Moysi in rvbo apparuit Etcodi cap. in, 
de se dicit $, (i ■ Ego sum Deus patriB lui, Deus 
Abrabam etc. ; tamen sanctus Stephanus Actuum 
cap vi ir. 30 eu/m angelum fuisse diserte profite- 
iur. Qui legem de monte Sinax poputo promuU 
gat, se qu que Dominum Deum vocat, et ta- 
men hoc ipsum abangelo factumesse idemsanotus 
ibid. i 1 . 38 testatur. Ad veteres Patires, e quibus 
Serariuslib. ti Josusecap. v quwst. xl sewdecim 
citat,qui Deum velJesum Christum sancto Duci 
CQnspmendum se prxbuisse diount, respondeo, eos 
forteniliil aliudvelle,quam quodDeus velChri- 
shtsS. Principi apparuerit ut p&rsona reprmen- 
tata, reprsesentans autem fuerit angelus, sivequia 
hic Deivel Filii Dei vices gerebat, sive etiam quia 
Jesu quodammodo typus erat, quiauxilio divinse 
gratise, quam nobishuman > carne assumpta me- 
mit. in regniccetestis possessionem nos introducit, 
quemadmoaAim angeli hujus sub humana specie 
apparentis auxiUo tsraMtat terrs promissx pos- 
sessionem t deleta Hierichunte, inclioarunt, Conse- 
Wturewdictis, quoties Deus familiavrem suum 
Awwttw allocutus fuisse memoratur in libro h- 
J l er an 9° l »m fecisse. u, per eumdem, 
qui hic Sancto apparuit, incerium est. 

l2J Cum nostroalapidein Exodicap m * 9 

" ,v """ ""^'^ «0 sque verisimUe puui 

T\™ 9 1 * md «»>oui ol d .,/,,,, 



animandum popu 
inproducendos in ' 

u i 



sesswnem. 



ra <mefactaestvisio.Diversum tamen utrobique 
mi onisschema fuU.nam a legislatore visus est 

.v,i, ,,. // ( P., ( -,,rom/,^7'-^^A- 

cabatangelus f quod Hebrm m afflu>tione et dur a 
servime Egyptiaea incolumes perstitun, deque 
Ulaomnessalvieduoendiessent.Athicvm^ecie, 
„„,010 gladio armati, se conspiciendwn prsbet, 
auia belli contra Chananwos inchoandt ducem, 
et ad Hierichuntinos oppugmndos delendosque 
adiutorem se cxhibebat. _ 

122 Sed quis itle mgelorum fuit, qm sanclo «^, w( „. 
princ¥ ariianul > Quandoquidem ipse apparens ^^~ 
t 14 sc fatelur esse princij em excrcilus Domiiii, archnriqHnm , 
cwm Theodoreto qusst. iv, et cetebrioribus ple- 

risque interpretibus probabilius illum MichaV- 
lem archangelum fuisse afflrmamus. Huic non 
ccelcsth modo excrcitus, angelorum scilicet con- 
tra rebellem Deo Luciferum , ejusque asseclas 
prmlimtium, principatus defertur Apocal.cap.xu E 
f. 7 : verum etiam Ecclesise, in terris sive con- 
tra dsemones sive contra homines Dei hostes 
militahtis, yrxscs et du.r ,Iivinitus creditur con- 
stikttus. Et de Ecclesia quidem veleri luculento id 
Scripturse testimonio confir natur Danielis cap. xn 
f. 1 : Miehacl princeps magnus, qui stat pro 
filiis populi (ui, nempe IsraMitici. Angelo qui- 
dein Gabrwii populi Hcbm cura quoque com- 
missa fuit, ut paiet ex Danielis cap. ix f. 21, ct 
cap. x : verumtamen principatum angelorum 
Isratilis tutelcvriam non obtinebat ; sub Michae'le 
ejus cwam <jrrebat,a quo confligens cum angelo 
Persarum, ut Judsei fideles e caplivitate Babylo- 
nica liberarentur, opem accipiebat, nisi ipsemet 
confitetur cap. x f. 21, ubi eum Israclitarum 
principem appellat. Verum an ergo Archange- 
lus Michael etiani Moysi inrubo appa/ruit? Afflr- 
mans sententia mihi probabitior apparet, quia 
sicuti nunc, ita cl olim finis legationis spcctabat 
bonum commune iotius popuii Hebrawi, cui 
S. MichaiH secundum Deum protector erat. Vide 
dicta nv/meto prsecedente. f 

123 Archangelum itaque Michaelem sibi ap- 
parentem simulatque conspexit Josue , perrexit 
ad eum, ignotumque ita compellat f. 13 : Noslcr 
es, an ariversariorum? Mirari hic Ixcet intrcpidos mentis 
fortissvmi Herois a/nimos, quibus solus pergit con- 
Im nudo gladio armatum, augustaque, ut crc- 
dibile est, specie insignem; atque iis affatur verb/s, 
<jii,r pugnam aut amicitiam decernant. Primo 
enim intuitu hominem putabat esse, quemadmo- 
ilum simpliciter et proximse responsioni congruen- 
tior fert ejpUcatio. Hesfondct divinus lcgatus 
f. 14 : Ncquaquam : nec liebrieus sum, nec Cha- 
nanaBUS ; seil sum princeps exercitus Domini, et 
nunc venio. Cecidit ad hsec verba venerabundus 
Josue pronus in terram, et ariorans ait : Quid 
Huminus meus loquitur ad servum suum? Cui 
statim angelorum princeps, Solve, inquit {f. 10,) 
calceamentum tuum de pedibus tuis : locus 
enini, in quo stas, Dei per me apparentis prse- 
sentia sanclus est. Kecitque Josue ut sibi fuerat 
impcralum. 

\\!'i'Calccos cum <trposuisset religiosus Prin- 
oeps, archangelus modum pandit, quo Deus ve- 
Ut Iliericiiunfem expugnari ; .lericho autem tum 
tempnris clausa crat atque munita, timore filio- 
ruui IsraGl, el nullus egredt audebat aut ingredi, 

ut 



Jcsue revercn- 
tia erga lega- 

tum ccekstcm ; 
dcposit^cakw- 



ex illo dit<& 
modttrn 



DIE PIUMA SEPTT.MBUIS. 



35 



omnem, quo Ji 
richo expu* 
pnantta stt- 



u 



Exponil tutt Jo- 
«*e, qius ' ■'' ar- 
ehangeio d<di' 
• erat .- 



ut per parenthesim inseritur cap, vi £, l ; dein a 

it. 2 subditur orocuium divinurn: Dixilque Do- 
minus per tegatum suum Micha&lem ad Josue : 
Ecce dedi in manu Lua Jcricho, el regem ejus, 
omncsque lortes viros. Circuite urbom cuncti 
bellatores semel per diem : sic facietis sex diebus. 
Septimo aulem die sacerdotes tullant septem buc- 
cinas, quarum usus est in jnbilco. et preecedant 
arcam fcederis : sepliesque circuibilis civitatem, 
et sacerdotcs clangent buccinis. Cumque inso- 
nuerit vox tubas Iongior atque concisior, et in 
auribus vestris inerepuerit, conclamabit omnis 
populus vociferatione maxima, ct muri funditus 
corruent civitalis, inpredienlurque singuli per lo- 
cum, contra quem steterint. Hxc est summa rei t 
etvictorix intra scptem dies obHnmdae. His dictis 
archungelum dieparuisse existimo : neque enim 
vltra ftt ejits mcniio. Non tamen au.ri/io suo pr.r- 
sens desiit adesse fmperatori ac totipopulo, et in 
eorurn gratiam prodHgia divina per/icere. 

125 Quamquam historia saera in oratione ar- 
changeli ad Josue non exprimat, quod sacerdotes 
oum nrca ct buccinis, sicuti septimo die septies, 
ila reliquis quoque sex diebus semel civitatem cir- 
cui/re debuerint, aiiaque ad modum et ordinem, 
in urbis circuitione deinde servatum, spectantia 
reticeat ; quin lamen dehis omnibus et singulis 
ccelestis princcps exercitus Domini, /n Chananma 
militantiSj Sanct/um mstruxeritj non dubito. 
Tam mirabilem vero et insolitam urbis oppug- 
nandae rationcm praesw*ipsit, tum ut liqueretnon 
humana arte vel induslria, sed unius Dei poten- 
tia urbem expugnari, titm ut hraelitarum fides 
e.rcrccrctur. Huie tribuit Apostolus ad Hebraeos 
cop xi f. 30, quod mcenia Hierichuntina dein 
eollapfa fuerini ; Fide, mquit, muri Jericho cor- 
ruerunl, circuilu dierum septem. Fide, qua sci/i- 
cct Josue ejusque exemplo vel hortatu populus 
omnis crediderunt, umbratili et alioquin nilpro- 
jiitnrn obsiMone urbem mtercipiendam esse. 



§ XIII. Mira Hierichunlis ^b- 
sidio et expugnatio, moeni- 
bus ad tubarum sonum 
populique clamorem cor- 
ruentibus : urbs analhe- 
mati subjecta deletur : sola 
Rahab cum suis vita do- 
natur ; hanc uxorem ;;on 
duxit Josue, qui cselebs vi- 
xitet virso obiit. 



juosteaquam modum omnem capi ndai urbis ex 
legato divino Josuc intellexerat, ad easWa spe 
,. tenus regreditur, omnique convocatae multU 
tudini oraoulum Dei reddidit, de quo ita y. 6: 
Vocavit ergo Jusue lilius Nun sacerdotes, et dixit 
ad cos : Tollile arcam fcederis : et septem alii 
sacerdotes lollant sepicui jubileorum buccinas , 
et incedant ante arcam Domini. Ad popuium 
quoque ait ( f. 7 : ) Ite, et circuite civitatem 
armati , praecedeolea arcam Domini. YcrsusH et 9 
vsecuthnem eorum, quae prsescripta erant, nar- 
rare incipiunt. Versus 10 interruptam Sancti 
orationcm resumit : Praeccperat autcm Josue po- 



■ 

J. L. 



pulo, priusqwm circuitionem inchoarat, di- 
ceus: Non clamabitis, aec audiclur v,,\ vestra, 
neque ullus sermo ex ore vestro egredietur : do- 
nec veniat rlies, in quo dicam vobis : Ciamate 1 1 
vociferamiui. Neque hxc tantumj sed ei itla, 
in sermone archangeli a f- 3 adferunturde modo 
circuitionis adornandse, et hic on expr mwn- 
iitr. populo exposuit Josue. Auctor sacer noluit 
saepeeadem repetere, quse facile subinlelliguntur. 
Eversionem murorum Biericlmntinorum, quae 
clamorem subsecutura erat, incolaru cxdemet 
reliqua, quae f. 17 et seqq. traduntur, mmc 
quoque populo a Propheta nostro prxdicta fu\ •... 
putat Serarius lib. u Josuae cap. vi quast. xviu 
Sed de eis nil certi statui potest. Vide infra 
num. 130 ct 131 i„ fi m . 

127 De prompta rerum omnium imperatarum mirawtooM. 
exsecutione haec habet Scripturae nanatio a #, 8 : rf ' ^ 
Cumque Josue vcrba Qnisset, el septem sacer- 

dotcs septem buccinis ciangerenl ante arcam tce- 
deris Domini , omnisque prseccderet armatus 
exercitus, reliquum vulgus arcam sequebatur, 
ac buccinis onmia concrepabant. Quae y. 10 
subjunguntur, tempore priora sunt. Bei gestae 
seriem proscquitur f. 11 : Circuivit ergo arca E 
Domini civitatem semel per diem, et reversa in 
castra, mansit ibi. Secundo die repetita circuitio 
eisdem fere repetiHs verbis refertura f. 12: [gi- 
tur Josue de nocte consurgente, tulerunl sacer- 
dotes arcam Domini, ct septem ex eis septem 
buccinas, quarum in jubileo usus est : prffice- 
debantque arcam Domini ambulanles atque clan- 
gentes : et armaius populus ibat ante eos, vul- 
gus aulem reliquum sequebatur arcam, et buc- 
ciuis personabat, Hierichuntinis interea mrtu. 
stupore, ct rerum exspectatione defixis ; Cir- 
cuieruntque civitatem secundo die semel, et re- 
versi sunt in castra. Sic fecerunt sex diebus. Die 
autem septimo, fliluculo consurgentes, circuie- 
runt urbem, sicut disposituui eral septies. Jose- 
phus asserit, primo die solemnitatk Paschalis 
seuxv mensis-Nisan civitatem ab IsraSlitis ekeuiri 
cceptam esse ; sed celeberrimum illum sanctissi- 
mumque diem festivae quieti coneessum csse, ore- 
dibilius est. Cum vero dies septinvus azymorum, 
excepto primo, reliquis celebrior et sanctioi* es- 
set, "h conptat ex ievitici cap. xxm f. 8 ; hinc 
Genebrardus s SerariuSj Bonfrerius, et Salianue $ 
■iunn. 95 et 96 putant, eum quoque quieti datum 
fuisse, adeo ut tantum postridie seu xxu men 
s/s primi, <-<>>i< jam ptenius convaluissent qui 
nupev circumcisi fuerant, circuitio inchoata fuc- 

r/t, cl xxviii fjiisthm fitata. hi rc / lane incrrtn 

a/uctores hi verisimiliora conjectant, quam Jose 
phus. 

128 Ruinam mu/rorum llierichuniinorum , mantaefu» w 
quaeque eam proxime praecesserunt, ita enarrare ruunt adtuha 
pergunt Eloquia d uina f. 10 et seqq. : Curaque Tum 
septimo circuitu clangerent buccinis sacerdoles, 

ct longum concisumque sonitum, i ociferationis 
indicem, ederent , v.t praescripktm erat f. '.>, 
Dixit Josue ad omnem Israel : Vociferamini : tra- 
didit enim vobi.s Douiirius civitatem : sitque ci 
vitas bffiC aiiatbema, cl omnia quae ln <• i sunl 
Domino, id est, sint omnia s<>ii Deo consecrata, 
et ob ineolarum idololat/riam aliaque flagitia 
omne wnimal tamquam victima Domino ma- 
etetur, res vero inanvmatae, quosi in holocaust/um, 
igne destruantur. Vide interpretum com enta 

tiones vn hunc locum, et <n i.mt cnp. xxvn 

f. 21 ct 29, in Deut. cap. xiii f. 17. Ab inte- 
ritu taiitcn Bahabj <'t q destructione voluntatis 

divinae 



■■ ■ 

J. L. 



36 

divins in 



in taber- 

Ta^ijatophilac i ^: "* *fi 

■ - iMhah merclnx vivat fum uni 



,,.,,„,.. josuo «wmi^ nwtaito, 



DE S. JOSUE ISRAELITARUM DUGE 

,,,,/<>, ir/ CWlfc primam CWWitionm D 



vv 17./ «w/ . Ra» ah merelri: 

domo sunt : abscondit 
Vus auiem cavete 



versis, qui cum ea in 

enim nuntios, quos direximus 

ne de his, quae praecepla sunt r^nc 

qnfdphm contingalis, w «*». » 

!,„;, — ■/,„ <■< siiis p.u-vuncalioms rei, * 
ScaM Israd sub peccato rint atque tur- 
D e„tur. Quidquid autem auri et argenti fuerit, 
aneorum ac ferri, Dommo conse- 
m in tbesauris cjus. Hsec 



ct vasorum 
crelur, repositu 



consumtt 
proprium 



Deo 



auctore, Sanctum prsceptsse 



num. 134 dicetur. 



IQtll ■ ■ pQpvll' 

ifu,' 'nunorrm, 



flWm )tnrce$te 

rat anathmatw 
ttfaunttatia : 



Igilur omni populo vociferantc, et clangenlibus 
tubis inusitato Ulo modo, ad quem Israehix 
C l am< yrem sustolterejussierant, postquam in aures 

mu idinis vox sonitusque increpuit, mun llhco 

corruerunl, Deo illos angelico mimsterw de- 

jiciente. 

129 Qusb die scptimo peracta sunt ita narrat 
Josephus : Cumque per sex continuos dies idem 
fecissent, seplima Jesus contraclis in unum cp- 
piis, reliquo populo convocalo. laetum illis 
adfert nuntium, urbem ea die sine labore capien- 
dam, Deo hanc in potestatem ipsorum tradentc, 
ei ruentibus sua sponte mcenibus, facilem aditum 
aperiente: jussitque omnes occidi, quotqunt in 
manus mililum deveuirent, et neque lassitudine 
ncque miseralione, neque praeda; cupiditate a cx- 
dibus avoi ari, aut effugium ullum hostibus 
permittere ; sed quidquid spiritum vitatem habet 
exatinguere, nihil in praedam, aut proprium emo- 
[umentura cessurum reservando. Quidquid aulem 
anri ac argenli, necnon seris et ferri rcpertum 
liicril, in iimim comportari voluit, ut primiliae 
ob rem feliciter gestam spolia de primum capta 
urbe Dco dedicarentur : solam auUm Rnchaben 
cum suu cognatione servari proptcr jusjurandum 
ab cxploraiorihus acceptum. Ilaec locutus, in- 
Btruclum exercitum ad muros admovct. Urbem 
deinde ruraum circumambulant, pneccdenlibus 
ciini arca sacerdotibus, et cornuum classico mili- 
tem ad aggrediendnm opus Incitantibus. Fallitwr 
hic Josephus, si velit omnem omnino populum 
sacrrdotcsqur cum hucciuis arcain subsecutOS es.se, 
ejusque bajulos tubas inflasse, ut patet cxf.Qet 
seqq, Cumque septies lustrata urbe paulisper con- 
Blilissenl, Bt ad signum tubis datum clamorem 
sustulissent, collapsa sunt mrjenia, nec machinis 
admotis, nec iilla alia vi ab exercitu illata. 

130 Josephi relatU) a sacra quoque discrepat 
in ro. quod hsec monitionem Imperatoris de urbe 
delenda, oonservanda familia Rahab, et 
m nibus a spoliis continendis collocet post Sancti 
mandatum de vociferatione edenda • hisloricus 
woJudxus soribat, quod eadem populum mo- 
'""■>-i( die septimo, antequam prma vice cioita- 
ln " oircuiret. Quidquid sit de dic, quo primo 
demntiatum anathema HierichunUnum, aber- 
""■'■ non putem Salianum num. 103 Tomiet- 
tum num. 13. Seranum !<!,. u Josux cap vi 

* st -™m t Bonfre9iumetCalmetutohic,alk>sque 
''"""'"■<'""' Mrmtionis sacrx hic perturbatio- 
'"'"' ;' / '' ; " , "" •**&**. <■' qum t 1? et seaq 

/f ""'■' **>*nteaadpopulum dataesseZ- 

/ ""'""""/ / ' «wi WU sentiam, me movet hmc 
. ? : S ' Sanctus orathnem suam inchoarit a 

TlitT^ ^> <**"' nox subsecutus 
bus dumvent, posl ,_ (/ ^ 

'^y I Huomodo , vopuioaudirietinteUigipo. 



totiutrei gM(B 



E 



verba feotsse . . 

d Zi swtim*. utsmMtJosephus.velutaliipu- 
tant anteauaai primo die wrbs obambuiarctur. 
VI Jerores tanti momenti eorum mcnuina mm 
ewcideret, cum, muris dejectis, ad invadendam 
whm /(llll provolarent Hebrmi, eadem itcrum 
prscepta illis inculcasse Josue vel per sc ve/ per 
alios <ii>H>us id injun.rerat, e.nstnnat Sa/ianus 
laudatus. Videnumerum sequenteminfine. 

131 Totius rei gestm smem ex sa&ris Litteris orao t„ du m 
haustam subjungo, qu# disUncHorem lectori inge- 
rat-cognitionem tanU prodigii, guo Sanctiprin- 
cipatus adeo illustratus fuit. E castris, quw erant 
in Galgalis, septem dierum spatio adierunt urbcm 
Israelitx, eamque obambutaverunt, moxque in 
sua quotidie castra reversi sunt. Progredieniiu i 
autcm hicordofuit. In frontc armatorum agmen 
incedebat, tutn scptem saccrdotes quoUdie tubas 
inflantes, dein arcrn bajuli, hos vero reliqua -mul- 
titudo sequebatur. Hio autcin adhibitus est 
modus. Scx prioribus diebus semel tantum ur- 
bem circumiOant, die autem scptimo septies. Prx- 
terea illis diebus altum ab omnibus silentium ser- 
vabatur, adeo ut nihil nisi buccinarum strepitus 
audiretur. Die autem septimo post circuithncin 
septimam, vel sub finem ejus, a sanctototius ncgo- 
tii Moderatore jussi sunt saccrdotcs tubicincs strc- 
■pitum, clemoris signum cdere, cui ille et ejus jussu, 
forte alii inferiores duces, quorum turmx a 
Sancto rcmotiores erant, hanc inox adjunxere 
vocem, Vociferamini. His auditis, ouvnes con- 
tentissimis vocibus conc/amaverunt. Consecuta sta- 
tiin esi murorum ruina, ad quam cum pergerent 
Hebrmi, Hierichwitem invasuri, anathematis, 
cui urbs subjccta erat, tota ratio rursus eis 
verisimiliter proposita fuit. Quamquani, ut dt- 
ctum est supra, id procui dubio prius factum fue- 
rii, nihilominus ratio postulat, prudcntem Im- 
peratorem rem ita disposuisse, ut sub ipsum 
civitatis ingressum IsraOUtx memores redderen- 
tur eorum prwceptorum, quorum violatio tam 
gravi, ut postea videbitur, suppiicio punienda essct. 

132 Porro, muris dejectis , Ascendit unus- 
quisque per locum, qui contra se erat : ceperunt- 
que civitatem, et interfecerunt omnia quse erant 
in ea, a viro usque ad mulierem, ab infante us- 
que ad senem. Bovcs quoque, et oves, et asinos 
in oregladii percusscrunt. Ita jt. 20 et 21. Addi- 
tur jr. 24 : Urbem autem et omnia, quaa erant in 
ea,^ succenderunt ; absque auro et argento, et 
vasis aeneis, ac ferro quas in aerarium Domini 
consecrarunt. IIoc Josephus sic explicat : lle- 
brsi vero nullo ncgotio per ruinam irrumpentes 
m Bierichuntem, omnes promiscue cedunt, in- 
opinato mcenium casu consternatos, et subitaneo 
pavore ad pugnam inutiles : passimque cadaveri- 
bus yiffi sternebantur, nullum nec praesidium nec 
effupum incolis invenientibus, ita ut ne feminis 
quuiem parcerelur ac pucris : replctaque truci- 
datis urbs, et postremo incensa rogum defunctis 
praebuit in agros quoque pari sa^viente in- 
cendm. Hocultunumdcsuoadjecit. Paulo infra 
ita pergit : E direpiione autem ingens vis ar- 
gemi ac auri atque etiam aaris in unum acervum 
est redacta, uemine ediclum non observante, aut 
■h praedam ac lucrum inde quaarente, cxce- 

tLtvrT' ' S r nUbi3S Jesus sacerdotibus in 
inesauros reponendas tradidit 

mQuul ^ rege merickuntis factum fuer^ 
te retmt Scriptura ; sed alibi id manifestum fa- 
c ; tap. V1 „ y. 2 inter alia Sancto prxcipU L- 
'—- -Faciesque urbi Rai ct rcgi ejus, sicut 

fecisti 



urbsinvidilui, 
tota cum rebtii 
oihnibvs incm- 
dto pcrit ;omnt 
a^UmuL 

F 



interimtturirt* 

jenclio ***? m ' 
dilurepd®*: 



DIE PRIMA SEPTEMBUIS. 



37 



fecisti Jericho, et regi illius. llujus exsccutio ibid. 
$. 29 ita narratur : Kegera quoque ejus suspen- 
dit ( Josue ) in patibalo usque ad vespcram et 
solis occasum. Itanue rex Hierichuntinus e furca 
suspensus fuit , non secus ac alii dein reges 
prsztio victi et capti. Cap. xxiv f. 1 i ex ore Domi- 
ni dc capta Hierichivnte sic loquitur S. Princcps : 
Transistisque Jordanem , et venislis ad Jericho. 
Pugnaveruntque contra vos viri civilatis ejus , 
Amorrbaeus , et Pherezaeus , et Chananaeus , et 
Hethaeus , et Gergezaeus , et Hevteus , et Jebu- 
zaeus ; et tradidi illos in manus vestras. His ver- 
bis significari putat Satianus in Epitomenum. 25, 
quod omnes istx nationes prsesidiarios mili- 
tes miscrint ad urbem dcfcndcndam, et cumejus 
civibus trucidati fucrint. Sed credo ego, Hicri- 
chuntis pro> ugnatorcs distinguendos esse a scptem 
aliis cnumeratis Chananscse populis : adeo ut ante 
voccm Amorrhaeus subintcUigenda sit copula 
et, non quse distribuat iltud quod anlecessit viri 



B 

jvstterat h(rc 
amnia Deusper 
aTchangelum, 
tola metalla a 
U>>*trvcltone, 



et Itahab eum 
niU n morfa 

fjinu volmt : 
illnm vxorem 
«oii duxn 



juramento firmastis. ingressiquc juvenes , oduxe- 
runt Rahab , et parentes ejus , fralres quoque , 
ct cunctam supelleclilem ac cognaiionem illius, 
et cxtra castra Israel manere fecerunl : etf. 25: 
Kahah vero mcretricem, et domum patris ejus , 
fecil Josuc vivere; ct postquam, gentilismo eju- 
rato, ad fidem cultumquc vcn Dei conversi es- 
sent, in Hebrxorum castra, tamquam proselyti, 
admissi sunt, et habitaverunt in medio Israel us- 
que in praesenlem diem : eo quod ftahab abscon- 
derit nuntios, quos miserat ut explorarent Je- 
richo. Addit Josephus , quod Bahab , periculo 
ercpta, ad Imperatorem statim fueril adducta, 
quodhic ob servatos speculatores illi gratiasege- 
rit, promiseritque se meHHs eam prsemiis remu- 
neraturuin , dein agris ea/m donaverit , et in 
honore postea semper habuerit. Hssc verisi Uia 
mihi apparent c.r eo, quod Salmon vir in tribu 
Juda ctarissimus , filius Nahasson prmcipis ejus- 
dem tribus , ut patet eas, Numer. cap. i y. 7 , 



civitatis ejus , sed conjungat disthictos hustes uxorem illam duccerit, e qua genitum esse Hooz 

distinctis bellis superatos. Vidc Bonfrerium nobis testatur Matthseus in ChrisH genealogia cap, i 

favcntctn hic. $. 5. Habbini aliqui a\ itd Genebrardum m Chro- 

134 Quod Josue jusscrit urbis incolas cum niciset Serarium guxst. xlix in caput vi, et quwst 

jumentis, xdificia cum cmni corum supcliectile xixincap. xxiv Josuc asserunt, eam primo nu- 

ferro jlanunaquc dcleri, cxccptis metallis, qusc in psisse ipsi Israclis Imperatori. Illorum commen- 

tabernaculo Domino oblata fucre, non propria tum opportunam nobis hic occasionem prwbet 

ex auctoritatc fecit , sed ex prseccpto divino , agcndi de Sancti nostri cictibutu ct virginitate, ad 

quod per ccelestem ejus lcgatum accepcrat. Erui- finem vit.r conscrvata. 



tur hoc e.v capite sequcnte it. 1 , 11 et 15, ct 
cap. xxii $. 20, ubi Achan pacti el mandati di- 
vini prsrvaricator appetlatur, quod pallium coc- 
cineum incendio , ac argen teos siclos necnon 
regulam auream, Dei tabcrnaculo devota, in pri- 
vatos profanosquc usus sibi abstulisset. Dici n.6- 
quit Sanctuiu hic obedisse jussioni divinse, de qua 
Deut. cap. xm ^. 12 ct scqq. : nam loquitur ibi 
Dcus de anathcmatc , quo urbes amiac et ab 
Jsraelitis idololatrise fautoribus inhabttatx dam- 
nandse essent. Capite quidcm xx a f. 16 prm- 



130 Rabbinos ita refutat Serarius quscstione 
ultimo loco c.itata : Si(Josue) liberos aliquos 
aul uxorem hahuisset umquani, quomodo ld ro- 
ticuisset Scriptura? Cur quae Hoysis uuplias , 
conjugem, rilios, aepotes; quas Calebi, Elea 
zari pontiQcis , aliorumque tam multorum oi 
aaqualium connubia et proles recenset, adeo in 
Josuae conjugio et sobolc infans ac muta prorsus 
esset? Majores ipsius eadem pecenset lib. i Pa- 
ralip. cap. vn a it- 23, ejus posteros cur ne uno 
quidem vocabulo aulceret? Sed nimirum iis pror- 



scribit Dominus, quid vicloribus Rebrxis facien- sus caruit , conjugll expers , omnmoque 

dum t cum urbes hostiles in Chanansea occuparent; 

sed ibidcm sota hominum non vero pecu- 

dum c-xdcs aut urbis incendium prxscribitur. Ita- 

que prxceptum divinum, quod transgrcssus fuit 

Achan , a duobus prioribus distinctutn fuit , ct 

Sancto nosPro probabilius datum ministerio ange- 

lorum principis, ciun hic illi apparcns mirabi- 

icm istum urbts CTpugnand-r modum cxponcrct. 

Quod vero pr.rtcr legcm Deuteronomii cap. xx 

latam, dAvinse voiuntatis exsecutor iosuejumen- 

torum CcTdcm, ct urbis conflagrationcm jusserit, 

hsec potissimum causa fuit , quod Deus Hieri- 

chuntem primam- hostilcm urbem sibi quasi pri- 

mitias Chananitidis deposceret : primAtim autem 

integrsB persolvendse erant. Tota ergo Jericho soti 

Deo cederc dcbebat : ccssitque hoc modo ; awrumi, 

argcntum, seset ferrum per oblatwnemvn taber- 

naculo , reliqum res inanims cum tota civitate 

per incendiuiu ; animalia vero omnia per mor- 

tem, excepta Rahab ejusque consanguineis, qui 

fier mortem quasi civilem Dco dicati fuere. Vide 

a Lapide ct Bonfreriam hic ad tf. 19 et seqq., 

quietalias assignant causas, ourJericho ta/m diro 

anathcjnati devota fucrit, non muttum dissimili 

ab co, de quo Dcut. cap. xni. 

135 De liberatione Rahab et universse cogru> 
tionis ejus ita versus 22 et 23 ; Duobus aulem 
viris, qui exploratores missi fueranl, dixit Jo- 
sue in ipso, ut credibile est, cicitatis ingressu : 
Ingredimini domum mulieris meretricis, et pro- 
ducite eam, et omnia quae illius sunt, sicut illi 



AUCTOBk 
J. L. 



Jqsuo ■ I fllfotli 
er tllmtiQ Sui I 
ptutce -■ 

01 Ci.tnan 



Belebs 
vilc totam egit, [ul] in hoc eliam veri Jesu, 
qui uxorem duxit numquam, et ab uxore innu- 
merabiles consilio ct hortatu suo eunuchos avo- 
cavit Matth. 19, typum aobis Dguramque proa- 
ferrel pulcherrimam. Dein adfert auctoritatem 
sancti Hieronymi libro \ advcrsus Jovmwium, 
qui eodem, quo ipse, argumento usus Sanctum 
cselibem et uirginem facit : Verum, inquit san- 
ctus Doctor, jam tempus est , ul castitatis Jesu 
vexillum levemus. Moyses Bcribitur habuisse uxo- 
rem .... Ostende mihiJesum Nave vel uxorem 
habuisse vel (ilios. Si potuens monatrare, victum 
me esse fatebor. Et infra : Moyses moriens plan- 
gitur a populo Israel , Jesusaulem quasi vicLurus 
non plangitur. Nuptise enim Qniuntur in morte, 
virginitas post mortem inclpit coronari. 

137 Prseter sanctum Uieronymwn casti Ptin~ 
cipis virginitati quoque favet S. Ign iHus martyi in 
epistola ad Philadelphienses : Virgines, mquU, 
solum Christum pra oculis habete, et ejua Pa- 
trern in animabus vestris, llluminatas a Spiritu 
sancto. Mcmor sum aanctitatls vefltrae, Bicut He- 
Iia3, sicut Jcsu Nave, sicut Meichtsedecb . . qui in 
casiitate de vita exicrunt. Septhnadie infra Octa 
vamomnium Sanctorum, Lectione v. hxc legit 
EccicsiaexsermoncS. Chrysostomi de Hartynbus : 
Ab origine mundi innocens Abel occiditur, He- 
noch Deo placens transierlur, justus Nofi inveni- 
tur, Abraham fidelis probatur, Moyscs mansuetuB 
dignoBCitur, Jesus castus, Uavid lenis , Heiiafl 
Daniel sanctus , tres puen victorea 

redduntur. 



(iwtortf 
t>atur t tntod uu 
aeric cwUbvin 
• ttiim >t uirgo 

nhirn . 



acceptus 



j. L. 



38 

reddunhm VenerabiUs Guibertus abbas Opusoulo 
,/. Virgmitate cap. vj ait; Et Josue, qui in Dei 
labernaculo, id est, militia maositans, sub qua- 
dam viririnali reverentia MosaXcae disciplina^ in- 
divisus semper inhaesil , el nulli obligatus conju- 
gio cffilebs mansit , borum . qui inlegritate 
,. (I[1Mil . e i animi polleul , ^Mare mihi creditur 
fcrmam. HmcPatrum testLmonia,altumqued]eSan- 
i i uis ri prole silentium in Scriptura, 7".'/' 
m remi IsraSlitarum capitis conjugium sobolemve 
tacita prmleri/re »<»> solet, h;rv, inf/uam, nul- 
lum nobis relinqutmt dubiu/m, quim Josue prm- 
v, mor&m illfw mvi cmlehs vixerit , vmo ante 
Eliam ceterosgueomnes Abrahm filios primum ere- 
xer lt icmctse virgmitatis vexillum. Dixi , ante 
Abrahm filfos, nam S. fgnatius citatus Melchise- 

dech qunque " vastilatr taudaf. 



§XIV. Imprecatio Sancti pro- 
phetica;expugnatio Haiob 



citer tanlata; S. Principis 
dolor et pia ad Deum ora- 
lio, (jui jubetsorte in rcum 
i n q u i r i ; d e p r c li e n s u s 
Achan supplicio aflicilur. 



;,/i, rfl niur .!■>■ 
Kilf thi-r. ihuh - 
i,m readtfit « 
turo i 



E, 



DE S. JOSUE ISRAELITARUM DUCE 

Achan tamen sacrilegas cohibere manus non po- 
totit a woliis Domino conseoraiis, ob quod cn- 
men super omnem Israel ira ejus incubuit, ui 
dicUu r cap, «n *■ 20. Unde prima expediHo 
contra urbem Ha% ffebrmis infelim fuit. Hes tota 
fuse „„,,„„„■ cwp.w a*. 1 : Filii aulem forajH 
prasvaricali sunt mandatum , et usurpaverunt de 
anathemate. Nam Achan filius Charmi, filn Zab- 
di (llii Zare de tribuJuda, tulit aliquid de afla- 
tbemate. (Vide num. 1?8 et 134.) lratusque esl 
Dominus contra filios Israel. Cumque mitteret 
Josue de Jericho viros contra Hal, quas est juxia 
Belhaven . ad Orientalem plagam oppidi Be- 
thel, dixit eis : Ascendite et explorale terram. 
Qui pnrcepta complcntes esploraverunt Hal. El 
rev« rsi -lixcrunt ei : Non ascendat omnis popu- 
lus, scd duo vcl tria millia virorum pergant, et 
dcleant civitalem : quare omnis populus frustra 
vexabilur contra hostes paucissimos? Ascende- 
runt ergo tria millia pugnatorum. Qui statim terga 
vertentes, percussi sunt a viris urbis Hai; et 
corruerunt ex eis triginta sex homines : perse- 
conpilaoiiim \{*\\ lfHi- cutique sunt eos adversarii de porta usque ad Sa- 

barira, et ceciderunt per prona fugientes. Si 
SancPus, ut hahct vcrsus 2, exploratores miscrit 
de Jericho, adeoque antequam ad castra in Oal- 
galis exercitum reduxisset, sequi vidctur, hanc 
cladem tsraelitas acccpisse sub initium mensis se- 
cundi, id cst paulo post Hierichuntis vastatio- 
nem, qum vensimilius ccepta est xxvni mensis 
Nisan,ut num. \21 di&imus. 

140 Suorum cmde fugaque percepta, Pertimuit 
(i/. 5 et scr/q.) cor populi , et instar aqu;£ li- 
quefactum est. Josue vero scidit vestimenta sua 
<:r publico calamitatis scnsu ei dolore, quem 
ipse, velut omnium Ducr, prm omnibus acerri- 
mum sentiebat, et pronus cecidit in tcrram co- 
ram arca Domini usque ad vesperam , tam ipse, 
quam pii Principis exemplo vel hortatu omnes 
senes Isracl : miseruntque pulverem supcr capita 
sua. Sed virtuset pietas Principis ex ipsius ora- 
tione se imprimis prodit ; Ilcu Domine Deus , 
inquit jr. 7, quid voluisti fraducere populum 
istum Jordanem Quvium, ut traderes nos in ina- 
nus Amorrhaei, et perderes? Dtiuam, ut cce-* 
pimus, mansissemus trans Jordanem ! Mi Domine 
Deus ! quid dicam , videns Israclem hoslibus 
suis terga vertenlem ? Audient Chanansei , et 
nmncs liahitainres terraa, ct pariter conglobati cir- 
puradabunl nos, atque delebunt nomen nostrum 
de terra : etquid facies magno nomini tuo? 

141 Liranus sentire videtur has orantis vo- 
ces . Utiuaui , ut coepimus, mansissemus trans 
Jordanem ! nrm sine aliqua culpa saltem veniali 
prolatas fuisse : Hoc , inquU , dixit Josue ex 
passione doloris , licet raale : nec dixisset extra 
passionem positus, propler quod indulsit ei Do- 
iniiius. Abulensis qumst. xvn ita loquitur : Diccn- 
dum est , quod verbura Josue fuit malum , fuit 
tamen toleratum : quia ex araaritudine niagna 
cordis dicebat. Vmnn de Viro sanctissimo, quod 
male vel malum locutus fuerit, male adst/rui- 
tur, ubi intelligi possunt oerba ejus et bona et 

m. Fuinn habebai san- 
i-tns foinccps !>>■>■ promissionibus de tradenda 

isntrhtis tvrra Chanaan ; optiwr l.t.nrn noverat, 

eas sub i . i Uone i ts, si leges vel prmce- 
pta reni. Ubivero jam intellewit cla- 

dem suis ah Haiensi prmsidio illatam, suspicatus 
vst id quod eratj in Deum scilicct grave cri- 
men esse commissum, ideoque 1 m pce- 

nas ah Isrartitis repetere jam celle : cumque me- 

moria 



D 

Viobito uh 
Achan aimih e . 
mate, infeltctier 
tentatur expu- 
gnatio Htfi 



(rcisa Hicrichuntc . Impreratus cst Josue , 
dic ns : Maledictua vir corara Domino , qui 
;,,i citaverit ei asdificaveril civitalera Jericho. ln 
primogenito suo fundamenta illius jaciat , et in 

nnvissinin lihernrmh ponat pnrtas ejU8. if. 2. r > ct 
?G. Qus sic explicat Joscphus : Reliquias aulem 
nthis , qua3 incendio supererant , ferro diruit , 
diris exsocratus, quisquis semol vaatatam Instau- 
rare aggrcderetur ; nimirum ul prima fundamenta 
jaciena orbaretur Dlio primogenitOj et absoluto 
opere natu mioimum e liberis araitteret. San- 
cti imprecatio prophetica fuit ; navrn }">st quingen- 
tos '■' tHginta septem circiter annos, tcmpore 
.1.- h ' ■■ . ,',../. has diras reipsa inourrit in- 
obodiens Hiel, qui Hierichuntem xdificans filios 

ainistt, ul esl '" UbrO lll liri/mn ra/>. \\\ ^. 3 \ \ 

[n diebus ejus B3diflcavit Hiel de Bethel Jericho: 
111 Vbiram primilivo suo fundavit eam, et in Se- 
gub novissimo suo posuit portasejus, juxtaver- 
bura Domini , quod locutus faerat in manii Jn- 
sue lilii Nuu. Postremm hm voces non obscure 
iniiuittit , sanotwm Propheta/m hmc imprecatum 
fuisse ex jussiono divina, sibi , aulo ante p ;r l 
tum illum ccslestcm annuntiata, de -. 1 smpe 

■mrininintits. fndr /'lnriiinim rnn/irnta ntar ,/irla 

num. 134, Voluit autem Dominus hanc urbem 
in tumulum sempiternum destructam manere non 
smis ac u ''''"-' Israelito/rum \lolatriam fide- 

tempQpulum s>,luvvntium Deut, cap. \m jr, 16 
iUins,/!',' restauratoribus malodici, ni m ruderi- 
bussuis perpetuum exstarei monumentum divini 
in murorum evorsione pivdigii, vindictm in tm- 
pios oives , bonignitaiis in suumpopulum. Ca 
sca ftm hoc quas\ ■ .... ,v fi n it sacer Au- 
rlar : Kuil rn.o IKunimis cum )0SU6 , Ol nnmcii 

cjus vulgalum est in omni lerra. 

139 Quanujuam (a s \suos monuerat sol- 
ticitus Prinoeps, sibi oaverent, ne quid 
urbe anathemati subjccta in suos usus atiferrent, 



E 



S Principi» do- 
tor t et oratio art 
Domitium, 



quai» co/itra 
aliquospitovtT' 

bts conceptam 



DIE PRIMA SEPTEMBKIS. 



39 



?t ex gtarim di- 
uincu : (o pro- 
fectam nssfli '- 
irtirs : 



»ree/«( />e»s sa- 
cnftytum «'/- 
misi </,<, ct sor- 
tiftone m reum 
inquiri futnt. 



moria ien&ret, populum omnsm, qui murmura- 
rat a/pud CadesOarnc, ipsumque Moyson ob pec- 
catum ad Aquas contradictionix terra prom 
c.rclusos fuisse, merito formidare potuit, ne seve- 
rus criminum ultor Deus, ut in prima Haiensi, 
ita et in reliquis advefsus hosles expcditio- 
nibus au.ri/io suo Israclitas destitueret. Qttod 
tiuiht ut averteret/un od Numen divinum pla- 
candum ardcntissimas preces concepit et ad mo- 
vendu/m maxime appositas, utpote m quibus 
gloriam divini nominis ttnte omnia prse oculis 
habebat. 

142 Hoc si fuerit orationis argumentum t uti 
revera fuisse versus 9 clarc indicat, sique, ut 
prxsumi debet, eo quo dixi animo fuerit consti- 
tutus Josue, ejus desiderium, Utinam, ut cce- 
pimus, mansissemus trans Jordanem non aliiun, 
quam hunc admitUt sensum ; Si tu;v promissiones 
ob sceleranostru frust/ra forent, ut omnino erunt 
frustra, nisi te placari s nas; an non satius fuis- 
set, nos trans Jordanem mansissc, quam hic per 
delicta nostra causuin dedisse, ut nomen tuum a 
gentibus rideatur et blasphemabur? hl certo eve- 
niet t sinos,ut meruimus, punirc pergas : nam 
audient Chanansi et omnes habitatores terrse , 
quod hodie terga hostibus dederimus, animisque 
clade nostra resumptis pariier eonglobali circuin- 
dabunt nos, atqne dclcbunt nomcu nostrum de 
terra : et quid facies magno nomini tuo? Si 
Israelem perdis t quis nomen Ht/um celebrabit ac 
colet? NosVro deleto nomine t tm quoque oultus 
delebitur; imo illud blasphcmabunt gentes rt di~ 
cent te promissa prscstare non potuisse, itaque ad- 
imcnt tibi nomcn ct titulum Ouinipotcntis, ve\ 
eerte noluisse, itaque tibi tollent nomen Sancti et 
Fidelis in promissis. Si igitur nobis juste irasce- 
ris ob scelera nodra, consule saltem gloria: et san ■ 
ctificationi nominis tui etc, Si hoc sensu Sa/ncti 
precantis verba explanentur, evidens est, nec 
male nec malum eum locutum futsse, imo piam 
et ad misericordiam impct/ra/ndam c/ficacem ora- 
tionem instituisse, quae magnam ejus cum Deo 
famdiaritatcm cl fuluciam, nccnon divnix glo- 
ri.T zelum manifestat. Similis argumenti preces 
fundere didicerat a Moyse Exodi cap. xxxu $. 12, 
et Numer. cap. xiv f. 13, bonus Discipulus a bono 
prseceptore. 

143 Cum hxc Sanctus, e.r summa reveren- 
tia humi coram arca prostratus, precatus csset, 
dixit ad eum Dominus a i/. 10 : Surge , cur 
jaces pronus in lerra? Peccavil Israel, et prasva- 
ricatus est pactum rneum : tulerunlque de ana- 
ihemate, et furali sunt atque meiititi, et abscon- 
derunt inter vasa sua. Nec potcrit Israel stare 
anle hosles suos, eosque fugiet : quia pollutus 
est anathemate. Non ero ultra vobiscum, donec 
conteratis eum, qui hujus sceleris reus est. Surge, 
sanctifica populum , et dic eis : Sanctifica- 
mini in craslinum : ha?c enim dicil Dominus 
Ueus Israid : Anathcma in medio tui est Israel : 
non poteris stare coram ho>(ibus luis, donec de- 
ieatur cx te, qui hoc contaminatus est scelere. 
Accedelisque maru: ad aTca/m singuli pcr tribus 
veslras : ct quaincumque Iribum sors invenerit , 
accedet per cognaliones suas , el cognatio per 
domos, dumusque per viros. El quicumque ille 
in hoc facinore fuerit dcprehensus, combunHur 
igni cum omni suhstanlia sua : quoniam pra:- 
varicatus est pactum Domini , et lecit nefas in 
Urael. Jussa divina mox exseguitur Josue, <;o//t/- 

<clebrat, oraculumque diuinum populo ex- 
poait. 



mm ' •' ■ 



tuppliciot '"' 

DSUI !<■■ 

a ■ . 



Wi Sur^ens itaque posVridie Josuc mane, ap- luc.c»». 
plicuil Israel ad arcam per tribus suas, et, d>, j. ;,. 

cta so/te, inventa est tribus Juda. Quaa cum juxta ^han ■ 
familiaa suas csset oblaia, Inventa esl ramilia ' ' 
Zare. illam quoque per domos offerens, rcperit " 
Zabili : cujus domura in siiiL-ulos dividens viros, 
invcnit Aehan , tilium Cluirmi, liiii Zabdi, Qlii 
Zare de tribu Juda. Sacrilegum hunc ad se 
vocatmn comiter ita compellat .nan.sursu.sPri/t~ 
ceps : Fili mi, da iiluriam Domino Deo Israel . 
et confilere, atque iridica rnihi «pnri feceri^ n 
abscondas. Respondilque Achan Josue, et diiii 
ei : Vere ego peccavi Domino De6 Israi-l, ei si 
ul sic fcci. Viili . nini inh-r spolia pnllium , 
cineum valde bouum, et ducentos siclos argenti, 
regutemque auream qulnquaginta sldlorum ei 
contupiscens abstuli, el abscondi iu terra conlra 

medium taberna,culi mei, ar-v iiupie fossa hunio 

operui. 

i i."> Misit ergo Josue minislros : qui curren- 
tes ad tabernacnlum illius, repererunt cnncta 
abscondita in eodem loco, e1 argentum slmul. 
Auferentesque 9e lenlorio lulerunt ea ^\ Josue, 
et ad omncs (ilius Israel , projeceruntque ante |.; 
Deminum. Tollens itaque Josue \cban tilium 
Zare, argentumque et pallium, et auream regu- 
lam, fllios quoque et Glias ejus, boves et asi- 
nos ri oves, ipsumque tabernaculum , et cun- 
ctam supellectilem , (el omnis Israel cum eo 
duxcrunt cos ad vallcm Achor : ubi dixit Josue 
Quia turbasti uos, exturbel te Dominus in die 
hac. Lapidavitque eum oranis Israfcl; et cuncta, 
qua; illius erani, jgne consumpia sunt. Congre- 
gaveruntque super eura magnura acervura lapi- 
dum, in vindicati sacrilegii montimentum, qui 
permanel ustpie in pr&sentem diem, El aversua 
est furor Domini ab eis. Vocatumque est nomen 
loci illius , vallis Achor . usque nodle. Quh ri 
hic sotet, quomodo i/. 25 dicatur Aohan ab n<- 
in.n.s lapidalus, cum it. 15 l>cus Smcto pr& 
cepisset t "i igne combureretur. llos locos varii 
varie conciliomt. Nonnulti sacrilegum priuslapi* 

datuiu. detn post inortcm cum mitiiihus rebUS 

suis ignc crematum faisse putant. Alii priusvi 

ruui romlmstum, oc ttrin a pOpulo "i fadnoris 

detestationem cadavcr cjus lapidibus obrutum 
fuissc opinantur. Sunt et alii, qui ev/m rirm- 
%em adhuc utriusquesupplicii panassimulsubiisse i 
credunt. Omnes hs sententim probabilcs smt, 
suosque pafronos habent : quas operosius discutere 
necesse non est. Sufftcit nobis, apud omnes in 
confesso esse t quod Sanctus prxcepto divino obtem- 
peraverit t reumque combusserit oum omni sub- 
stantia sua. Quod ad filios filiasque ejus t forte in 
nocentes, eadem tamen morte Dei jussu affectos, 
spectat, consulantur interpretes. 

146 Ubi hanc historiam in Josepho releges , 
miraberis haud dnibie hominis uel incuriam in 
saov tr.rtu consulendo, vel temeritatem ipsum 
pro suo arbitrio pervertendi. hnpnmis, Scri- 
ptura teste #. 1 et 18, Acham fuit neposZabdi ; 
Josephus autem ejus filium fuisse scribit. flla 
v 21 pallium coccmewm Achcm fwratmm fuisse di~ 
r „ : hic pallium illud scribit fuisse chlamxjdem 
regicm, et totam quidem <■., auro contextam. 
Ii/u ibidem auream regulayn t <> saorikgo abla- 
luw, tantAim quinquagintasiclis valuisse testatwr, 

hic', magni/icentise quam veritatU studk 

nil/r fabricat massam auream ducmtorum si 
clorwm, i/la tf. 23 a ministris Joaue res furtyoas 
humo refossa* et in medium prolatas fuisse nar~ 
rat; hic id ab ipso Achan, factum csse commi- 

niscttur. 



Vi tantw nti- 
rorei. 



AUCTURfc 
J. J- 



nisahtr. Prxtcr hos crrorcs alta etiam fn ipso 
rarpit SaUauus mna. 116, 129 et 130 : ffwftuf 
addo, auod Sanctum male inducat iu or ntem 
ver bis, qua> indicent eum de Oei in prormsi 
solvendis fidelitate dubitasse, Hsc de 
tllo hic subjuna-i, ut intelligat lcctor , 
cum cautela legendussit. Videnum. 115. 



DK S. JOSUK ISHAELITAHUM DUGli 

runtque inler Belhel et Ilai 
plagam urbis 



auctorc 
rjuanta 



§ 



ianotvt vppu- 
(fiiationem llui 



l>ru. 



adortiat, ou/w 



XV. Hoptante Deo, Hai iie- 
rum oppugnat; fugam si- 
mulans, praesidiumlongius 

ab urbe abducit; vacuam 
occupant in insidiis positi, 
dein a tergo hostesadoriun- 
lur, aliisa fronte urgenti- 
bus:csesis incolis, Hai diri- 
pitur et incendio vastatur. 

\jum Achani supplicio aversus esset ab IsraS- 
Utis Numtnis furor, Josue mudice interru- 
pt/wm i ictoriie cursum, auctorc atque hortatore 
Deo repetiit : Dixit enim cap. vin a f. \, Do- 
uiiniis ad Josue : Ne limeas, neque formides : 
tolle tecum omoem multitudinera pugnatorum, 
et consurgens asccnde in oppidum Hai. Prxcepio 
additur spcs certa victorise ab co, qui exercituum 
est Dominus : Ecce tradidi in manu tua regem 
ejus et populum , urbemque cL lcrram. Facies- 
que urbi Ilai ct regi ejus, sicut fecisli Jericbo 
el regi illius : praedam vero et omnia animantia 
diripietis vobis. Jubet hio Deus regem Hai cum 
incolis omnibus <>r<uii secundum legem, quam tu~ 
icrat Deut. COp. xx, *. 10 ct 17; atque insu- 
pei civitatem incendio deleri, ui oppidanorum 
scelera , qurmadinodiiin crcdibilr rst, puniret , 
IsraUlitaru/mque, qui fugdti et csesi erant, uppro- 
brium u(cisceretur, Eamdem tamennonvultana- 
themati subjici, sicut Hierichuntem \no/m jumenta 
omnemque supellectilem militibus m praedam 
i«nniihi, qusc alioquim ense vet igne perdi, vel 

l)n thrsaurni rnlrrr tlcbrbant. His iion amtcit- 

tu.\ Dominus modum etiam capiendm civitatis 
sugg&ril f. 2 : Pone Insidias urbi post eam. Posuit 
has sanctus tmperator verum occultando, non 
vero mendaciis aut falsis promissis hostes deci- 
piendo, ut ex sequentibus patebit. 

148 Surroxiique Josue et omnis exercitus bel- 
latorum cum eo, ut oscenderenl in ilai ; etele- 
cta Lriginta millia virorum fortium misit nocle, 
seu sero vespere, ovm jam tenebrm ingruissent, 
prwcepitque eia dicens : Ponile insidias post ci- 
vilatem, qua Occidentem spectat ; nec longius 
recedatis ab ea : et erilis omnes parati. Ego au- 
tem et reliqua muttitudo, qua mecum est, cras 
summo mane accedemus ex adverso contra ur- 
bem, qua Orimtem respioit, Gumque exierint 
contra nos, sicut ante fecimus, fugiemus et terga 
verlemua; donec persequentes ab urbe lon- 
gius protrahantur : putabunt enim dos fumre 



Nobis ergo fugientibus, et iliis perse- 
consurgetis de insidiis el vastabitis 



sicut priu 

queotibus, 

civitalem - tradetque eam Dominus Deus ves 

ln manus vestras. Cumqua ceperltis, succendite 

eam, et sic omnia lacietis, m jussi. Dimisitque 

eos, et perrexerunt ad Locum insidiarum sede- 



ad Occidcntalem 
Hai. Josue autem nocte illa, qna 
ntserat, in medio mansit populi. 

149 Surgcnsque diluculo, cum adhuc tcne- 
brz cssent, recensuit socios, et ascendit cum 
senioribus in fronie exercitus, vallatus auxilio pu- 
griatorum, majorem vcro partem exercitus lon- 
giuscule subscqui jussit. Cuinque venissent paucae 
Mx militum turtnx, quas hn,>rrator nostcr du- 
cebat, et ascendissenL ex adverso civitalis , ab 
Orientali civitatis parte ad Aquilonarem deflecse- 
runt, et stetcrunt ad Septentrionalem urbis pla- 
gam, inter quam et eos erat vallis media. Quin- 
que auiem millia virus elegerat, et posuerat in 
Insidiis inter Bethel et Hai ex Occidentali parte 
ejusdem civitatis. Omnis vero reliquus exercilus, 
quem c longinquo scqui jusserat, ad Aquilonem 
aciem dirigebat, ita ut novissimi illius multiludi- 
nis, scu ultmum ejus agmen , Occidentalem 
plagam urbis attingerent, ubi insidim latebant. 
Cum omnes copix in hanc expedUiotiem eductx 
loca sibi assignata jam occupassent, abiit Jusue 
eadem nocte illa sub aurorx crepusculum cum 
paucis, quos sibi delegerat, sociis, urbemque pro- 
pius accessit, et stetit in vallis medio, ut oppi- 
danos, in quorum conspcctum se rcddiderat, foras 
proliceret. Insidise pridie vespere prsemissae ct reli- 
qua pars excrcitus, collibus, fossis vel silvis se 
occultarant, ne cives mane ad tantsc multitudi- 
nis conspectum territi, ab eruptione facicnda in- 
hiberentur. Atque hcEC una cadcmque nocteper- 
acia sunt. Qttod Scriptuia f. 3 dicat, sanctum 
Ducem insidias nocte pr&misissc , f. 9 ipsum 
nocte illa in popufi medio mansisse, f. 10 dilu- 
culo surrcansse, f. 13 abiisse nocte illa in vallis 
mcdium, de diversis ejusdem noctis temporibus 
explicui eo modo, quo Bonfrerius hic ad f. 13. 

150 At tota strategematis, a Sancto adhibiti, 
ratio necdum distincte cognosci potest, nisi tolta- 
tur e medio difficultas, qux est in f. 3 et 12. 
Narratur f. 3, Josue triginta virorum millia 
noctu misissc, utponerent insidias post civitatcm, 
qui f. 9 inler tielhel el Ilal ad Occidcnlalem 
plagam urbis Hai latitasse dicuntur : versus au- 
tem 12 ita habet : Quinque autem millia viros 
elegerat, et posuerat in insidiis inter Bethel el Hai 
ex Occidentali parte ejusdem civitatis. Salianus 
in Annatibus num. 132, Masiurn secutus, ne- 
gat utlum aliumadexpcditionemprofcctumfuisse, 
prxter 30 bellatorum millia, e qutbus quin- 
que millia in insidiis fucrint collocata, reliqua 
25 miltia secum Josue retinucrit. Verum Scri- 
pturse contradicit, quod ita probo : Sanctus ele- 
Cta triginia millia virorum forlium misit noele, 
praecepitque eis, dicens : Ponile insidias post ci- 
vitatem f 3, et 4 : aiqui Sanctus nocte illa 
mansit in medio populi f. 9, et tantum postri- 
dir diluculo urbciri versus se itineri dcdit, ut 
dicttur f. 10 rt 11 : ergo 25 cx tllis 30 milli- 
bus non retinuit secum : ergo q-uos secum rcti- 
miti rt quibuscum summo mane ad Hai profe- 
ctus est, distinguuntur a 30 milUbus noctu prse- 
missis : ergo praeter 30 miltia multitudo reiiqua, 
de qua f. 5, 10 ct 11, ad urbem hostilem per- 
rr.rit. At quomodo igitur vrrsus tcrtius, qui 30 
millia, conaliandus cum duodecimo, qui quin- 
que tniltia dumtaxat in insidiis pusita esse nar- 
rat? Respondeo cum Bunfrerio hic iu y. 12, 
duplices insidiasa sancto hnperatorepositasfuisse, 
unas 30 miUium dc quibus jr. 3, altcras 5 
mtlliuiii dr quibus jr. 12 : Neque obstat (ver- 
int sunt laudati interprctis ) quod utrieque ab 

eadem 



totn ratio de- 
tcribitun 



du/plices pos>tff- 
insidi(S,vnm% 

altercc 5 mil- 
lium : 



DIE 1MUMA SEPTEMBRIS. 



cadem Occidentaii parie fuerint collocat® in- 
ter Bethel el Hal; nam et ista Occidentalis plaga 
latitudinem habebat, u dulplices hasce insi 
caperet, illas quidcmjuxla Australis plag.e angu- 
lum. has juxla angulura plagae Borealis el vici- 
niores Josue turmis. Addo vero diverso Dne, nt 
mihi quidera fit verisimile , instructas dupiices 
hasce insidias ; priores quidem iilas utin urbem 
jam exutam praesidio militum irrumperent, eam- 
qucoccupatam sociis, igne domibus aliquibus 
jccto, significarenl ; posteriores vcro, ul diverlicula 
et loca tutiora occuparent, qua forte poterat 
paterc fogn pcr vallem illam , si contingeret 



■espe- 



Josiir per fiifia: 
simttlationem 
hostes lovghts 
ab urhe abdu- 
eit; 



B 



Halenses refugere, el exitum ad fugam 
clare. Ewvwriis inter/tretwm conjectwris hxc miht 
vcrisimilior apparet. 

151 Strategema exitum, quem ejus aucior el 
director Deus promiserat, felicem habuit : nam 
cum rex llai, ui narratwr a f. 14 f e mcenibus 
vel spccula vidisset illum fsraUtitarwm rnanipu- 
lum,qvi ad vallis medium, Sancto ductore t pro- 
gressus fucrat ; Feslinavit mane, et egressus 
est cuni omni exercitu civitatis , direxitque 
acicm contra des rtum, ignorans quod post ter- 
gum latcrent insidiie. Josue vero et omnis Israel 
cesserunt loco, simulantes metum , ct fugientes 
per solitudinis viam. Hanc fugm simulationem 
non fuissc mendacium pulcre ostendit a La- 
p de in f. 6. At illi vociferantes pariter , et se 
mutuo cohortantes, perseculi sunt eos. Cumquc 
rece?sissent a civitate , et ne unus quidem , 
armatus vel armis ferendis aptus, ui cx f. 24 pa- 
let, in urbe Hai el ttelhel remansisset, qui non 
liersequcretur Israel ( sicut eruperant aperta 
oppida relinquentes , ) dixit Dominus ad Josue 
etc. Bon/rcrius hic existimat , Betheliias omne 
suum prxsidium antc (sraelitarum adventum mi- 
sissc ad propugnanda/m vicinam urbem Hai t il- 
losquesimul cum hujus incolis fugientem fsraHlem 
fuissc persecutos. Favent ipsi Sepfataginta, Chal- 
dxus paraphrasles , Pagninus et Vatablus, qui 
lcgunt oppidum (m numero singulari) incautos 
hostes apcrtuin. reliquisse. Objicit Calmetus ver- 
sum 25, ubi illo die duodecies milte homines in- 
terfecti fwisse dicuntur, omnes urbis Ilai. Sed hinc 
mferri nequit, Bethelitas Hmenstbus non fuisse 
conjunctos : nam dici potest cum eodem Bon- 
fraioadf. 25, co loco iantum recenseri, quotex 
habitatoribus u/rbis Hai crcsi fuerint. Hujuscerte 
opinatio plus vevisimilitudims habet, quam Cal- 
meti aliorumque, qui volunt, Bethelitas Hebraeo- 
rum fugam ecc urbe sua, quseabHai nonprocul 
aberat } conspexisse, omnesque ut victorix et prxdse 
participes fierent, nullo servato ordine , ea> ci- 
vitate erupisse; verumtamen Hafiensibus sr non 
junxisse, sed, cwm r<> tam et incensam HaA 
viderent, cjusque cives, qui IsraSlitas perseouti 
crant, fundi et csedi, inopinata hac rei muta- 
tione consternatos ad sua rcdiissc ff/rc con> 
fectura priore magis a sacra narrationc recedit. 
nam si Bethelitae se Haiensibus non jwnxerint, 
sed, eorum visa clade, fuga sibi consuluermt ; 
quomodo fugient&m fsraSlem persecuti sunt, ut 
dicitur f. 17 1 Si cum aliis dicas, quod illo die, 
quo capta fuit Hat, urbe sua egressi sint, Haiertr 
sibusque se revera junxerint ad Hebrxos perse- 
quendos; quomodo non xnciderwnt m insidias 
inter Bethel et n»> collocatas? lllse enim tem~ 
pore, quo fugiebant IsraSlitse, de loco se non mo- 

vcrunt, ilimrr ri'i[X'Um DeijUSSU ui n/tum rhvas- 
srt Jusue. Crrdibilior itaf/ueestsententta iUmfrnd, 
cui adhseremus. 

Septembris Tomus I . 



41 

152 Cum igitur HaKenm permixti Bethi 

qm . , 

' ' ' ■• ien- 

■ Dixil DominuG 
osuo <*■ ,s Leva clypeum, fatii vertunt 
lanceam) qui in ■„,„„ tua cst, contra ui 
"<»'. quomam tibi tradam eam. Par Sa ctus- 
nec, ut f. 26 dicitur, elatum m ■ c lu- 

^demitnXdonecHaUnsesadunw esin- 

terfecti essent - n inlelligamus, 

'"'■'■ 'lin»! qm-matlmodum, pugnante [sraele 
contra Amalecilas, erectio manuum Moysis con- 
llnuata era ' ratio vincendi , ita, pugnaute Is iele 
conira Qal, perseveranlia extensaa manus ac 
lanceaa Josuae contra civitatem fuil ratio vin- 
cendi. Disposuil autem Deus , intercedentibus 
hujusmodi signis sensibilibus , victoriaa istaa 
aa clarius manifestandum, quod ipse Deus 
auctor victoritE ; tensa enim manus Josuaa cum 
lancea versus ilai, signum eral divinura divinaa 
pugnss contra civitatem lllam. 

153 Quamquam cu ■ ., Hasius et B 

frerius vetint, elevationcm clypei vel i ex . 

mmmodo signum fuisse prxsmtis auxilii divini 
et victoriw ab hostibus referendx ; non video t ■- 
men, cur dici nequeat, ide ■ signum ad ahud 
quoque desHnatum fuisse, nempe admonend - , 
insidih positos, />t >» urbem apertam et propu- 
gnatoribus vacuam irruerent. fta sentiuntAi 

a Lapide, TiHnus et Calmctm hic, nec ot\ Sa- 
lianus num 135 et 138 ; adduntque, sanctum 
Ducem superhastam clypeum sustulisse, ut hujus 
fulgor fieret conspicuus vel insidiatoribw . vel 
aliis ad id constitutis t qui illos de koc indicio 
statim admonerent, Favere etiam videtur vpse 
ir.rtus f, 19, ubi, clypeo sublato, insidise e latebris 
mox pr diisse commemoraniwr; Cumque , i»</u,t. 
alevassct clypeum ex adverso civitatis, iiisidi;c 
quaa lalebant , surrexerunt confestim : et per 
gentes ad civitalera, ceperunl »'i succeuderunt 
eam, "/■ fmperatori et reliquo ejus ewercitux 
captm civitatis sigmvm darent, Vide infra 

nuin. 155, 

154 Viri autem civitatis, qui persequebantur 
Josue, respicicntes <'t videntes, fumum urbis ad 
caelurn usque conscenderc, non potuerunt ultra 
hur illucque diflugere : praasertim cum hi , qui 
simuiaverant fugam , el tendebanl ad solitudi- 
nem, contra persequentes fortissime reslitissent. 
Vidensque -\'^\ir et omnis Israfil, quod capta e.«- 
set civitas, et fumus urbis ascenderel , reversus 
percussit viroa Ilai. Tribuitw) kic Duci, quod 
ejus i/mperio factum est;nam ipse tum clypeum 
in a&re sublimem tenebat. Siquidem el iili, qui 
ceperant et succcnderanl civilatem, cgressi e% 
urbe contra suos, medios Imstium fniir crepe- 
runt. Qui wrbem HaA propugnatoribus vacuam 
occuparunt, fuerwnt triginta illa insidiatorum 
millia, de quibus f. .'t ; hisenimillud injw ■ 
rai Imperator f. \ et seqq. Urbe capta, major 
eorum pars egressa e t ad hostes « tergo aggre 
diendos, qui fsraSlitas fugam svmulantes hactenus 
persecuti erant. Dixi t major eorwm pars; nam 
credibilenon est, quod urbem, licet incolrn qui in 
ea remanserant imbelles vel inermes essent, omni 
plane prxsidio nudatam reliquerint. Sed quid in- 
terea temporis illa quinque insidiatorum millia 
fecerunt, de quibus f. 12? Putamus , ab illis 
vias interclusas fuisse, per quas hostes, <> fronte 
<i <> tergo invasi, alioquin fuga elabi potuissent. 
Vide dicta num. 150 : Cum ergo ex utraque 
parte adversarii caederentur, ita ut nullus de tanta 

G multitudine 



AUCTOBC 
1. L. 
clypcoin attvm 
levnto. 



"t intidtU poni- 
li urhem pra tt. 
di<> vaeunm oc- 
rupanti 
a 



hottet ■■' teriio 
■ t ■• ftonti "i- 
uttil mffl 

tUW; 

P 



K 



AUCTOIIK 

J. L. 
urbs, 7"! '" *a 

(ni .,/ ■■, U$,dirU 
pitur et tncen- 
ditur. 



israelem 



Qlii 

iiut 
mortis 



lOtSpfU nnrra- 
tto, 



mullitudino salvarctur, regcm quoque 
|,rehenderuDl viventero, et obtulerunt Jo ; 

155 Igitur omnibus interfectis , qui 
ad deserta tcfldentem fuerant perseculi, c 
eotiom loco gladio corruentibus, reversi 
Isracl jjcrcusscrunt civitatcm, nulli ztati 
sexui parcentes; contra <>mnes enim 
sententiam Dominus pronuntiavcrat f. 2. Brant 
autem, qui in eodem die eoncidcrant a viru 
usque ad mulierem, duodecim millia hominum, 
omnes urbis Hai. De Bcthclitis vide num. 151. 
Josue vero non conlraxil manum , quam ia 
sublime porrexerat, tenus clypeum, donec intcr- 
flcerentur omnes habitatores Hal. Jumenla autem 
et pracdam civilatis diviserunt sibi tilii Israel, 
sicut praecepcraL Dominus Josue. Qui succendit 
urbem et fecit eam tumulum semplternum, /h- 
cendium tmte commissam pugnam esccitatum, de 
quo versus 19, non fuit totius urbis, ne prxda 
omnis ewercitui i>mret; scd alicujus tantum loci, 
ut < )iso fumocaptam esse urbem intetligcrent Is- 
raSlitiE, et a simulata fuga desisterent. Tota urbs 
nunc tantum in cincres redacla est, postquam 
habitatoribus vnterfectis, spolia omnia Eebrxi 
collegissent, ut Dominus jusserat i/. 2. Porro 
JOSUe mhis rrifcm, qui virus in ejus potcstatcm 
venerat, suspendit in palibulo usque ad vcspe- 
ram et solis uccasum. Prajecpilque Josue ( id 
nempe, quod prsscribitur Dcut. cap. xxi #. 23 , ) 
et deposuerunt cadaver ejus de cruce: projece- 
runtque in ipso introUu civitatis, congesto super 
iijiii magno acervo Japidum, qui permanet us- 
que in praesentem diem. Rex tamen Ha% vivus 
suspensus non fuit f utineque rex Jericho, de quo 
iiiiiii. \Xl Utnimqut' prvus inter/ectum fuisse, 
manifestum est em cap. xir. 1,26 et 28. 

150 HaUnsibus illatam cladem paucs ita per- 
stringit Josephus: Jesus autem lustratum oxerci- 
tum ad Aiiiaiu ducit, et noetu dispositis circa 
urbem insidils, diluculo hoslem ad ccrtamen pro- 
licit. Illis vero audacter ob proximam vicloriam 
irruentibus, simulata fuga procul eos ab oppido 
abalrauil, fusuni bostem existimantes, et quasi 
victoriajam parta insolescenlea. Postquam autem 
subito conversis copiis in faciem illis obstitii, et 
aliis, qui in insidiis iatcba.it, ex composito'si- 
gnum datum est, coorti celeri cursu ad Mnam 
leruntur, el aversam ejus portam occupant, 
plorisque civium t imbellium ) e muris suorum, 
nl lum putabanl, victoriam spectantibus : urbcm- 
que lugressi sine discrimine caedem ingentem 
etlunt. luterim aiia parte Jcsus obvios in fugam 
vertil ; qui urbem petentes integram adhuc rati, 
ubi hancquoque ab uosle captara ac cum 
bus ac iiberis incensam animadi 
asrros dispalati, cum sibi 



DE S. JOSIE ISIUELITAUUM DUCE 

ll.u a p- consuluisset, si duvisset, Deum ipsum civiwm inter- 



uxon- 
crlcrunt , per 
» w B ui^poia», i-uui siui invicem praosidio non 
possent esse, et neque iri urbem redire 
h\ o illucqm diffugere, alii aliis 
pressi. Posl banc Alnitarum 
tnuUitudo puerorum el mulii 



neque 

in locis sunt op- 

cladera maf 

lerum 



ma 



cipiorum capta cst, ct supellex sinc 
pocudum iinii greges non modici . 
signata pecunia multa; erat enim 

iliv 



atque man- 



numero : 
et insuper 

ivgio pra> 



"° I"""- iiiuiui, ci, u ciinii ra ivgio nr;e- 

IWes. Ujur hac omnia Jcsus iutcr miliies parti- 
usest u. cis castris, qus babuit ad Galgala. 



■WhuHii naglectu, m eo potissimum arguojose 
ptnm,quodlsnetitas ingentem feminarum 
rorum el mancipiorum muttitndi 
abduwisse soribat, oontradicsns 



pue- 

captivam 

versui ?5, asse- 

«avi ro .admuiierem 

i PorteSancti fam* consutere volJt ne 

nxmium crudeUs apud gmtes audiret ; sed'satis 



necionem prxcepisse, juslasque, cum msigmterse 
in legc pcritum fateatur, hujus prxcepti causas 
addidisset. Verum oraculum divinum dc Ilaiensi- 
buscum sua urbe delendis tacitus prxteriit ; nec 
quidquam ctiam mcmnut de Dei scnnonc, quo 
Sancto ctcvatio clypei mandata fuit; ad quam 
actioncn Dcus populo suo mctonam de Haiensi- 
bushi/gitos est, sicut olim de AmaleciHs ad e.r- 
tensionem manuum Moysis. 



§ XVI. In montibus Garizim 
et Hebal populum inter ac 
Deum foedus solenni ritu 
Josue instaurat : Chana- 
nseorum adversus eum 
conspiratio. 



Q 



uoniam ab Hai non procul aberat u/rbs Bethel, 
et m hac, uti capitis vmversus 17 testatur , nul- 
lus miles prssidiarius remanserat t omnibus ad 
suppetias Haicnsibus fercndas missis ; ncutiquam 
verisimile est Imperatorem vigilantissimum ne- 
gleansse tam opportunam urbis hujus subigcndic 
occasionem. Capitis xn versus 16, ubi inter debel- 
latos a fortissimo Duce nostro reges rex Bethel 
quoque nominatur, nullum dubio locum relinquit, 
quin cwitas Ula ab hraclitis occupata fuerit. Quo- 
nam aulein temporc id potius factum esse diccre 
pQSSumus, n/si paulo post deletam atquc exustam 
Hai, a qua teste Adrichomio una tantum lcuca 
distabat. Scriptura dc ejus occupatione forte ideo 
non mcminit, quod faciii negotio sine pugna, 
utpote qu.r propugnatoribus destituta erat , in 
potcstatcm Hcbraorum venerit. Ad Judicurn ca- 
put i, ubi a jr. 22 Bethcl post mortem Josue ob- 
scssa el capta lcgitur, dicendum, vel gcminam 
fuisse Bcthcl cum Adrichomio, vcl, si unica fue- 
rit, eam ab hostibus recuperatam fuisse aut vi, 
aut potius fraude Benjaminitarumque impruden- 
tia, quibus in divisione terrx promissae obtigeral. 
Ihs victorlis de rege Jericho, llai, ct Bethel potias 
nihil antiquius habuit sanctus Princeps, quam 
primo quoque tempore exsequi in montibus He- 
bal et Garizim ca, qux dudum a Moyse Jia- 
buerat in mandatis. Ut vero secure id prz- 
stare posset, proculdubio prius terram, in qua 
isti montes siti sunt, atque omnem regionem, quae 
hos inter et llai media interjacet, in Hebrseorum 
: otrstatrm, ncmhie victoriam morante, redegit. 
Mappa topographica terrx promissionis, quam 
AdHchomius Operi suo praefwit, dictos montes 
cotlocat prope Sichem novcm circitcr horarum iti- 
nere ab Hai. Quod ab urbe Sichcm, qux postea 
Pribui Ephraim obtigii, non procul abfuerint, do- 
cct etiam S. Hieronymus in Epitaphio sanctae 
Paulat ; et satis ex i^psaScriptura Judicumcap. ix 
$. 1 ostcndi potest contra Eusebium in Locis Hc- 
braicis ab eodem S. Hieronymo Latinc redd 
etSalianum num. 1-iO. 

l58Qutd m utroque illo montc actum fucrit 
" » "'"'"' cap. vui a f. 30, ubi compendiosa nar- 
r^u.nctradHur cxsecutioeorum, qux Deut. ca P . \i 
t 29 i - C«i - XXVI] r i:rscripta erant. Ex his locis 
""'' " oollatis hanctotius rci peractae descri- 
ptumem concinnomus, Scripturm, ut ewistima- 
wnformem. Josue memor mamdati, quod 
acoepeiat populusa Moyse, de altari, lapidibus- 

que 



E 

Occupat urbem 
liethel et regio- 
7iem, in qm siti 
montes Garizim 
et Hebal : 



'itis, 



adhospop^" 1 
ductt,adificafa 

queaharietta- 
criftciis Deo of>- 
latis, 



DIE IMUMA SEPTEMBHIS. 



13 



12 probabdius 
lapides erigit , 
quibus Deutero- 
nomiitm tnscri- 
bit; 



detn ttx trtbu- 
bus in Hcbni et 



quc cum inscriptwnc Deutcronomii in Hcbal cri- 

gendis, ct de divinx legis acceptatione solenniter 

confirmanda in codcm montc Hebal et Gafizim, 

cu m proclamationc coram popuh, benedictionum 

illam obscrvantibus ct maledjcHonum eamdem 

irqnsgredientibus ; simutque advertens popuhm 

bene affectum esse erga Deum,quod tottantaque ex utraq 

in ejus gratiam prodigia ad Jordancm, in Jeri- 

cho, ct Hai nuperrime operatus esset ; hoc, in- 

quam, advertens S. lmperator, dictum pi\Tce~ 

ptum quam mox implcndum curavit. Omnem 

itaque convocavit muUiiudmem tam Hebrseorum 

quam advenarum ( Josue cap. vm $. 33; ) puta 

Hierichimtinorum, qui cum kahab in domo ejus 

salvati fucrant, aliorumquc proselylorum, qui 

ad JudaKsmum conversi mter IsraUlitas moraban- 

tur ; omncs, inquam, viros ac mulieres, imo 

et parvulos ( ibidem f t 35) advooavit .losue 

de Galgalis ad montes Hebal et Garisim. Ac 

primo quidcm, quod Dcut. cap. xxvn f. 5, 6 

et 7 prxceptum erat, mandat exsecutioni. de 

qua hic jr. 30 et 31 : Tunc aedificavit Josue 

allare Domino Deo Israel in monte Hebal : si- 

cut praecepcrat Moyses famuius Domini filiis Is- 

rael, et scriptum est in volumine legis Moysi : 

altare vero de lapidibus impolitis, quos ferrum 

non tetigit : et obtulit (per sacerdotes ) super 

eo holocausta Domiuo, immolavitque pacificas 

victimas. 

159 Dcin impletum est quod memoratum Deu- 
ieronomii caput f. 4 injungil : Quando ergo 
transieritis Jordanem, erigiic lapides, quos ego 
liodie praecipio vobis in monte Hebal, et levi- 
gabis eos calce. Et f. 8 : Et scribes super lapi- 
des omnia vcrba legis bujus clare et dilucide. 
De quo hic ir. 32 : Et scripsit (Josue) super 
lapitles Deuteronomium legis Moysi, quod ille 
digesserat coram filiis IsraGl. Lapides hos distin- 
clos fuissc ab iis, c,v quibus eccstructum fuit al- 
tare, contra Josephum communis interprctum 
est sententia. Quid Sanctus super eos exaraverit, 
magis controvertitur. Masius solas bcnedictioncs 
et maledictiones, de quibus infra, illis inscriptas 
fuisse putat : Caietanus tantum decem prxccpta 
decalogi Dcut. cap. v repetiia ; Liranus ea solum 
prcTccpta, qiuT ibidem cap. vi explicantur de uni- 
tate Dei, dcquc co amando super omnia : Abu- 
lensis et Scrarius hic, a Lapidc, lionfrcrius et 
Tirinus in Dcut. cap. xxvn $. 2 totum librum 
quintum Pentateuchi. His malo adhserere quam 
illis : nam per Dculcronomiurn, ct pcr omnia 
verba legis hujus potius inteltigendtts ridctur ipsc 
liber Dcuteronomii seu Legis secundo lat:c, quam 
vatdc exigua ejus pars. Ncc mc detcrrct hujus 
libri prolixitas : nam dici potest Satwtum afia- 
ruiii opcra in scribcndo usum fuissc, lapides fuisse 
ingcntes, numero duodecim ; atque hoc satis 
probabititcr Masius, Serarius aliique hic conji- 
ciunt cx co, quod Moyscs hujus aeremoniSB prse- 
monstrator totidcm lapidcs pro numero Vribu/wm 
Israel in tilulos erexerit ad radiccs montis Sinai, 
quando lcgcm scriptam populo erat recitaturus 
Exodi cap. xxiv f. 4. 

160 His peractis, Ducc noster duodecim tri- 
bus in duas divisit partes, et sex carum in He- 



AUCTOkt 

J. L. 



B 



zim stuntibtis 

beneaicU 



'" bal ma/nere, religuas vero ad vicinum montem 

Carizim se conferrc jussit secundum iflud Dcut. 
xxvu if. 11 etseqq. : Praecepitque Moyses poptilo 

in die illo, dicens : Ili stabunt ad benedicen- 
dum populo super montcm Garizim, Jordane 
transmisso : Simeon, Levi, Judas, Issachar, 
.loseph, id est, tribus Ephraim et Manasse, et 



Ilcnjamm. Et o regiono isli stabunt ad maledi- 
cendum in monte Bebal : Ruben, Gad, et 
aser, et Zabulon, Dan. et Nephtbali. His 'sub- 
jungo, qu.r hic ir. 33 Sancti imperio IsraSlUs 
VJSir Rw fefftinAir: Omnis autem populus, 

et majorcs natu, duccsquc, ac judices stabant 
ue parte arcae, in conspectu sacerdolum, 
qui portabanl arcam fcederis Domini, nt advena 
ita et indigena. Media pars eorum juxia montem 
Gariziin, et medi.t juxla monlem Ileb.il, sicut 
pnecepcrat Moyses famulus Domiui. Etc utroque 
loco colfigitur. universum Israelem a sancto 
(oiius rci Directore hoc pulcro ordine 
positum. In valle ipsa inter duos montes, Garir 
tim soiticet et Hebal, stabant sacerdotes illi, qui 
arcam faderis gestabant His proxime adn 
alii sacerdotes ao Levitz omnes, Cxroum hossta 
batit majores natu duces, ac judices popuii ; 
dein rcliqua inuttitudo, ita scilicel ut sex Pribus 
designatx starent versus Garisim, sew alix ver* 
sus Hebal, fam ad arcam conversa, et ab illa 
remotioribus altiora montium toca occupantibus. 
Advena seu proselyti, ut putat Torniellus ad 
annum 2584 num. 17, inicr auctores sux con- 
versionis hinc mde existebant. His ita ordinatis, 
secuta est benedictionum ac maledictionwm >;rre- 
monia : Et primuni quidem Josue vel per saccr- 
dotcs, vel pcr se tamquam propheta benedixit 
populo Israel f. 33. ea probabiliter benedictione, 
ut cxistinnii Torniellus laudatus, quamDominus 
Aaroni et filiis cjus pw Moysen prxscripserat 
Numer. cap. vi in fine : Sic benedicetis liliis 
lsracl, et dicetis eis : Benedicat tibi Dominus, 
et custodial te : ostendat Dominns faciem suam 
tibi, ct misereatur tui ■ convertat Dominus vul- 
tum suum ad te, et det tibi pacnn. 

161 Posl hccc (jf. 34) legit, id est, legi tevtdtotiontbui 
jussit a Lcvitis, omnia verba benedictionis el «i mahdicfiom- 
maledictionis, de quibxts Deut. capite xwn a 
f. 14 : Ei. prQnuntiabunt Levitae ad omnes viros 
Isr.irl excclsa voce : Maledictus homo, qui fa- 
cit sculptile ct conflatilc, abominalioncm Douiini, 
opus manuum artificum, ponetque Illud In 
abscondito. Et respondebil omnis populus et di- 
cet : Amcn. Maledictua qui non honorat patrem 
suum et matrrin, et dicet omnis populus : 
Amen. Prxtcr has duas alisc decem maledict oncs 
ibidem lcquntur. Lcrit.r itaque ad signum, a san- V 
cto totius csercmoniaB Moderatore datum, Instar 
fecialium (verba sunt Tirvni in hunc locum) afl 
innovandum firmandumque foedus Deum inter 
et tsraelitas, primo versus montem Oarizim con- 
versi voce excelsa intonabant conceptia verbis 
benedictiones seorsim Bingulas : ad quas res- 
ponsabant Amen, seu fiat, omnes ii, qui ad 
monlem Garizim stabant. Deinde conversi ad 
Hebal, simili modo pronuntfabant singutas ma- 
ledicliones si-u exsot raliones, quibus respon- 
sabant, qui erant in et circum Hebal. Et quidcm 
maiedictiones sigillatim hic exprimuntur numero 
duodecim, Ibrsan primariae et prascipuae, sed 
benedictiones nuaquam disertis verbis cxpressas 
habes : facilc tamen cx maledfctionfbus colligefe 
est , quales illai benedictiom s fuerint, nempe 
qua; contrariis \irluluin actionibus bona et 
praemia decernerent. Alios modos, quibus ilta 
benedictionwm et maledictionum proctamatio fieri 

potuit et forte facta fuit, invenies apud alios 

uitcrpirtrs. 

162 Faustis prccationibus imprecationibusque oeuteronomtum 

finitis, ct ab ontni tsracle, Amen acctamant t-.atquc 

approbatis, tota ic.r $eu Deutrrortomtutn, uti fa~ ■'« A'«*w. 

pidibus 



bwt proclaiiin 
tu. 



DE S- JOSDE ISRAEUTARUM DUCE 



ACCTOBB 
J. L. 



pidibus inacriptum, Ua ct omni popuh przle- 
ctum f u u ; nam circa legcm versabatur fardus 

i quod crat hic cum Deo instaurandum. Id 
inaicare Mem versus 34: Posi haee legit omma 

, benedictionis et malediclionis, et cuncta 
,,u;e scripta erant in legis voiumine. Multi verba 
l ll: Etcuncta etc, restringunt ad maledicHones 
et benedict o e vel ad earumdem explicatio- 
ncm, qusB datur Deul, cap. xxvw : sed contra 
eorum sensum obvium t qui exigit, ut dicamus 
particulam el Mesuo munere fungi, quodest res 
' , inctas conjungere t benedictionum vero et ma- 
ledictionum eccplicationem nonessc cuncla, quae 
Bcripta erant in legis volumine. Prztcrea cum 
Jeges fi priecepta Deuteronomia comprehensa t quae 
adeooninibus >«<ulcata voiuit Deuset legislator, 
post hujui mortem integre et solemniter IsraSlitis 
nondAvm propositaessent, supremo eorum Principi 
incumbebat efftcere t ut quamprimum id fieret. 
Quonam autem tempore commodiusac <>f'i<orLii- 
niu /"■" potuit, quam nunc? Populo igitur pro- 
hahilius jam pfwlecta smt cuncta de verbo ad 
verbum, quae ^ciiplu erant in legis voiiimine. 
Niliil ex his, i$. 35) quse Moyses jusserat in 
toto Deuteronomio, Sanctus reliquit intactum, sed dacium confirmandum cibaria x vcstes, ceteraque 



gXVH. Gabaonitarum fraus : 
Josuc cura eis foedus init, 
quodjuramentoconfirmat: 
probatur variis argnmen- 
tis, Sanctum nec temere 
illis credidisse, nec peccas- 
se, quod Dominum prsevie 
non consuluerit. 

yjabawiitie, qui, quod Israeli viciniores es- Gabaonita re- 
sent, merito sibi magis iimcbaat, rebus suis t>us *«« m «. 
quoquo modo conwlere statuerunt. Cum enim se fj^ f ™^ 
armis quidquam effecturos desperarcnt, ut ipsi cumJosue ' 
postea fassi sunt cap. \xi?.2\,ad fraudem animos 
vntenderunU legatosque fasderis cum Israelitis 
sancicndi causa miscrunt, qui de terra longln- 
qua se venire falso diccrent, et ad Iioc men 



E 



iir quo Oeut, 

CUp, xxv.i, jm- 
pul .m ind I "'■ 
Oeum inttau 

mt 



universa replicavil, coram omni muliitudine Is- 
rafll, mulieribus ac parvulis et advenis, qui inter 
eos morabantur. 

163 Atque ita ad amussim, pii Principis 
cura t denuo instaurata, stdbilita, eonfxrmaiaque 
jini uii universa multitudine Mot/saica? tegis ac- 
ceptatio ; qusemsuper in monte Hebal ad totius 
populi commodum dilucide patenterque in lapir 
dibus descripta fu t, His explctis, Josne cum 
omnipopulo rediitad cast/ra <><■ Galgalis, ut pa- 
iri ew cap, ix i/. 6, et cap. x y. G ct 43. 
Quo tempore h&c omnia facta fuerint satis in- 
iniii oontcxtus na/rralionis sacrse, quse postquam 



accommodarcnt. Res ita narratur cap. ix a y. 3 : 
At hi, qui habitabant in Gabaon, audientes cun- 
cta qua? feccrat Josue Jericho et Hai: et callide 
cogitantes tulcrunt sibi cibaria , saccos vete- 
res asinis lmponcntcs, et utres vinarios scissos 
alque consutos, calceamcniaque peranliqua, quae 
ad indicium vctuslatis piltaciis consuta erant, in- 
duti vcteribus vcsiimentis : panes quoque, quos 
portabant ob viaticum, duii erant et in frusla 
coinminuti : iJLTrcxcrunlque ad Josue, qui lunc 
morabatur in caslris Gal^ala*, et dixerunt ei, 
atque simul omni Israeli : De terru longinqua vc- 
ninius, pacem \obiscum facere cupientes. Rc- 



cap.vmy Wrettilissrt su/>plicium regis Hai, mox sponderuntque viri Israel ad eos atquc dixerunl : 



C/tanantsorurn 
conlra Jqhu 
cQntptratio, 



subdit i/. 30 : Tlinc a:dilicavit Josue allare Do- 
miNi» Urw [srael in monle Hebal ; scilicet statim 
pnsi deletam civitatem li<a. qum oppugndri ca- 
pta estsub initium mensis secundi, ut dickmest 
niun. 139 et colligi potest m num. 127. Jose- 
phus Sanctum suos ad illosmontes duxisse nar- 
ra i, postquam jam i<>t<< Chanansea subacta, et 
saci iim iabernaculum in Silunt&m Wanslatum 
esset t si-il ab omnibus (ere deseritur. 

164 Interea temporis HierichunHs et Hai cx- 
cidium, mcolarumque omnium csedem per totam 
Chanansam nuntius rumor detulerat : Quibus 
audilis, cuocti reges trans Jordancm, qui versa- 
bantur iu montanis et campestribus, in maritimis 
ac littoro raagni maris, biquoque qui habitabant 
juxla Libanum, Heihaaus, et Amorrhaaus, Gha- 
nni.ms, Pherezsaus, el llevaaus, ct Jebusaaus 
congregati sunt pariter bellique societatem inic- 



Ne fortc in terra, quae nobis sorle debetur, ha- 
biletis, et non possimus fcedus inire vobiscum. 
At illi ad Josue, Servi, inquiunl, tui sumus. 
Quibus Josue ait : Quinam estis vos, et unde 
venislis ? Responderunt : De lcrra longinqua valde 
venerunt servi tui in nomine Domini Dei lui. 
Au.livimus enim lamam polentias ejus, cuncla 
quaa fecit in yEgypto, et duobus regibus Amor- 
rhaaorum, qui fuerunt trans Jordanem, Sehon F 
rcgi llesebon, ct Og regi Basan, qui erat in 
Astarolh : dixeruntque nobis seniores et omnes 
liabilalores lerra3 noslrae : Tollite in manibus ci- 
baria ob longissimam viam, et occurrite eis, et 
dicitc : Servi vcstri sumus ; foedus inite nobis- 
cum. En panes quando egressi sumus de domibus 
noslris, ut veniremus ad vos ; calidos sumpsi- 
mus, nunc sicci facti sunt, et vetustale nimia 



pedibus, ob lon- 
sunt, et pene con- 



comminuti. Utres vini novos implcvimus nunc 

>><»t. ui pugnarenl contra Josue et Israel uno rupti sunt et soluti. Vesles et calceamentaquibus 

ammo eademque sentenUacap. ,x *. i ei o. Ve _ induimur, ct qua3 habemus in oedibus oh innl 

conspirationis hujus etvsecutionem secundo gitudinem longioris viaa trita si 

"'"""" o««o principatus S^w ad aquasMerom suinpta. 

" ,,, ""/"'; ,/ " / ' '^ 1 -"""-1^:^ 16G Susceperunt igitur IsraMtx, Gabaonita- ?*«* f*** 

1 ' u " v 'V'""o; rwwn caput x. rum diciis (hlem habentcs, de cibariis eornm Pt W«" (:,ta ' 

'""•"' s topopu4osadistiKa<imsconfluxisse t os Domini non interrogaverunt Feciinnp inino "™° Princeps 

<"< ™tra IsraSl, *> eisdm agcre cum eis pacem, et inilo fced ere ScUu Z 

' """*>■ teliqu Smi quod non occiderentur : princiS auoaue mn 

Mtuini , *J "ZZJ"™»* /,( "' s " '" v>Lr ^ritatem cum populis, qui Cl,a- 

mdpiemus. ' J P &t(iUultl W*™ *■ 32 ' ~P- »*» ■ *- 12, et alibi Hebra^is mterdi- 

otmhir, adatiossenon extmdunt, quamadha- 

bitatores 



DIE PHIMA SEPTEMMtlS. 



45 



nec iUis impru* 
denter lt edidis- 
te, neque nol>is 



A bitatorcs terrx Chanaan, quam Dominus populo 
suo possidendam tradidcrat. Unde manifeslum 
est, S. Principem neque vnvprudenter nequecon- 
Vra prxceptum dwinum fecisse, quando cum Ga- 
baoniiis, terrse promissm incolis, fcedus percussit 
et juramento confirmavit, modo prudfnter cre 
diderit illos easVra Chananitidis fincs habitare, 
neque ullo ex capite debuerii pra&vie oraculum 
Domini consulere. An cx verbis sacris mox datis 
recte dcducatur, quod Sanctus omittendo oraculi 
consultationem peccarit, adeoquc ad eam obliga- 
tus fuerit, a numero 1(58 examinare incipiemus, 
Pactionem fcederis cum Gabaonitis fides pr&cessit, 
qua Josue credidit eos non esse Chananxir, sed 
procul dissitarum rcgionum incolas. An hxclevis 
et imprudens fuerit, primo loco discuUamus. 
Recentiorum fere omnium, qui de hac qusestione 
judicium suum tulerunt, consentiens opinio est; 
quod Josue a prudentiae regula recesserit nimia 
sua facilitate , qua Gabaonitarum , incognito- 
rum sibi hominum, dictis fidem habuit : sed ra- 
tiones non adferunt, quibus id satis evincant. 
Falelur quidem etiam S. A)iibrostus lib. iii de Qffi- 

U ciis cap. x, quod Sanctus cito et facile credi- 
dcrit; scd in eo non modo nihil reprehensione 
dignv/m, verum etiam materiem invenit sincerum 
Principem laudandi. S. Doctoris verba accipe : 
UabuOnilcE metuentes validam manum, venerunt 
cuin versutia. .. et coeperuul ab Jesu Nave po- 
scere, ut secum Grmaret socielatem. Et quia ad- 
buc erat ignarus locorum atque incoiarum in- 
scius, non cognovit fraudcs eorum, nequc Deum 
interrogavit ; scd cito credidit. Adeo sancta erat 
illis tcinporibus Qdes eorum, uL fallere aliquos 
posse non crederetur. Quis hoc reprehendaL in 
sanctis , qui ceteros de suo alVectu aestimant ; 
et quia ipsis amica esl veritas, mentiri neminem 
pulaut, fallere quid sit ignorant, libenter cre- 
dunt quod ipsi sunt, nec possunt suspcctum habere 
quod non sunt? Ilinc Salomon ait : o Innoccns 
i) credit omni verbo ». Non vituperanda facili- 
tas, sed laudanda bonitas. IIoc est innocen- 
tem esse , ignorare quod noceat : et si cir- 
cumscribilur ab aiiquo, de omnibus tamen bene 
judicat, qui lidem esse in omnibus arbitratur. 
Hac igitur mentis sute devotione inclinaLus ul 
crederet, teslamenlum disposuit, pacem dediL , 

C confirmavit societalem. 

167 Cum ccclesix Doctore agnoscimus in san- 
clo noslro Principe et laudamus virtutes illas, cx 
quibus profluxtsse dictt, quod Gabaonilas potius 
sinceros ac veraces credidcrit, quam fraudulcntos 
ac mendaces, stiiccr/latrm sciticel, vcracitatrm, 
menlcmque a sinistris suspicionibus concipiendis 
alienam ; dicimusque, dictas virtutes in Josue 
pulcro nc.iu conjunctas fuisse cum prudentia, in 
exercitus duce requisita; et ad hujus leges semper 
et ubiquc sua illum consilia actionesque exegisse, 
atque hunc etiam fidei assensum, impostoribus 
Gabaonitis pnesthium. Et vero quid, obsecro, m 
eo vtnprudentise, quod tegatos nomine totius po- 
puli missos, qui hactenus Israelitas dolo cir- 
cumvenisse deprehensus non erat, de mendaciis 
suspectos non habuerit ? An ergo suspicari de- 
buit Gabaondas tam incautos fuisse, quam re- 
vera fuerunt, tam incautos, inquam, tamque 
insipientes, ut fraudibus uterentur post paucos 
dies manifestandis, ob quas tnerito timerc pote- 
rant , ne contra ac tamquam impostores inynts 
exardesceret IsraiHUarum indignatio, ipsique mor- 
te crudeliori u/ficcrentur, quam reliqui Chana- 
naex populi? Nonne vestes attritse, pones indu- 



rati, aliaque adjuncta, qux in sacra narrationc 
leguntur, nonne usus fraudis moa detegendz,a 
quo majora mala qua/m ab ejus omissione limere 
sibi poterat, prudentet oredibile faciebant, gen- 
tcm istam cxtra Chanaiixam suas habcre sedes? 
Verum, inquies, legatos miserat dolo instructos, 
ut Josuc deceptus pacem secum niret eam 
juramenio firmaret; adeoque pro rei gravitate 
diligentius examinare debelat, num fraussu 
set. Ad hoc respondebo infra num. 171 ei a 
ubi sufficienter probabo, eum nihil prscipitanier 
egisse,neque minorem,quam debuit, diligmtiam 
adhibuisse. 

168 Sed an tcmrntatis aut imprudenttx CUlr 
pam aliunde non contraatit ; quod scilice\ • ■ 
sutto Dei oraculo fcedus inierit cum Gabaonitisl 
Contra Sanctum ita argui potest : Lket pruden- 
ter crcdidrrit, Gabaonitas osse exteros; lamen dr 
co uott crat certus, adeoque oraculi divim con- 
sultatione certum se reddere debebat, quemad/mo 
dum Dominus ei prxceperal Numer. cap. xxvn 
v\ 21. lix auctoribus, qui ad manu/m fuere, 
nullum offendij qui Sanctum hic esccuset. Omnes 
passim asserunt, cu imprudenter et contra pra 
ceptum divinum paoem cum Gabaonitxs iniisse; 
contenduntque Scriptura/n] f. 14 , Susceperunt 
igitur de cibariis eorum, el os Duiuim non con- 
suluerunl, tam supremum quam reliquos populi 
principes repi^ehendere . quod prius Dominurn 
non consulucrint pet sacerdotem Rationati, m 
quo erat Vrim ct Thummvm, indutum. : \ti>ilo- 
minus SancH causam non possum nondefenden- 
dam suscipere; quia versus \\ benignam interpre- 
tationem,quamnum. 175 dabimus, non admittit 
modo ; verum etiam uarii loci sacn, quos se- 
quente paragrapho adferemus s eamdem '•mntno 
easigunt i imo, quod summopere miror, mierpre- 
tes passim omtws, uti ad rrrsitm 14 5. Prindpi 
advcrsantur, ita alibi eum vel MOusant, vel 
saliem taiia nobis argumenta subminisVrmt, ex 
(jtttbus legitimc sequi videtw, oraculum dAvinum 
ante fcederis pactionem a Josue consuli non de* 
buisse. quamvis inccrto, an Gabaonitm ChananU 
tidis incotm essent, necne; adeoque eum non pec- 
casse omittendo oraculi consultationcm , ad quam 
non tenebatur, Verebitur haud dubie lector, ne 
hic trmcc plus dt.rrnm, quom probore possim 
At, obsecro, judicium tantisper suspendatj do- 
nec hunc et sequentem paragraphvm aitenteper* 
legerit. 

169 Exortimm ,iac,im n ihtalms Icjtims <hn- 

nis, et sensu, quo illas interpretes intelligunt. 
Prima fertur Eaodi cap. xxm a j 32 : Non ini- 
bis cum eis (Chananais) fcedus, nec cum diis 
eorutn. Nun habitcnt in lerra tua, ne forte pec- 
te faciant in me, si aervieris dils eorum : 



j. r.. 



tur, tjMd Do- 
mlnum noncon- 

tuluent 



ex doctrina 
muttorum, qui 
Sanctvm ticnt- 
*ant, 



audalum. Cap. XXXIV 



care 

quod tibi certo erit in BC 

^. \b ■. Ne ineas pactum cum hominibua lllarum 

regionum, ne, cum fornicali fuerint ccm diis 

suis, et adoraverint simulacra eorum , vocet te 

quispiam ut comcdas dc Immolatis. Deuter. cap. vu 

f 2 ■ Perculies eas gentes usque ad Interne- 

cionem. Non inibis cum eis tedus, nec niiserc- 

beris earurn ctc. Eadem lex Dmter. cap. xx 

f 1G ct alibi repetitor. Haec se non extenditad 

omnes orm terrw Chananss habitatores, alu>- 

auin peccassct Josue non modo dwm ftowsc 

Gabaonitis iniit;verum etiam t quod nm n 

u thim Ullhl m sncartt, cl liahah rjusqnc fa- 

milim vitam concessU. Ad solos Cha m 1m 

tsta spectat in falsorum deorum cultu P**™*»' 
adeout Hebrzis non prohibeator pactio ftsdem 

cum 



Al/CTORK 

J. L. 



CIS 



prubntur , eum 
unentfpa ora- 
rulicoruultiitio- 
nem omitisie, 



neqtu oiiam te. 
mrrg Qabaont- 
tn crtdfdftie, 



cutn illa gente, si, abjurata idohtatria, se 
Submittat. Ita possim ornnes. Ler altcra est, 
quam Dominus tulit Deutcr. cap. XX a t. 10 : 
Siquando acccsseris ad expugnandam civiiatem, 
i flferes ci primam pacem. Si receperitet aperuerit 
tibi portas, cunclus populus, qui in ea esf, sal- 
vabilur, et serviet tibi sub tribulo etc. flic 
interpretes duas dividuntur in partes. Multis 
videntw verba legis kvjus de solis exicris natio- 
nibus agere, dc Chananseis vcro nihil deccracrc : 
atcontraalii nonpauci putant hoc loco Israeli- 
tis prxcipi, ut jinrcant quibuscumque gcutibus, 
eiiam Chanan.ris, nwdo pacem petant, vel eam- 
dem sub certis conditionibus oblatam acceptent. 
Ouniititmrs, fju.ru Chaiiuriaeis exigebantur f secun- 
dum omnes cramt hx : primo, utsuasurbes, agros, 
et ditiones cederent Hebrxis; hisenvm a Deo da- 
tse erant. Secundo, ut, relictis idolis suis, fidem 
cuitmnque veri Dei susciperent, atque in unam 
cum IsraSlitis Ecclesiam ao rempuhlicam trans- 
irent. Causa enim, cur Deus Chananseos jusserat 
occidi, erat, quod ipsi deos alicnos adorarent, 
periculumque csxet, ne Hebrxos ad sua idola et 
scelera pertraherent. Iltoautcm periculo cessante, 
/"<■'■ ct vita sub diclis conditionibus ex prsecepto 
divmo concedi dcbebat. 

170 Ex hac pturimorum interpretum doctri- 
na, in flne numeri praecedentis allata, ad Sancti 
defensianemliocargumentum deduco. Ewpraecepto 
Domvni Dcut. oop. xx f. 10 et seq. parcendum 
<;<>{ omnibus gcnHbus, sivc Chanansese, sive alia- 
rum regkmum essent incolae, modo propositas pa- 
cis conditiones acceptarent : at Gabaonitae cas ac- 
ceptarunt, et tales quidem, quibus admissis, ne 
C!ui,«in;c< ,/un/nn a /u-tfrre rejici poterant : ergo 
" prwcepto Domini eis parcere debebat Josue 

Muwr urouri. non potrst : narn »<si id fccissent 

Gabaonilw, suasque terras Hebrseis cedere et 
idolorum cultum deserere noluissent, peccasset 

S.Pnnceps.detectafrautefadusetjurammtom 
wvando : mlla envm promissio etiam jurata 
si sit dc re a Deo prohibita, valide aut licite 
/«■n vcl impleri potest. Jam mfero ; Ergo Josue 
fcedus oum GabaoniHs peroussurus non tenebatur 
pnus Dommum consulere. Quod sic wobo Fa- 
oturus "'• •'"'"' **'" <*Mno oracuh prxcepPum 

2rtJlT :atquiiUtfatmwr •'"■' ««S 

Zt T'' 1 PeC ° atl ' rin " /; """"' V^BcepHm 

"" " **■•■»*" ' " t utparcerctur 

quibusoumque gentibus etiam ChanoJeis si 2 
7" ™ fl le 9**non mpuerrn ; et hoo prLZ 

%™T '^ **. ^lmperaZTL 

( " ,r 'T' lmm ' / ""'«"""< scientissimus .* 

m '" teneb **» ^rsus De vnsulere, an Uc 

mucereturcumGabaonitis 

'• mcertus ,/,■ „„■„„, ptllri /,,., 
'i»'<<»t. mttius examinare «mm r- , 

'■<<■■ Sed md» pnbant IVm ' S " besM 

d'»n mu.-Cur , Z "' , ."""""■''" 



DE S. JOSLE ISRAELITARUM DUCE 

Chananaei, se JSgyptios fingentes, ad Imperatorem b 
nostrum accessissent, petiissentque prosehjtorum 
numero adscribi, an temere et prsedpitanter egis~ 
set, si eos prius admisisset quam operose inda- 
gasset, eujates essent ? Atqui Gabaonitx cuptebant 



iam 

sententia 

1'Hu 

rit. 



tiehct,cettaco.u. 
t<one uu stalu- 
crit : 



E 



fieriprosehjti, cum se suaquevmnia ei svhjiccrent 
et ad Hcbrzrorwm fidcm ai)tplecte?idam paratos 
se offcrrent : ergo etc. 

172 At , inquics , numerosus crat Gabaoni- 
tarum populus et scelestus, adeoque licct idolo- 
lat/rix renuntiaroit, quia tamen id mctwmortis 
faciebant, metuere debebat Israclitarum Prin- 
ceps, ne in pristinam rclabcrcntur impictatem, 
undemajus pcriculum erat pcrversionis fidetium 
Hebrworum. Vcrum nec indc sequitur, xtt san- 
ctio fccdcris curn il/a gentc differcnda fucrit, do- 
nec certo de patria constitisset : nam dicipotest 
prudentem Imperatorem ita apud sc staiuisse : Si 
Gabaonitzc, quos exteros credo , dcprchendantur 
suas in terra promissa scdes habere, illorum ego 
mentcm et constantiam probabo, eis dabo magi- 
stros, a quibus Hebrsea sacra doceantur, consti- 
tuain nonnulhs, qui omnes eorum actioncs ob- 
servent, et ad me referant, num quis in idola 
revertatur ; quod ubi deprehendero, sccundum le- 
gem Deut. cap. vu f. 2 cos morte puniam. Si, ut 
prxswmi dcbet, decreverit Vir sanctus hanc cau- 
tclam adhibere post fraudem dctectam, in paci- 
scendo nulla ex parte imprudens fuisse videtur. 
Edic,ambo, ubi jam innotitit Gabaonitas Chana- 
nseos esse, an pcriculum perversionis minus crat ? 
Ista ccrte notitia illud minucre non poterat : 
atqui tamen secundum omncs licite et sine 
imprudentise culpa datam fidem juramentumque 
przstitit : ergo etiamsmeulla culpa fidem dcdit 
eamque juramento confirmavit. Quemadmodum a 
Lapide hic adf.\9 in fine asscrit, Sanctum sine 
dubio, fraude comperta, ea cautione usum fuisse, 
de qua statim meminhnus : sic nos pariter dici- 
mus eum sine dubio, antequam pacisceretur, tia- 
tuisse eadem cautione uti, si forte dolus subesse 
postca deprehenderetur. 

173 Nunc ad alios interpretes transeamus, . 
qui cum prioribus concedunt quidem, fcedcra per rum P rinc 'P 
legem primam, quam dedi initio numeri 169 
iu r uh Hebrwo interdicia , pertincre dumtaxat 
ad Chananxos in idololatria obstinatos ; at negant 
ccrtum esse, an Deus per lcgem alteram Dcut. 
ca P . xx f. 10 ct seq. jubeat eisdem pacem et vitam 
conccdi, licet eani petant, suarum terrarumpos- 
scssiom ct idolorum cultui renuntiarc parati Ihcc 
lexvuletur iilis de solis exteris agere nationibus 
de Chananans vero nihil statuerc. Docent insuper 
'■'"" *lKs ta caput ix libri Josue, quod Sanrtus 
fidem Gabaonitis datam juratamquc licite prm 
;'""<'> WW aliqui, quod eam ex justitia et re- 
ligione prmtare debuerit. Nunc quzro ego ex il- 

</ 3urata non fuent? In suis principiis respon- 
debent, quta Gabaonitm, qui se extcros 



cadem in aUo- 

U'5 



de 



rc 



- , 7 i*i. qc cuicros ai- 

'•<<* <V pace cum Chamnmis inlunda voZZ 

'""'. '•'■'•""» « reddere oraculi consuUaUoncsZ 

'"«"•• /"«<<< AKfaf et jurarncntun Z-av 
5} e ^°Mo.6abaoni t asl:ZZ't 

:x <-<< r ™^:;ri:Lrz'LS 

tam 



DIE PRIMA SEPTOIMUS. 



47 



admitti debent, 
maxime 



quia verttts w 
benignk,rem in- 
terpretntwnem 
non respuit. 



tani praestarc dccerneret : aam contrarium colli- 
giiur ex f. 18 : Et non percusserunt eos Israg- 
iitx, eo quod jurassent eis principes malliludinis 
iu nominc Douiini Dei Israel. Murmuravit itaque 
omne vulgus contra principes. An munnuras- 
set militum vulgus , cum a csedibus inhibere- 
tur, contra duces suos, si Deus consultus pr.rce- 
pisset Gabaonitis parcendum esse? An principes 
adsedandos murmurantium animos statim non 
indicassent Dominum locutum fuisse et ita fus~ 
sisse fieri ' Nulla responsio eos efjicacius placare 
potcrat. Hanc tamen non dederunt : alia non usi 
siifit quam hac jt. 19 : Juravimus illisin nomine 
Doraini Dei Israel, et idcirco non possumus cos 
eontingere. Sed hoc faciemus eis etc. Quid mul- 
ta? Satts apparet effugium istud, quod paucis 
placet, ideo a nonnullis ewcogitatum esse, utobje- 
cta difficultate facilius se eatriearent. Itaque si 
Sanctus oraculum Domini non consuluit, dum 
pactum imptevit, de divina voluntate tunc non 
magis cerlus fuit, quam dum pactum iniit ; adeo- 
que si hoc iniens peccavit, quia prius voluntatem 
Dei non ewploravit, peccavit etiam idem implens 
ob ea/mdem rationem. • 

174 Sed vnquies cum Suarez libro n de Ju- 
ramento cap. xvm num. 12, non ita dubilasse san- 
ctum Pr/ncipem ct reliquos, dum inconsulto ora- 
culo jurata promissa prsestiterunt, quin dcfinitc 
judicarent, factum illud non fuissc contra legera 
recte intellectam; et supra positam interprctatio- 
nem legis ( apud Suarez ibid. num. 8 et 9, 
apud nos supra num. 169) esse adeo con- 
sentaneam intentioni Dei, et verbis legis, ac ra- 
tioni, ut sine ullo dubio practico (quidquid sit 
de speculalivo ) judicaverint observantiam ju- 
raraenti fuisse licitam, ct consequenter necessa- 
riani. Vcrum si sine oraculi consultatione se pra- 
ctice, ut loquuntur theologi, certos reddere 
potucrint, qucd licite juratum foedus implerent, 
cur etiam sine illa non potucrunt tta certi esse, 
quod licite illud inirent ? Qui cum Suarez pri- 
mum asscrunt, favere dcberent sancto Prmcipi et 
secundum etiam admittere, et consequenter 
omnia, qu& pro Sancto num. 171 et 172 disU 
mus. Nam cum ew illo, Os Domini non intcr- 
rogaverunt, legitime, ut mox dicitur, non se- 
quatur : Ergo aliunde de actionis siur honcstate 
certi non fuerunt ; non recte hoc solo tcoctumxa 
concludit pars adversa, quod pacem fecerint in- 
certi, an bcne agerent. Hxc contra interpretes, 
quorum doctrinam num. 173 proposui, retorsisse 
hactenus sufficiat. Paragrapho sequente eos fortio- 
ribus argumcntis stringam, cx Scriptura s.tcra 
probaturus, Deum voluisse ut Gabaonitis parcere- 
tur, Sanctumque de hac illius voluntate tantam 
habuisse certiVudinem, ut ad oraculi consultatio- 
nem obligatus non fuerit, adeoque cjus omissione 
non peccarit. 

1 75 Verum quid ergo Scriptura significare 
vult per illud : Os Douiini etc? Respondeo ni- 
hil aliud vellc, quam causam adferre, cur Josuc 
ei alii duces decepti fuerint. Si oraculum dtvi- 
num consultum fuisset, intellexissent ex eo, an 
Gabaonitae Chananxi essent, necne. Hmctamen 
neinferas, quod saltem peccarint, quianescten- 
tiam illam non sustulerunt, antequam fccdus cum 
illis perouterent; na/m « cert&fuerintseonmi&um 
natione licite pacisci sub talibus condiUonibus, 
quas Gabaonitae offerebant, non tenebant/wr dif- 
ferre pactionem fcederis ; donec scirent, an in 
hac potias quam in illa regionc habitarent, Uti 
tium. 172 ostendcrc conatus sum : atqui dc illo 



certi fuerunt ; nam imprimis non dubitarunt, 
quin liceret ad fcedus et amicitiam admittereex- 
tiv terram promissam habitantes ; id enim secuu- 
dum omnesjusserat OeusDeuter. cap. maf. 10: 
sed neque etiam dubitarunt, quin liceret pacisci 
cum terrm promissx mcoli$:id imprimis negare 
non possunl auotores, quos convenimus nwn. 170; 
contra reliquos autcm id solide, u( speramus, 
infra num, 178 et seqq. probabimus : ita 
licet iynorarcnt , an Gabaonitm intra vei 
tra termuws temv, a Domino fsraflitis conoessse, 
habitarent, non pcccarunt, quod inoonsulto oru- 
culo fcedus cum iUis iniverint, saltem si pra 
statuerint w eorum paPriam opportuno tempore 
inquirere casque adiitUrc cautiones, de quibus 
uitm. 172. ln hac hypotiuwi ignorantia adbreve 
tempus de populi istius habitatione non pol 
esse causa ullius mali vel incommodi. /gnorantia 
autem, qum comitatur opus, et ex cujus comitatu 
nil mali nasci jiotest , numquam sub culpa 
aliqua iolU dcbet, licet possit. Porro benignam 
ijimm dedi interpretationem ego ipse non inveni, 
suggessit milu eam S. Augustinus, dum quxst.mi 
super librum Josue ita loquitur : Nec suc- 
censuit Doniinus juraniibus aut parcentibus, 
quamvia eum nou Lnterrogassent, quinam ilii ea 
sent, et ldeo eos illi (Gabauut;v) lallcre va- 
luissent ; et qumst. xiv : Sic ergo posset (Deus,) 
quamvis non consultus, dc ipsis Gabaonilis ad- 
mouere , qui essent , cum so longinquos esse 
nientircntur, nisi ei placuisset illa juratio, quae 
subjectis parcere cogitet. Si juramentum, quopacc 

firmata cst, Dco placuit ; ergo Josue ct alios prin- 
cipcs Scrvptura de aliqua culpa non reprehendit, 
sed tantum signt/icat, quod Gabuauit.r idco cos 
fallcre valuisscnl, ut ait sanctus Doctor, quia os 
Domini non vnterrogaverunt. Ne hic paragra- 
phus nimium proliasus sit , reliqua, quibus no~ 
stram mitiorem interpretationem stabiliemus, se- 
quente poducemus. 



% XVIII. Argumentis ex Scri- 
plura pelitis stabilitur mi- 
tior senteiiUa : Gabaonitse, 
fraude detecta, pcrpetuo 
famulitio addicunlur. 



tucrou 
i. L. 



Q 



uo lectori -mani/estius appareat nOS non te- ltUtonm t quam 
tr ,r contra communissimam sententicm San- wp»Wto«»i 
hnn defendere, aliquot Scwptrwm locos adfere- nem exigmt 
mus, qui t prout gravium mterpretnm ea>plicationi verba8acra 
substant, bmignam illam omnino ecoigunt in- cap.nt.ifi, 
terpretationem versus 14, qua/m dedimus nu- 
mer0 ri paragrapho prmcedente. Esvigit illam im- 
primis honoripcum illud Sptoitos s&ncti de Josue 
testimonium cap. xj V- 15: Bicut praceperal 1'«.- 
minus Moysi servo suo, ita prascepit MoyseB 

Josue, et ille UNIVKHSA COMPLKVIT : DOH cn i - 

jiimit de universis mandatis, t«c unum qui- 
dem vehbum, quod jusMMat Itoiniiius Moysi. 
Arias Montanus , AOalensis , Magalianus fl/u- 
gue wntiunt, lioc hco stgniflcari, quod Sanctus ab 
ipxo principatus mi primordio ex Dei et Moysti 
prmoripto omnia adminisfraverit. Si ab eo tem- 
pore NON PHvBTBHIIT dc univcrsis mandalis, NSG 

i ni m quidot vbbbdm etc. Ergo nec illud prx- 
teriit Numer. oap. bto *. 2i : Pro boc, siquid 
agendum cril, Bieazar sacerdos consulet Doim- 

nuiu 



18 



DE S. JOSUE 1SHAELITARUM DUCE 



hDe i«u num etc., dum pactus est cum Gabaomtts smc 
j. ,.. pntvia wacu/* consuUatione ; quia scilicel ad 
hanc non tcnebatur. Sicut Satalis Akxander in 
fiistoria Ecclesiastica veteris Testamenti d ssert 
xu ex dicto loco infert, Josuo Dei legem non >;<>- 
lasse fcedus cum Gabaonitis initum servando, sic 
,„,, exeodem contra ipsum inferimus, itlum Ugem 
Deinon violasse fcedus mewndo. 
provtapUrit- 177 Studiose pervolvi interpreiwn commen- 

qw exponun- tatUmCS, u»m qUOS invenircw , </><> istud SonCtt 

tWi elogium reslrmgerent «« tempus, quo in Septem- 

trionali Chananma bellatum fuit, Tantumunum 
repeii Masium, qui »' faciat : reliqui oel ta- 
eent s forte <<<■ sibi contradicant, vel allatum San- 
cti elogium ad omnem ejus principatum exten- 
diml, forle obliti quod ante asseruisscnt , eum 
deliquisseos Domini non consulendo ; forte etiam 
priorem sententia/m ret/ractare voluerunt. Vix 
dubito, quin id studiose fecerit Arias Monta- 
nu.s. Scribensin capitis ix versum 14 imprudenr 
tiai accusat, quotquot oraculum Domini non in- 
terrogaverunt, adeoque et Sanctum nostrum ; at 
in supra aUegatum capitis ix tfi rsum 15 in Jo- 
R sue lautks it» ciriirrii : Adnoiatio baec QOD ca 
tantum quas prascesserunt , sed ea etiam, quae 
Bubsequentur, atque adeo omne Josue ducis mu. 
nus et officlum spectat. Igitur quidquid vel ad 
privatam aniroi, consilii, morumque suorum ra- 
tionem, vel ad publicam curam, vol ad belli ac 
pacib mun! f , vi i ad terras etiam partilionem 
pertinerci , liiicliicr , scdulo , diligenter et stu- 
diose, atque etiam sapjenteb a Josue observa- 
tum liabituni<|uo hoc sacro testimonin asseritur ; 
ita ul. Niiiir, TEMERE, NIHIL inconsulte , ni- 
hil crudeliter, nihil stulte, ambitiose aut avare, 
conlentiose aut invide nihil, ab illo summo Duce 
atque imperalore tot tantisque rerum et lo- 
corum occasionibus , opportunitatibus , varicta- 
libua et felicitatibus acium gestumve faerit; sed 
OMNIA k\ mviNi .ussi imi.f.souipto obser- 
\\t\, curata, procurala ot expedita constiterint, 
praBscriplo, Inquam, Moyai Dei famulo divini- 
Lus (acto et mandato, quod summa obaervantia 
ab hoc praestantissimo Viro acceptum, cultum, 
et curatum atque effectum ruerit in neutram par- 
lem declinando, neque ad dexteram, neque ad 
sinislvam, ita ui quidquid private ac sigillatim du- 
c bitari inquiriquo de Josue officiis et muneribus 
possit, hoii uno testimonio exceplum absolvalur, 
nompo Josue acceptas a Deo \>w Mosen officii 
buI Legea magna cura didicisse, observasse, co- 
Luisse. atque facesaisse, in illustre vivumque 
omnium princlpum atque imperatorum piorum 
exemplum. Ar\ Wias » ertius nobis favere et re- 
tractaro potuisset, qus antea docuerat? 

exigit mmdm 178 Mitiori etiam expositioni nostrx, num 175 
''• " datw, jurri capitis \, versus 19 et 20 : Non 
init civitaa, quaa se traderel Dliis Israfil, prater 
Hevaeum, qui habilabat in Gabaon : omnes enim 
bellando cepit. Domini enim sententia fuerat, 
ut tndurarentur corda eorum, el pugnarent con- 
ira israel el caderent, et non merebentur 
n '' » clementum, ac perirent, sicul prasce- 
perat Dominus Moysi. Comelius a lapide in 
oap. af. 19 probans Sanctwn obligatw uiss< 
od jwoium cum GabaoniHs fa>dus ^ 
dum, Aunc textum atlegai at qw ita ca»toi 
Ideo jnaall Deus deleri Chauanaeos, quiaiDsi ob' 
stinate restiteruni Bebrseis, quia veii id L t 
cere Gabaonlta, qui erant Hevad, s,,i mJL 

Rndempaulotnfira in rem nostr«» t iu , 1 itur ) 



•IU<> 



Josue potuissel et deduisset , ac proinde vo- n 
luisset eis parcere, si ipsi sine dolo, fatendo sc 
Chananaeos, se ipsi subjecissent, et in servos ad- 
dixissent. IlvEC enim ebat mens Dei, uli jam 
ostendi. Ergo cum ipsi idcm nunc faciant, cis 
parcere deduit, csto dolus aliquis inlcrvoniat : 
unde et do faclo, dolo cognito pepercit. Itaque 
secundum Lapidc voluit Deus Gabaonitis par- 
ci; H/EC edat vpstus mens ; ct qtiia eam nove- 
rat Josue, parcere i/lis debuit : non tenebaVu/r 
igititrper oraculum ejus mentem explorare aliun- 
de notam. Aliorum commcntationcs adferre ne- 
cessenon est. Omnes fateri debent ex tr.rt u sacro 
recte dcduci, i(uod Chananai, si animum in sce- 
leribus suis vnque pace rejicienda non obduras- 
scnt, clementiam mcriti fuissent; atqui Gabao- 
nits id non fecerunt; ergo clementium meriti 
sunt. An debuit Josue Dei oracuhtm consulcrc, 
ut clemens esset erga clementia dignos; ut vitam 
concederet, vitam suppliciter ct pacem ulVrope- 
tentibus et se paratos prxbentibus ad omnes 
pacis conditiones implendas? Sciebat Sanctus, lc- 
gem naturx prmscribere ejusmodi homines non 
occidcndts, nisi Deus solus vitse human.r Domi- „ 
nus id jubeat : scicbat etiam legum divinarum 
vntelligentissimus Imp&rator, prseceptum illudde 
Chananxis ad internecionem delendis intelligen- 
dum esse non de iis , qui idololatrise abdica- 
tione, Hebraicse religionis amplexu, spontancaquc 
dediUone urbium suarum obsidionem <■( TsraSli- 
tarum impetum anteverterent ; sed de illis tan- 
tuui, qui hoc pnrstare nollent. Qvomodo crgo 
dubitare potuit, an liceret sibi pacem et vitam 
supplicibus Gabaonitis concedere? Si certus fue- 
rit de honestate sux actionis, ad quid oracutum 
consulendum erat? Sanc ego non video, quomodo 
interpretes datos Scripturse locos, prout ipsi eos 
erponunt, conciliare possint cum iis, qutr asserunt 
ad cap. ix tf. 14 Os Domini etc. Neque ctiam 
video, quomodo sc difjlcultatibus ewpedvre possit 
pars adversa, quse ex ipsa ejus doctrinapara- 
grapho prsecedente objeci. 

179 Verum, mquies, unde Josue ita certus etexrationoU- 
essepotuit, legem divinam de Chananxis occiden- ***• ,[ Dom "° 
dis se ad supplices Gabaonitas mn ■ crtnulerc ut ^'" ( ^' c ' £ "f s 

„//.•,,. „ , ' Chananan m* 

nultum vpsi dubium fuent, ad quod eximenoVum t(Bt 
responsum divinum petere debucrit? Respondco ex 
ipsis verbis legis, quibus Dominus eam conce- V 
pit. Varits itfa iocis repetitur et ubique fere 
adjungitur ratio, ob quam data fuerit. Exodi 
cap. xxin ir. 33 : Non habitent in terra tua, ne 
forte peccare te faciant in me, si servieris diis eo- 
rum. Cap. xxxiv i. 15 : Ne inoas pactum cum 
hominibus illarum rogionum , ne cum fornicali 
lucrint cum diis suis, ot adoraverint simulacra 
eorum, vocet te quispiam utcomedas deimmolalis. 
Dfi cap. xx a jr. 17 : Sed interficios in ore gla- 

dii Hethaeum nc forte doceant vos facere 

cunctas abominationes , quas ipsi operati sunt 
diis suis. ftaque legis latae raUo, cur terrse pro- 
missae hdbitatores ab omni fcedere excludendi 
erant, fuit, ne Dei populus a vera religione ab- 
ducerePur ad eorum superstitiones, si cwm illis 
vitu donatis kabitaret. £ uis ergo non mtelligat, 
ubi nutlum erat a tali contagione periculum, 
ibi nequc itd sanctioni divinm tocum fuisse ? Qum 
autem metuenda'erat contagio a Gabaonitis, qui, 
abnegata idohlatria , adscriptitii IsraSiitm facti 
■">/•/ purati erant, prsecipue ubi prudens 
frinceps ea cautione uti statuerit , de qua 
mtm. 172? Subdoctaliad argumentum, quo forte 
lector ptenius convinoetur, Sanctum nulto modo 

*dubitasse 



DIE PRIMA SEPTRMBRIS. 



49 



necnon vatici- 
■nio Noe recte 



dubitasse, quin tirite cum suppticibus neophytis 
fcedus inirct, et consequentcr ad oraculum confu- 
gere non debuisse. 

180 Sciebat Josue, patriarcham Noc vatici- 
natione ct arcanis Dei consiliis profccta exseora- 

dedvatur bem* ^^ WM -^ ^. Qj iam proqeniem cam, qu.v ex 
qnior itntentia, , , ■ V, 

thanaan esset nascdura : de quo ita Gcncs. 
cap. ix a i?. '24 : Evigilans autem NoC... ait: Malc- 
dictus Chanaan servus servorum erit fratribus suis. 
Dixilque : Benediclus Dominus Deus Sem ; sit Cha- 
naan servusejus. Posteri autem Chanaan tlli fue- 
runt, qui terras israetitis a Deo hercditatis loco 
assignatas occuparant : quam gentem Historia 
sacrasxpe Cbanan.vos, interdum Amorrfnvos, noiv- 
numquam diversis septem nominibus, aliquando 
pluribus, aliquando paucioribus vocat. Cum ergo 
Israetits' progeniti essent ex Sem, cujusolimne- 
potibus postcros Chanaan sercituros prsedixerat 
Noc, scivit profecto Prop/ieta nostcr Dci volun- 
tatcm esse, ut ne omnes omnino Chananm intcr- 
necione delerentur : nam si suppltccs omnesque 
pacis conditioues implere paratos, aequc ac obbttn-i- 
tos occidisset, quibus tandem kraeiit<v , Semi 
progenies, potuisent pro servis uti? ConficUur 
ex his, Sanctum quoque non ignorasse tcgem il- 
lam t quse jubet nationcm istam bello intemecino 
exscindi, neque ulti setati aut sexui parc% non 
universim posse accipi ; sed <vquitatc aliqua trm- 
perandam esse. Qux xquitas gualis $it, ipsa ratio 
dictat, et ex fine tegis, e.vprcssis vcrbis addiio, 
manifcsta est ; -nimirum pofius veniam dandam 
essc paccm petentibus et adveram religionem se 
convcrtcntibus, quam pertinacibus, idololatris, Dei 
hostibus, Dciquc poputuni oppugnantibus. Judicct 
modo ccquus tcctor, an attati Scriptur/e toci , 
quseque ex iis et ex ipsa disscntientium do- 
rtrina argumenta drdu.ri , non sujjiciant , ut 
licuerit mihi Sancti causam defendendam 
suscipere. Ut vero eliam inlelligat, sacrm nar- 
rationis contextum capitis ix mitiori sentcnti.r 
non advenari, tianc ejus commcntationcm sub- 
jicio. 

181 Ubi Gabaonil<e, de procul remotis terris 
se venire simutantes, pacem petiissent, responde- 
runt isravtitx jt. 7 : Nu forte in terra, quae no- 
bis forte debetur, habitelis, et non possirnus foe- 



AOCTOi ; 

J. L. 



B 



conformts nar 
rationi 



\ndetur,persuadent argumenta hoc ct paragrapho 
rr.rrcdentc altata, qu.r interpntes, locun 
contra Sanctum exponcntes. non modo non sol- 
vunt, sed ne attingimt quidem. Feciique Josue cum 
eis pacem , ct inito rojdore pullidtus est, quod 
non occidcrentur: principes quoque mullitudiniR 
juraverunl eis y. 15. 

182 Posl dies autem tres initi taderis, au- W)TO ,,«■«* 
clierunt forte ab ewploratoribus a supremo Duce <tctecta t murmu- 
missis, quod in vicino habitarent, et inter eos rflt P°p^i 
futuri esseni. Hoveruntque castra Blii Isracl et Jome " e aUt 
vcncrunt in ciutatcs corum die tertio, qu;irum ^™* 1 ' 1 
haec vocabula sunt, Qabaon, el Caphira, el Be- 

roth, et Cariathiarim. Ei non percusseruni eos, 
co quod jurassent eis principes multitudinis in 
nominc Uomini Dei Israel Murmuravit itaque 
omnis vulgus contra principes f. Ifi ,■/ seqq. 
Putant inulti, ptcbrrn :rgrc h/iisse principum in 

paciscendo temeritatem et prxcipitantiam, Sed 

td ncccssc non est diccrc: potuit rnim tumuli 

causa fuissr, quod duces parcerent iis, quos milites 
gregani,rei betlicx qmm juns pe-ritiores, nulla 
juramcnti ratione habiia. in fraudis pcenam 
trucidandos judicabant ; vct quod hi liun-rnit, p 
ne, Oabaonitis viverc permissis, ixirtc terrsB divini- 
tus promissx fraudarcntur. Suspicari id poterant 
c.r eo, quod r.rtrn crcditi essent , quibus &0- 
norut.t possessio relinquc, atnr. Forte eUam >i>- 
pace, jurcjurando firmata, nihil hactcnus re- 
sciverant ; unde se a gente illa delenda ejus- 
que terris occupandis prohiberi non posse arbi- 
trabantur. 

183 Principes ad tumuitum cotnprimendum 
responderunt cis : Juravimus illis in nomine Do- 
mini Dei Isracl, ct idcirco non possuraus eos 
contingerc. Sed hoc facicmus cis : Reserventur 
quidcm ut vivant , ne contra nos ira Domini 
concitetur, si pejeravnrimus : sed sic vivant, ut 
sccundum pacis teges terris suis privati ct ad 
Hebrsea sacra conversi, insuper fraudis pcenas 
tuant, ct in usus universifi multitudinis llgna CSB- 
dant, aquasquc comporlent f. 19 ct scqq. Popu- 
lus suorum prinoipum audita oratione acquievU. 
Crfcbrrin hic ugitant qu.rsttonem intrrprrtrs circa 
obtigatinnrm implendi fivdus juratwm . Masius . 
Arias, Serarius, aliiquc negant, Josue aliosque 



fadUt juratum 
tcrvant ; 



dus inire vobiscum, quale sciticet nobis inire licet populi principes illud srrmrr debuisse : at melius 



cum exteris nationibus, quo wbvum agrorumque 
omnium possessio et plena religionis fibertas re- 
iinquitur. Ita intcr atios Calmetus, et not;r iu 
Bibtiis du Hamel, Lovanii anno 1740 post ac- 
curatissimam recognitionem editis. iioc audito . 
Gabaonit.v ita ad Josue, Servi, inquiunt ir. 8, 
tui sumus. iit rursus i/. : Dc terra longinqua 
valde venerunt servi lui in nominc Domini Dei 
tui. Audivimus enim famam potenlia? cjus, cun- 
cta, qua? fecit in .^gyplo etc. liis verbis, teste 
S. Augustnio quaest. xiv, Lirono, Menochio, Tirino 
et plerisque aliis, se suasque tcrras et urbrs ifr- 
brxis subjiciunt, in Deum isrartis se credere pro- 
fitcntur, velsaltem, ut m ipsum credant eumque 
cotant, promptos se paratosque ostcndunt. Dein 
a $. 11 fidem facere conantur se vcre, ut ante 
asseruerant, de remotis regionibus vcnite, in ejui 
coiifirmatioiicm ruptos utres vina 
duros, et vestimenta attrita ostendrntrs : qnibus 
Josue et retiqui principes fidem habuerunt, Hmc 
nec lcvem nec nimium prxcvpitem fuisse, ostensum 
esl uumcris 169, 171 et 172. Suscepcrunt i^ilur 
de cibariis eorum , ct os Domini non consu- 
luerunt i?. 14. iirc verba sensu licnigniore 



nfjirinant cuin S Ambrosio Hb. m de Ojjuus 

cap. x Caietanus, Bonfrerius mulHque alii, Horum 

srntcnti.v subscribimus. iirrt doluS intrrcrnrnl : 

hic etenim (sequ/untur v&rba Cornelii a Lapide 
in v. 19) non erat circa substant>am rei , aut 
circa icl, quod jurainentum requirebal ut esset va- 

lidum ; sed circa accidi ns diiml.ixat, BCiliCBt circa 

proxiniitatem vel longinquitatem babitationis eo- 
rum ( Gabaonitarum . i ergo non vitiabat nec 
irritabat juramentum, nec tedus juratum. Puis- 
set circa substantiam, si ipsi voluissent suaa uv- 
bcs suamque idololatriam rctiuere, Itaque foedus 
inire cum Uebneis, boc enim pral a Deo veti- 
tum ; ideoque llrbra-i nullo ad hoc juramrnlo 
?c obligare poteranl. Jam autem cum offe- 
rant sua prsdia Bebrffii8, et eorum religionein 
cupiant amplecti; subslantiara fcederis a Deo 
rios, panes permissi, imo jussi praastant: nec dolus illam 



violat * aut clidii. Quare non fuit mc error 
personae, sed alicujus accidenlis pcrsoDA. Vole- 
bant enirn llcbr.ei cum pricseiitibus Gabaonils 
contrahere fcedus, sed errabant in accidento, 
pulantes eos remote non prbpinque habitare, quod 
foedus non vitiat. Hmc plurimumconfirmantufr iis, 
V o,se intclligi cl intelligenda e.ssc, satts.utmihi gux lcyimus lib. n Regum ca,,. xxi al. 1 : Facte 
Septembris Tomus i. 



forte vllial 






DE S. JOSUB ISRAELITAMJM DUCE 



AUCTORE 
J. L. 



famcs in diebus David tribus annis 
oraculum Domini. 



est quoque 
uLiiur : el consuluit David 

Dominus: Propter Saul, et domum cjus 

occidit Gabaonitas . . . Porro 
sed rrliquitt 



Dixitque 

sani-Miinum, quia 

Gabaonii.e non crant de filiis (srael 
Amorrljieorum : tilii quippc IsraGi juraverant eis, 
et voluil Saul perculere co< zelo, quasi pro (i- 
Isr.icl cl Juda. Ex his patet trium annorum 
immissam fuisse, quio Saul ejusque famir 



liis 
famem 



sibi cum illis COmmune diccrcnt, sod longe 
diversas sedes nabere; aiuntse fama Viri excitoa 
multorum dierum iter fccisse , et hoc csse vc- 
habitu comprobabant : vcstcs enim 

ingressuri novas induisscnt , longo 

detrilas : sumpserant cnim trilas dala 

verisimilia dicere vidercntur. Hoc 

concionem ingressi dicunt, se missos 



ruin ex 
quas viain 
itinere 
opera, ut 
liabitu iu 



lia occidendo Gabaonitas fcedus juratum viola- 
rmt, quod Josue et populi princvpes cum illis Comperto enirr 
quondam inierant. Si illius violatione peccarunt, 
ergo irritum non fuit, nec Gabaonitarum dolus 
fuit circa substantiam rei aut circa id, quod fce- 
dus et juramentum ad sui valorem requirebant. 
Ad hunc probandum eatanlum hic proferre vo- 
mtlucem aliquam adferre 



r< d 

pi rpetvo i " >■■ 
Utto aiiohctmt. 



a Gabaonilis et vicinis urbibus, ut, salvis pa- 
triis institulis, iu amicitiam eoruin venirent. 
quod Deus gratuito munere 
Cbananseorum tcrram illis concessisset, gratulari 
se eis et jus civitalis pelere. De suo malc addit 
Josephus, quod, salvis patriis institutis, amici- 
tiam petierint. Si pacis conditio fuerit, m avita 
religio, qvse in patriis institutis apud omnes popu~ 

lui, qum ><»!<;. visa suntlucem aliquam adferre los primas tene*, idololafris Gabaonitis permittc 

argumentis, quibus hoc et prscedente paragrapho retur; Josue, ubi cos Chananseos cognovit, invali- 

ostendere conatus sum juratam cwm Gabaonitis 

pacem nec imprudentem nec cont/ra prxccptum 

Domini fuisse. Geterum qui de ejus valore et nata 

inde obligatione plura desiderat, adeat nostrum 

FranciSi um Suarezlio. u deJuramentocap xvhi , 

et o Lapide hic. 
I8'i Supremus populi judex ac princeps Jo- 

SUG itifriioiitm prmcipuin sentetitiatn , qua 

tmpostores perpetuo fanvulitio adduserunt, ap- 
probavit ; de {uo ita jr. 21 et seqg. : Quibus, 
principi/><i.\ nrtnpc , hdic loquenlibus , vocavit 
Gabaonitas Josue, et dixit eis: Cur nos deci- 
fraudo voluislis, ut diceretis: Procul valde 



Sftutim httto 
ria nnrratio e n 

'("rjv'fi'. 



pere 

habitemus a vobis, cum in medio nostri sitis? 
itaquo sub raalediclione crilis perpetuw servitu- 
tis, el non deflciet de stirpe vestra ligna csedcns, 
aquasque comportans in Domum Dci mei. Qui 
responderunt: Nuntiatum est nobis servis tuis, 

'] ||n(| pr isfsset Dominus Deus tuus Moysi servo 

suo, ut traderet vobis omnem lerram, ct di- 
sperderel cunctos habitatores cjus. Timuimus 
igilur valde, el providimus animabus nostris, 
vestro (crrore compulsi, et hoc consilium ini- 
viraus. Nunc autem in manu tua sumus: quod 
tibi bonum et rectum videtur , fac nobis. Fccit 
ergo Josue, ut dixerat; et liberavit eos de manu 
QHorum Israel, ul non occiderentur. Decrevitque 
'" Hio die eos csse in ministerio cuncti populi 
et altaris Domini, cadentes ligna et aquas com- 
portanles , usque in prasens Lempus , in loco 
quem Dominus elegisset. Et sic impletum est] 
quod prwdiserat NoS Genes, cap. ix #. 25: Ma- 
ledictus Chanaan; servus servorum erit (ratribus 
suis. Videsupra num. 180. De Gabaonitarum , 
qux postea Nathinxi dkti sunt, fanwlaPu leoi 
meretur Bonfrerius. 
185 Videamus porro, quid Josephus de icto 

''"'" Oabaonitis fmtav tnnli.lm, : Cietrrum Ga- 

™«. qjl non longe a Hierosolymis habitant, 
cogmto Hiericbuntinorum el Alnitarum casu 
W^n8eiturumhostemsu8 P icati,Jesum qui- 
Jm P»fllta Hectere aon tentavemnt, rruto 

' ,lim Gnan anaBis gereret : sed maluerum 
vicinoa CQ P«as el Cathieremto 

ConsiHum Bequauiur , „, q Sl suum 

i- ^M ll 'iiiiui, noii deesse reineilinm n.. rt j 

» l " Persuaserun^ mitmnt lemtos ° d 



dum juramentum servando graviter peccavit 
contra legem Exodi cap. xxm in fme:hocdici 
nequit ; ergo nec illud. His dictis, et oslentatis 
vestibus in signum lonsi itineris, orabant, ut in 
fcedus et amicitiam admitterentur. Jesus autem 
credens eorura verbis, quod Chanansei non essent 
recipit eos in fidem el amicitiam : ct Eieazarus 
pontifex cum senalu juravit , habituros se eos 
pro amicis ac sociis, et nihil contra eos injustum 
molituros, approbante id fcedus universo popuio. 
Hoc asiu voti cornpotes, domum ad suos sunt 
reversi. Jesus autem exc:citu ducto in submon- 
tanum Chananaeae tractum, cum audisset Gabao- 
nilas non longe a Hierosolymis habitare, et esse 
Chananaeorum generis, evocatis corum honora- 
tioribus, fraudem eorum incusabat. Illis vero 
excusantibus, non alium se modum salutis quas- 
rendffi habuisse, el ideo ad dolum versos nc- 
cessitate cogente, Eleazarum pontiflcem et se- 
natum convocat. Cumque decretum esset non 
violandam Qdem jurejurando sancitam, sed pu- 
bhcis ministeriis deputandos, in hac condilione 
postea sunt habiti: atque hoc pacto imminemi 
penculo se subtraxerunt. 



XIX. Gabaoni a v regum 
exercitu obsessae opem fert 
Josue; hostes in fugam 
m\*> e quibus miilti pro- 
;l"giosolapidumimbrecon- 
teruntur;quocessante, ne 
rehqui elaberentur, solis 

imperio CUrSUm SU ° Sislit 



exercitu pu~ 
exponere incipit 
cum audisset Adonisedec 



Gabaonem obtr 
dent, cui roga- 
tum 



ei confaOeratis gessil S^ M T rC9 ' lbus 

'■" "^.Easiocap Xa T, 

Soriptura sacra ■ Q us 

Jerichoctresieiu' ,t r ( - S,CUt enim feee ^ 
e' quod tra n ug ;„ ' G r" -f 6 ' ^ 8 ' illius ' 
essent Itederal Zm , '"* ad ls, ' ael ' el 
"»««« erat Gabao ' "^" "^ U, ' bs e » ira 
liui ». « major oppil i e , ' una n civilal ^ rega- 



Adonisedec rex 
Jerusalem 



fert auxilmm 
Josue; terroicm 
hostiljtis Deus 
incutit, et in 
fugam 



B 



a-tos hpidum 
imbre contcr.t, 
Saricti prectbus 
mpctrato : 



DIE PHIMA 

Jerusalem ad Oham regem Hebron, ct ad Pha- 
ram regem Jorimoth , ad Japhia quoquo regem 
Lachis, ot ad Dabir regem E^lon , diccns : Ad 
me ascendito ct ferte pr^sidium, ut cxpugnemus 
Gabaon, quare transfugeril ad Josue, et ad Ulios 
Israel. Congregali iyiiur asccnderunt quinque 
regos Amorrhaeorum , rex Jerusalcm , rex He- 
bron , rox Jerimoth , rex Lachis, rex Eglon 
simul cum exercitibus suis; et castra metati sunt 
circa Gabaon , oppugnantes eam. Babitatores 
autem Gabaon urbis obsessaj miserunl ad Josue, 
qui tunc morabalur in castris apud Galgalam, 
et dixerunl ei : Ne relrahas manus tuas ab auxi- 
lio servorum tuorum ; asceude cito , et libera 
nos, fcrquo prajsidium : convenerunt enim ad- 
vorsum nos omnes reges Amorrhawum, qui ha- 
bitant in rnontanis. 

187 S. Princeps, audito suorum clientium peri- 
culo, illico obsessis opcm ferre deorevit : Ascendit- 
ijue Josue (i?. 7) do Galgalis, ct omnis cxercitus 
bellaturum cuir. eo, viri fortissimi ; exceptis ta- 
men, qui ad propugnationem castrorum nccrssarii 
erant : Dixitque Dominus [f. 8) ad Josuo : 
Ne timeas cos : in manus enim tuas tradidi illos : 
nullus ex eis Libi resistere poterit. S. Augustinus 
quaest. xiv non petitum a Deo, sed datum ultro 
esse hoc oraculum censet. Quamquam si Eleaza- 
rum pontifwem cxposnis e Imperatori responsa 
Dei t cum Saliano aliisgue cxistimare velis, non 
refragabor. Verum tum rectius diceres t Domi- 
num consuitum fuisse, antequam suos Josue in 
ex-peditionem castris educeret. Utut sit, Sanctus 
hac tanta spe animatus, ad Gabaonitas obsidione 
liberandos properat, nec humanse industrix pr:r- 
sidianegligtt : nam intelligens optimus belli Dux 
victoriam sxpe in ccleritate positam esse, hostem ■ 
que numquam facilius opprwni, quam si mctu 
vacuus atquc cj- improviso invadatur, tota nocte 
iter faciens e Galgalis ad obsessam Gabaonem 
summo mane pervenit ; exercituque instruefo , 
subito in hostcs irruit : qui ad inopinatum Ue- 
brseorum impetum divinitus ita conturbati fuere, 
utpost ingentem sitorum c:rdcm, ab lsractitis edi- 
tam, se prsecipitem in fugam t soluta obsidione, 
conjeccrint per viam, qua ascenditur in Beth- 
horon. Inde versus Azeca et Maccda fugcrunt, 
victore crercitu persequente, et corum terga fe- 
ricnte. Hscc versus 9 et 10 paucis comprehen- 
dit : Irruit ilaque super cos repcntc , tota 
nocle ascendens de Galgalis : et conturbavit cos 
Dominus a facie Israel : contrivitaue plaga ma- 
gna in Gabaon, ac pcrsecutus est cos per viam 
ascensus Beth-horon, et percussil usque Vzeca et 
Macoda. Ncque ad hanc urbcm a fuga destiterunt 
hostes, ncque IsraUUtse ab iis ulterius persequen- 
dis ; nam f. 21 dicunPur reversi in Maccda , 
ubi crat Josue cum reliquo exercitu, qui eo con- 
(luxerat. Quanta vcro fugientium c&des tanto 
tempore . totque locis facta sit , sequentia doce- 
bunt. 

188 Ad Gabaon feliciter pugnatum fuit con- 
tra quinque regum agmina, quod horum animos 
ordincs ,ue terror divinitus incussus conturbasset. 
Mantfestiorc Dominus beneficio Hebrxii favit , 
cum hostes persequerentur Azeca inter et Beth- 
horon : nam fugientes hunc tocum vix prieter- 
gressi crant, cum Deus ewercituum in iltis C3S- 
dendis Israeli socium se adjunxit, imn ittensin 
eos tempcslatcm, inusitatae magnitudinis grandine 
horribilem ; qux vngelorum opera in aSrisregio- 
nc facta, et eorum veluti manibus vibrata cerlo 
ac destinato ictu Chananxos pctcret 7 illxsis et 



SEPTEMBRIS. 



■' 



AlTCTOfcK 
J- L. 



intaetis israclitis. De hac mirabili iapxdum phi- 
via iia versus II : Cumque fugerent filios Israol, 
ctcssenl in descenau Beth-horon, fioco cdito hsc 
stta crat, adeo u\ !u,,r, asccnsus, Ulinc desceiv 
sus esset) Dominus mistt suner eos lapides raa- 
gnos de caalo usquead Azeca, ita ut ab fsraeli- 
tis tergo imminentibus feHrentur, <t lapidibus 
ex alto rum impetu devolutis contererentur, 
Quantam autem hi iapides ctadem intulerint, 
statim c.rpticafur, dum dicitur : Et mortui stinl 
multo plurea lapidibus grandinis, quam quos gla- 
dio percusserant filii [srafll. Sancti Josue ptecU 
bus hanr saxorum procoUam a Deo impetra m 
fmsse, non asserit quidem hujus capitis contea tus, 
sed Ecchsiasticus cap. xlvi > v . ('. ; [nvocavit Altis- 
simum potentem in oppugnando inimicoa unrii- 
que, et audivit illum magnus cl sanctus Deus in 
saxis grandinis, virtulis valde fortis. intapides 
in hostes immissi ejusdem oum grandine uutgarl 

fuerint nah/r.r, n/t vrm pro/>rie SOxa fuerint, 
qu3c copiosc i/istar grandinis cecidorint, incertum 
est. Calmetus in Dissertatione de lapidwm imbre, 
Commentwriis in librum Josue prxmissa, postre- 
tnum credit ad litteram magis etad mentem sa- 
cri Soriptoris accedere. Idem et mihi videUtr. Fa- 
vet S. Augustinus lib. m de Civitate Dei cap, xxxi : 
Cum pinit terra , cum plnit creta , cum pluit 
iapidibus, non ut grando appellari solet hoc nu- 
mine , sed omnino lapidibus. llajc profecto etiam 
graviter laedere potuerunt, 

189 Eodem die svngularem dc poputo suo pro- '"'/«< impei-w 
videntiam testalam reliquii Deus alio evidentiore " ,lct lu}, " c ^ 
et longe illu trjore prodigio, quam fuerint lapU """ s '" u " f " Ht 
dum imbres in hostem immissi. Traditur illud a * 
#. 12 : Tunc locutus est Josuc Domino iu die, 
qua tradidit Amorrhaeum in conspectu Dliorum 
Israel, dixitquo coram eis : Sol contra Gabaon 
ne movearis, et luna coulra vallem Aialon. Ste- 
tcruntque sol ot luna, donec ulcisceretur bg gens 
dc inimicis suis. Nonne scripium est hocinlibro 
Justorum? Stetit itaque sol in medio cseli, et non 
festinavit occumbere spatio unins diei. Non fuit 
antea necpostea tam longa dies, nbediente Db- 
mino vnci horninis, ot pugnante pro Israrl. 
Arias Montanus clarissimi nominis kiterpres in 
librum Josue, hujus loci ewpositionem sic ordi- 
tur : Josue fidei pr;i'slanliam et prudenliam 

historia nohis obsorvandam, admirandam, [mitan- p 
damque ostcndit; qui cum es Dei responso co- 
gnovissot, illos quinque regum exercitus sibi in 
manus traditum iri, nullosque ex lllfa restiluros, 
intellexil prudentissimua Vir, potius cselum ac 
terram et naturam omnem mutari posse, ipiam 
ut Dei dictum mutaretur iis, quibua Qrma con- 
stantique (tde exciperetur Hoc est, quod leclio 
illa indicai ( ^. 12:) Tijnc ... in dik , qua 

THADIDIT AMOUHII KIM IN CON8PECTU KII.IO- 

miM IsitAEL. Qua die Josue, accepto jam lllo 
responso, In manijs tuas thadidi illos , el 

NlJLLUS KX EIS Tllti RESI8TERE POTEBIT [f. 8,) 

promissum hoc inceplum vidit, boc est , 
AmM-rhreos a facie Dliorum Isracl conturbatos , 
ac magnam csdem in iilisfactam: deinde etiam 
inulto pluree grandine, quam gladio [nterfeclos, 
grandinemque ad azecha tuque durasae; et ta- 
men multos adhuc auperesse, qui contenta fuga 
et protracto ulterius cursu evadere cogitarent : 
nihilominus promissi illius Qdc COnflrmatUB, In 
mancs TUA8 thadidi ILL08 , pi.cvidit loro ul , 
qui reliqui erant , Israolitarum inanihus et armis 
conficcrentur, ut impleretur promissum, In ma- 
nus tuas TiiADiDi ILL08 : qui tolius rcsjioiisi 

finis 



52 



DE S. JOSUE ISRAELITARUM DUCE 

Sanctum, cum vidcret e numerosissimis quinquc D 



ACCTORI 

J. L. 



•^r"— fKSES 



h< ttthi,» penilu* 
UeUndii tuffi ■ 
iirit : rum ces- 
lante 



rdclem tuam stabit : nam conturbaverat cos Do- 
minus a facic Israel , et magna cdita strage m 
plorimos, ceteros ad fagam coegerant, in ipsa- 
quc fuga magnam copiam occideral : supererant 
vero alii.qui. Azecba praetermissa , Maccdam 
versus fugiebant : bosinmanus suas traditoscre- 
d bat, el occidere sperabat. 

190 Vcrum cnim vcro ct locorum nalura el 
temporis brevitas, quo minus id per Israelilas 
conflceretur, impedimento esse poierant : alque 
per Israelitaa rem confcctum iri intellexcrat , 
quippe hoc divini promissi verilatem el constan- 
liam , cl Israelitarum ipsorum , quos Deus am- 
plificaro volucral , auctorilatcm ac dignilatcm 
spectabat: ut cetera intelligerent gentcs, Israe- 
litas non solum miraculis c&lilus editis adjuloset 
promotos , scd viribus eliam atque roborc au- 
ctos ad rem manu armisquc gerendara ; atque ita 
iu reJiquis pugnis et praehis formidarent. Sed cum 
reliquum tempus brevo esset post longse illius 
fugaj spacium, jamque sol ad occasum lcnderet , 
supercss< tque magnus tractus, ct commoda ho- 
Btibus ail evadendum vallis Aialon , hospitibus 
ut ignola, ila incommoda ; constantissimus fide 
Jcsue cum Deo primum prece dc illius diei cx 
peditione absolvenda egit; deinde caalum ipsum 
ad promissi dictiquc Dci vcrilatem et constantiam 
observandam obsequioque proscquendam voca- 
vil. Duplicem ilaquc allocutionem hoc versu di- 



dine illxsos, et ccleri fuga elabi Maceda vcr- 
sus, prope Azcca substitisse, ibideim/ue post pre- 
ces ad Deum magna cum fiducia fusas cursum 
solis imperio suo inhiOuisse. Arur nmjectura rtar- 
rationi sacrx conformior mihi vulctur. Miror , 
ab fwc illos recedere, qui credunl, grandinem c 
densis nubibus cecidisse, tempestatemque m Cha- 
nansos immissam, fuisse similem Mgyptiacx, de 
qua Exodi cap. ix a £. 23. Hi concedant opor- 
tet, usque ad Azcca solem conspici non potuisse. 
Jam vero anne credibilc cst, Josue, omni populo 
audiente , stationem solis imperassc , eum im- 
motum mox substitisse, nec intcrim a dcscensu 
Beth-horon, ubi grandinare incepit, ad Azeca 
usque prodigium ab ullo observari potuisse ? Hxc 
notare visum est^ ut distinctius cognoscatur ordo 
rerum historicus. Quw contra hunc di/ficultatcs 
objici possunt, graviorcs non sunt iltis, quas sol- 
vcre debent, quicumque Sanctunt, cum solem 
imperio sisteret t alibi quam prope Azeca substi- 
tisse a/firmant. 

192 IUtiqua, qux de hoc insigni prodigio me- jcsepki narra- 
moratu digna judicavimus, adferemus paragra- tio - 
pho sequenle. Hunc olaudet Josephi historia , 
qux narrata hactenus ita describit : Ceterum cum 
rex Hierosolymilarum indigne ferret Gabaonitas 
ad Jesum defecisse, et qualuor proximarum gen- 
tium reges ad bellum contra eos gcrendum ac- 
civissct, Gabaonitae videntes se peli , et hostes 



E 



Btinguimus : alteram, qua Dous exoralus est, ut castris circa for.tem (dc quo scriptor sacei 



laptdum «jran. 

■< "< , <fiition0m 
UttCD i»i 

paratte puta. 

mui : 



clictum suum sccundo evenlu firmaret : hoc cst 

TUNG LOCUTUS EST JOSUE DoMlNO [ f. 12 : ) 

altoram vero , qua luminaria siarc jussa fuere. 
Loculionis sive precis argumenlum crat , illam 
diero csse, qua ipse Amorrhffium in conspcclum 
Qliorum IsraOl Iradidissot : vellct itaque cadem 
dia iil omnlno conflci, ut Israelits traditum sibi 
Araorrbffium caiderent. ld cum brevi, quod su- 
porerat, diurns lucis tempore humanis viribus 
BiDcl non posset, atque ex Dei promisso homi- 
num manu efflciendum esset, supererat unum , 
ul dies potius illo produceretur, quam ulhumana 
manuB conflcere desineret : namque hoc pacto 
divini dicti promissique efflcientitt et constantise 
".iiur.r, caaiorum, lemporum raliones omnes ob- 
sequi el obtemperare, raanifeste tam ab iis, qui 
pietatem colerent, quam abalus Deo aversis gen- 
libus cognoscebatur. Igitur post precem Deo 
piclam, ifsdem Israolitis prasenlibus et audienli- 
bu , converso in caslum vultu, soli ac lunacaj- 

™W* ' viiUV oon dubitat. ihr ille ■ quibus 

MB' ew Sahano aliisque, Sanctumpost fusaspre- 
■■ oognovisse Domivime voluntatem, ut coram 
popuhastrisellicacUer vmperaret, ut tam inau- 

«/■'.' pmdupo atjnosvcM. ntju, pr.rsuth nitrrrtur 

"<■»< inMligerent, se in cslum arma 

191 Intorpntes pterxgw evUtimmt, Thawna- 
m MHnm necdum m Ateca pervenisse 
cumtoUaolunwquietem imperaret. Si hos segui 
• '""'" «"*"»«««« debos, solm et lunarnad 
'ynimio^mmotastetisi ,,. Mcdum 

T""'\ ™^->™ou m iapidumdecwTZ 

<™*, *ol et lumjam JZt 

^mdesinLtenTpTsZ 
^■utnusque prodigu eoentum dim-so ,,,,- 
ponotlocoannectit.ato 
ordinem statuit, ,„„.,„,„. tapWM <; , ca J f 

«xfuvsed.Betn.horon usgZ ,„/ ,^ ^ 



siluit,) 

non longe ab urbe positis , ad expugnationern 
cxpcdiri, Jesum in auxilium advocant. Nam eo 
tum res devencrat, ut ab his perniciem expecta- 
rent, in iliis vero qui ad excidium ChananaBo- 
rum venerant, propler novam amicitiam unicam 
spem salutis reponerenl. Tum Jesus cum toto 
exercitu in succursum properans , die et nocte 
Uinere facto , diluculo parantes oppugnationem 
adoritur. Si sanctus Imperator per diem, utscri- 
bu Josephus, iter fecisset, ejus adventus hosti- 
bus faale mnoluisset ; quod non satis cohseret cum 
versu 9 : Irruit itaque Josue super eos repente 
seu tmproviso impetu, tota nocte asccndens de 
Galgahs. Dein ita pergit : Gumque terga vcrtis- 
sent , per declive fugientes est pcrsecutus. Be- 
thora is locus dicitur. Interfuisse huic praalio di- 
vmum auxilium evidentibus prodigiis apparuit 
c*lo t.manle et crebis fulminum iclibus , gran- 
dine msuper majore solilo ruente. Accessit et il- 
ud numquam antea visum, quod dies factus est 
longior, ne intcrventu noctis Victori hostis eri- 
peretur. Quo factum est, ut Jesus reges istos 
capere in spelunca quadam lalcbras quaBrentes 
jnxtaMaccbida.de omnibusque supplicium sume- 
ret. Crevisse autem eam diem ultra consuetum 
exstat relatum in sacra volumina , quaa in tem- 

*»« «lifre, mhil memimt Josephus; uH nec de 

mlrt t r *",** *•" *™**m iolito 
rem futsse. Forte suspicabatur prodiqia illa si 

ttST" apud ****> ««« /w-i 



§ XX 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



53 



§ XX. Testimonia de solis ac 
lunse statione et Sancti 
fule ; miraculi vindicatio, 
duratio et magnitudo ; v 
regum captivitas; clades 
hostium ; Israelitarum vi- 



Seriptorum sa~ 
crorum tlc pro- 
giosa solis ac 
lunce stattone. 



tt SS. Patrum 
de fide et san- 
ctitate Josuc te- 
stimonia : 



vero Amicum suum rogavit, ct ccdebant qu» 
scrvicbant, et inferior impcrabat Bupernte. Vi- 
des quod ea facta sint in servitutcm, cursum 
conslitutum implcntia ? Hoc cst majus quam qus 
facta sunt a Moyse. Quare ? Non suni cnim pa- 
ria imperare tnari, et iis qu;e suut in caelo. Nam 
illud quoquc esl magnuiu et valde magnum, sed 
non par. Audi vero cur talis sit eflfectus. Quaro? 
Jcsu nomen erat typus Christi. Proplen a 
ergo, et propter ipsam in typo appellatlonem 



AUCTOBK 

J. L. 



verita cst crcatura. Quid vero, alius uon voca- 

res probabilius diyinitus lus fuit Jesus? Sed iste P">pterea vocatus cst in 
sustentatse. 



J_ cxtus sacer versu 13 enarrans stantis solis 
et luruc prodigium, producit notum priscis 
temporibm librum, in quem illud relatum fue- 
rit : Nonnc scriptum est hoc in libro Justo- 
rum ? Quisnam ille qualisque fuerit, ignoratur. 
Prseter interpretes liic, videri dc eo potest Scipio 
Sgambatusin Archivis veteris Testamentipag. 264. 
Cur liber ille hic citetur, explicat Thcodo- 
retus quaest. xui : Volens auctor docere nos hu- 
jus Prophelae virtutem, nempe quod solo verbo 
progressum luminarium magnorum cohibuisset, 
donec vicisset pro dignitatc imperii : suspicatus 
nequis verbis non adhibcret fidem, dixit hoc 
inveniri in antiquo commentario. Propheta Ha- 
bacuc intcr alia diuina miracula, quae orans 
enumcrat cap. iii, Josuanum quoquc commcmo- 
rat f. 11 : Sol et luna stcterunt in habilaculo 
suo. Ecclesiasticus quoque stantis solis prodigium 
celebrat cap. xh\if. 5: An non in iracundiaejus 
impedilus cst sol, et una dics facta est quasi duo ? 
Hic locus nos docet, Sanctum ex zclo et justa 
■ira contra hostes populi Dei solls cursum sua jus- 
sione impedivisse, uttempus ad cos penitus de- 
lendos suffxccrct. 

194 Quantinn autcm divimc virtuti benigni- 
tatique confideret, quando, Spiritu sancto im- 
pellente, hoc imperium ccelis dedit, cx Pat/rum 
testimoniis intcllige. S. Hicronymus in cap. xxvm 
isaix ; Fiducia habitantis in se Dei, locntus est 
Jesus : Stet sol. S. Ambrosius lib. i de Offwiis 
cap. xl : Jesus Nave, cum adversum Gabaonitas 
surgercl prselium, et vereretur, ne nox impe- 
diret victoriam, magnitudine menlis et Ddei cla- 
mavit : Stct sol ; et stctit, dum haec victoria con- 
summaretur. S. Sulpitius Severus lib. i Historm 
sacrx : Cum dics caedentcs deficcrct, noxque vi- 
ctis futura praesidio viderctur, merito fidei Dux 
Hebrasus noctcm avertit, dies persevcravit ; ita 
nullum hostibus eflfugium fuil. S. Bcrnardus 
apud ejus Vits auctorem lib. n, cap. vn, cum 
adversusLeoninosschismaticosconstanteragendum 
ardenterque precandum suaderet, Josuc, ait, 
puguat, et ut ad consummationem vicloriae dics 
sufiiciat protclata, soli, *ut stet, non tam orat 
quam imperat, et merelur fides tam solis obe- 
dienliam, quam de hoslc prostrato victoriam. 
S. Chrysostomus dilecti Deo Prmcipis sancHtati et 
meritis attrtbutt, quod ejus voci Dominus obe- 
diverit, et planetx utriusque motum mterrupe- 
rit : Cogita, inquit Homilia xxvn in Bpistolam 
ad Hebrseos, quanta res sit vir justus. Dixit Je- 
sus Navc : Slet sol contra Gabaon, et luna con- 
tra vallem Elom : et factum cst. Vcniat ergo 
univcrsus oibis tcrrae, imo vero duo, et tres 
etiam, et quatuor, et viginli orbcs lcrrae, et di- 
cant, ct hoc faciant. Scd non poterunt. Dei au- 
teui Amicus, Amici imperabat crcaluris : imo 



195 Quamquam hujus mirarali mrmoriam vimticatto, 
non sotum hac libri Josue historia, sed aliis 
etiam sacrarum Litterarum monumcntis consccra- 
verit Spiritus sanctus, Maimonides tdmen alit- 
que Hebrxi apud Masium, negant consuetwm solis 
ct lu)ur motum re ipsa fuisse interruptum aut 
impeditum ; sed ideo in ccelo mutationem appa~ 
ruisse assenmt, quod Josuc in terris tantOS rcs 
tanta celeritate gcsscrit, ut dies potius productus 
et sol ac luna stetisse vis fuervnt, quam ma- 
gnus ille Dux tam ccteritcr illas gessisse. Hoc _, 
itaquc Josue votum fuisse putant, ut unicus ille 
dies profligandis hostibus satis esset : perinde acsi 
his verbis usus esset : Da } Domine, utpriusquam 
sol et luna OCcidant, populus tuus a suis hosti- 
bus pcenas sumere possit : hocque miraculi solum 
habuissc cam dicm, quod ad hominis preces tan- 
tam sVragem tam exiguo temporis spatio Deus 
ediderit. David Kimhi et alii vo/unt, Deum 
post solis occasum novi gcneris corpus in ccelo 
condidisse, quodsolem reprxsentaret etejus vice 
orb&m terrarum illustraret, dum hostium strages 
ab Israelitis confecta esset, plenaque reportata 
itctm/a. Quis credidisset wmquam t ubi Spiritus 
sauctus hoc stantis solis et lunce miracutuat tam 
aperte tcstatur, intcr Christianos aliquos futwros 
fuissc, qut his Habhinorum comvienti s /xttmrina- 
rcntur : ftwrunt tamen aliqui $ recmtioribus, 
Imprimis Crotius. qut tn AnnotatUmihus ad li- 
hram Josue Maimtmalis /ii/mruta probabilia rs\r 

dicit. Dominus lc Clerc apud Calmetum in dis~ 
sertatione super Stationc solis et lunse, prsefUca 
Commentarits in librum Josue, aperte negat,so- 
Uto diutius eo die sol&m supra horizontem visu/m 
fuisse, sed radios ejus, postquam occidAsset, in~ * 
solita quadam refractione emicuisse;velaliud lu- 
mensolis vicarium apparuisse t quod Deus inccelo 
crcarit,ct IsraUUtB ipsum solem esse eanstvmarint. 
Novum oriticus ille fingit miraculum t quodforte 
acciderit, dum illud imprudenter actemerene- 
gat, quod Scriptura diserte commemorat. Alios 
duos profert idcm Calmetus, qui nullwm plane 
hic miraculum agnascunt, sed fortuitum par- 
helion tam diuturnsB luois causam fuisse impvr 
denter effutiunt. Inepta eorum argumenta hic non 
refutabo, tum quia operose id prasstiHt Calmetus 
rt Xatalis Alexand&T in Ihstoria ecoksiastica 
veterisTestamentidissertationc xm, tum </'"" ^ m 
clare lamque manifcste hoc portcntum Scrtptura 
/,„,,,, dtaHs eccprimit, ut nullo modo vcrba sacra 
flecti possint ad figuratum loquencU mothm, >l- 
lum scilicet, quem ipsi iis afftngumt. Hoc addo, 
ne tangcre videar sy tematU Copernicani defenso- 
res,quisoiem quiescere, tmam vero movert do- 
cent. Quamquam ab his ego dissentiant, jateor 
tamen inteltigi utcum { ue adhuc posse, quomodo 
secundum phiiosophos istos vera sit locutto Scn- 
ptura-sacrx, qux res ita exprtmcrr solet, ut ho- 
minesvulgo toquuntur et mcnte conctptunt, t, 



S. Auyustrno 



AUCTOKE 
J. L. 



Uuratm 



5* 

S. AugusHno in caput ix Genesws. Verum an ml- 
garis hominum sermo umquam fmt, ut dum 
alicujus imperatoris celeritatcm in cTpcditionibus 
lcllicis signifcare, vel dum parMion autaliud 
snecic diversum corpus luminosum post sotis oc- 
r::<nm m ccelo apparuisse etcprvmere volunt, dv- 
canti Sol slciil in mcdio cneli, et non reslinavit 
uncunibere ctc? Quis auctor sacer aut profa- 
usmodi metaphora vel hgpcrbole umquam 

VSUS l' i ' 

190 Auctores plurvmum laborant, ut asse- 
quanUir, quo anni mense, quo mensis die, gua- 
que diei partc sol stare inceperit. His <Hsputa~ 
tionilms mc non interpono, quod hx temporum 
cirwmstantisadmiraculimagnitMdinemSanctive 

Vide 



DE S. JOSUE ISIUELITARUM DUGK 

{«7io dependet. Atque haec expressa est sententia D 
omctoris Mirabilium sacr.v Scripturae lib. u cap. iv : 
Quoniam, vnquit, et maris curaum lunari con- 
vcnienlem rsse in omnibus monstravimus, et 
illum tunc recfuievisse, etsi Scrlpturge vocfbus 
rclieeiur, nonne ipsa illarura l*erum pronuntiat 
observabilis commcatus ? Luna vero non tan- 
tum in hac statione requievit, sed ct incremonli 
vel delrimcnli sui interim consuetudinera agere 
non potuit etc. Non tamea cessante ccelomm motu % 
ccssarunt iunc alia omnia sitblunaria, quo- 
rum is motus sohnn cst causa vnivcrsafis : quia 
intcr cozlorv/m influxum tinivcrsalcm, et hwc in~ 
feriora non est conncj-io ncccssana, ut copiose et 
subtilitcr etcponit Suarez tomo I Mctaplnjsico- 
rum, disputationc xxir de Causa prima, sectione v. 
198 Quamquam, si divinam consideremus 



commendationem nihil conferamt. Vide intei 
pretes obvios, quorum plures conjiciunt, Josue 

soli quieiem imperasse, mm ejus occubitus insta- ommpotentiam, miracula omnia sint wqualia 
■ vereretur, ne hostes per tencbras unum tamen altero majus est, si spcctcnius ad 



rct, ideoqut 

effugerent. Justinus martyrin hiatogo cum Tnj- 
phone Judaeo scribit, diem hunc Josuanum fuisse 
36 horarum. Solis mobum supra horizontem 
duodeoim, ejus vero stationem 24 horis durasse 
esfistimavit. Nimiru/m illud f. 13, Et non 
restinavit sol occumbere spatio unius dici, ipse 
Intellexit de civili 24 horarum die, quemphilo 



in hoc Sfoyse 
wajor fuit J - 
sue. 



mirationem, quam gignii in mentibus humanis. 
Quid homini mvraUlvus atquc obstupescendum 
magis apparcre potcst, quam quod homo ccelis 
imperet, illis lcges figat, solcm ct lunam cum 
reltquis planetis steUisque omnibus sola voce, » 
tamquam habenis detincat ac fr.vuct? Postrcino 
quidem Deuieronomu capite legimus, non surre- 



" • — * ? / - 3«™^»» u <, wl , wu „w„i,i t i,u././(-n; itijnitas, non surrc 

sophimturalemvocant. Veriusid accipias dc die xisse prophetam majorem in Israel, quam Moy 

urtiliciali, ut iiilrnt liiouit/ttitr. id. cst. ilc trm,~ mh in nmnlhi» o;n- n ;~ „i ..._'.:_ '._ - . 



arli/ii-ia/i, at itdcm loquuntur, id est, dc tcm 
pore quo sol hicem piwbere solet : nam Eccle- 
siastici cap. xlvi #. 5 dicitur : llin flics facla est 
quasi duo; qumverba hunc sensum habere mihi 
viilmiur : Dies artificialis, qum solet essc, puta 
12 vel 14 horaniin. facta cst horarum 24 vet 
28. Si ciiiu Lirano, Genebrardo aliisque di- 
cas miraculum hoc contigisse in solstitio xstivo, 
quod cadit in diem tertium quarti mensis anni 
Hobrseorum ecclesiastici, luxit sol 28 horis;nam 
ex elevatione poli Hierosolymorum constat, illum 
tum lucem suamprsebere 14 horarum spatio. Ve- 
rum secundwm multos alios soltot hoiis co die 
supra Judmm homontem non apparuit, quod 
prodigium hoc attddisse contendant atiquot die- 
bus ante solstitium. Serarius qumst. xxn inter hoc 
et illud integrum intercessissemensem putat. Vcr- 
su& \\ : Non iuii antea nec postea lam longa 
dies alteri qusestionA materiem pfsbuit, an scilu 

< r < «'»■■< J>su«,,,ls hmjior jucrtt dic Ezechim 

■ regis, quo sol retrocessit decem gradibm ■ dequo 

/,r:rt '' r "" rr r><-t>-* videri potest Natalis Uewan- 

der biitduius. 



sen in omnibus signis alque portcmis qus misit 
per cum (Dominus,) ut faceret in terra >Egy- 
pti etc. Verum hic locus ita intelligendus est, ut 
nempe kgislator reliquos prophetas antecelluerit 
i» npcrandis miraculis, si haec omnia simul et 
cumulatim sumantwr ; nant si ea sigil/atim acci, 
pias, Discipulus magistro suo major fuit, quoad 
hocsaltem mirabile solis et lunse quiescentis pro- 
digium. Videsanctum Thomqm 22 q. 174 a. 4. 

199 Prseter jam recensita aliud quoque insigne 
nuraculum memorabili hoc die factum esse credi- . 
mus. De hoc infra num. 201 agendi locus erit rum c °P i<e atl 
opportunior, postquam ea, quse post imperatam intern, ' aonem 
soh quietem contigerunt, narraverimus. Cum 
itaque Josue propc Azeca subsistens, ut diwimus 
num. 191, coram omni multitudine cmlisimpe- 
rasset atque hmc advertisset Dominum obedivisse 
voci hominis ct pugnare pro Israci, aucta ani- 
ms. hosHum versus Maceda fugicntium tergis 
aonus msistit. Quvnque autem reges videntes 
omncmcxercitum dissipatum essc, seque non 



5 reges in spc- 
luncac(ipU;eo- 



:;::::r 197 4«*, vuri. v„ ad ,„„,„,,,„„, iST !Zi TSSI in 7 um tocum 

cmgregan ; ipsiquc se nec opinantes in oarcerem 
<;;""•;-<, dum speluncz LeMs jZLZZ 
Maoeda se inoludunt : Fugerant enim Z 
Sonptora a *. ,6, quinque rcges, ot se ' aZn 

:™L;: u t nca r isMac * N -^ 

m Josue, quod inventi essent qu in q ue re „ cs . 
ten es m spelunca urbis Maceda. Oui X e S 
«; «a^VolvUe-saxaingentia VZg. 

o ,h Z , W0S in(iuS,ri0S ' ^ clausos 
cusioaiant. Vos autem nolite stare « Pf i „n„ ■ 

persequimini hostes, et ex.remos au 'osnl " 

'-" «-B. : nec dimittatis ^ u SS 

r -ffil?Jir2! ,,- f?'- to - 

n e -' "rcumvolui, et sol 

«aceda, ubi i unc erant castra. 

Horuin 



".'/i t< 

mulhS. Dtonysium Areopagitam /uisse oreduni 
duphcem hujus prodigii modum ponit, utrrn^ 
'''"' ''""""" **«• Potontixargumontum-vel 
"' ; v '""" ''"'" "»'■ '■' >"»<' universa cctlesHum 
gtoborum machma consHterit, vel ut, soledum 
'"'••' ■< luna subsistente, reliqui orbes tam 

*">"■•-""■" ''" '"«■'■Jrc, ordimrium aunZ 

">«: luodadmirabiliusesseidem scrivtor 

':"'•"■;""' /■'■'•"■''"■'■<■ '.< modusZZnZ 

roomhonbusapparetverk . „ ';' 

'■ utconstitutusa , „ ' 

";;■ narwr: 

f'":;r'::,:":r ,:—'■ "« 

;;„,;:::::::: «r "-' :: '™- 

^ ,:,::;:";:.■ ,""'»*' 

■ ■''»»» ».:::„:;;;::: 



Ueletw, nemine 
ex IsraUUU de- 
siderato ; 



DIK PHIMA SEPTEMBIUS. 



lo tnt labores 
loflflu Ulo die 
■perferrepotws 
se. 



A Iloium iocum non assignarat huperator intra ipsa 
urbis mcenia (nondum enim in ejus potestatem 
venerat, ut ex sequcntibus patet ;) sedin campe- 
stribus cjus, et forte juxta spetuncom, >>, qua 
capti reges tenebanpur. Versu quidem ihdictum 
est : Reversusque est Josue cnm omni Israel in 
castra Galgalm, sed hsec, ut interpretes notant, 
per aniia, ationem inserta sunt. Prius enimconl 
fluxii omnis crercitus prope Maceda,- ubi crat 
Josue, et sumptum est supplicium de rcgibus, ct 
alia peracta fucrunt, quse rcliquo capite de- 
cimo conlinentur ; i n oujus (inc rcpetitur proprio 
loco etsuo, rediisse S. Principem cum omni Is- 
rael ad Locum castrorum in Galgala ; ubi ad 
hiberna concessit, re bene gesta toto tempore ad 
bellandum idoneo. Ulo igitur die reversi sunt 
Israelitx non in Galgala sed in locum, urbi 
Maceda vicinum, sani et integro numcro, ut 
additur •£. 21, adco ut ex iis nemo desideratus 
fuerit. Subditwr; Nullusque contra Glios Israel 
mutire ausus est. Continebant se videlicet mcenibus 
et portis inclusos, nec in recedentes ffebrsos impe- 
tum facere, aut tela vibrarc, imo ne linguam qui- 
dcm contra eos movere ausi sunt, non minus con- 
fecti plagis quam stuporc dcfixi. 
qui non v,den- 201 Vcrum tam longi diei pondus et sestum 

ursmemiracu- f erre quomodo polui[ j QSUe iofus (e popuU(s > 

hcce tota noctcc Udgatis ad obscssam Gabaonem 
armati iter fecerunt ; mane in /lostcm vrruerunt , 
fugatumque ad Maceda usque et tongius insecuti 
sunt (nam illo jr. 2! rcdiissc legunturj adeo ut 
una nocte ct die 16 circitcr horarum itcr con- 
fecerint, uiiex Adrichomii charta ierrm promissae 
topographica colligi potest. Itineris longiPudini 
accessit continuus pugnandi ct caedendi labor, 
qui a diei initlo usque ad vesperum duravit, ad 
vcs/ierum, inquam, qui non post 13 vel 14, ut 
alias in Patscstina tempore solstitii vcl aliquanto 
ante jieri sotet ; scd post 26, 2 7 vcl 28 horas 
tandem advenit. Quis vero tam ferreis mambus 
et pedibus, tam robusto corpore, qui prseliandi, 
currendi, mactandi iam diutumum taborem 
ferre possit? Prxserlim cum nulla quies intcr- 
posita, imo nulla forte corporis rcfcctio. Imperato- 
rcm nostrum cum toto cxcrciiu longum hunc diem 
jcjunum traduxisse scribit S. Hieronymus libro n 
contra Jovinianum : Jesus filius Navc stationem 
C imperavit soli el luna?, elinedfam plusquam unius 
diei Victoris exercitus protelavit : et Tertulliamts 
tibro dc jcjuniis cap. x : Jesum Nave debellan- 
lem Amorrhaaos prandisse illa die existimamus, 
qua ipsis elementis stationem imperavii ? Po- 
test quidem in magna multitudine forte unus et 
attcr essr. tamrobustus tamquc laborum patiens, 
qui tanto temporis intervallo vigilias , aostum, 
corporisquc contentionem omnern toleret ; verum 
tam muttos, corporum viribus lam diffcrentes 
m iis tamdiu perscverare molestiis ct laboribus, 
atquc ita perseverarc, ut sani et integro numero 
mancant ; Ui, inquain, mild videtur sine mi- 
raculo fieri non posse. Dico itaquc, Dcum hn- 
pcratoris ceterorumquc sub ipso miUtantium vires 
naturales per divinum influxum suum susten- 
tasse, adeo ut neque motus organa lassarenhvr, 
neque spiritus vttates deficercnt. Ihc miracutum 
admitti debet sattem in sententia dictorum Pa- 
tru/n, qui IsraiHitas eo die cibo corpora refccissc 
■negaitt. 



55 



i. L. 



cakantttr. 



li 



§ XXI. Supplicium v regum ; 
expugnalio Maecda, Leb- 
na,Lachis, Eglon, Hebron, 
et Dabir; clades interne- 
cina regis f.azer : an He- 
bron et Dabir sub S. Im- 
peratore Scepius captse? 
Alias urbes in Chananrca 
Auslrali occupat mira ce- 
leritate. 



STostridie initium gerendae rei a quinque regum <?u.-„ 7Ue regum 

supplicio sumptum est; id enim, ut Caietanus " liLl '•raihta- 

recte animadvertit t non illa celeberrima prodi- r "" 1 f"' d,bm 

giis die factum est; $ed sequente, ut ipse textus 

nonobscure significat, affirmans primum illos 

eductos e $pej,anca t tum ad contumeliam pedibus 

conculcatos, dein in crucem actos in patibulis 

mansisse usquead vesperam; atqui ad uesperam 

tantum in castra pridie reversus erai exercitus, 

beneficio diuturnx lucis bene usus; ergo dicti 

reges non eodem, sed postero dic supplicio affecti 

sunt. Posfridie itaque jussit Josue aperiri os 

speluncas, revolutis ingentibus saxis, qua pridie 

milites advolverant ad prohibendam eorum fu- 

gnm : Praecepiique, inquit sacra Lectio a y 22, 

Josue, dicens : Aperite oa speluncae ct producite 

ad me quinque reges, qui in ea latitant. Fece- 

runtque ministri, ut sibi fuerat Lmperatura : et 

eduxerunt ad eum quinque regea de spslunca, 

regcm Jcrusalcm, regem Hebron, regera Jeri- 

moth, regem Lachis , regera Eglon. Curaque 

adducti essent ad eum, vocavit omnes viros 

Israftl ; et ait ad principes exercitus, qui serum 

erant: Ite, et ponile pedes super colla regum 

istorum. Qui cum perrexissent , et subjectorum 

culla pedibus calcarcnt ! rursuui ail ad eos : 

Nuliic timere , nec paveatis , confortarnini et 

estole robusti : sic cnim faciet Duininus cuut iis 

hostibus vestris, adversum quos dimicalia. in 

hunc iocum inter alia hwc lego apud Hasium; |? 

Quud Jusua suos tribunos insultare cervicibus 

rcgum jubet, qui victi, capti, prostrati, suppliccs 

antc ipsius pedes jacebant, magnara profeoto 

crudeliter exercentis victoriam imperatoris spe- 

cicm habcrc existimet aliquis. Scd quis credat 

eum Virum, qui fuerat in Mnsis schola eruditus, 

quo nemo omnium mortalium vixit oranibus in 

terris milior, ut est in sacris Litlcris Numer, 

cap. xn it. 3, sic supra modum Insolescere po- 

tuisse ? Plane crgo est exislimandum, bac in 

re Josuain, ut in ceterifi quoque, nibil fecissc 

nisi Ctclcsti iuslinctu . . . Quiu hanc triumphaudi 

speciem .... Moses sub exccssuui suuin valici- 

nans non solurn prsdixit, verum etiam ut ma- 

xiniuni dignitatis et relicilatis pupuli Israrlilici 

argumeotum miriflce extulit, cum sic caneret 

(Deut. cap. xxxill y. uitimo :) <> IJratus es tu 
o Israel : quis similis tibi, popule servate per 
■ Dominum; qui est clypeus tibi auxiliaris et 
i» gladius dignitalis tu«? Subjicientur cnim tilii 
iiostes tui, et tu lllurum cxcelsa (alii vertunt 
i) colla) calcabis i. 

203 Post lucc impii itli tgranni 7 non tam Pnn- 
cipis nostriquam Deivindicis sententia condem- 

nati, 



» 



1ULI0HK 

i. l. 



tvspenduntur 
expvgnantur 
Macrd", 



56 

nati 



DE S. JOSCE E5RAEUTAHUM DUGE 



meritas mortis pcenas luunt,ut narralur 

a f. 26 : Percussitque Josue ct interfecit eos, at- 

intirflctunturet quc suspendit supcr quinquc stipitcs : fuerunlquc 

susponsi usque ad vcspcrum. Cumque occumbe- 

irl sol, praecepit sociis, ut dcponerent cos de 

™j f. 23. 



f.ctmii, 



feccrat reg 

dc ewpugnatione Maceda, ila explanal Saliawus 
in aua /i/nioim ■ num. 40: Dum isti rcguli in pa- 
tibulis pcndcrent, non se dedit quieti Josuc ; 
codciii quippe tlie Macedara cepit, indcquc ad 
circum positas istorum regum urbes victorcm 
exercitum circumlulit, nonnullis etiam aiiis ex 
ilinere occupatis. Prima auicm Slaceda cladem 
accepil, vicinitale ioci exercilum inviiante: Im- 
peratori etiam victoria uicndum fuit, cum suo- 
rum animos prospcro succcssu rerum accensos 
vidit, hostium autem tanta cladc debilitatos. 
Occupavit ergo Maccdam, regemque iliius cum 
ornnibus ejus habitatoribus intcrnecione delevit, 
idquc intra unum alque eumdem diem. Nec 
taiuen absurdum est dicere, regem Maceda vi- 
vum in allerum dicm servatum csse, ut uno die 
suspensus ad exemplum, et humamc inconsiantiae 
documentum manerct, ad vcsperam autem cx 
decreto legis deponeretur, et mantlaretur sepul- 
luraj Qui ctiam dics et fortasse non unicus in 
depraBdatione civitatis consumptus est, et in ali- 



atquc pcrcussit in ore gladii, omnemque ani- 
inam, qua? fuerat in ea, sicut feceral Lebna. 
Facilior autem ewpugnatu fuit Lachis, qitod rex 
ejusJaphia cum prscipua populi parte, qui con- 
tra Gabaon venerant, paulo antececidissent. Sub- 
ditur f. 33: Eo teraporo ascendit Horam rex 
Gazer, ut auxiliarelur Lachis obscssx. Hic rem 
sive fcsdere aliquo devinctus, sive precibus a de~ 
solala urbe evocatus, sive periculi vicinitate per- 
motus cum omni populo suo Lachitis suppetias 
laturus accurrit. Sed si, urbe cxpugnata, tar- 
dius vcnit, mature certe in suam suorumquc 
peruiciem venit ; eum enim percussit Josue cum 

iciu. 



palibuKs secundum legem Deut. cap. 
Qui depositos projecerunt in speluncam, io qua 
latuerant ; et posuerunt super os ejus saxa ingen- 
tia, quse permanent usque in praesens. Eodcm 
quoquc die Macodam ccpil Josue, el pcrcussit 
cain in orc gladii, rcgemque illius inlcrfecit et 
omm-s babitatores ejus: non dimisit in casaltem 
parvas rcliquias. Fccitque regi Maccda , sicut 

Bgi Jericho. llunc versum 28, qui agit omni populo ejus usque ad internecionei 

206 Unius circiter diei itincre a Lachis Au- atque urhum 
tribu Juda sita cst Eglon, cujus ^ton. 



strum versus m 

rex Dabir unus quoque juil ex quinquc illis, qui 
Principis jussu suspcnsi fuerant. Ad hanc perre- 
were victores Israelitse, atque illa ip&a die, qua 
obsidionc cingi ccepta est, cxpugnata fuit: propu- 
gnatoribus scilicet fere destituta crat, ejus enim 
incolsc paucis forte exceptis, qui in prsesidio reli- 
cti crant, ad Gabaonem obsidendam cum rcge suo 
profecti fuerant, et maxima cx jartc celebri illo 
die ceciderant. De hac expeditionc ita paucis vcr- 
sus 34 el 35: Transivilque (JosueJ de Lacbis 
in Eglon, eL circumdedit, atque expugnavit cam 
eadcm dic ; percussitquo in orc gladii omnes 
animas, quae erant in ea juxta omnia, quae fe- 
cerat Lachis. 

207 Capta Eglon, excrcitum duxit adinteriora nebron, 
tribus Judse, meridiem vcrsus, ad montana il- 
lius. In iis enim sita erat Hebron, incolarum 
fortitudine, agrorumsibi subjectorum amplitudine, 
municipiorumque frequentia una de potentissimis 



qua quiete; quandoquidem Israolitae tam propi- Chananxx urbibus. De hujus expuanaUone aoi 

lllllll Sllii ('Vlicrich:itiliir Tl/.nm ..l a ;«™.,U *.,„ _ j. o^ i j-. * 



lium Bibi experiebantur Dcum, ul singuli prope 
moduiii dies , singulis civitalibus capiendis 
sufflcerent. Itaque non deflnitur dies progressio- 
nis ad urbem Lebna Bive Lobna, ut alibi vocatur. 
204 Transivit aulcm (verba saora sunt a 
f. 29 ) cuiii nnini [srafll de Maccda in Lcbna , 
et pugnabat contra eam : quam tradidit Dominus 
cum rege suo in manus Israei : percusseruntque 
urbem io ore gladii, ct omnes habilatores cjus 
Nui, dimiserunt In ea ullas reliquias. Fecerunt- 
que rogi Lebna, sicut fecerant regi Jericho. Haec 
C ito eluoidat id&m Annalium eonditor num 47- 
Transivit aulcui Josuo cum omni IsraOl exce- 
plis tamen lis, qui erant in Galgalis, de Maceda 
'" i ' rl, " il . tater quas non amplius quam unius 
uora3 iter constituil adricbomius. Eaderaque vcl 
Ingenio loci, vei arte ita flrma et munita fuit 
u etiam Sennacherib regi assyriorum posterio- 
ribussecuhsrestiterit lib. iv Regum cap. m * 8 
Lt videtur aliquanto lempore restiUsse Josue : 

[ d rmm Ill,lll,t Ill;i V0X, Ivr PUONABAT CONTHa' 

l '" im cerassinre sibl pereundura esse 



iur a f. 36 : Ascendit quoque cum omni Isracl 
de Eglon iu Hebron, et pugnavit contra eam : 
cepit cam , et percussit in' ore gladii, regem 
quoquc ejus et omnia oppida regionis illius, 
univcrsasquc animas, qusa in ea fueranl com- 
moralffi: nou reliquit in ea ullas rcliquias : 
sicut fccerat Eglon, sic fecit et Ilebron, cuncta, 
quae in ea reperit, consumens gladio. At nonne 
rex ejus jam fuerat occisus ac suspensus ad 
Maceda? Alterutrum dicendum, vel novum in 
ea regem, illius fortassc fdium , aut alium 
a populo fuissc electum, ne difflcillimis illis P 
ternporibus urbs diu rectorc carcret, vcl hic 
towri mentionem regis Oham, ad speluncam 
interfccti. 

208 Sequitur in textu sacro a f. 38 : Inde tt Dabir : 
reversus in Dabir, cepit eam atquc vastavit ■ re- 
gem quoque ejus atque omnia per circuitum 
oppida percussit in orc gladii: non dimisit in ea 
ullas rehquias: sicul fecerat Hebron et Lebna et 
regibus carum, sic fecit Dabir et regi illius Con- 
jwit Masius, imperatorem Josue ab expugnata 



viderent, proinde pulabant, sive resistendo mori / n l ^ emorem Jos «e ab expugnata 

aive cedendo. aestiterial ergo i Z Z im If, t uhmu * nmnihU ad ld ™xorum ac 
aliquot, mox tamen Israelii» t ru J ' ?f , * ,M « fines ««"*«•; ««» mox f 



AiwiAmnii w "* u Hoi«ui in cani ; 

'"'""";'' ll,, " i " B^erw»" contraregem Leb^ 
" ' P°P«l»mqUB ejus , ,,uo advorsus Mamh 
*»■ snim deleu sunt, uee ulius reliquus t 

s rsi mim scmce « «— «•« ma ,'>:„:„, 
-2S£ nZi ':;"'" Iicn ": f* *** '■«—• w* 

r^uw, , * ".'" " 5 M< f " ) v - 31 : iv Lebna transjvit in 

* "": n "" omni ^«:el exercituper gZm 

flsposUe oppugnaba) ,,„,, Tradidilqu DoK 
l-acbis in manus Israel, e. cepit ealn die ™ 2 



. 41 
d,a(ur, eum usque ad Cadcsbarnc ct Gazam 
btotw grassatwnfume; indcque ad urbcm Dabir 
Hebrom oiciniorem fuisse reversum. Conjcclurcm 
"••••• approbat Salimus in Annalibus num. 193 
quem consule, si lubet. 

209 Bellum, guod magno illo dic contra quin- sanao w«- 
v< wpes gestum et eonfectum cst, interpretes ct («« «»«■«* 
An,u,lnun soriptores Gabaoniticum, quod Ga-" ebron * 
Jaonitoru.»! causa susceptum ; vel Adonisedechia- Mr 
Wm rocunt.quod cjus auctor ct du-X przcipuUS 
fucra Uon.snlec. Hujus vno prosccutionem ii- 
"'<< beUum Australe appellare solent, quod van- 

ctus 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 

tur 



57 



semtltanlum nl> 
tsraiiitis expu- 
gKatas credt- 



ctus fmperator ad Austrum progressus illud ges- 
serit. Qitod dichtm est de e.rpugnatione ffrbron 
et Dabir vicinisque municipiis, cum Tornicllo, 
Tirino et Calmcto repctitum. credimus cap. xi 
jr. 21 et 22, ubi nonnuiUv circumstantix t cap. x 
prxtcritx. adduntur : In illo tempore venit 
jGSue, el interfccit Enacim cie montanis He- 
bron, ct Dabir, ot Anab, et de omni monle 
Juda et Israel, urbesquc corum delevit. Non rc- 
liquit ullum do stirpe Enacim, in terra filiorum 
Israel : absque civitatibus Gaza, ct Gelh, et 
Azoto, in quibus solis relicti sunt. Ex quo in- 
telligitur, fiabitatorcs regnorum flcbron ct Da- 
bir fuisse ilta hominum monstra dc stirpe gigan- 
tea, quorum ab cxploratoribus narrata fortitudo 
et crudetitas tantum horrorem IsraeHtis incussc- 
rat, ut dcspcrantes sc hostem tarn formidabiicm 
posse vincerc, reditum in Mguptum scditiosc co- 
gitarint ISumcr. cap. xiii a #. 29. Quotquot c 
gigantibus i/lis in proximiorcs P/nlisthinorum ur- 
bes Gazam, Geth ct Azotum fuga clabi non po- 
turrunt, a victorc excrcitu infrrfccti sunt. Qui 
ad has urbes sc receperant, in Usdem rclicti sunt; 
sanctus enim Princeps i/las non ca-pugnavit. Unde 
factum, ut, cum totus IsraSl occuparetur in de~ 
brl/andis Aquilonaris Chnnanxx rcgibus, adpri- 
stinas sedes rcmigrarint, urbcsque suas in Cha- 
nansra Austra/i sitas rcfeccrint et munierint, ac 
prxscrtim ipsam Hcbron et Dabir. Quod id con- 
tigerit eo tempore, quo Aqui/onem versus quin- 
que circiter annis be/lafum fuit, manifestum est 
ex eo, quod, antequam Josuc terram duodecim 
tribubus divideret, Hcbron cap. xivf. 12 dicatur 
sub potcstate hostium fuisse, sub qua mansit rcli- 
quo tempore vitse sancti Principis, ut dicemus 
numeru sequente. 

210 Bonfrerhis et alii volunt al/egatos capitis xi 
versus non repctere, quw hic cap. x de flebron 
et Dabir referuntur ; sed sanctum fmperatorrm, 
confecto bello Aquilonari, rrdiisse ad Australem 
C/iananxam ad gigantes Enacim, qui terras 
suas repeticrant, debel/andos ; verum. quomodo 
idconci/iabis cum verbis Calcbi ad Josue cap. xiv 
f. 12 : Da ergo mihi montem istum ( He- 
bron,) quem pollicilus est Dorninus, te quoque 
audiente, in quo Enaeim sunt, ct urbes magnae 
atquc munitae;si forte sit Dominus mecum, et 
potuero delere eos, sicul promisit milii. Ex his 
potet, Catebum petcre terram ab hostibus occu- 
patam. Petitio autem h<rc facta est ante inchoa- 
tam lerriF partitionem, inter qttam et fincm betti 
Boreaiis exiguum secundum omnes tcmpusinler- 
crssit. Itaqur flrbronct DabirvcrisimiliusnonmSi 
semrl ante terrx distributioncm occupatx fuere, 
■idquc cum Meridionalis C/tananwx ptaga brtli 
sedcsesset; qua ad Aquilonares ejusdem partes 
translata, ab hostibus receptx sunt, et sub illo- 
rum potcstatr manrrunt, donec Sanctus viaHt. 
Caput quidem xv a it. 14 narrat, Calebum et 
Othonielem utramque urbem e.rpuynasse ; sed id 
svcumtum. S. Augustinum quast. in tn .ludicrset 
pterosque a/ios post obitum Josue contigit ; cum 
idem eisdem pene verbis Jttdicum cap. i ajt. 10 
refcratur. At, inquies, cap. 14 pelitioni Calebi 
subditur : fienedixitquo ei Josue, et tradidit ei 
Hebron in possessioncin. Alquc cx co fuit He- 
bron Galeb (ilio Jephone Cenezaeo usquc in prae- 
sentem diem : sed inde non sequitur, ut pos- 
sessio statim a Catcbo adita fuerit, hostibus cxsis 
vel exputsis. Consule vMerpretes obvios in locos, 
hoc et prsecedente numcro citalos. Omnium 
sententiis examinatis, hxc mihi probabilior vide- 
Septembris Tomus I. 



qux statuit, capite xi *. 21 et 22 repeti 
qux capitr x a *. 36 refcruntur; at capite xv 
a $. 14 prxoccupari Catcbi rt Othonielis victo- 
rias t guas narrat Judicum caput t a y. in- 
capite vero xiv *. 14 agi de possessione juris : ex 
quibus consequens est, ut Hebron et Dabir non 
ntSi SCmct sub sancto Imperatnrr mpi.r furnnt. 

211 De scx tantum urbibus regiis, bello Au- 
strali ncatpatis, Macedn, Lrbua. Lochis, Eglon, 
Ilcbron et Dabir Scriptura meminit. Btsi ad ./,■- 
rusafrni, Jrriu.otl, rt Gazcr subigrndas processisse 
non fegatur ; quoniam tamen earum reges -um 
exercitu suo crsos fuisse constat ex cap. x \ . 3, 
26 ct 33. non tiubito quin Du.v noster, victo- 
ria utendum rattts, dictasurbes regum suortm 
intrritu ronstrrnatas hoc quoque anno Ceperit, 
quo Austrum versus bellatum f\ni, Capite xn a 
jt. 9 rrgcs trigiata et imus enumerantur n Sancto 
debcilati, inter quos prxter novem illos, quo- 
rum sedes regias jamjam nominavimus, recen- 
sentur alii quatuor, qui in trrris iltis regnarunt, 
quse posttiioditm tribui Juda sortito obtigerunt, 
videlicct regcs Gadrr, Rerma, ffrrcd et Odul- 
tam. Hos etiam bello Australi subactns fuisse puto. 

212 Quod autrm prxtrr srr itrbrs capitc \ 
nominatas, sancfits Dur ctiam alias betlo Au- 
strafi ceperit, manifestum est ex ir. 40 et seqg. : 
Percu.-sit itaque Josue omnem terram montnnam, 
et mcridianam, atquc campestrem, ct Asedoth 
(pleriqueper hancvocem intelligunt loca devia et 
convattes) cum rcgibus suis : non dimisit in ea 
ullas reliquias; sed omne, quod spirarc poterat 
gencris humani, intcrfccit, sicut prrccepcrat ci 
Dominus Deus IsraOl, a Cadesbarne usquo Ga- 
zam. Omncm terram Gozen usque Qabaon, 
universosque reges, et rcgiones eorum uno im- 
pelu cepit atque vastavit : Dominus enim Deus 
Israel pugnavit pro eo. Ponit hic <>l> oculos Scri- 
ptura magnum locoruui spatium, qux uno im- 
petu, id est, unica cxcursionr seu expeditione 
continuata, sine ulla uflo in loco longioris mors 
interpolationr fulminis i/tstar prrcurrit, ac IsraSli 
subjccit. Nevero singula, ad quze victricia arma 
circumtulit, urbium et regionum nomina sigit- 
fatim reccnsrai, generatim dint, eum om/nes 
Chananmm Meridionalis terras, qu& intra Cades- 
bame ct Gazam, Gabaonem et trrram tiozen 
sitx sunt, in potestatem redegisse. Jam autem 
omncs supra mcmoraUe urbes regim toifra qua- 
tuor illaloca in Calmeti aliorumque geograpfn,- 
rum chartis topographicis coilocmtur : undr se- 
quitur id, quod statim asseruimus, Cap. xn jr. 17 
ci 18 m deaellatorum regmn catahgn quoque 
ponuntur reges Taphua, Opher, et Aphee. Si 
Scriptura hic loquatwr de Taphua et Aphec, 
qux cap. w it- 34 et 53 fribui Juda assignam- 
tiir.n de Opher, qum cap.xvm $■ IZBenjami- 
nittsabtigit; Ulaniiu rcjrs ineadem, qu& ceteri 
antedicti, expeditione owm suU periisse earisttono, 
Sinvcro agat de Taphua, quam <<'/'■ XVI v - s 
et <ap. xvii f. 8 locat in confinibus tribuum 
f-phratm et Manassr. dr Aphec, '/"■'■ '■"/'■ kis f- :! " 
cessit filiis Aser, de Opher in Vribu Ubulon 
sita ; annumerandi sunt regibusbello AquihnaH 
victis, dr quo paragrapho sequmte. Qui locorum 
horutn, aliorumque, de quibus haetenus facta 
menPio, pleniorem cupit notitiam, adeat Dictio- 
nanum Biblicum Calmeti ac ejusdem Commenta- 
rios inJosue cap x a t. 28, et cap. xn a v. 9, 
Adrichomium, atiosque. 

mSanctumlmrem celeritate pene imredtbUx 
intra primum imperii sui annum tot urbes obsc- 

H disse 



J. L. 



f<rn>trr str no ■ 



Ctinnavirit I -i 
straii capit Jo- 



58 



DE S. JOSl'E ISIl 



auctoiu Hsseet ewpugnasse, tot profiigasse eaiercitus, tot 

j. . reges interemisse, tot itmrra confccisse, Salkmi 

nttritau i-nt doctissvmi conjectura est valde probabilis, quam 

tnendtMlti n- seqyimiur. Favet versus 42 : BnWorBosquc regcs, et 

M " / '"77'' regiones eorum uno irapetu, id cst f unica conH- 

,u ,n g nuata exovrsUme, copit alque vastavil. Tmfm feii- 
cUt/t/sae rc/erilatts ctmsa add/tur : Dominus enim 

Deufl larael pugnavil pro oo. Quod non solum 
referasad vibratum in- hostes la/pidwm imbrem, 
et ad solis lun&que ourswm inhibitum ; sed 
etiamad terrorcm hottium animis ingectum, ct 
«<i fortitoidinem atque alacritatem Hebrseis sub- 
minisVratam : Sicut autem (verba sunt ejusdem 
Saliani in Epitome num. 51) hoc Dei auxilium 
valel ad minuenfJam admiralioncm ct laciendam 
lidern, ila illa jussio ejusdem, cujus meminit ca- 
p tis x vrrsus 40, incrcJihilem atque inusila- 
tam illam severitatem, qua in Chananaeos nuila 
EBtatis scxusvc diflcronlia ab Hebrwis saevitum est, 
non cxcusal solum aul miligat : sedjustaro ctiam 
et laudabilem facit. Dei enim scntcnliam in hanc 
genlem pluribus antc seculis latam, utiquc justis- 
simara et immanissimis eorum sceleribus imparcm, 
. boc denique tcrapore, supremo ilio Judicc im- 
perante, budI c.\ecuti. E conlrario justam illi rc- 
prQhcDfiioDem dod effugerunt, qui sive desidia, 
slve perversa clemeDlia, plerisque Chananaeis, 
Dco repugnante, in suam ipsorura peruiciem pe- 

|ifn riuiil. ISan putem Sa/ianum vetle, quod 
Dti/iitntt.s t/i Dnt/ics omnino Chananseos mortis sen- 

tcitititm httcrit; srd loqui tanlum de t/s, quibus 

sanctus Imperator non pepercit, quodpaci be/lum 

/ir.rtu/rrint, tcrras suus l.siuc/ilis cedere ct ido- 

lolatriuin deserere recusantes. Si lex Deifuit, ut 
rtmnt $e suaque Hebr&is subjicientes et vcram 
religionem amplectentes occiderentur, pervcrsa 
clementia 01 Deo repugoaotc juratum cum Ga- 
baonitis faduS servavit Vide supra num. 178 
et seqq, t yinfra num. 225, Porro Chananitide 
Austmli subacta, Imperator Gabaonem versus 
iten reflewU, Rcversusque esl cum omni Israel ad 
locum castrorum Id Galgala y. 43; ubi scilicct 

"/ru Ihmu/n c/ttt. Uti.r Sct/itura dc beilo Au- 
stra/i /mbetitacontrarit Jo&ephus, fcstinans scir 
inri ad alia : Debellalis in huoc modum regi- 
bus, qul Gabaouitas iovasoraut, Jesus iu Gha- 
naoa2B3 moolaoa ducil exercilum : ci mogna. in 
C ea regiooo caede edila praBdaque abac.ta, exer- 
dtuiu iciiuni iu Gaigala, 

S XXII. Jabin aliique Aqui- 
lonares reges ingentem co- 
gunt exercitum : Sanctus 
victopiaaDcoprajnuntiata 
potitur; muiiitissimam 
Asor,aliasquecapit urbes: 
pradam dividit: Dcus vo- 
luit, ut atiquse lerrae in 
Cnananaja sub Josue non 
expugnarenlut». 

D 



Hm Irarcum Uum Josur ln hibemis tut Cni» i 

cha raiur f suuiye cicrcttum aliqua i;Ul rtc 



rltanaiuur 

h n < iitu-.Tvrrn lih****,;.. . . . ,MUft ''» 



IQUltonarfl r«- 

to«"***n* reges, q lti /)nmv , niJlu ( ^ 



AKLITARUM DUCE 

bmorum pcmicicm conspirarant (istos cnim cum |) 
Saliano eosdnn cssc putamus cum illis, dc quibus 
hic, ut num. lCi dirimus ) innumcrabilcs pene 
in unum contra.rcruut copias,ut communcm ho~ 
stcm communi marte extermiiiarent, ct in una 
eademque orrvniwm causa unum essct idemque 
pericu/um. Hex Asor, nominc Jabin, rcgum m 
Aqui/onariChanansadominantiuinpotcntissimus, 
auctorem sc belli contra Israclitas, atquc ducem 
prxbuit. Qui reges socia arma jun.rcriiit, qui- 
busque ex populis conflatus fuerit immcnsx mitl- 
titudiniscxercitus, ex Scriptura discimus cap. xi 
a f. 1 : Quae cum audisset Jabin rcx Asor, 
misit ad Jobab regem Madon, et ad regem Se- 
meron, alque ad regem Aehsaph : ad reges quo- 
que Aquilonis, qui habitabant in montanis et in 
planilie contra meridiem Generolh, in campe- 
Stribus quoque et in regionibus Dor juxta mare : 
Chananaeum quoque ab Orientc et Occidente, 
et Amorrhaeum, atque Helhaeum, ac Phcre- 
zseum, et Jebuzaeum in montanis ; Hevaeum quo- 
que, qui habitabat ad radices Hermon in torra 
Maspha. Egressique sunt omnes cum turmis suis, 
populus multus nimis sicut arena, quai est in lit- , 
lore maris; equi quoque et currus immensae mul- 
titudinis. Propria gentiwm et locorum nomina, 
dequibus hicmentio fit ct infra fiet, examinata 
vide apud Salianum ad annum mundi 2585, 
Ca/metum, Bonfrcrium a/i<>sque hic. 

215 Si Lirano, Dionys > Cartusiano, Adri- numcro$issi- 
chomio aliisque credimus, reges viginti quatuor mum co "' £ ew ' 
contra Israe/itas conspirarunt. Verum cum reaes €,atum contra 
omncs a Sancto ad hoc usque tempus debciiati 
ta/itum fuerint triginta et unus, ut dicitur 
cap. xji versu ultimo, cumque jam ante bellum 
contra Jabin ejusque socios Scriptura cladem et 
neccm cxprimat undecim regum, beilo Hieri- 
chuntino, Haicnsi, Gabaonitico et Australi supe- 
ratorum ; vigimi tantum supersint oportet ; c 
quibus probabilius quinque alii et forte p/ures 
subtrahendi sunt, qui non hoc beilo Aquilonari, 
srd prioribus illis quoque victi sunt. Itaque rc'- 
ges in Chanansra Septcmtrionali debellati numero 
pauciores furrunt quam 24. Vide infra num. 227. 
Quatuor cx illis tantum hoc capite xi 'f [ 
nominantur : rcliqui f. 2 ct a/ibi gcncralibus 
vocibus comprehcnduntur. Joscphus in exercitu 
ab illis coacto trccenta peditum millia, cquitum F 
decem m.Iua.ct curruum viginti miUia fuisse scri- 
bit. Vcrum Scnptura numerum nullum dctermi- 
nat. bumcrosissimis tot rcgum copiis, quia non 
modo ex divcrsis, sed admodum etiam disjuncUs 
lom egrediebantur, cerlus assignatus est iocus 
ad qurm omues con/luerent ; Convenerunlque 
omnes reges in unum ad aquas Merom, ut p U - 
gnarent contra Isracl ^.5. 

216 Qu* rmn p rovido Impcratori innotuis- ^Utu.ct. 
»»■ W>n ■rspectavit > dumtantus cxcrcitus cu,n vtamprcc^nti 
obsucrct m ba/galis; srd prxveniendum ratus Dnmin " s ckt °' 

" ut '" ft «M. quam in propria reaione ««' ^iamdenufiHaU 

gmr*. Valcbatid adterrorem hostium elndit 

d*, m quo Domuius ei victoriam denuntiavit ■ 
^uejussacaptis equi, crurum ncrvos Zm 
hosttlesque currus comburi, ne forte postZdum 
<» praiUi his vel U/ IS uterentur W/ 

cepto ua f. 6: Dixitque Dominns ad « 
Nc umeaseos; cras enim h ac eudcm hora L 
iai " ° mneS iSt0S vulnerandos in conspccTufs 
rael : cquos eornm subuervabis, et flSf^ 

combures. 



DIE PRIMA SEPTEMBHIS. 



r>9 



pvgnn, catdes f( 
fuga kastium : 



combures. Domimts h.rc pridie pugnm est locu- 
tus, uti constat ex voce cras ; non in Galgalis, 
scd in ipso itinerc, ut dictum est : omnes enim 
interprctcs aquas Mcrom rcmotiores a castris col- 
locant , quam ut iter ex his ad illas uno die con- 
fici potuerit. 

217 Sequitur pugna, czedes et fuga hostium 
(i f. 7 : Venitque Josue, et omnis exercilus cum 
eo adversus illos ad aquas Merom subito ; jam 
enim didicerat experientia , quantum momenti 
positum esset in diligentia et celeritate : Et irrue- 
runt super eos, cum forte nondum parati ac di- 
spositi forent ad prxlium. Tradiditque illos Do- 
minus in manus Israel. Qui percusserunt eos, et 
persecuti sunt usque ad Sidonem magnam , et 
aquas Maserepholh, campumque Masphe, qui est 
ad Orientalem illius partem. Ita percussit omnes, 
ut nullas dimilteret ex eis reliquias : Fecitque 
sicul praeceperal ei Dominus, equos eorum sub- 
nervavit, currusque combussit igni f. 8 et seqq. 
Quod autem Victor dicatur neminem adversario- 



Uani laudati num. 3 : Ejus praxia; magnitudi 
nem Scriptura tacuit : siquis tamcn eam ex 
Madianitica praeda, Numer. cap. xxxi, quae fuit mo- 
dica apud Moabitas provincia , aestimare volue- 
rit, racile Entelliget immensas opes, inflmtamque 
vim pecorum ex tot provinciarum agria urbtbus- 
que fuisse congestam. Facla porro esl divisio non 
inter eus tantum bcllalores, qui cum Josue mi- 
liiabant; sed cjus etiam participes fuerunt, qui 
in Galgalis remanserant, et qui in urbibua debel- 
latis praesidio relinquebantur. Apparet enim Jo- 
sue Mosis cxemplum in distributione praedffi Ma- 
dianiticae fuisse secutum , neque oblitum csse 
sacerdotum alque Levitarum. Inter spolia tamen 

ab Imperatore distributa non fuerunt aurum, 
argentum, aliave materia, cx qua idola confecta 
fuissent : hsec enim tota igne consumi debebant 
secundum lcgrm Domini Deut. cap. vn ^. 25. 
Quod autem, sicut ibidcm cap. xn tf. 3 pnrcipi- 
tur, idola omnia eorumque aras et lucos ubi- 
que everterit, et, ut vcrbo absolvam, omncs im~ 



Af.CTOBB 

I. L. 



rum reliquum fecisse, non repugnat quo minus pleverit leges divinas, quarum ewsecuHoncm 



mumtissimam 
Asor 



almsque urbes 
capit; omnutm 
twolas tnterfi' 
ctt ; alitjwts ifl- 
cendto vastat; 

c 



pradnm distri- 
totft : in bellis 
aiinque rebus 
Qeitis n Dei lege 
. non rccessit. 



multi in civitates munitas fuga ctapsi fuerint. 
Id enim de rege Asor certum est ex versu 10. 
Itaque nullas dimisisse reliquias, idem hic est ac 
nulli vitam dedisse, qui in ejus potestatem 
venissct. tiodcm modo easdem voces intelligo, 
capite decimo in urbium enumerationc , bello 
Auslrali coptarum, sxpc repetitas. 

218 Postquam infelici pr&lio res Chananxo- 
rum accisx sunt , et Josue exercitum suum ab 
hoste pcrsequendo cxdendoque adsua signa revo- 
cavit, contra Asor wbium hostilium caput in- 
festa arma mox convertit, occupatamque, cxsis 
omnibus cum rege suo habitatoribus, incendit. 
Res m Scriptura ita narratur a f. 10 : Rever- 
susque slalim cepit Asor : et regem ejus percus- 
sit gladio. Asor enim antiquitus inter omnia re- 
gna hffic principatum tenebat. Percussitque omnes 
animas , quae ibidem morabantur : non dimisit 
in eaullas reliquias; sed usque ad internecionem 
universa vastavit, ipsamquc urbem peremit in- 
cendio. 

219 Qusc dein sccutx sunt plurimarum ur- 

bium expugnationcs hoc capite Scriptura sigilla- 

tim non perscquitur, in gencre omnia paucis ver- 

bis significare contenta : Et omnes, inquit f. 12, 

per circuitum civitates, regesque earum cepit, 

percussit atque delevit, sicut pncceperat ci Moy- 

ses famulus Domini Deut. cap. vn f. 2, et cap. xx 

f. 16. Quod autcm dc incensis urbibus sub- 

dit, nonnullam habct difficultatem ; Absque ur- 

bibus, iuquit ^. 13, qua3 eranl in collibus et 

in tumulis siUe, cetcras succendit IsraN : uuam 

tantum Asor munitissimam flamnia consumpsit. 

Vidctur Scriptura hic pugnantia loqui : Verum 

poncnda sunt , inquit Salianus in Epitome ad 

annum 258G num. 2, duo genera urbium, aliae 

fuerunt Lumulis et aggeribus cinctae , et expn- 

gnatu difficiles; aliac contra caplu faciles el Op- 

portunae injurise : et has quidem succenderunt 

IsraeliUo, illas autcm in proprium usum atque 

habilationcm conservarunt , nequc incenderunt , 

excepta Asora , quae ad aliarum terrorem flam- 

mis absumpta est. Consentiunt Abulensis, a La- 

pide ctc. lloc capitc, ut statim dixi , urbium 

bcllo Aquitonari captarum nomina reHcentur : 

pr&cipuz tamcn civitates, quse regum scdes erant, 

nominantur capite sequcnte sub fmem. 

220 Omnemquc praulam islarum urbium ac 
jumenta diviserunt sibi filii IsraGl, cunctis homi- 
nibus inlerfectis f. 



B 



unmimmtr , 



ti. liursus subdo verba Sa- 



SC subditisque r,v o/firio unjrrr debebai , instgni 
et tuculento tcstimonio Scriptura confirmal hic 
$. 15 : Sicut praeceperat Dominus Moysi servo 
suo, praacepit Moyses Josue ; el ille univcrsa 
comple\ it : non praaleriit de universis maudalis , 
nec unum quidem vcrbum, quod jusscrat Do- 
minusMoysi. Vide supra num. 170 et 177. 

221 In Scriptura dcinccps nulla amplius re- Bellum i<j«>to- 
feruntur bclla, qux communibus IsraSlitarum nnrawJoM- 
anuis, duce Josue, gesta fuerint. Roliquum ru- p 
put undccimum et duodccimum vrius facta 
repetitatquc summatim perstringit, additis non- 
nuttis adjunctis,qux antea prxtcrita fucrant.Ante- 
quam ad ilia cum Scriptura pergamu.s, quid de 
bello Aquitonart scripscrit Josephus , expenda- 
mus : Cuuique, inquit, lale per circumquaque 
sitas rcgiones rumor de rebus Ilebraiorum lor- 
lilcr ge^tis spar^^retur, deque slupcnda multitu- 
dine caesorum ; excitati sunt in eos reges Libani 
accolaa, et ipsi Chananaji generis, et quanium 
Clianaiueorum campestiia coiit , ascilis Pahesli- 
nis, castra posueruut ad urbein fialikcie Dcro- 
tliam , non longe a superiore Caidcsa , qum 
etiam in fialilaaorum agro siia est. Sunt hsec (>><■<> 
vicina tacui Semeschon in tribu Nephthali, quem 
mulli volunt csse aquas Merom, de qulbus if. 5. 
Erantque omncs hae copiaj peditum trecenta mil- 
lia, cquitum decem millia, curruum viginli mil- 
lia. Qme tanta hoslium mulliludo adco lam 
ipsum Jcsum quam ceteros IsraOlitas terruit , ut 
prai mctu minimum a tlesperatione abesscni. ^\ 
cum Dcus exprobrasset eis formidinem, ct quod 
ejus praisidio sc non tam lutos putarent , pollici- 
tusque victuriam, eijuos capltvos cnervari , ct 
currus iucendi jussissct : conccpta cx his promis- 
sis Uducia [auosJosue] ducit in bostem : quem 
die quinto adcptus, pugnandi copiam facit, nt- 
que conflictus validus, ei Btrages major, quam 
ut facile crcdi possit, cst edita. In fuga quoque 
plurimi crcidcnmt , ut praeter paucos totus lio- 
stilis exercilua Interiefit. Re-cs etlam ad unum 
omncs sunt caisi, adeoque ssevilum est in victos, 
ut, hominilius sublatis, in eqUOS ferrum cxerce- 
rent, et currus cxureren'. Totam denique rc- 
gionem pervagalua eat, nemineque audente con- 
gredi, expugnabat oppida et quutquot ad maims 
suas pervenircnt, inlerliciclial. 
222 Discedit » Scriptura historicus Judteus 

quod, cum DeUS 

Principi victoriam denuntiarit, id antr quinPum ^^ (| 



Sanctc ^roxi- 
6 nridic ccrtaminis sanclo ntum aupira 

tiont wiriu». m>i- 



dit i" 



60 



UICTORH 

J. L. 



Jomie Chantt- 
naoi nppufjJia- 
vit lex circHer 

annorum */'«■ 

u<> t 

D 



D01MO6 rnUoncs 
IfOluti, uf ali- 

quai wrum lir. 
rai Sfincfutfion 
Mpvgnarsi; 

C 



,/>,« /Mum scribat. Discedil prmterea, quod 
omnes adunum reges fti «> con/Ztdu c*«tf dw«f. 
cum cx ww 10 constet, regem Asor e prsetto 
elapsum postea cum urbe sua periisse. Alio er~ 
rore prioribus mims tolerabili suam vitiatnar- 
rationem. Tot regum victori exercitui, atque 
adeo fortissimo HeroA nosVro proximum despera- 
,„„„ metum impingere non erubescit, et assercre 
hunc illi a Domino fuisse exprobratum; illi, <»■ 
quam, qui tam insigni nuper in Deum fiduaa 
fuit, ut solis ct lunm stationem sperare, imo ct 
/,, g cipere non dubitaverit, qui Deum exercituum 
secum prxliantcm ita eral expertus, ut hostes 
lapidibus grandinis longe lateque viderct <> descen- 
su Beth-horon usque ad Azeca Irucidatos. Quod- 
nam in Scriptura ostendi potest hujus tantt timo- 
ris vestigium ' Quid enim, si dixit ei Dominus, 
Nc limeas , ideonc minhnum a desperationc ab- 
erat! Idcm utiquc dici posset dc Abrahamo, cui 
reduci ac victori dixit Ihminus Gencs. ca/>. xv 
v . 1 : Noli limcrcAbram,ego protector luus sum. 

223 A versu 16 compcndio traditur, quid- 
quid a primo prin ipatus sui a/nno Sanctus sub- 
jecit : Cepit itaque Josue omnem terram monta- 
nam, ei meridiaaam, lerramque Gosen , ei 
planiticm, et Occidenlalem plagam , montemque 
Isracl, et campestria ejus : <•[ partem montis quae 
asccndit Selr , usque Baulgad per planiliem Li- 
banl sublcr montem Hermon ; omnesque reges 
corum cepit, percussili et occidit. Multo tem- 
pore pugnavit Josue contra reges istos. Terra 
Gosen et mons Setir ab Aust/ro, planities vero Li- 
baniet montes Baalgad ac Hermon ab Aquilone 
Chananssam terminant, Salianus tempus, quo 
S. Princeps post transitum Jordanis cont/ra tcrrae 
promissw habitatorcs bcllum gessit, quinquennio 

deflnii, Vcrius cst, illud tlurassc ,\cx iutajris 

annis\ utisatis colligitur e& xtate Calebi cap. xiv. 

Vide niini. ■::,{). Priiuu anuu hcilu uutniit COU- 

fecta sunt, qum describuntur in libro Josue 
usque ad caput xi : seoundo regem Jabin cum con- 
fcederatis sibi regibus Septemtrionalibus victum, 
atque urbem Asor captam fuisse puiamus : re- 
Oquos vero quatuor annos vn persequendis belli 
reliquiis, wi obsidendis capiendisquc civitatibus 
munitis posiths fuisse, 

224 Priusquam ad alia pergamus, lectorem 
monendwm censcmus, verba sacracapitis xmu- 
mcro prwcedente data, ejusdemque versum 23, 
Cepil ergb Josue omnem terram etc, t aliasque 
similcs houtiones, quac deinceps in libro Josue 
smpeoccurrunt,sensuaccommodo intetligenda esse, 
ita u! componi possint cum cap, xi jr. 22, cap, xm 
y. V et seqq., aliisque locii ejusdem libri /0- 
«40; ex quibus certum cst, quod Sanctus aliquas 
Chananma urbes w regtones IsraMi nwmquam 
subjecerit. Duplici autem modo textus apparen- 
ter i iter se pugnantes ab interpretibus passim 
mim iantur. Uiqui diount, Josue omnem Cha- 
nanitidem ccpisse, quod quasi omnem seulonge 
majorem ejus partem vioisset, neque eum bdlo 
1 omere auderent incolx, ad quorum ditioncs 

Hciendas progressus non fuerat. Atii ipsum 
omnem terram subegisse aiunt s » , , . 1 ,,,„,,,,, y)( , 
dibus catcarat seu oppugnatum adiverat , uti 
Dominus illi j romiserat Josue cap. 1 tf. 3 ■ 
Omnem locum, quera calcuveril 
vostri . vobis Iradam . sicut 



DE S. JOSUB ISIUELITARUM DUCE 

( Deus) consumet nationes has in conspectu tuo 
paulalim utque partes. N011 poteris eas de- 
lcre pariter, ne forte multiplicentur contra i« 
bestiae Eadem ratiodatwrExodlcap. xxin a y. 29 ; 
quam expositam vidc apud interpretes. Aliam 
lego Judicum cap. u versu ultimo et cap. ni 
a f. I : Oimisit ergo Dominus omnes nalio- 
nes iias, et cito subverlere noluit, nec tradidit 
in manus Josue. Ilae suut genles, quus Dominus 
dereliquit, uL erudiret in eis Israelem, ct omnes, 
qui non noverant bella Chananaaorum ; ut postea 
discerenl filii eorum certarc cum hoslibus., et 
hubere consuelutlinem praeliandi : quinque sanu- 
pas Philisthinorum , omnemque Chananaeum , et 
Sidonium atque Hevaeum, qui habitabat in monte 
Libuno, de monlc Baal llermon usque ad in- 
troitum Emalh. Dimisitque cos , ut in ipsis 
experiretur Israclem, utrum audiret mandata Do- 
mini, quae praeceperat patribus eorum per ma- 
num Moysi , an non. Ratio altcra adfcrtur 
Sapienim cap. xn a i. 3 : Illos enim anLiquos 
intiabitatores terrae sanctae tuae, quos exhorruisti, 
quoniam odibilia operu tibi faciebant , perdere 
voluisti per manus parentum nostrorum ... Sed 
et his lamquum hominibus pepercisti, et misisti 
antecessores exercilus tui vespas, ut illos pau- 
latim exterminarent : non quia impolens eras in 
bello subjicere impios justis, uut bestiis saevis 
aut vcrbo duro simul exlenninare : sed partibus 
judicans dabas locurn pcc.. lentiae, non ignorans, 
quouium nequam est natio eorum , et naturalis 
malitia ipsorum, et quoniam non poterat muturi 
cogitutio illorum in perpetuum. Et infra f. 19 : 
Docuisti aulem populum tuum per luliu opera, 
quonium oportet jusium esse et humunum; et. 
bonae spei fecisti filios tuos : quoniam judicans 
das locum in peccutis pcenitcntiae. 

225 Quamquam C/tananzi crabronibus seu 
vespis aliisque malis divinitus immissis ante Ile- 
brsBorum adventum afflictarentwr Exodi cap. xxm 
a y. 27, post lsraelitarum vero in terras eorum 
ingressum continuis cladibus a ffwerentur , ct 
eorumdem supremum exitium tot annis diffcrret 
Deus, ut tandem ad sui cognitionem et ad pce- 
nitcntiam converterenlur ; nihilominus in tdolo- 
lutria aliisquc sceleribus tam obstinati perstitere, 
ut nemo paccm cum IsraUlitis inire voluerit, 
prseter Hevxum, Gabaonis incolam. Quamob- 
rem gentes istas, qum peccatorum mensuram com- 
plerant, Deus exsecutore Josue perdi et exscindi 
votuit : Non fuit civilas, dicitur in textu hic 
a ji. 19, quaa, relicto idolorum cultu aliisque 
sceleribus, se traderct filiis Israel , praeler He- 
vaeum, qui habiiabat in Oabaon : omnes enim 
qu& in potestatem hraclis venerunt, bellando 
cepit. Domini enim sententia fuerat, ut induraren- 
lur corda eorum, seu ut permitteret illorum in- 
durattonem, ex perverss voluntatis proprix per- 
tinaciaortam, et, repudiata pace , pugnarent 
oonln Israei, et caderent , et non mererentur 
ullam clementiam, ac perirent, sicut pracepe- 
iat Dominus Moysi. Ex /,oc hco mai 
videtur, si Chanansei 



licut. 



vestigium pedis 

OCUtU9 sum MOYSi 



*f- "t. 24 Quod autem divinum con, 

n /ucnt, ut sub prinoipato Josue non tota 

omnuw Chanawain IsraiSUtarum potesiatem re- 

etur, patei ex Deut. cap, vu y 22 ■ [ pse 



'ni/este sequi 
animos in sceleribus suis 
inquepacerejioienda non obduvassent, Israatitas 
fnentiaerga ilbs usuros fuisse, prxccptumnue 

6 l » m te C hanan*isadintemecion£mdelendis 

non extendi ad pamitentcs Gubaonitas veramaue 
rcltijiuncm ac cctcras pacis condth 
De his sat mutta disserux 
et xvin. 

226 Versibus 21 e, 22 crcdimus repeti ea , 
''"'' CapUe P'^edeme a *. 36 narraniur. Verba 

dedimus 



■iones amplexos. 
tmus paragraphis xvn 



quos su'iji''U, 
bella ixrif, G«- 
bo-oniUs ex 
cept" : 



vonciJHOrrrwn 



ge$tarwn 



et <#■ 



cwpatio 9* ren ' 
darwn. 



DIE PIUMA SEPTEMBIUS. 



(il 



A dedimus num. 209. Denique $. 23 datur breve Mageddo ab hostibus adhuc occupaLr lcguntur 1 * 

compcndium rerum omnium, a Josuc tam bello E.ctstimn, harum multos incolas pr.rcipui fuqa 

quam pacc gcstarum, in ltwc verba ; Cepit ergo Josue gtadium evasisse, ct dein, sicut filios Ena- 

Josue omnem terram, sieut locutus i sl Domi- cim fecissc diximus num. 209, urbes suas re- 

nus ad Moysen ; ct hsec hactcnus ewposita sunt : petiisse ct muniisse. Quo tempore id fecerint an 

Et tradidit eam in possessionem filiis Israel, se- cmt6Chanarw8divi$ionem,cumbelUsedem trans- 

cundum parles et tribus suas ; et hoc est argu- tulcrant Hebraei ad toca a dictL- urbibus remo- 

mentum omnium fcre, qum de nceps toto libro tiora, an i/>so divisionis lempore, an post Ulam 

traduntur : adco ut sit quasi ' transitw adaltcram vel etiam post mortem Josue, non inquiro. Ali- 

partem negolii, ad quod Dominus assumpserat ouid horum dc aliqua civitate probabUiter as- 

Josue. Subdituf ; Quievitque lcrra a praeliis. seri potest ; nam certum est, libro Josue varia 

lunr mde inseri,prsecipue a cap.xm usqueadxxii, 
quss post ten\T promisssB distribui onem, imo et 

^XXIIL Catalojrus rcsum a f -11 ^.?!?^ /a«aji»«. irnA«i«iiiin|knifa. 

O p • I JObUC libnhujusnon fuiss:' am lon-m runtraatios, 

JOSUe aebeilatOrUm *, JUbe- qui illa ab Esdra vel alioscriptoresaoroaddUa 

lur a Deo terram partiri; ^^^ ,IB !! WR « ? ««» 

. . . ii i ™ Pluruni ex Chanan.rts, </uos timor m- 

Lalebo promissam lleuron tcmecmi beiu, quod hrariux cmtra «»■ </<■„■ 

concedil; tribum Ephraim ba,H ' sed f u * sms *w***> * •«« tm 

■ • ■■ " mtgrarunt. Ilem mcmoratu dignam n.amt Proco- 

etmediam ManaSSedCSOrle pius libro u de bello Wandalioo cap. x. Verba 

Slia COnnuereilteS mOUet ^ aoo > prout ea Clbudius Maltretus nosterLaHne 

.1 .. ' rcddita ccltdit Parisiis anno 1062 : Ciun Ile- 

B UtarmiSqUceraut ampllOra brmi, cx vEgypto egressi, non longe a Palas 

ad habitandum spatia. U . M finibus abessent * *» «■ "ojwb. * »- 

1 piens , c vita migravit. Ducatum suscepit Jesus 

GNave Dlius : qui genle hac in Palaestinam indu- 

apite xi\ tcrrse promisssB divisioni prsemitti- cta, regioncm oblinuit, virtutcm in bello pro- 

a s. imperatore i, (r enumcratio rcgum, sub Moysc et ejus Suc- mens bumana majurem ; ac debellatis indigonis 

Ufbdiatorum ; cessore dcbellatorum, quorum ditioncs intcr Israc- omnibus, urbium facile politus est, audiilque 

iitas distribuUv fucrunt. In catalogo rcgum, a plane inviclus. Tunc lemporis marilima omnis 



AUCTUBk 
J. L. 
)>nurte tan.tn 
aUqutzex r»g\\$ 
«6* tim >< tUbiu 
ab notte Utiu 

ricvpirata. 



Chanana 
fuga «Uiftorwi 
migratto m 

Afttrnm. 



Ktenchvxregiim 



S. Imperatore nostro victorum, aliqui recensen- 
tur, quorum nulla in victoriis memoratis facta 
estmcntio ; cx quo inlclUgo.s rcrum, bcll<> Australi 
et Aquilonari gestarum, veluti capita dumta- 
xat essc narrata. Ito avtcm teatitur a #. 7 : Hi 



regio, a Sidone ad vEgypti lines, PliQBnice di- 
cebatur, nec nisi uimm Ibi quondam fuisse 
regem confessione omnium constat, qui dc Phce- 
nicum anliquiiatibus scripscrc. Illic gontes nu- 
mero abundantcs degebant, Gergesarf, Jebusaei, 



sunt rcges terra», quos percussil Josuc et filii alia?quc aliis discretae noininibus in llcbra i oruui 

Israel trans Jordanem ad Occidentalera plagam , Historia. At ubi Ducem advenam vinci non 

a Baalgad in campo Libani usque ad montem, possc intellexerunt , relicta palria , in yK-yptuin 

cujus pars ascendit in Seir : tradiditque eam Jo- conterminam commigrarunt. Ilic loco non in- 

suc in possessionem tribubus Israel, singulis par- vento, qui sedes ipsis saiis laxas prteberet, quod 

les suas, tam in monlanis quam in planisatque jam ab aevo longinquo frequenfl populia figy- 

campestribus. In Ascdoth, et in solitudine, ac ptus esset, in Africam concesserunl : quam to- 

in meridie Hethaeus fuit et Anionteus, Chana- lam usquc ad Columnas Ilcrculeas obliiiiieiuut, 



na-us ct Pherczzeus, Hevaeus ct Jebusaeus. Rex 

Jerieho unus, Rex Ilai, qua? est ex latere Be- 

C thel , unus, rex Jerusalem unus , rex Hebron 



multisquo urbibus conditis frequenLarunt. Phce- 

nicum lingua etiamnum utuniur tncolaa. Castel- 
lum quoque struxcrunt in urbc Numidia : ubi csl 



unus, rex Jerimoth unus, rex Lachis unus, rcx urbs jam dicta Tigisis. Ibi ad ibntein uberriuium 



Eglon unus , rcx Gazcr unus, rex Uabir unus, 
rex Gader unus, rex Herma unus, rex Hered 
unus, rcx Lebna unus, rex Odullam unus, rex 
Maceda unus, rcx Bctlie) unus. lli omncs belto 
Gabaonitico et Australi victi sunt, prxter reges 



columnae c lapide candido visuntur dua?, (juaj in- 
cisam PhCBnicum literiset verbia sententiam bacc 
servant : NOS II SUMUS, QUI FUGIMUS A FACIE 
JESU LATRONIS, FILII NAVR. Quidquid sit de 

hac inscnptione, ct nonnultis narrationU «<l- 



Jericho, tlal et BethcL Hunc ultimum in bello junctis , quB hic examinare non vaoat, < h«- 

Haiensi cum suis csesum putamus Vidc num. 157. namcorum in Africam migrationem confirmant 

Sequuntur ; Rex Taplma unns, rex Opher unus, hsec S. Augustini tesiimonia; vn Eatpositione 

rex Aphec udus. DUbwius num. 212 incer- inchoata Epistolw ad Romanos, InferrogaU, m- 

tum csse, an hi rcgcs Scptcmtrionalcs fucrint, an quit, rustici noslri quid sint, Punice KSpoodeil 

Australcs. Masius his annumerat primum, illis tes Chanani , corrupla scilicet, sie.u n taiibus 

duos posteriores. Quos dcin recenset catalogus, solet, una liltcra, quid aliud reflpoodeol qun 

omnes in Aquilonari Chananza reqnarunt et Chanana-i V Et <jmcst. xvi <« Jmturs isia>, «<,. 

victi sunt : Rex Saron unus, rex Madon unus, linguae Puniea et Chanar.ra sru lr«.t«, rion 

rex Asor unus, rex Semeron unus, rcx Acsaph multum inler se diflferunl. Vtdm r t,,t <,il,nnns. 

unus, rcx Tbenac unus, rex Mageddo unus, qui de Chafficmasorum fn i ahos tm-ns m«j,, /„„„■ 

rcx Cadesunus, rex Jachanan Carmeli unus , to,«,nn d.ssr^tmncmpr^irtt suts tomrnentarus 

rex Dor ct provincia; Dor unus, rex gcntium in Ubrum Josue. ,//,„.„,„ 

Galgal unus, rex Thersa unus : omnes reges 230 Anno septi b mtrom l™%*rum 

triffinta unus m Chanamtidem vemwuUus mchoata est terrm 

228 At, niquics, si catalogus hic accuratus Ufal distribufom Jordamm ™™f*^% 

sit, quomodocap. xv f. 63 Jerusalcm, cap. xv» dimtdu M taw» C f^\." '! 

r.ntohi caa. xiv a f. 7, ubt Ua loqmtu 

draginta 



Anno pnnetpif 

tui »'(1 teptitnn 
Jowte 



Dor, Thenac et ' « t- 7 - u0i m ' w/ '" 



82 



vlJLTllHl 
J. L. 



B 

ifutinarm» ]v* 

batw « DomiflO 

inrff dfViffftt 

0/ianofltnifli : 



draginla annoruni eram, quando misit me Moy- 
scs famulus Domini de Cadesbarne, ut conside- 
rarem terram ; nunliaviquc ci, quod miiii vcrum 
videbatur... Juravftqua Moyses in dic lilo, di- 
ccns : Terra, quam calcavit pea luas, ent pos- 
o tua, el (iliorum tuorum in aeternum, quia 
secutus es Uominum Deum meum ... Quadraginta 
ei qutaque anni sunt, <-x quo locutus cst Domi- 
r,us vcrhum istud ad Moysen, quando ambuia- 
bat fsrael per solitudinem : hodic ocloginta quin- 
qne annorum sum. Lcctor in memoriam revocet 
ab r.rii,, de Sgypto usque ad Jordomis transi- 
tum fluwaee annoe quadragmta; secundo vero 

abexituani issos fuisse eaploratores, el re- 

liquU 38 Israelitas in deserto vagatos fuisse, et 
motc calculos subduoenii apparebit, eo, r/uo di- 
vvm/us, anno divisionem probabilius coeptam es.se. 
ffanc temporis ralionem conlra nonwullos dissen- 
tientci stabiiitam vide apud TornMum ad an- 
■iniui ->'M\) /ii/ui. I, ft tXatalcm Alexandrum in 
ffistarta ecclesiastioa veteris Testamenti tomo I, 
pag, 30J col.2. 

231 haque Josue amno septvmoa Vransitu Jor* 
danis, qui et septvmus fuit principatus ejus, 
setatii vero ci/rciter centesimvs, monetur a Do- 
ffrfnOj ut altcrani n uneris sui partem implere 
aggrcdiatur, partitionetfi scilicet terrse promissx. 
Jam, ut oredibile est, accvngobat se Imperator, 
ut reliquos Chanansea reges debellaret ; nam pr/je- 



DE S. JOSUE ISIUELITARUM DUCE 

Juda ad Josuc in Galgala, loeutusque osE ad eura D 
Galeb filius Jephone Cenezaeus : Nosti quid lo- 
culus sit Dominus ad Moysen hominem Dei de 
mc el te in Cadesbarne. Quadraginta annorum 
eram, quando misit me Moyses famulus Domini 
de Cadcsbarne, ut considerarem terrani ; nun- 
tiavique ei , quod mil'i verum vidcbatur. Fra- 
tres autem mei, qui ascemlerant mecum, dissol- 
verunt cor populi : et nihilominus ego secutus 
sum Dominum Deum meum. Juravitque Moyses 
in die illo, dicens : Terra, quam calcavit pes 



tuus, erit possessio lua, et filiorum tuorum in 
aeternum; quia seculuses Dominum Deum raeum. 
Concessit crgo Dominus vitam mihi , sicut pol- 
licitus est usque in pra?sentem diem .... Da 
mihi crgo monlem istum, quem pollicitus cst Do- 
minus, te quoque audiente, in quo Enacimsunl, 
et urbes magna? atque munitae : si fort'; sit Do- 
rainus mecura, et poluero delere eos : sicut pro- 
misit mihi. Denedixilque ei Josue et tradidit ei 
Ucbron in possessionera. p 

233 Postquam Caleb tcrrx portionem, quam torsirtbuum 
ipsiob constantiom adversus seditiosos olim Dcus Juda ^ Bphraim 
j.er Moysen decrcverat, impctrasset, tribui Juda etmB diaMa. 
sua sors assignatur, de qua toto fere capite xv *?*"' P °? 1 ? 
acjitur, generatim quidem pnmo omnibus cir- phand-. 
cumcirca descriptis terminis , speciatim deinde 
illius trtbus urbibus nominatlm recensitis. Aver- 
su 13 usque ad 20 pcr prolepsim inseritur, quo- 



tcr illos triginta ct unum, regno vitaquc bellis modopost mortem Josue Caleb ea, qux sibi extra 



CnJfllm bmtdi 
eff, prom^tiain* 
giM n kron irn 
dil ■ 



sup< rioribus privatos, etiam alix vn fertilissima 
illa populoslssimaque regione rcgna obtinebant : 

at Dcus prius <iistriln/ti<mcm fieri votuit, et terra- 
r ii iii reliquarum expugnationem partioularibus 

cujusqiu tribus ai mis rmninitlcir. ui> rationes, quas 

i\r Soriptwra transcripsi rvum. 224, De terrstam 

SuhaCtlv quaui dvineqis suhnjrnil.r i/irisiune a Deo 

imperata agit caput xin oy, 1 :Josuesenex pro- 
vaotajque BBiatiB arat, ct dixit Dominusad eum : 
Senuistl »■! tonga3vu8 es, terraque lalissima dere- 
lictaeat, quaa necdum forte divisa est. Dcinenu- 
merai Deus partes Chananitidis nondum debel- 
latas, qum in sortem [sra&UHs cedere debeant. 
De quihus .- Ego aum, inquit Dominus f. 6, 
qui delebo eoa a facie Hliorum bratil. Veniat 
orgo in partem hereditatia Israel, sicut praecepi 
l 'l" El nunc divide lerram in possessionem no- 
v, '"i tribubua et dimidiss trihui Manasse, cum 

qua, id rst. rum ru/us ,iltrru r „rtc. Uuben Ct 

Qad poBsederunl terram, quam tradidit eis Moy- 
sea lamulua Domini trana Quenta Jordanis, ad 
OrientaJem plagam. Cujus dewde terrx, ,hst>-i- 
hut.c duabus tribubus n mediw, amplihtdinem 
goneraUm a f, 9 persequitur. Tum a f, 15 ^. 
gillatim reoensei Umites, quibus portio tribus Hu- 
ben; a f. \'\, quibus sors tribus Gad; a t. 29 
quibus hereditas dimidise tribus Hanasse termi- 

mihuntur. 

m tnitio oapiHs xiv proponitm in gemre d>- 
\tisio tcr.r fucta reliquis fribubus ci$ Jwdanem 
hisct verbis ; Hoc BSt, quod possederunt tilii [s- 
pael in terra Chanaan, quam dederunt eis Eloa- 
sar sacordos, oi Josue Qiius Nun, et principea 
tommarum per tribua Israel ■ rorte omnia di- 
videnles, alcul pmceperai Dominua Ln manu Moysi 
'^'"""•- '-"/•• «CXIV f. I3,Jnovemtnbubus'et 
JtaWI" Wbui ctc. Hxodivisio nxm prius abso- 
luta rst.ituam custra c Caljalts translata essent 
m Siluntom, ut ew sequmtibus inkUigetur Cce 

pta <n,tcm rst hnr anno. a/m Josue adhuc mo- 

''<"'<'""■ '" GalgaUs. Ponro imminonto sormone 

terr.r C%S Jordancm, Accesserunl fa f, U) (\Ui 



sortem in ca tribu obvenerant, occupar.it. Ca- 
pite xvi describuntur fines regionis, qus tribui 
Ephrarm obtigit. Capite xvn designatur sors dimi- 
dise tribus Manasse, et filiarum Salphaad. De 
his hxcversusk . Veneruntquc in conspectu Elea- 
zari sacerdotis, et Josue filii Nun, et principum, 
dicentes : Dominus praxepit per manura Moysi 
(Numer. cap. xxvn af.ij ut daretur nobis pos- 
sessio m medio fratrum nostrorum. Deditque eis 
(Josuej juxta imperium Domini possessionem in 
m-dio fratrum patris earum. 

234 Manassenses et Ephramitz, audiia sua ouerelafiiia. 
sorle, contentt non fuerunt : nam Scriptura sub- rvm Joseph d e 
dit a f. 14 : Locutique sunt filii Josepb ad Jo- *«*»"*. 
sue, et dixerunt : Quare dedisli mihi, id est 

nobis, qui facimus duas tribus, possessioncm sor- 
tiselfunicuh unius, cum sira tantaa multitudinis, 
et bcnedixerit mihi Dominus ? Dicunt hoc ut F 
ex sequentibus apparet, non quia regiones eis sorte 
assignata utrique tribui non sufftcerent ; sed 
quia bona earum pars siivestns esset, atquc a 
Chanamns adlwc possidcretur, quos vpsi expellerc 
-■ posse ih/Jiilcbant;quod ferreis curribus vteren- 
tur. quodque arces el urbes in montibus et ru- 
/nbus occuparent, situ et arte munitas. Spera- 
tont rpsi, se a supremo Duce, utpote ejusdem 
''<f'"; A ' '***« W «rat enim CoZ 
tnbu Ephrajmj obtenturos, ut ex vioina 
gume, IsraSlt subdita atque alteri tribui 
tura, pars aliqua concederetwr. Ita fere 
pide. ' 

235 M optvmus Princeps, nilul his commo- 
'" '""'"'' iis ' frte sMit, notuitque ullZZi 

tUnuadtinere, quod Manassensibus vel suis «**» ,tab ' t(t - 
fnhuhh/s Ephraimitis tribueret. NihildeditmZ tl0n,g iU * spa 
pmquttatvsanguinis, sed totum justifa 7u?Z~* 

^^^nolieaposMarecumalmrlm 
W/trtwwdota silvara,et succide 
spat.a ,n assignata terra PbereUi et R Snhai , 
qui angusta cst tibi posseasio montis tgSL 

Cui 



re- 
obven- 
a La- 



7W01 Joiue hw- 
taiur ad la- 



tia e.ta$is Cha- 
nancEis. 



DIE 1MUMA SEPTEMBIUS. 



g:j 



Cui responderunt filii Joseph (y. 16 :) Non 
potcrimus ad monlana conscendere, cum ler- 
reis curribus ulantur Chananaei, qui habilant in 
terra campestri ; in qua sitae sunt Bethsan cum 
viculis suis, et Jezraei mediam possidens vallem. 
H&c eadem animi firmitudine excipit Impcrator, 
eodemgue responso, quo ante, contra ipsos retor- 
quet, quod in causx suse patrocintum objeccrant : 
Dixitquc Josue a f. 17 ad domum Joseph, 
Ephraim, ct Manasse : Populus multus es et ma- 
gnse fortitudinis, non habobis sortem unam ; sed 
transibis ad montem, et succides tihi atque 
purgabis ad habitandum spatia : et poteris ultra 
procedcre, cum subverteris Cliananaeum, quem 
dicis ferreos habcre currus, et esse fortissimum. 



§ XXIV. Ossa patriarchse Jo- 
seph hiunari, tabernacu- 
lum inSiluntem transferri, 
et increpita vn tribuum 
ignavia, sortitionem inter- 
missam expediri curat : 
notae in Josephi narratio- 
nem. 



Ilumatto ossium 

patrmrcltcB Jo- 
sepli ; 



X atriarcha Joseph morti proximus IsraiTUas 
jurcjurando obstrinxerat Genesios cap. l a 
$. '23, ut ossa sua ex /Egypto in terram Cha- 
naan olim migraturi secum dcferrent. Id factum 
fuisse legimus Exodi cap. xm f, 19 : Tulit quo- 
que Moyses ossa Joseph secum, eo quod adju- 
rasset filios Israel, dicens : Visitabit vos Deus ; 
efferte ossa mea hinc vobiscum. Ea vero terne 
mandaia narrantur libro Josue cap. xxiv it. 32 : 
Ossa quoque Joseph, quae tulcrant filii Israol de 
.Egyplo, sepelierunt in Sechcm, in parte agri, 
quem emerat Jacob a tiliis Ilemor patris Sichcm, 
centum novellis ovibus, et fuit in possessioiiem 
liliornm Joseph, Ephraiinitarum sciiicct. Licet 
nusquam dictx humationis tempus invenialur, 
verisimile tamen non est, sanctum Prhicipemhu- 
jusccmodi pietatis offxcium diu distulissc : ha/ud 
C dubie prima oblata opportunitate illud prxsti- 
tit r solemnemque cxscquiarum ceicbratnincm 
fieri curavit. Primum autem tcmpus ad id op~ 
portunum fuit, quando, Chanamra majori ex 
parte subacta, belloquc omni cessante, cam re- 
gionem pacifice possidebant Israelitw, in qua erat 
pra?dium illud prope Sichevn, quod dedit Jacob 
Joseph tilio suo Joannis cap. iv f. 5 : solebant 
enim vetercs suorum cadavera in suismct posscs- 
sionibus humare. An Josephi lipsana sepu/ta 
fucrint ante inchoatam terrze divisionem cis Jor- 
danem,an vero postquamjam EpltraxmiUv hercdi- 
tatcm suatn, in qua scpulturx ejus locus jace- 
bat, sortito nacti essent, examinant Tornicllus 
ad annum 2589 et ad cumdcm Salianus i/i An- 
nalibus num. 25. Hic sccundum, ille prirnum 
conjicit. Patris et fratrum Joscphi Upsana, qux 
pariter a filiis Israel de Mgtjpto asportata crc- 
duntur, eodem toco honorifice a Josue tumulata 
fuisse, colligitur ex Actuum cap. vn $. 15, ct 
S. Hierongmi cpistola xxxni, alias Ci, ad Pamma- 
chitt/m de Optimo genere interpretandi. 

237 Octavo tam principatus Josue quam trans- 
misst Jordanis anno cum Tornielto et Bonfrerio 
oredimus, castra e Galgali-s cum tabernaculo fw- 



deris SUuntem tomelata fuisse. De quo cap. xvm 
f. 1 : Congregaliquc sunt omncs filii Isracl in 
Silo, ihique fixerunt tabcrnaculum testimonii 
et fuit eis terra suhjccta. Salianus ad annum 
2590 in sua Epitome, Licct, iuquit, videri 
possil Silo in sedem Sanctuarii eleclam, quod ea 
esset in sorte Bphralm, quse erat ImpcrainrU 
tribus, et videretur ralimii consonlaneum, sacra- 
rium sedemque pontificis apud Ephraumlas col- 
locari, quando tunc apud eos erat principatus : 
et quidem in ejus Viri polestale, cui relisfe et 
pietas erat antiquissima : videtur tamen Josue 
'livinum in hac Iranslattane consiltom exquisisse 
apu.l Eleazarum pontificem, el sccutus potius. 
quam [>ropriam consolationem adamassc : Deum 
autem tam Principem, quam filios Josephi hono 
rare voluisse. Quidquid $it de oraouli consulta 
lione, vix dubito, quin tabcrnacutum divmo 
monitu in Silunte collocatum fuerit : siquidem Dei 
electionc locum iiii constituendum fuisse iterum ei 
ssepius indicutur Deut. cap. xn. 

238 Comtituto in Siluntc non sine varia sa- 
crificiorum soteiitnitate. Stinctuarin ( id cnim. dc 
tanta cclebritate, ad quain omncs jiiii IsraUl 
congregati fucrant, mcrito ewistwnandum cst, ) 
cceptam in Galgalis partitionem Josue quampri- 
mum ad cccitum deduci curat : Hcmanscranl 
autcm, inquit Scriptura a ^. 2, Jiliorum Isr.icl 
septem tribus, quae necdum acceperant posses- 
siones suas. Ad quos J >sue ait : Usquequi) mar- 
cetis ignavia, et non inlralis ad possidendam 
terram, quam Dominus Ocus patrum vcstrorum 
dedit vobis ? Eligilc de singulis tribuhus ternos 
viros, ut mittam eos, et pergant atque circum- 
eant tcrram, ct dcscribant cam juxta numerum 
uniuscujusquc mullitudinis : referanlque ad me 
quod dcscripscrint. Dividite vobis terram in se- 
ptem parles : Judas sit in terminis suis ab Auslrali 
plaga, et domus Joseph ab Aquilono. Mediam 
inter hos terram in septem partcs descrihite : et 
huc venielis ad mc, ut coram Domino Deo ve- 
stro mittam vohis hic sorlem : quia non est inter 
vos pars Levitarum, scd sacerdotium Domini est 
eorum hcrcditas. Gad autcm, et Ruben, et di- 
midia tribus Manassejam acceperant possessionep 
suas trans Jordanem ail Oricntalcm plagam : quas 
dedit cis Moyscs famulus Domini. Cnmque 
surrexissent viri, ut pergerent ad deaoribendam 
terram, prsecepit cis Josue, dioens : Gircufte 
terram et describile eam, ac revertimini ad me : ut 
hic coram Domiiio in Silo mittam vohis sorlcm. 
Qua de causa partitio, Dci ipsius jussu in GaU 
galis inchoata, jucrit interrupta, Scriptura non 
c.rprimit. Conjectura Uonfrcnt mihi oidetur ma- 
gis ad verum accedcrc quam retiquorum, Hu 
consuli potest, et qui non multum ab eo discre- 
pat Salianus in Epitome ad unnum 2590. 

239 Itaque pcrrcxerunt geamet/rm (verba sa 
cra sunt a f. 8 : ) cl luslrantes cam in septem 

partes diviserunl, Bcribentea ln votomtoo. Re- 
versique sunt ad Josue in castra Silo (jui misit 
sortes coram Domino in Silo, diviflitque terram 
filiis Israel in scptem partes. Et aacendit Bora 

prima filiorum IJenjaniin per familias suas dc 
Hujus tribus tcrmini atquc oppida mensentMt 
reliquo capitc xvm. Sors secunda obtigtt Wihui 
Simeon ; tottia tribui Zabulon ; quarta Vribw 
Issachar ; qiiinla tribui Aser ; scta tnbiu Ne- 
phthali ; septima tribui ban : dequarum ImiHr 
bus wbibusque agitmr usque ad f. 49 capittsxtx, 
in cujus finc repetitur, a qutbus ct quo m loao 
hiec divtsto facta fuerit : ll# sunt possessionrs, 

quas 



«ucrong 

J. '... 

tramtatto ta- 

iiemacuU in 
*<luntem 



ntit mtfrmista 

■orflffo hotlatu 

Sancti rtfiumi 

tnr : 



nii<\M! tritiut 
nunisortitopor- 
l lo ii fgarcipiunt. 



54 



AUCTJHh 

J. L. 



Vfii 



' 



DE S JOSUE ISRAELITARUM DUCE 



c e WJ5-. --- ~s™- «« — — * i- 



Uiorum Israel in Silo, coram Domino ad ostium 
tabernaculi testiroonii, partilique sunt tonun. 

HO Narrata regum Aquilonanum clade, Jose- 
phus ita suamcontinuat historiam ;Jamquc quinto 
hujus bclli anno exaclo, Cbananaeorum ncmo 
supererat, ntf siqui in loca munitissima con- 
fogerant. Aberrat, nisi Ulud quinquennium ad 
bellum SeptemPrionale refcrat : nam a Jordmts 
transitm sew mnis circitcr bellatum fuit, ct sc- 
ptmo Galgalm sortitio inchoata. Adi num. 230 : 
Jesua auiem, caatrise Galgalis in montana trans- 
lalis, sacrum tabernaculum in urbe Siluntc flxit; 
quod Eg locua propter pulcbriludinem visus sit 
ujoneua fverius diansset, quodesseta Deoadid 



strata rcgione et aestimalione terrae peracta, se- 
ptimo mense reversi sunt ad cum m Siluntem, 
ubi lum tabernaculi sedcs erat. Tum Jesus, as- 
sumpto Eleazaro cum senatu ac tribuum princi- 
pibus, divisit regioncm novem tribubus et Ma- 
nassitarum dimidiae parli, cuique tribui pro cjus 
magnitudine agrum admcticns. Dcin subjicit, 
qus cuigue tribui sors obtigcrit a!io quam Scri- 
ptura ordine Post quae, ad hunc, inquit, 
modum sex gentium a Dliis Chananaei denomi- 
natarum regionem Jesus divisit, et novcm cum 
dimidia tribubus babitandam dedit. Amoraeam 
enim, et ipsam ab uno ex Qliis ejus dictam, 



„,,.,,„./,. ui couiguur em Deut. cop. xn) in quo Moyses jam ante duabus cum dimidia tribubus 



tantisper tnanerel, dom major commodilas aerii- 
flcandi templi sc praeberet. Indc cum omni 
populo profectua versus Sicima, altare Ita ut 
Moyscs prcceperat statuif : el diviso exercitu, in 
Garizaeo monle diinidiuin ejus collocavit, ct in 
Gibale alterum dimidium, in quo ahare erat, 
rum Levitis ac sacerdolibus. Ubi mactalis vi- 
ctimis, execrationibusque peractis, et in altari 
insculplis, in Siluntem sunt reversi. Liber Deu- 

teronomii fuit insculptus iluodrrim lopidibus, di- 
stim-tts ab iis, equibui altare eastoructum fuit : 

„rr r Siluntr JOSUC 0(1 dU0S UIOS mnnlrs profc- 

cPus r i, sed eGalgalU mno primo sui princi- 
patus. Vide dicta numero 159 et 163. Jesus 
autem jam scnex, cum vidcrct Chananaeorum 
urbea pene InexpugnabileSj tum propler situm 
natura tulum, tum propter mnniliones ad fru- 
slrandoa hostium conatus artc additas: nam co- 



E 



diviserat, ut supra diximus. Sidomorum autem, 
Arucaeorum, Amathaeorum et Arithaeorum agri 
nihil ad hanc divisionem pcrtinuerunt. 

242 Josephus tcrram promissam novem tri- nnrrutionem 
bubus et dimidix in Silunte distributam scribens 
iterum Scripturae contradicit, qux duas tribus et 
mcdiam in Galgalis, reliquas vero septem in Si- 
lunte portioncm suam accepissc diserte affirmat. 
Oratio autem, quam ante partitionem Imperato- 
rem adpopulum habuisse narrat, toto, utaiunt, 
cceiodiffcrt aballocutione, quam Sanctuscapitewm 
ante Siluntinam divisionem ad ignavos Israeiitas 
fecit. Ante eamdcm, ut hobemus ex textu sacro 
ibidem, terni e singulis tribubus electi fuerunt, 
qui tcrram describcrcnt : at Josephus singulos 
c singulis tribubus missos fuisse dicit, quibus 
tamen periti aliquot gcomelrx fucrint adjuncti. 
Verum cum sortitionem Galgaixam ac Silunti- 



gnilo Israelitarum ex dSgypto exitu, et quod ad nam confuderit, ac ex utraque permixta itnam 



siiuiii excidiura properarent, toio illo tcmpore 
iii muniendis oppldis occupati Puerant: convcntu 
populi in Siluntem indicto, concionom advo- 
cat. Viilrhtr hir Josephus innucre t Sanctum 
progressum fuisse ad Ghananxam^ licet nondum 
omnino subactam, sorte dividcndam, quod difflr 
deroi se roliquas ejus urbes natura etarte muni- 
tissimas ewpugnare posse, Verun\ quis idcredat 
de n> Viro, quitam insigni hactenus in Deum 
/iihirm fini. quique opem dmna/m m gravissi- 
uits m diffloillimis ea>peditionibus numquam sibi 
C haetmusdafuisseeaspertusest ' iliamegomaPuratm 



partitiom causam non agnosco, quam prxceptum haberent. Cur noneam 



conflaverit, cumquc ante Galgaixam dimcnsores 
terrx dividundx quoquc ablegatos fuisse, multo- 
nnii ferat opinio, et verishniliter etiam aliqua 
oratio a sancto totius ncgotU Dircctore prxmissa 
fuerit ; dici potest, quod illa oratio, ac decem- 
virorum et geomelrarum missio, de quibus hic 
Josephus, prxcesserit Galgalxam distributionem. 
In orationis tamen argumento aliquid displicct, 
quod scilicct dicatur Josue consilium cepisse di- 
mittendi tribus liubcn, Gad, et mcdiam Ma- 
nasse, quia capiendx restabant urbes munitiores, 
ei ob hoc obstinaliores longa oppugnatione opus F 



divmum, quod Deus ipsi dedit ob rationes 
>n Srriphiro expressos, quas dedi num. ??-'j. 

241 Gumquc rrequena concursus raclus esset, 
res hactenus IbrlUerac reliciler gostas recensuit, 
qualea par eral Dei auspiciis a populo religiosis- 



quam Scriptura sugge 



nt, dat rationem, ncmpc quia Dcus imperarat 
tcrrx divisionem, et cessationcm a bello commu- 
nibus armis gerendo? Septem illx gentes, qua- 
rum tcrras inter filios Isratt divisas fuisse scri- 
bit Joscphus, aliique, quos nominat, nomUi 

miiio geri : reges ingmta et unum ausos manus omnes fuerunt de sUrpe Chm 

conserera d vlctoa, exercilusque potentissimos 

prallo superatos, mternecione caasos. ul oe 



ivliquiir quidem gcncris supeirssrnl. CuHcrum 

quoniara ex urbibus aliaa captaa essent, aliaa muni- 
tiuivs et ob boc obsiinatlores longa oppuguatione 
opus haberent ; cemmit eos, qui ex regione 
ulira lordanom stla, in communem expedilionem 
prolectt fuerant, el propter cognationem socios 
perluulorum se adjunxerant, grattis priusacttsad 
propriaa sedes remiltendos Deiode ex singulis 
tribubua singulos testataa probitatts virosoligen- 
dos, qu) ragtonem lotam pormensl bona ttde et 
absquedolo magnitudinem ejus renunciarent. In 
cam scntcutiam iium cst ab univerao populo ■ 
naoxque eos viros misil ad mettendam terrami 
adjunclis ad eos quibusdam geometxisa peritts! 
qui propter hane scientiara errare ac falli non 



'■naan, cui maledi- 
xerat Noe\ Curiosus lector dc iis vidcre potest 
Torntcllum ad annum 1931 num. 34 ct scna 
et 2584nwn. 23. qq ' y 




l XXV 



DIE IMUMA SEPTEMBRIS. 



Preecppum Do- 
mini ut Sancto 
conccderetur 
vrbs, qvam ipse 
ehgeret, 



verisimiliUS dn- 
tum est in prcs- 
mium rjus con- 
stanta- adwr- 
biis sedttiosos : 



urbem vilem clt- 
Qcns ins gne 
continentia dat 

eremplum : 



% XXV. Constantia> adversus 
seditiosos prsemium aeci- 
pit : Sancti animus a cupi- 
ditate alienus : ejus vice 
numquam alii rempubli- 
cam .administrarunt, 

VJumque complespet sanckis PHnceps sbrte divi- 
dere terram slngulis pcr tribus suas, dedemnt 
iilii Israel possessionem Josue filio Nun in medio 
sui, juxla praeceplura Domini urbem, quam po- 
stulavit, Thamnath-Saraa in monle Bphraira : ct 
sediGcavit civitatem, habitavitque in ea cap, xix 
f. 49 et 50. llarjue ;\v\Vd praaceptum Domini portio- 
nem suam accepit S. Imperalor. At quando 
prseccptum illud datum? Verisimile est, Deum 
eodem tempore, quo Numer. cap. xiv f. 24 
Calebo ob causam suam, contra seditiosos tam 
forliter actam, prxmium decrevit, nostro guoque 
Sanctosuum decrevisse. Cur enim, qui eadem in 
Deum fide fuerat, eodem zelo ct fortiPudine, ut 
supra num. 4? et seqq. probavimits, ewploratorum 
mendaciis, credulique populi murmurationibus 
obstitcrat. praeteritus mefJosue? Cursecus quam 
alternullum su.r hujus fidelitatis, zeliet constan- 
tix prsemvu/m referret ? 

244 Neque obstat ( verba sitnt Bonfrcrii hic ) 
quod nihil tale commemoret S.riptura Num. 14: 
neque enim omnia Scriplura exprimit ; scd multa 
etiam silel, qua? cx alio simili possunt colligi , 
probabiliter relinquuntur colligenda Adde alio 
loco subinde supplcrc Scripturam, quod suo 
loco prcetermissum fuit ; quud in hac re hic 
factum : nam et hic id suppletur, ct supra 
cap. 14 f. 6 non obscure indicatur, tantumdem 
promissum fuissc Josuc, quantum Calebo ; cum 
Galeb Josuam allocutus ila ait: « Nosti quid lo- 
» cutus sit Dominus ad Moysen hominem Dei de 
« mc et tc in Cadesharne ». Verum quidnam il- 
lud e^t, quod promisit Dcus vcl praecepil fieri 
ipsi Josue? Nimimm id, quod verhis sequen- 
tibus significaiur, ut virieiicet, quem vellet ipse 
locum ct eligerct ad habitandum, is ci heeredi- 
talis nomine consiynarclur. It.ique Calebo certi 
alicujus Ioci jarn lum Num. 14 assL-nata cst a 
Deo possessio; Josue vero nullus cerlus locus 
assi-nalus, sed ci relicta oplio, ut quem ipse 
eligeret, hunc populus, ca?tcrique populi prin- 
cipes ratum habcrcnl. 

245 Potcrat Josue, utpotequA etiamnum imperii 
clavum tenebat, agros fertiles, urbemque aliquam 
amplam ct augustam sibi eligere, in qua prm 
ccteris popularibus s lendide pro dignitate habita- 
ret; poterat hsec, inquam, eligere, pr/rcipuc cum 
Us, ob qum Deus illi prsemium singulare statuerat, 
tot alia egregia acccssissent in rcmpublicnm Ile- 
braicam merita, ,/f nemonon eiectanrmut wquis- 
simam approbassct. Verumtamen id non fecit: 
cum meliorem possct, deteriorem sibi hereditalem 
elegit, insigne continentm animiqueab omni cxvpi- 
dttatc alieni principibus ac magistratibus etrem- 
ptum relinquens. Unicam inter tributes suos 
Ephraimitas urbcnx Thamnath-Saraa, eamquc 
rumosam „,- ,■,,,- dirutam, gua ipsi restauranda 
vel rcxdificanda fucrit, ut ex f. 50 coi/iaitur, 
sibi daripostulavit. Ncquc },;,<: n > fertili h ameeno 

Septcmbris Tomus l. 



solo sita 



• 



lt,sed inaridoct infcecundo: nam «rbs 

^f/hamnatb ^nominata fuit Saraa, . 

""" " »"<;> ! ^ loci. llnno tanti Impera 
TZ ^f^^satmiraripotu 

%Z "'"■;""■' loca viseret; videretque, tam 

IZ T St r aC ^ 36 S6 * - *£ ^ 

torr* tam facundx gessisse, nec sibi nisi hcum 

it^ perum ' ~"' ' — * : 

246 Suis Imperaton, Calebo, atque uncui- 
que tribui possessionibus con titutis, Locutus est 
Dommus ad Josne, dicens : Locpn-re liliis [ Sra6 ] 
et dic eis: Separate urbes mgitivorum de 
quibus locutus su.n ad vos per manum Movsi 
Humer. cap. xx.xv a f. II, ut confugiat adeas 
quicumque animam percusserit nescius etc 
Oracutum divinum ad populum referl Josue- 
statutequc sunt sex refugii civitates, trcs cis ei 
totidem trans Jordanem: Accesseruntque, his 
peraciis, principes familiarum Levi a,l Eleazarum 
sacerdotcm, ct Josue filium Nun, ei ad duccs 
cognaliouum per singulas tribus Dliorum tsrael- 
locuii.pie sunt ad eos in Silo terra Chanaan, 
atque dixerunt : Dorainus praecepit per mainm 
Moysi Numer. cap. xxxv o y. |, u t darentur 
nobis urhes ad habitandum, el suburbana earum 
ad alcnda jumenta. Dederuntque lilii Isracl de 
possessionibus suis juxta imperiura Doraini, civi- 
tatcs ct stiburbana earum. Caput xxi post hwc verba 
nominatim recenset quadraginta octo wrbes Levitis 
assignatas. Dc sex refugii civitatibus agit caput 
prsecedens. 

247 Mcmorat Josephus, Sanctum concionem ad 
omnem IsraSl prius instituisse, quam urbes e qua- 
quc tribu eligerentur, u Lcvitis hereditario jure 
possidendx. Ejus argumentum, <-t reliqua deinde 
facta usque adduarum tribuum et medise dimis- 
sionem,dequa mox, sic describit : Cfflterum Je- 
sus .Tlato jam defi cta, cum non valeret consilia 
sua per se cxnjui, et qui vicem ejus gerebant, 
negligentius rempublicam adrainistrarent, pra?ce 
pit unicuique tribui, utex aua sorte Chananfflorum 
reliquias tollerct. In hoc ciiim consistere ei ip- 
sorum securitatera, et dtsciplinas ac religionis 
incolumitatem : itlque eos non ex Moysi tautum 
moniiis, scd suouiet experimento didicisse : 
dciude ut Levilis triginta octo dcstinatas urbes 
redderenl, jam enira decem in Amoraea trans llu- 
men acceperant. Ex his in tribus profugia re- 
ceptacu!a sunt instiiuta. Niliil enim raagis eral 
curaj, quam ut nusquara a Moysis praescrlplis 
rccederclur. Ihe fuerunt in Tribu Judffl ll-liroii, 
in Ephraami Sicima, in Nepbthalitide Cedesis, 
quai est in superiorc Oalilffla. Post luec quod do 
prasda in reliquum erat, divislt: supererat enim 
perinulturn. Dnde non medlocris divitiarum ac- 
cessio et publice et privatim facta est. Tantum 
cial auri et vesiinicntorum ac rellquffl Bupelle- 
ctilis, tantum ctiara jumentorum ac pecudum, 
uL numero comprehcndi non possent. 

248 Certum <:\t, qumt rmmti" tnihuc durnrr- 

rmt, antequamLevitarumcivitatesinquaque tribu 
ab aliis separarentur : nam cap. xxi ^. I p-inci- 
pes familiarum Ln i ea decausa accessme legun- 
tur ponttficem, Imperatorm et tribuum duces in 
Silunicaim populo congregatos. Quoddicat Jose- 
phus, hoc tempore Sanrtum IsraBlitis pr&cepu e, 
non modo ut suas Levitis civitates concederent ; 
vcfum etiam superstites in sua sorw Chanankos 

9 dcl '■■•■■ '. 



kUCtOSB 

1. \.. 



profugis, 48 
L otttt Piwifotes 
autgnantur ■. 



otn latmile qvi* 
«'(*n> r,if, quoA 
Sanctua de ".«, 
qum refertJotS' 
jilttt», pofiulum 
prtv» 



monueriti m 

r/fix \}tce "■■ 01 

rempublUom 

ftdmit.ittr<iMi>\ 

faUutn pv:u 
mtu. 



(V, 



AUCTOHK 
J. L. 



DE S. JOSUE ISRAELITARUM DUGE 

delcrcn, ul tam 'ipsi quam LemU Katem tempore, quo sciltcct ^^^^^ D 

'mile est, vocavit Josue Rubemtas, ct uaauas, u ai- 
midiam tribum Manasse, dixitque ad eos : Fe- 



suam pacifice possidere posscnt, satis verm 
est. Verum Josuc hoc codcm tcmpore, ob grandm- 
vam senectutem tion potuissc consilia sua pcr se 
exsequi, constitutos jam fuisse, qui cjus vice rem- 
publicam adminisfrarent, eosqve hoc negligentius 
feeisse;hsc,inquam,omnia nullam veri spcciem 
kabent, nec in Scripturis fundamentum. Dico cgo, 
quod sanctus Imperator jam non minus perse 
ewsegui potuerit consilia sua, quam initio sui rc- 
giminis. Veneranda Sanctl meritisque gravis 
senectus nec aucloritatem ipsvus in subditos t ncc 
horum erga ipsum revcrentiam, amorem, obse- 

,/urmfiuur slmliUu, luiminuit. iSrt/UC ttd JlOC USqUC 
(rm/n/s uili siihslituti furrr, i/ui Sn.,ir!i rirrs ,/rrr- 

rentin republica administranda : imo postquam 
/fiin, conventuSilunti/iodissolu/o, domuulium in 
Thamnaih Saraa fixisset, supremam potestatem, 



aa eos 
cistis omnia, qua? priecepit vobis Moyses famu- 
Ius Domini : mihi quoque in omnibus obedistis, 
nee rcliquistis fralres veslros longo tempore, us- 
que in prasentem diem, custodientes imperium 
Domini Dei vestri. Plena humanitatis cst ista al- 
locutio, qux a laude corum cxorsa, primum obe- 
dientiam Dco, Moysi et sibi pracstitam commen- 
dat; deinde et charitatem crga reliquas tribus, 
quarum commodistot annisservierant. 

250 Sequitur f. 4 ipsa dimissio : Quia igitur s. Prmcep, 
dedit Dominus Deus vesler fratribus vestris quie- «wrem Dei ct 
lem et pacem, sicut pollicilus est ; revertimini, ^"" lcus '°- 
et ite in tabernacula veslra, et in terram posses- ^™ cmmen - 
sionis, quam traditlit vobis Moyses famulus Do- 
mini trans Jordanem. Non obliviscitur autem 



non sccus ac antea, exercuit 
ad iri/'uh/,r;r clavum srtiit, eumquc dire:rit,nec 
uiiujiiuni iihnii vicariorum curm commisit. Toto 
cjus vi.r tempore tribuum principes vet senio' 

rrs popull luiihnii i/isi ru mnil" furrhnt, quo- 

rum ope imperia sua, vel per se vel per le- 
gatos eisdem commimicata, exsequeretur. Uorum 
veritas ex postremis tibri Josue capitibus ma- 

•nijrslr rniilur. Quod aUtOm JoSCpIlUS hOG /''"'- 

porc lunhnii triginta octo urbes Levitis datas 
snihni, nim jiim decem m Amorrhsea trans 
/hnnni accepissenl, id opinor ex Litteris sacris 
proban mm posse: nam Numer. cap. xxxv 

/u.rrt/>,tur i.\hi ihslri/nihn /nrirmlu /m/in.slrriim, 
nrr usquam inchoata s/ ; //i,/lrntu/- nisi hiijus libri 

cap. xxi, ubi 48 civitates illis attributm leguntur. 

FalsO ijuni/ur su/t/xmit nlrm nurtnr. frrs rrfmjii 

civitates Prans Jordanem antea a Moyse delermU 

natus fuissr ; Imir tnum ulmrum r,s Junlnnrm 

assignatarum tantwn meminit. Omnes sex sub 
Josue oap, w constitutm sunt, et cap. xxi Le- 
vitarum habitationi datm sunt. De spoliorum 



Ad rjtrrmum ril;c optimus Princcps abcuntibus commendarc, quod 



divisione egimus post bellum Aquilonm 



alte infixum gercbat in pectore, quodquc vult esse 
instar omnium admonitionum, ut scilicet Dcum 
arncnt cjusquc mandata cuslodiant: Ila dumta- 
xat, inquit t. 5, ut custodiatis altente et operc 
compleatis mandatum et legem, quam prseccpit 
vobis Moyses famulus Domini, ut diligalis Do- 
minum Deum vcstrum, ct ambuletis in omnibus 
viig ojus, et observetis mandata illius, adba?rea- 
tisquc ci, ac serviatis in omni corde et in omni 
anima vc-stra. In paucis h - verbis prodit sc fer- 
vida boni Senis pietas, et . dlicitudo pro suorum 
salutc. 

201 Benedixitquc eis Josue, et dimisit eos. 
Qui reversi sunt in tabernacula sua. Dimidiae au- 
tem tribui Manasse possessionem Movses dederat prad ' t cum frn ' 
in Basan: et ldcirco mediaa, quaa superfuit, de- da d m uut:ob 
dit Josue sortem inter ceLeros fratres suos trans amm 
Jordanem ad Occidentalem plagam. Gumque di- 
mitleret eos in tabernacula sua, et beuedixisset 
eis, dixit ad eos : In mulla subslantia atque di- 
vitiis reverlimini ad sedes vestras, cum argentu 



ets lienedtfiU 
moTiitosque (,o 



luinr partim ante, partim vel etiam totam post 

Inr.r i/istrihutnmrm jnrlnm rrht. ci mr ,mn op- 

ponam. 



<■ : sujuis et auro, aerc ac ferro et vesle muitiplici. Dein 



% XXVI. Rubenitis ct sociis, 
ad sua redituris, salutaria 



prsecepti Divini, Nurnerorum cap. xxxi f. 27 
eos memores faciens, Dividite, inquit, pi-£edam 
lioslium cum fratribus vestris, qui trans Jorda- 
nent remanscrunt. Ruversique sunt, et abierunt 
filii Ruben, et filii Gad, et dimidia tribus Ma- 
nasse, a Oliis Israel de Silo, quaa sita est in 
Clianaan, ut intrarent Galaad terram possessionis F 
suaa, quam obtinuerant juxta imperium Domini 
UcU moillla; ICi^atOS mittlt lD mann Movsi ' Cumque veoissent ad tumulos 

Jurdanis in tcrram Chanaan, aedificaverunt juxta 
Jordanem altare infinitae magnitudinis. Verbasa- 
cra sunt a jr, b'. 

252 Quod reiiquo capite Scriptura fusc nar- propeJorda- 
rut, intellige ex Theodoreto questione } 
lius hanc dat synopsim : 



4d nias (rani 
/ordansin t#r. 
raiabihtrfiAu. 

benitti et tocus 



D, 



cognituros, quo animo illi 
J»Ui»re erexissent; audita 
eorumdem innocentia, tur- 
ba^cessaot: urbemTham- 
nath-Saraa reeBdiflcat. 



munt » pralia, comn ast ', ! 1 , Il ". ,, l ,,n - 

axpedita essonl ,.| „„ D9ra 8enda viribus 

J ; 1 '" """ ^nm debtlliaii priofi L 
n « n «»ps vacaUonem milij ,, ' „ T ' 
suit. Rts cap. m, a v ' la m cen- 



contra eos medf 
tantur reliqu« 
tnuus : 



xvin ubi u- ne,n er f am : 

m suspiaontm 

inito autem bello, im put*tii «- 
factaque divisione discesserunt, qui trans flumen ntunt:beUum 
sortes acceperant : sed priusquam tluvium traii- 
cerent, construxerunt ingens altare: cujus a^di- 
Qcalionis intcntionem cum ignorarent, qui de 
novcm reliquis erant tribubus et media suspi- 
cantes lalera structuram ad impietatcm tcudcre 
slatuerunt plane, anteposita cognationi relio-ione 1 
contra illos bellum inire. Verum sapientissi- 
mus Josuc et Eleazar miscrunt PMnees ( ct dc- 
cem prmcipes tribuum cum eo, ut diciturf 14) 
vclut cum. qui zoio vehememi ultus erat impie- 
tolem in dcscrlo, ut reduceret eis in memoriam 
majores illorum, et beneficia divina ; admissaa- 
que uuquitausadmoneret. At ubi audierunt, iltud 
altarc pio animo structum essc, vocarique Moni- 
mentum divisionis recens facte, nimirum ut po- 

sleri 



ptprivthgai 



DIE PRIMA SEPTEMBIUS 

steri exhibere possent illud in argumentum ad- 
versus eos, qui vellent illos a divinis comitiis et 
sotennitalibus excludere, admodum Ueli recesse- 
runt, laudantes Deum ob fratcrnam pietatem, 
et communem omnium tranquillilatem. LegaH 
reduces Pontifci, Impcratori ac filiis Isracl, qui, 
utf. IVrefcrtur, bellum susccpturi in Siluntcm 
convcncrant, Rubenitarum ac sociorum innocen- 
tiam emponunt : Placuitque sermo cunclis au- 
dientibus. Et laudaverunt Deum filii Israel, et 
nequaquam ultra dixerunt, ut adscenderent con- 
tra eos, atque pugnarent, et delercnt tcrram 
possessionis eorum jr. 33. 
253 Joscphus historiam hanc fusa narratione 



C7 



qui rem totam prosequiCur, cx qua cxccrpimus, quse ad Sanctum 



iognoscant, 
prude^is mittu 



B 



propius spcctant : Post haac, inquit, advocato 
in concionem cxercilu, ad cos, qui ex rcgione 
ultra Jordanem sita una militabant numero quin- 
quaginta miltia, in hanc senlentiam locutus est. 
Sequitur oratio, a S. Imperalorc ad Rubcnitas et 
socios abituros habita : sed hi non fucre numero 
quinquaginta, sed quadraginta tantum millia ; 
plures enim ex duabus tribubus et media copise 
auxitiares Jordai em non transierant, ut patct 
ex capitis iv versu 13. Post Sancti orationem ita 
pergit : Haec locutus et singilialim primatibus po- 
puloque in commune dicto vale, ipse quidem 
codem loco restitit : reliqua autem multitudo 
universa cum lacrymis eos deducebat, et aegre 
a se invicem divellcbantur. Ilaque trajecto flu- 
vio, Rubelis tribus, el Gadis, et quolquot Ma- 
nassitarum eos sunt secuti, altare super ripam 
Jordanis erigunt, monumentum posleris et si- 
gnum conjunclionis cum reliquis, qui ultra Jor- 
danem incolunt. Quo audito apud casleros Israe- 
litas, cum altare exstruclum scirent, non etiam 
quo animo ; putabant eos, novata religione alie- 
norum numinum cultum velle introducere : et 
temere hac suspicione violatas religionis moti, 
arma corripuerant vindicaturi patrios ritus, et 
pcenas a violaloribus exacturi. Existimabant 
enim non tam cognalionis ac dignitatis eorum, 
qui in hoc erant crimine, quam divina? volunla- 
tisrationem habendam. Atque ita irati ad expe- 
p ditionem se accinxerunt. 
imperator; utis 254 Jesus vero et pontifex Eleazarus cum 
orom bono ex sena t u cohibebant eos, dicenles, verbis prius 
quam armis rem aggrediendam, et scitandum, 
qua mente id fecerint : el si forte malo animo 
factum deprehensum sit, tum demum armis im- 
petendos. Mittunt igitur eo* legatos, Phineesem 
filium Eleazari, et cum eo decem honoratos in 
populo, qui cognoscant quid sibi volenles altarc 
in ripa construxissent. Scquitur legatorum disces- 



five erectam 
vuntiantibus, 
turbw ces&ant 



sus, oratio Phinces ad Hubcnitas socwsqite, 



et 
horum responsio, qua se purgant. Post qux sub- 
dit : His audilis, Phineeses, collaudataque eo- 
rum conslantia, reversus ad Jesum, rem totam 
apud populum exposuit. Qui laslus quod nec de- 
lectu opus esset nec civili sanguine, gratias egit 
Deo per sacrificia : moxque soluto conventu, 
reversis ad sua singulis, ipse apud Sicima clcgit 
domicilium. In Thamnath-Saraa Sancto locus ha- 
bitationis fuit, qui secundum omnes gcographos 
remottor cst a Sichem, quam ut apud hanc domi- 
cilium elegissc dici possit. Licetomnia, qux de 
S. Josue ex Theodoreto ct Josepho hic inserui, in 
Scripturis non e.rprimantur;de eorum tamen ve~ 
ritate ego non dubito ; si tamen excipias pauca 
illa, qum in hislorico Judxo notavimus. 

255 Cum anno principatus Josue octavo Si- 
luntina divisio probabilius coepta fuerit, duarum 



tribuum et nudi.r dimissio non serius, quam eo- A0CT0 „ 

dem octavovel ad summum nono anno facta fuit • kV ™* 

h.rr enim tei >.r divisumem statim secuta est. San- in$u^m' m 

ctus autem emhortaUmem ad fsraBlitas, de qua »<»<™ urbem 

capite xxni, dhcimo semto vel septimo imperii, id n «" nn <*"*s*- 

est, ultimovcl penulUmo vitx sum anno habuit, raa 

quemadmodwm cx y. [ et U non obscure colti- 

gitur. Quid toto itto tempore intermcdio egcrit, 

latere nos vohut Scriptura. Non nisi unicum hoc 

nobis reliquit ea\ itis xix versus 50 : Et icdificavit 

civitalem ( Thamnath-Saraa ) hahitavilque in ea. 

Idcm Septuaginta incodicibus ttomanis repvlunt 

cap. xxi anlc versum 'il. adduntquc : VA a ce- 

pit Jesus cultros pctrinos, in quibus circumci- 

dcrat litios Israel, qui nati fuerant in via in dc- 

serto, et posuit eos in Thamnalhsachar. A'on 

existiino autcm, hanc civitatcm totam a funda- 

mentis a Sancto excitatam fuisse,cwm Scriptura 

cap. xix f. 50 dicat, datam il/i fuisse urbem, 

quam postulavit Tliamnath-Saraa : erat ergo qux 

postulabatur urbs, scd vel belli incursibus vel ve- 

tustate collapsa. Hano itaque in suam suorwnque 

Jiabitationcm rcstauravit hnpcrator, xdiftciis or- 

navit ac mamibus cinxit. Posterioribus temporir 

bus civitas fuit una ex celebernmts totius Pahv- 

stinx : nam legimus apud Plinium libro v cap. iv, 

ex decrm toparchiis, in quas Judteam divise- 

rant Homani, unam Thainnilicam nominatam 

fuisse. Tbamnae toparchiw quoque meminit Jose- 

phus (il>. v de Belto Judaico cap. iv, ct alibi. 

Thamnam autcm fuissc illam ipsam urbcm Tham- 

nath-Saraa, a S. Josue rexdificatam, testatur 

Adrichomius in Theatro terrse sanctw, ubi a<jit 

de locis Tribus Ephralm Thanmalhsara, in- 

quit , Thamnathsare , ct Thaniua, Thamnata 

sub Romano imperio dicta cst Thamnatica seu 

Thamnilica, una ex undecim f Plinius citatus 

tantum decem nominat) Judaea» loparchiis, or- 

dine quarta, rcgio, pra:fcctura, et urbs maxima, 

sita in montanis Ephraim. Oata est ab Israe- 

litis Josue duci ha^rcditaria, qui in ca habita- 

vit, et sepullus est a Septentrionali parte montis 

Gaas. 

256 Unde •annorum Sabbaticorum epocha dedu- 
ccnda sit, an ab adita posscssiom- terrx promissse, 
an a tempore quo primum ejus agri coli cce- 
perunt, anab ipsoingressu in eamdem, celebris 
controversia est ; de qua cuiiosus lcctor vidcrc po- 
test Natatcm Mcxandrum in Ilisloria Ecclesia- 
stica veteris Testamenti dissert. xiv, Salianum et 
Torniellum, ad annum 2590 aliosque. td ccr- 
tum est ex septemdccim annis, quibus probabi- 
lius impcrassc Josue infra dicemus t saltem un/um 
fuissc Sabbaticum. Vide Eccodi cap. xxin a ^. 10, 
ct LeviUci cap. xxv a #. 2 ; rt mterpretes in 
utrumque locum. Non dubitandum cst, qttin re- 
tigiosissunus ct vigilantissimus Princeps owm 
Eleazaro omnem operam contuterit, ut annus 
Sabbaticus, quicti et remissioni a Deo dcsfinalus, 
rite cetebraretwr, universus populus in festo ta- 
bemaculorum cogerelur, illi lem Deuteronomii 
pnrlcgerctur, ut Dcut. cap. xxxi y. 10 pwecipU 
/,/,-,- ceteraque observarentur qux Dominus prx- 
scripserat. Eadem cura et sedulitate legum caere- 
monialium f a Deo per Moysen datarum, usum 
XnVrodumiU earumgue custoMam ursit. lllis rnirn 
Israclitxjam obligab vntur, sicut em Deut. cap. ni 
^ 5 et seqq. vntelligitw, a tempore, guo taber- 
naculum ftxam ca;nt in SUunte sedem habere. 
Itunc locum clcgerat Dommus in terra pro 
missionis, in quo sacrijicm aliaque addivinum 
cultum pertinentia exercerentujr. 

I XXVII. 



riwiHi Sabbati- 
CUI *ub Sancto 
ynmwn cele- 
hratui. 

P 



DB 8. JOSUE ISRAKLITARUM DUCE 



post ejus D 



AUCTOKB 
J. L. 



occupando commcmoratum , quod 

mortrm futurum esse jam ipse novcrat prophe- 

..,., , tico spiritu, si ab illo libcr conscriptus est, qui 

^ XXVII. AnffCII ISraelllaS OD- appe Hatur Jesu Nave. Si lectori minus verisimik 

" • . ' W^ A n /vun vidoatur S Prophetam nostruai tittcris man- 

jurgantis appantio, de qua ^fij^ l eju , obitumacoide run t , mmm 

« tt * — _ . A I . . h I i ■ . m i ' T I • ' I -* /* . /..t^.iii. J/-f kMf )Jl /i t \l ft 



Judicum cap. n, probabi 
lius non contigitsub Josue; 
comitiis convocatis, popu- 
lum ad oflicium Deique 
cullum excitat. 



Cttmtna t ob gva k ,,/ iptura 



Ijort 



Itrailtta aban 

yeh reproften 
duntur J' iti- 
cum '"/'■ ii, 



aas&c, (juu: fjuoi, vjm M"* * > 

emisiimare potest, illicita Ephraimitarwm et Ma- 
nassensium fasdera a ■reeeuttore Scn tore hagio- 
grapho libro Josue inserta fuisse. Certe in eo non 
abemtS.Doctor,quoddicat illa contigisse, San- 
cto vita defancto. Qui id ncgant, non modo a 
veritate longius recedere mihi videntur; verum 
etiam rehgiosissimum Imperatorem eisdem crimi- 
nibus involvere, obquw Israelitw gravem Deivram, 
pamasQue ab angelo annuntiatas incurrerunt : 
irabilem narrat angeli IsraSlitas nam quoniam domicilitm suum Josue habcbai 
Ub, Judicum cap. n in ipsa Pribu Ephraim, m cujus vicinia Ma- 

habitabant; quomodo hiet cjus tribu 



objurgantis ap t aritionem 
a f. 1 : Ascendflque angelus Domini de Gal- 
galls ad Locum Ocntium, et ait: Gduxi vos de 
/Egyplo, 'i introduxi in lerram, pro qua juravi 
palribus vestris; ot poliicitus sura, ut non fa- 
rnvin Irrltum pactum meura vobiscum in sem- 
piternum : ita dumtasai ut non ferirelis fccdus 
cum habifatoribus lerrffi bujus ; sed aras eorum 
subverterctis : et noluistis audire vocem moam. 
i;ur Iidc tccisiis ? (juam ob rem nolui delere cos 
a facio veslra, ui habcatia bostes, et dii eorum 
siut vobls in ruinam, Cumque loqueretur ange* 
lui Domini baoc verba ad omnes Blios Israel 



nassenses 

les Ephraimitse potuerunt bcllum Chanansisin- 
feere, eos sibi subjicere et tributarios facere ; 
arasgue publicas, idolis erectas, integras relin- 
quere, inscio vigilaniissi/mo Principe ? Si corum 
conscius fuerit, quid tandem excogitabis } uteum 
ewcuses? Difficulter sane in adversge partis sen- p 
tentia intelligi pote- 1, quomodo eodem, quo ceteri, 
crimine implicitus non fuerit. 

259 Crimina, ob quse Deus Israelitas per cce- post mortem 
lestem legatum suum reprehendit, Ephravmitas Josue 
et Manassenses ctiam cotamiserwnt, fucruntque 



Domino Dimisit ergo Josue populum, et abie 
runl lilii Israel unusquisque in possessiow m suam 
ul obtinerenl eam. Reprehenduntw hic fsraSlita 



tlevaverunt ipsi vocem suam el Qeverunt. Etvo- illa ipsa, qum Josue cap v/if, 10 et cap. xvn 

catum est nomen ioci lllius, Lociis Dentium, f. 13, necnon Judicum ap. \aii.Ti narran- 

sive lacrymarum : immolaveruntque ibi boslias tur. IVunc si cvicero, in libro Judicum, cujus 

initium est, Post mortem Josue, ea suo hco re- 
ferri, in libro vero Josue prxoccupari, ncque 
etiam ullam aliam tribum, vivente Sancto, an- 

obfcedera cum Chananwi& inita, et ob aras non gelicz apparitioni et increpationi eausam dcdissc 

^rsas, Msis iltorwm diis sacras. Unde patet, Sanctum ab omni culpm suspicione liberavero 

Vtntes tstas veram religxonem non suscepisse, Postquam Scriptura Josue cap. xvi * 10 etcav 

ZZZ°, f M " ^" " J ' feCerant : mi *" ,:i mrrasset > '■"""' m Ephraim ct Ma- 

;;;'"':' ^^AM» ; «teted.Za«rt. nasseidolotatrasCha m ft, tribubus suisha- 

"'" /"' ! <" ";"'>:< h • f[fo autem hcis num. 179 bitantessibi subjecissent, et vita donatos vectiaa- 

citatis sevenssimtf.prohibuerat Deus i a * fWa M * /,- ,• ntuga 

p«^ii.u, 258 Theodorehl i/ „i • ;, , fccissent, statim subdit eorumdem querelam 

Jmm?%T\ ; ;■ : a iz " ,l Josue ' qmd sme ^^ teJm ^ 

I ,o e aa ai n, 7 ' ? , 5 " ^" " ''' ^ ""^ <* '""'" °™P«tam, quos fer- 

:'::; ;"::;;: Tz-r :::;:: z;:t; utmtes u ' Uo vi r e - pL **- 

tomt Procopiu Sl Caiet s , CoZZ J? •'- T T vvilhns est > locis M 

C Pide, Cai tus st| alii. Homm Inlentil u TZ P ' '' p °* ieu tantum con( ^ U - Nu ™ 

w« asser sque s. Josue TmZliTam anT ?"" ' * *" 27 "*" "*"* W* F 

«<> ^rantis vigilali ;IA //fJI "// mmm aci ™ ^ ^Probo. Ne- 

' pfctafem, divinor que mmdlrumt ^^ I ^^" sft ^«~m, quamdat Josuc 

servantiam, q „ Bl angeius de t T ™]' S ' *T* ^ h ''" mas imU ™*> 

nmminatiom reprehenderet. JrJ "l''"' Tk^ te/flBI "^ nominat *> sed <* 

CredibHius est, ta^ n | hl , e \, '^ ~^"-o ?eo vc.tro : qo0f , te tis usque 

'— —,,,,,„,,/,, Qeri ,,.„,„„' (1 : ' hanc diem ; Si sceiera jam admissa fuissent, 

Jesu Nave; tantumquo terrarum B Mo? ^'n ""^ *"** ^* ~^- 

">J« «lios Israel. quantuzn eis ad considendum ''—"—' *« Uttr futuros in rui- 

un ^ e * ^o el convalescendo h, , ' fj^ adhzsissent? An ibidem versu U> dixisset, 

sar ios axtermiuarent. Proinde posl n i m i ," '" ' pr0spera cuncta venisse? ^denl 

***** P^valuerunl, ut ho , , '' *** " r "" n " ^tation* vel alia, quam vauto 

' n iU, ' n,m ' IV ''' l-^nvsennnlan/, !' ""'' /mr '' '"'^' P^' hon monuisset ut 






pater 



commitaa fu$ 
runt : 



DIE PRIMA 

A pater Abraham, et Nachor ibid&m f. 2. Extra 
omne dubium hoc ponit versus 14 ibidem : Au- 
ferte deos, quibus servierunt patres vestri iu Me- 
sopotamia. Noli tamen hmc inferre, quod fsraS- 
litm sub imperio Josue saltem majorum suorum 
idolis aras erexerint, publicumque cultum cis cx- 
hibuerint; nam ibid. f. 31 legitur : Servivitque 
Israel Domino cunctis diebus Josue. Quomodo 
autem hic locus componendus sit cum Sancti mo- 
nitione de auferendis diis , ex Mcsopotamia et 
ex Mgypto in Chanancam asportatis, dicetur 
num. 270. Satissit hic ostendisse illam non agere 
de diis alienis incolarum terrae promissse, et con- 
sequenter nihil inde contra nos deduci posse. 

260 Argumentum, quo nititur pars adversa, 
est, quod Judicum capite n angeti apparen- 
tis et Israelitas objurgantis histonse statim sub- 
jungatur f. 6 : Dimisit ergo Josue populum. 
Scd hujus infirmitatem statim agnosces, si ad sa- 
crse narrationis conlextum attendas. Ut clarius, 
quis ille sit, intelligas, prius proponere juvat 
quse proxime sequunlur : Et abierunt fllii [srael 
unusquisque in possessionem suam, ut obtinerent 
eam : servieruntque Domino cunclis diebus ejus 
(Josue) et seniorum, qui longo post eum vixe- 
runt tempore, et noverant omnia opera Do- 

mini, quie fecerat cum Israel Omnisque illa 

generatio congregata est ad patres suos : et sur- 
rexerunt alii , qui non novcrant Dominum, et 
opera, quae fecerat cum Israel. Feceruntqoe fi- 
lii Israel malum in conspcctu Domini, et servle- 
runt Baalim. Nunc Bonfrerii exptanationcm ac- 
cipe . Quo fine ista, qum de Josue memorantur, 
Scriptura hic intexat cxtra narrationis seriem, 
parlim ex anlccedentibus, partim ex sequentibua 
• peti debet. Dixnrat angelus fore, ut, quia Dei 
mandatum contempserant , aras et idola Chana- 
nmorum non exterminarant, eorum dii ipsis es- 
sent in ruinam, eos videlicet in idololalriam per- 
trahendo; qua ex re ruinam et exitium sihi ac- 
cerserent : nunc intendit Scriptura declarare, 
quomodo reipsa ita faclum sit. Quod ut faciat, 
altius rem repetit, ct declarat, quando et quam- 
diu in oflicio et divino cultu constantes Israelitae 
permanseriut , et quibus auxiliis id factum sit. 
Sensus itaque est : Gum bellis confeclis et facla 
sortilione, Josue unumquemquc in suas sortes et 
G possessiones dimisisset, illique possessiones adiis- 
scnt ; constantes in Dei cultu permanserunt , 
quamdiu vixit Josue, qui eos auctoritate sua in 
officio continebat; et rursum , quamdiu senio- 
res illi vixcrunt, qui admiranda Dei opera in 
educlione populi ex JSgypto viderant, cujusmodi 
erant Calebus , Eleazarus et nonnulli Levitae, 
populumque exemplo , adhortatiouihus, auclo- 
rilale in Dei cultu fovehant. At Josue mortuo 
et senioribus illis, curn islis prsesidiis et stimulis 
Israelitae carerent, neque ea pielas in iis, qui 
ipsis successerant, vigeret; facile passi sunt se in 
idololatriam perlrahi , accedente praeserlim ille- 
cebra illa idololatrarum et idolorum, inlra fincs 
suos relictorum : ex quo ruinam illam cl ex- 
tremam perniciem , quam angelus praedixerat , 
sibi accersiverunt. Quam apte lota illa de di- 
rni.-sione, facta a Josue , et morte nar:atio sic 
explicala antecedentibus et consequentihus con- 
gruat , nemo non videt . . . Ilaque dimisit eh- 
go, idem est, quod djmiserat autkm, vcl 

FACTUM EST IGITUn , CUM DIMISISSET JoSUE ; 

in qua explicationc liquet nihil violenluin niliil 
contortum esse, et noslree opinioni atque expli- 
calioni nihil officere. Alia mihiin promptu sunt 



SEPTRMBRIS. 



G9 



argumenta, quibus dissentientium objectionem 
cncrvcm, et nostram sententiam confirmem : sed 
Ulanon adfcro, quod dicta hactenus aPrumque 
sufficienter prsestitisse mihi vidcantur. Itaquead 
caput xxm UbriJosuepergamus. 

261 Evoluto auiem multo tempore, post- 

quam pacem dederat Domiuus [sraeli, subjectis 

in gyro nationibus universis, et Josue iam lon- 

gaavo ct persenilis ajtalis : vocavit Jusue omnem 

feraeiem, majoresque natu, el principes ac du- 

ces, ct magistros cap, xxm a f. 1. llanccomi- 

t\c um convocationem, Sanclique, quse subditur 

exhortationem factam fuissi , cum ageret annum 

setatis centesimum nonum vel forte decimum, qui 

pnncipalus et vitse ejus fuit postremus, passim 

omnes deducunt cx capitis initio mox dato, ejus- 

quc versu 14. Ubi convocati vel in Th mnath- 

Saraa, vel, ut alii volunt, in huic vicinam 

Siluntem, quodres totaad Dei cultum commen- 

dandum pertineret, conftuxissent ; exorsusesta 

commemoratione beneficiorum recens a Deoac- 

ceptorum, qua auditorum animos ad Dei amo- 

rcm ct cultum suaviter inflccteret : Dixitque ad 

eos, fr. 2 ct seqq. : Ego senui et progressioris 

aetatis sum. Vosque cernitis omnia, quaa teccril 

Dominus Deus vester cunctis per circuitum na- 

tionihus, quomodo pro vobis Ipsc pugnaverit 

ct nunc quia vobis sortc divisil omnem Lerrara 

ah Orientali parle Jordanis usque ad mare ma 

gnurn. Verum quia ista beneficia, justissimis de 

causis, quas ex Scriptura dedimus num. 224, 

nondum erant ad coronidem perducta, perfectse 

victorix spem certissimam facit, ut quse ex ipso- 

rum alacritate, et in Deum amore, ejusque man- 

datorum observatione pendeat : Multaeque ad- 

huc, inquit, supersunt nalioncs : Dumiuus Dnis 

vester disperdet cas, et auferet a lacie veslra; ct 

possidebitis terram , sicut vohis pollicitus est. 

Tantum confortamini, et estote solicili, ut cu- 

slodiatis cuncta, cfuaa scripla sunt in volumine 

legis Moysi : et non declinetis ah eis neque ad dex- 

teram nequc ad sinislram : ne po>tquam inlravc- 

ritis ad gentes, qu;e inter vos futuraa sunt, ju- 

retis in nominc deorum earum, ci servialfs eis, 

et adoretis illos : sed adlucrealis Domiuo Di^o 

vestro, quod fecistis usque in diem hanc. Bt 

tunc auferet Dominus Deus in conspcctu veslro 

gentes magnas ct robuslissimas, et nullus vobfs 

resistere poterit. Unus e vohis persequelur bo- 

stium mille viros : quia Dominus Deus vester pro 

vohis ipse pugnabit, sicut pollicltus est. Hoc 

lantum diligcntissime prfiBCavete, ut diligatis Do- 

minum Deum vestrum. 

262 Quoniam vero totus rei cardo in <•<> ver- 
tcbatur, ut a cultu idotorum absterrerentur ls- 
ra&litse, et eam ipsam ob causam a consuetudine 
ct affinitate populi idolis dediti; iti eo insistit 
acrius pius Senex, addita comminationc divmB 
ultionis, expetendSB per illas ipsas gcntes, qui- 
bus&um familiaritatem vel illicita frrdcra con- 
traxcrint : Quod si volnerilis, tnquit, gentium 
harum , quae inter vos hahilanl, «•rroribus ad- 
haerere, et cum eis miscere connuhia, atque ami- 
citias copulare : jam nunc SCltote, quod Domi- 
nus Dcus vesler non eas dch-at ante faciem 
veatram ; sed Sint vobis in foveam ac laqueurn, et 
oilcndiculum ex latere vestro, ct sudes in ocu- 
lis vesiris; donec vos auferat atque disperdal de 
terra bac optima, quam tradidit vobis. En ego 
hodie ingredior viam universae terras, et loio 
animo cognoscetis, quod de omnibns verhis, 
qua» se Dominus pra;slilurum vobis essc pollici- 

tus 



KUCTOHt- 

J. L. 



P'-f>utum horta 
tnrpius Srntx, 
«( le^e.n ttr- 
DPfiC, D 



olant. 



neque &m tdo 
toUttrit fadera 
amlcttloimvi 

ctmtrahnTit. 



70 



MJCTOBB 
J. L. 



tus est, unum non praHcricnt incassum 
eivo implcvil opere quod promisit, et prospcra 
CUDCta vencrunt : sic adducet super vos quidquid 
malorum comminalus est, douec vos aufcrat at- 
que disperdat de terra hac optima, quarn tradi- 
dilvobis; co quod praeterieritis paclum Doraini 
Dei vestri, quod pepigit vobiscum, et servientis 
diis alieuis, et adoraveritis eos : cito aiquc ve- 
lociter consurget in vos furor Domini, et aufc- 
rcmini ab hac lcrra optima, quam tradidit vobis. 



DE S. JOSUE ISRAELITARUM DUGE 

Sicut transiviraus. El ejecit universas gentes 



Amor- 
rbffium habitatorem terrae, quam nos inlravimus. 
Scrviemus rgitur Domino , quia ipse est Dcus 
noster Dixitque Josue ad populum : Non po- 
leritis servire Domino : Deus enim sanctus, et 
foMis semulalor cst; nec ign-scet scelcribus ve- 
stris atque peccatis. Si dimiseritis Dominum, et 
servieritis diis atienis, converiet se, et affliget 
vos, atque subvertet, postquam vobis prastiterit 
bona. Dixilque popuius ad Josue : Nequaquam 
ita , ut loqueris, erit; sed Domino serviemus. 
populum, Testes, inquit, vos estis, 



Et Josuc ad , 
^ XXV III. AUera SailCtl Ora- quia i P si elegerilis vobis Dominum, ut serviatis 
9 .- - ■ • o?_i e i, Rcsponderuntque ■ ' 



Testes. Nunc ergo, ait, 



tio ad populum in Sicheni uferte ^ a]ienog de mfidi0 vestri) et j nc i inate 

COnVOCalUm, OUem illdUCit corda vestra ad Dominum Deum Israel. Di- 

•wl Imdim nim I)eo solen- *"*» p°p u1us ad Josue : - Uomino De ° nostro 

d(l llLUUfc LUIII Utusuicu serviemus, et obedientes enmus praeceptis ejus. 

265 In omni sapientissimi Senis dictione miri- arti/icio occe». 
ficwm etucet artificium nccnon cfficacia ad con- f^J*f* ductt 
stantiam in veri Dei cultu populo persuadendam 



flrtfwi tnoniuru 

ftofmtum con ■ 
!iri!i<tt 17) Bi 
rftrm, 01 "<t h 
mOfem 



rultunuiue Dsl 

mrsui ft&rla 
hirj omnfum 
antoiQi miW/fco 

dictmdi 



niler rcnovandum; librum 
suo nomine inscriptum 
cum ultimo Deuteronomii 
capitc probabilius conscri- 
* psit. 

„ J. Mirnntt crhortatio, quam pius Princeps ad 
j)«j)nl\tnt iuslittitt , haud ita diu cjus mortcm 
anteccssit. Cum se non diu supcrvicturxm sen- 
tirct, vel fortasse etiam cr rcvctatione divina 
Insiantcm suum obitum cognosceret ; fursum Is- 
ra&litas un/um i/n locum cogit, omnesque se, ut 
ita dlcam, i/n pa/rtes versai, ut illorum animos 
accendat, ad constantem Dei cultum ejusque man- 
datorum observationem excitet, tandemque eos 
inducat ad fced/us cu/m Deo solemni ritu reno- 
va/ndum, Capite wiv a ii. 1 res ita narratu/r ; 
Congregavilque Josue otnnes tribus israfil in Si- 
chom , et vocavlt majores natu, ac principes , 
et judices, ac magistros; steteruntque in con- 
Hpectu Domini; el ail populum sic loculus est : 
Hfflc dlcil Domlnus Deus Israel ■ Trans fluvium 
habilaverunt patres vestri ab initio etc. Incipit 
liir repetereab origine eductionem Ibralw de terra 
Chaldworum, et multvplicatxonem seminis ejus 
t-.r Isaac et Jacob. Dein recenset plwrima potio- 
raque bcnejh ia Domini, per singulas temporum 
suocessiones facta. Denique enwmerationem colla- 
torum beneficiomm ila concludit $. 13, in per- 
sona Domini dic&ns : Dedique vobis terrara, in 
qua noii laborastis, et urbes, quas non anliii- 
caatis; ut babitaretis in eis : vineas et oliveta, 
quaa aon plantastis. Inde ad ea transit, de qui- 
buspopulwm monere sibiproposuerat, iNunc ergo 
tlmete Dominum, a quo tot et tanta accepisHs 
beneficiai et survite el perfecto corde atque ve- 
rissiinn el aufertc deos, quibus servieruni palres 
vestri in Uesopotamia et in figypto, ac serviie 
Domino, 

264 siu autem malum vobis videlur, ut 
Domino scryiatis, optio vobis datur: eligite lu»- 
die quod placet, n\i servire potissimura debea- 
tis, uinim ,iiis, quibus servierunl palres vestri 
in Mesopotamia, an diis (Vmorrhseorum, in quo- 
rum lerra babitaUs : ego autem et domus mea 
Berviemus Domino. Responditque populus el ail • 
M>sll a nobis, ut relinquaraus Dominum, et ser^ 
vianms diis alienis. Dqminus Deus noster ipse 
eduxil nos el patres uostros de terra EgypU de 
domo s.-rviiuiis : fecltque \ideuUbus nobis siena 
ingentta, el custodivitnos in omnivia, perouam 
ambulavnuus, ot in cunctis populis, per quos 



(id fcedus cutn 
Dommo reno- 
vandutn ;■, 



Ac primo optio illa, hraclitis oblata, serviendi 
dtis Amorrhseorum vel patrum in Mcsopotamia, 
dissimulatio qu<edam esl, ad accendeodum affe- E 
ctum comparata, quod ex sequentibus clarius 
agnoscitur. Nam statim eos exemplo suo provo- 
cat ad sequendum Deum. Cur enim non statuant 
ejus Imperatoris religionem imitari , cujus exi- 
miam in rebus agendis prudentiam, in exequen- 
dis felicitalcm, in omni vita sanctitatem adhuc 
experti essent? Ergo ita statuunt ac decernunt 
servire Domino, a quo tot beneficia, quse enu- 
merant, ad hanc diem acceperint. Quia tamen, 
ut ait ille , Nilimur in vetitum semper, cupi- 
musque negala, perseverans in dissimulatione sua 
Josue, quem non- lalebat populi hujus in bono 
proposilo inconstantia, et insignis in cullura ido- 
lorum propensio , Non poteritis , inquit, ser- 
vire Domino; sicque magis accensa eorum vo- 
luntate, proponit quae difficilia futura sint in Dei 
cultu, qui sit severus ultor injuriarum suarum, 
et in primis defectionis a se ad idola, ut ea nunc 
animose perrumpere statuant, et constanter in 
bono tam ardenter eleclo perseverent. Postquam 
aulem sapiens Imperator quadam quasi tergiver- 
salione populi volunlalem magis magisque ac- 
cendit, testcm appellat eorum conscientiam, ut 
sc ipsi postca, si pcrfidi fuerint, sine alio teste 
vcl judice condemnent. Sicque acceplalur uni- ^ 
versi populi voluntas a Domino, interventu Jo- 
suc principis populi. In cujus rei probationem, 

NUNC ERGO, AIT, AUFERTE DEOS ALIENOS . . . 

Respondit iterum populus se Domino serviturura. 
/•> ICpiiome Saliani ad annum 2600 hscc eascer- 
fSimus, quia vcrbis sacris non parum lucis ad- 
ferunt. Quod hseo Sancii moniiio ; Nunc ergo au- 
ferte deos alienos, non supponat intcr Israelitas 
publicos ftiisse idolorum cutlores, opportuno loco 
(iicrmtis infra imm. 276. 

266 Qu3B dein acta fuerint, itaperstrinoit au- solemniiltod 
otoi sacer a $. 25 : Pcrcussit ergo Josue in die r,(M v°p* lvm 
illo fcedus, et proposuit populo prscepla atque mieretDiam 
judicia in Sicbem. Scripsit quoque omnia verba 
hac in voiumine Legis Domini : et tulit Japidem 
pergrandem , posuitque eum subter qucrcum , 
quae crat in Sanctuario Domini : et dixit ad 
omncm populum. En lapis istc erit vobis in testi- 
nionium quod audierit omnia verba Domini , 
quse locutus est vobis : ne postea negare velitis , 
et nientiri Domino Deo vcstro. Singulas Sancti 
actioncs aliqua commcntatione etucidabimus. Pri- 
mo Percussit fcedus ; illud in eo consistebat, aiunt 

interprctes, 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



71 



A interpretes, quod populus promitteret, se unum 
Deum cuUurum ejusquc leges a Moyse latas scr- 
vaturum ; Josue vcro vicissim Dei nominc pro- 
mittcret populo, quod Dominus ipsi futurus esset 
protector et auxitiator. Poputus ex sua parte 
jam promissa htsc itcrata protestationc dcderat ; 
Imperatorcm cx partc Dci id quoque nunc fecisse, 
signifxcant hsec verba sacra, Percussit ergo Josue 
etc. An autem ad eam rem fuerint adhibita sa- 
crificia, solennesquc ali& cxremonkv, quae Exodi 
cap. xxiv in feederis percussione, Deum i?iter et 
populum per Moyscn facta, leguntur adhibitm 
esse, incertum est : Verisimiliimum tamen est, 
inquit Masius hic, Dullum esse solennem ritum 
omissum , ut esset omnibus modis sanclUsimum 
foedus; et quia ista pactione rursus veluti initia- 
batur populus sacra religione, non solum sacri- 
ficatum esse, verum etiam tamquam nexu quo- 
dam, victimas sanguine partim aram Dei, quasi 
Deum ipsum, parlim populum esse inspersum, 
solenni ritu : quando a Moyse sic factum esse 
constal, cum illud fcedus pangeret primum, cujus 
l> nunc renovatio agitur. 
insiimratur; 267 Secundo, Proposuit populo prsecepta at- 
fvderi* tnonu que judicia in Sichem, id est, inquit a Lapide, 
curavit per saccrdotes prselegi ex Deutcronomio 
pr&cepta Dei tam moralia et cseremonialia , 
quam judicialia, ut populo rcfricaret et incul- 
caret eorum memoriam, quorum observalionem 
spoponderat. Alii dicunt, Sanctum ad morituri 
Moysis imitationem totum Deuteronomium populo 
recitasse. Dein ad perpetuam rei memoriam duo 
signa instituit, quze posteritatem omnem hvjus 
fosderis, cum Deo suO mortcm Josue renovati, ad- 
monerent. Primum est, quod monitiones ac sti- 
pulationes a sua, a populi vero parte testationes 
etsponsiones factas, aliaque ad fcedus spectantia 
in scripta retulcrit, quas a veritis perpetuo con- 
suli pnssent : Scripsit quoque omnia verba hasc 
in volumine Legis Domini, id est, ut multi lo- 
quuntur, ad calcem libri Deuteronomii adjccit, 
vcl ut alii ; adscripsit hxc libro Josue, quo tam- 
quam appendice volumen Legis Domini, seu Uber 
Deuteronomii auctus fuit. Alterum signum pro 
iUiteratis fuit, pergrandis scilicct lapidis erectio, 
cujus quoties causa requirerctur, toties fcederis 
hujus memoria renovaretur : Et tulit iapidem 
?> pcrgrandem etc. IHs peractis, comitia soluta sunt ; 
Dimisitque Imperator populum, singulos in pos- 
sessionem suam jr. 28. Josephus de fccdere reno- 
vato ne verbo quidem meminit. 
s. Josue verisi- 268 Sanctum postremi saltem capitis libri Jo- 
wim conscn S ue usque acl vcrsum 29 auctorem esse, numero 
/?,',. L 1Umt gm pTsecedente diximus. Tam pauci sunt qui id in 
fcrt; dubtum vocent, ut vix numerum faciant. Ma- 

jor intcr eruditos dissensio est, quts reliquum 
librum Josue conscripserit. Aiii Elcazarum pon- 
tificem, alii Samue/em, Isaiam prophetam a/ii, 
alii Esdram ; at plerique tam antiqui quam 
recentiores, ipsum Josuc hujus scriptorem esse, 
sentiunt. His potius putamus ad/tcrendum quam 
illis. Suadet id Ecclesiasticus cap. xlvi #. I Fortis, 
inquit , in bello Jesus Nave. successor Moysi 
in prophetis, vel ut Grxca habent, in propheliis. 
Quibus vero in rebus prop/teta vel in prophetiis 
succcssor, nisi in iis, qux Dominus revelarat, 
voce scriptoque populo communicandis? bici qui- 
dem potest ex hoc toco tantum probari posse, cum 
sola voce pwp/ietassc. Vcrum an non potius cre- 
dendum est, revelationes et divma oracula, quae 
in lil/ro Josue occurrunt frequentiasima, ab illo, 
cui soli facta sunt, quam ab aliquo alio, tttteris 



mandata csse? Vix utlus duintat, quin Sanctus Al/CTe „ 
scnpsent caput vigesimum quartum, id enim , L 
constat cx ejus versu 29. Scripsit quoque omnia 
verba hasc in voluminc Lcgis Domini. Si hoc ca- 
put auctori Josue tribuamus, cur non ct atia? 
Quis Dei mandata arcanaque ejus consilia sibi 
revelata, quis ct belta ewpeditionesque contra Cha- 
nanxos suscepta, aliaque in hoc libro contenta, 
melius nosse et accuratius dcscrihcrr poterat? 
Prxterea viderat Moysen omnia, qusper IsraSli- 
tas ct circa eos Deus admiranda gcsserat, tam 
studiose conscripsissc, neposteritas horum memo* 
riam amittcict : quis non ntcrito censeat, quod 
Discipulus, neque in imperio tantum sed ct in 
muncrc pro/Jtctico successor, magistmm ct de- 
cessorem suum imitatus fucrit ; mawime aun 
illa tn terram promissam introductio, bcliaqut 
ibi prodigwso modo gesta non minus gratam 
memoriam cxposcerent, et ad Dci gtoriam facc- 
rent. Fatcor, hx ratimes omnes non adeo c/Ji- 
caces sunt, quin maneat adhuc imertum, an 
Sauctus scrijmcrit librum, qui ejus nominc inscrir 
bitur. Hoc iaiuen ponderis habent, ut plerorumque 
eruditorum judicia inclinarint ad asserendum, i<( 
probabiiius cssc. Quod in lilnv Josue atiquu lr- 
gantur, qux post Sancti murtcm facta sunt, mhil 
allud evincit, quam Acta S. Principis ab ati- 
quo rcccntiore scriptore, SlVC is Esdras sive allUi 
fucrit, rccognita csse, interjectis hinc indc ali- 
quot vocibus vcl periodis connc.rionis aut ex- 
plicationis gratia. Pcntatcuchum, cujus auctor 
Moyscs ab omnibus agnoscitur , ■multis locis 
intcrpotatum cssc nullus non fatetur. Quid hoc 
objicienti rc}><m<iit alii, nisi idem quod nos ipsis? 
Pluribus hanc quxstioncm agiturr neCQSSe non est: 
cuilibet ad manum sunt, vcl faci/timc cssc ■pos.sunt 
interpretes aliique scriptores, qui eam cx professo 
tractant. 

269 Qui a Sancto librum scri/>tiim cssc dicunt, uii h ultimum 
qui ipsius acta enarrat, tllunt etiam auctorem c,l P ut ^uiero- 
faciunt ultimi capitis Deuteronomii, saltem a n<mil 
versu 5, qui Moysis ■mortcm narrat. CoUigunt 
id possim ex initio itbri Josuc, Kt factutn esl post 
mortem Moysi, quod studiose connexum videtur 
cum fme Dcuterononni. bcin successerat Moysi 
in prophetarum officio populique uubcrnatione , 
fueratipic ipsius minister ct, discipulus ; ejus /<ji- 
tur potissimum partes erant. legislatoris cntuin ? 
piane admirabttcm posteritati tradere, quem vpse 
suis probabititer oculis conspcrcrni, ut ttirimus 
nuni. 81. Imo etiam quatuor priores versus ejus- 
dem capitis, qui agunt de Moysis in montem 
ascensu, terraeque promissse, quom Deitseimori- 
turo monstrubat, contemplatione , Soncfum scri- 
psisse puto : non enim verisimite est } vn ipso fere 
mortis articulo id ipsiim legislatorem fecisse. To- 
tum igitur caput uiiinium Deuteronomii Penta- 
teucho a Josue additum fuisse ewistimo. /ionfre- 
rius in Appendice ad COpUt vn /'i.r/oipimrum in 
sacram Scripturam scct. v, quam subdit Com- 
m&ntariis in Pentateuchum , putat illud ab co 
scriptum csse, durantc adhuc HebrsBorum iuctu 
ob mortem Moysis ; scd illud Deut. cap. oiumo 
tf.8Completi sunt dii-s planclus lugentium Moy- 
scn satis manifestat, scriptionem post luctum fa 
ctam fuissc. Quantum vero temporis wtcr hunc 
etillam intercesserit, quis determinet? Id unum 
dici potest, quod Josue verisimilius subjcccrit co- 
ronidem illam histortie Moysaiez, mtequam suam 
inchoaret : suam uutcm locjtoossc rnstimo pOSt 
tcrr.r dtstrtbutioitem, cum jam in Thamnath-Sa- 
raa domicilium fxtssct, atque admodum senex 

csset. 



MJOTOIIfc 

J. L. 



legimus. Ouo ultima libri sui capita 

quinqm circitcr ultimis versibus, sub finemvitse 

, on ■ ripsit. 



§ XXIX. Moritur Josue, cum 
probabilius xvn circiter 



DE S. JOSUE ISRAELITARUM DUCE 

anno- 

conse- 

ntiosus erit annus fundationis templi, 

cxceptis 



1. Cotlia U * freauenti illa notatiane tem- plures ^J*^ ^ ™T 

porisusqJinpr^mm a\em :cuisimitemapud rum 488, 

Jblteim «v. xxvi. >. 18 de agro ^ccldama Jjj^^ lWloatom /uto 4^<rt «mo * 



regis Salomonis, et 480 «6 ^w» ^ 'W* ■ 
/.imc aw/cm numerum mqm *fc « fempon, ?i/o 
Jfoyiw, nojninflii /udfc» 0/ rapet ftra«» prar- 
/tarunt, conjungas 17 cwmuw : rclmqmtur ita- 
que, ut Jos.ue tam <*«* wreiter principatum 
gesserit. 
272 ()«i imperium 



JoSUe arf 14 Vfi/ paitCiO- nec pnucioribus 
orsum nnmerant vel 9»amnctratar 



E 



annis prsefmsset : pracci- r» ~m^^ * <w conCfi — ■ 

puorum ejus gestorum ' <" 5 ■**"' " m ^' w/ lllud ' quo 

chronotaxis; elogia e\ sa- 
cris Lilferis : illo vivente 
puhlici inler Israelitas non 
Fuere idololatrae : Sancti 
virlutcs praecipuae. 



uoruur s. Jo- Jj! post haec, oit capitis ultimi versus 29, 
tue,cumproba „{ r -,t m post fcedus in Sichcm renovatwm, po- 



tilliVi u • tu 



,, putuinquB "i possessiones suas dhnissum, mortuus 
csi Josue Dlius Nun scrvus Domini, centum et 
deccm annorum. Solos vilse annos Wadit Scriptu- 
ra'j de rincipalus autcm duratione quia tacuit, 
latom t hronoiogis patefecit aream disputandi. Sed 
omtssa opinionum variarum longa enumeratio- 
ne, ab iu omnibus nos recedimus, qum Sancto 14 



dunt gubernationi seniorwm, dc quibus memmit 
versus 31 : Servivilque Israel Domino cunctis 
diebus Josue ct seniorum, qui longo vixerunt 
tempore post Josue. Verwm cum Scriptura nus- 
quam dicat seniores itlos rempublicam admini- 
strasse post sancti Principis obitum, rectc intel- 
liguniur dumtaxat escemplo pictatis et constantis 
in Dewm fidei toti popvlo prseluxisse, eumque 
auctoritafe sua, quam ipsa senectus, diuturna 
rerum experientia vitseque probitas illis conci- 
liarat, in officio continuisse, ne aliqui saltem 
pub/ice ad idola depcerent. Suos igitur Sancto 
nostro 17 circiter principatus annos relinquimus ; 
illos vero, quibus IsraeTUse Domino sub scniori- 
bus sovierunt, ad Othonielis initia referimus. 
Nullius etiam servitutis annos seorsum compu- 
tandos esse asserimus, dicimusque omnc interre- 
gni spatium comprehendi jitdicum annis, nec 



vel pauciores, 25 vcl wlures gubernationis annos separatam faccre chronoiogiam ; verbi gratia, 
Iribuunt. Qui principaium ejus longiore tempori decem et octo anni servitutis, qxtse contigit sub 



quam IV <' ( breviore quam 25 annis durasse 
asserunt, eum 17 circitcr annis dejiniwnt. JIo- 
riiiu sententia propius ad veru ■ accedit, quam 
illorum. Jmprimis ejus magistratus dwrationem 
,ni !5 vei plures annos cxtendi non posse, sic 
ostendo \ Ex libro 111 Uegum cap. vi f. 1 constat, 
ab Ewodo usque ad jacta templi Satomonici fun- 
damenta annos quadringintos octoginta numera- 
ri ; annumque quadringentcsimum octogesimum 
esso annum quartum regni Salomonis . Factura 



est ergo qua<Jringmtesimo el 



rege Moobitarum continentur in 80 annis judi- 
cis Aod, et ita de ceteris. Jtaque aniri singulo- 
rum judicum sunt spulia temporis interjecti inter 
duos judices, verbi causa, a morle Josue ad 
mortem OtJionieiis, a mortc OtJtonielis ad mor- 
tem Aod etc. Ex quibus omnibus concludimvs, 
nec ptures nec pauciores annos Sanctum impe- 
rasse, quam circiter 17. Judicium meum- hic 
Puli in quaestione plu/rimum controversa, et cum 
variis aliis arcte connexa ; quse proin multiplici- 



egressionis QUoruni Israel de lerra (Egypti, in anno 

quarlo mse Zio, (ipse est mensis secundus) 

"':-'.'ii Sal nis Bupor Israel , asdiflcari ccepil 

'■ domus Doralno. Atqui illa series annorum ;or\ 
stnrr mm potest, deducta elironohgia per annos 



anno bus objectionibus impeii potest. His ego dissolven- 



Judioutn, proui in Uebrai) 



dis lcctorem non delineo, ei libertatem reiinquens 
alia/m sententiam eligendi, et se immcrgendi 
difjicuitatibus, tonge gravioribus, quam e<r sint, 
qu& nobis objici possunt, F 

J circiter an/ni. quibus supremwn pta-ctpuofwn 



pl»ri6iu 



nostra definiuntur, si Josuo 25 vel plures regi- 
minis anni assigm iur : orgo tam diu Hcbrxorum 
rempubticam moderatus non est, 

271 \finot s proposiiionis veritas oculis sub- 
jkitur sequenti sohemate, \foyses ■ 
rexit popuium annis 10, Deut. cap. n f. 7 • 
Othoniei primus Judicum post mortem Josue io' 
Judicum ran. in *. || 



I '" ei 111 Ynij. ta 111 Chananitide IsraSlitarum ducem, et 40, qui- ^' 



bus in deserto magni prophetw Moysis ministrum 
egit, auferantur ex 110 vitse annis ; supererunt 
owciter 53, quibus vixerit in scrvitute JEgy- 
ptiaca, Sub hujus finem Moyses eum ministnim 
suum eligit. Anno primo ab egressu, xtatis sux 
circiter 54 Amalecitas dcbeltat, eum legislatore 
"i montem Sinai ascendit, in quo 40 diesjeju- 
f. 30; nus, deliciis spirituatibus pastus, verisimUiter 



' i" T 1 1 ; Aod ^, ibid. 

":% p z s ri ; ■ . i Mb r r angeli ° m ^ arem m ^«.- ^ *~ 

-"' '■ ibid i D- IW, 1, , V ,; ,h ' IJ " s:lm " hl """ i<° »°H^ "•cmorat; mittUur 

t--*:<i«i A, r- : ,c,T. ;\Z;, 'Z.z /m7 "' ct :eU m ' pescenda -""-'• 



8 . Samust ,, Sm ,,.,. 10 ' .I" ■ ,v •''" ( « m ; lapidai onw' pmculo prodigiose 



t- -'I 



t- 5; Salonm j,r„ fundan^atem^ " ''"' C '"J 93 " n ° mi "° Sl,ccess °>- ^>- 

J^e,,s .5 vcl teoquexpso.cvtesUprodigioconfirmatur.Moyse 

defuncto 



DIE PRIMA. SEPTEMBRIS. 



73 



gestarum chro 
notaxts : 



defuncto, supremam potestatem ecrercere incipit ; 
cujus primum annum, vt multa alia prsiermit- 
tam, przcipue iUustrarunt familiaritas cum Deo, 
cujus alloquio ssepe dignatus est, mvrabilis exsic- 
caii Jordanis transitus, avchangeli Wichaiilis ap 
pari(n), prodigiosa murorum Hiericlvuntinorwn\ 
eversio, HaK miro stratcr/ciuatc cnpta. Adonisc- 
dec cum aliis quatuor regibus ad Gabaonem 
victus, lapidea grando de coslis immissa, infuga 
elapsas eorum copias, solis et lunse cursus ejus im- 
perio inJdbitus, doncc hostcs omnino cscsi essent t 
Israelitarum corporibus lassitudo probabitius di- 
vinitus dcpulsa , regu Gazer ewercitus deletus, 
tota deniqvc auslralis Chananaea mira celeritate 
subacta. 

274 Anno imperii cjus sccundo, viUr 5 , 
numerosissimus rcgum Aquilonarium exercitus ad 
internecionem c<rsus est , atque Asor cxpugnata. 
QuatUOT anni scqucntes in conficivndis bcllis rcli- 
quiis positi sunt. Rcges primo regiminis sui sexen- 
nio dcvicit triginta ct unum , quos intcrfectos , 
ita volente Deo, e patibulis svspendit. Annoprin- 
cipatus septimo monetur a Domi.no centenurius 
Josue, ut Chananseam per sortes dividat. Anno 
scquente fit tabcrnaculi translalio de Galgalis in 
Siluntem, ubi inicrrupta terrw promissse partitio, 
urgenle Sancto, continuatur. Cum meliorempos- 
set, deteriorem vtodestus Princeps sibi portionem 
eligit. Heliquos novem vitse annos in aedificanda 
Thamnath-Saraa, atque republica ordinanda exi- 
git. In extrema svnectute cluo comitia celcbrat, 
in quibus populum ferverdi nrationc atl antorcm 
cultumque veri Dei e.r/tortatur : in postrcmis fce- 
dus Deum inter et populum ritu solemni reno- 
vat. Paulo post, omnibus ntunvris sui partibus 
ex voluntate Dei ei totius populi optime expletis, 
appositus est ad Patrcs suos in scncctutc bona, 
cum csset 110 annorum. Prxcipua tanti/m re- 
rum capita huic chronotaxi inscrui, reliquis prae- 
termissis. Mensem ctiam ac diem. quo quael bet 
res gesta fucrit, quantum potui, suis locis assi- 
gnari. 
eiogia ex sacris 275 Pauca, cx sacris Littcris deprompta , 
Sancli clogia, qu.r illustrium epitaphiorum instar 
sint, hic subncctcmus. Mopscs, cum introitum 
in terram promissam ob peccatum ad Aquas con- 
tradictionis ei negassct Dominus, ita eum preca- 
C tus cst Numer. oap, xxvn a f. 10: Provideat Oo- 
minus Dcus spirituum omnis carnis horainem , 
qui sit super multiludinem hanc; et possit exire 
et inlrare ante eos, et educero eos vol introdu- 
cere : nc sit populus Domini sicut ovcs absqnc 
pastorc. Dixitquc Dominus : Tolle Josuc Blium 
Nun virum , in quo est Spiritus , ot pone 
manuni tuam super eum . . . el dabia ei praecepta 
cunelis videntibus , ot partem glorias tuae, ut 
audiat oum omnis synngoga Dliorum Israel. Et 
Deuter. cap. ultimo f. 9 : Josue vero IMPLE- 
tus est Spiiutu sapienti.e , quia Moyses po- 
suit super cnm nianus suas. Jgitur prac omnibus 
maximi principis et propltct.r Moysis in populi 
rcgiminc succcssorem Josue Dvus ipse cligit. Ve- 
ritas zcterna in co Spiritum sanctum esse tvstatur, 
ipsumquc omuituu ejus donorum plenitnxdvnem , 
cum inauguraretur, accepisse. Quid amplius in 
S. Viri laudcnt adferri potest ' Josue oap. m 
y. 15 abexacta prsceptorum sibi dalorum obsei i a- 
tione ita extollitur : Sicut praeceperal Dominus 
Moysi servo suo, ita praeccpit Moyses Josue, et 

ILLE UNIVERSA COMPLEVIT : NON PI\/ETEIUIT 
DE UNIVERSIS MANDATIS, NEC UNUM QUIDEM 
VERBUM , QUOIt JUSSERAT DoMINIiS MOYSI. 

Septciubris Tornus l. 



Quatnvi.s hrrve, non mmus tamen honorifu i 
est itlud cop. xxiv tf. 29 : Et post hsec raorluus esl 
Josue filius Nun, servus Domim /'/ vwens Deo 
servivit, ei se ad mortem usque Deo servitm 
professus est ( Ego, inquit ibid. y. 1 5, et 
domus mea serviemus Domino; ) ei moj-ft s 
clarum ttiud cognomentum Sbhvus Domini i 
ruit, quod prxceptor ejus Moyset po$i mortem 
decoratus fuit Deut. cap. ultimo y.';, : Mortuus- 
quo i s( ihi Muyscs, sEiivrs Domink 

276 Post narratam Sancti sepulturam subdit 
Scnptura Josue cap, xxiv > v . ;^i : Servivitqi bi 

ISRAEL DOMINO CUNCTIS DIEBUS JoSll 

rcpaitur Judicum cap. n ^. 7. Verbo ei s m- 
plo, vigitantia atque auctoritatv sua Princeps 
opHmus fsra$litas in idololatriam pronos in veri 
Dei cuitu et pietate ita conUnuit, ut nemo t 
quamdiu viwii . publice alienos deos coluerit ; 
pubiicc. inquam , nam aliquos privatum i 
cultum exhibuisse evincere videntur ipsa Sancti 
verba ibid. f. 23 : Nunc ergo auferte deos alienos 
de mrdio vestri. S. Augustinus tamen qusst, xxu 
negat, ullum in IsraMle sub principatv Josue 
idolum exstittsse; vt per prxceptam ablationem ,. 
deorum alienorum putat intelligendam esse depo- 
sitionem vanorum phantasmatum, qus quis stbi 
de Deo fingit, dum eum alium esse imaginatur, 
quam re ipsa sii ■ adfcrtque in eam rem oaria 
argumenta. Salianus ad annum 2000 Sancti 
vcrbis Aufnrle doos ctc. conditionem aliquam 
subintelligit ; ut scilicei simulacra eorum, si qua 
forte secreto intvr spolia a quibusdam detinean- 
tur, quamvis non ad cultum, penitus auferan^ 
tur. In Scholiis, qim ad eumdem annum subdit, 
hanc defendit opinionem suam t exemplisque pro- 
bat particulam si ln sacro textu aliquando desir 
dcrari. Vcrum hujns et S. Augustini sententio 
plerisque displicet. Fuerint itaque occulti aliqui 
inter hraelitas idololatrm, quales et sub Moyse 
in descrta fuisse patet ex Amos cap, v a v. 25, 
et AcVuum cap, vn a i/. 42, nihtl inde l&udis 
perfectissimo Duci detrahitur, Quis prvnceps hu- 
mana indusVria et prudentia prascaveat, nequis 
subditorum occulte detvnquat? \funem sui par- 
tes optime explevit, si impediverit, quo minus 
crimina aliqua publice commissa fuerint, Vigi- 
lantissimus Princeps nost&r id effecit t ui idolota^ 
tn.r publicm yestigium in Israeie non exstiterit, P 
Testaturid ipse in concione penultima, subfinem 
viiic habila, cap. xxm f. 8 ; ubi suos laudai " 
constantia in veri Dei cultu : eos certe corwpuis- 
set t si ab illo defecisse cognovisset. In posWema 
quidcm exhortatione non dlu post facta t popu- 
lum monuit, ui auferret deos alieno& de medio 
su i< ai hanc ut propheta dixit em ore Domini } 
revelantis latere quosdam in Isranle, qui idola 
rhnn colwent Patet id ex orationis exordio 
cap. xxiv f. 2 : Haec dicit Dominns Deus israel. Ex 
his sat,s intelligUur, monitionem SmcHdeido- 

iis e medio tollendisnon obstare, qu inus ve 

rwm s,i, Israelem, quamdiu Sancm viwit, Do 
mino serviisse; et /><><■ quidem sensu verum t qui 
principatumejusmirificecommendet. Porro idota t 
quibus aliquos Israelitas privatum oultum 
exhibuisse credimus, non fueruni Chananieorwm 
,/„, sed quibus illorum majores servierw 
Wesopotamia . ut vatet ex i. 

num. 259. 

277 Ecclesiasticus cap. xlvj ^ 
laudibus Sanctum prosequim 
Jesus Nave, Buccessor Moysi in 
fuit magnus secunfium nomen 



kocront 
J. L. 



Litteris : virenfr 
S. Prftn I 
hlit-usutolitcut- 
(ui wchibitxu 

Tion /ui.' . 



15. Vidc 



r. t ct seqq. bis 


r/ui e> i 


■ portls iu belio 


iUutieo elo- 


prophetis , qui 


f/ium : 


suum, maximus 




10 in 








<UCTone 
J. L. 



74 

in salutem clcctorum Dei, expugnare inargra- 

res hosies, ut consequeremr hereditatem israei. 

,, ,-s! in LeilkMido mantissuas, 

is antc 

Dominus 



DE S. JOSUE ISIUELITARUM DUGE 

, fcram cbaritatcm autem non habucro , nihil D 



Qiam gloriam adeptm 

ci jactando conlra civitates romphaea9 7U 

iH lim gic restitit? Nam hostcs ipse 

perduxil anus eju . An non iracundia ejus 

edilu csi i,ciuna dies facta est quasi duo ? 



[nvocavil Allissimum polcntem m oppugnaudo 
inimicosundique,et audivil illum magnusetsan- 
ctus Deus in saxis grandinis virtulis valde rortis. 
[mp eium (ecit conlra ^ m J^^ { '" *£ copiosam, ut homines et jumenta bibero possent 

nonnihil in lidc '■ 



r. sum i. Porro in miraculorum patratione prse- 
ter CEeteros sanctos Testamenli vcteris Moses 
ma.xime claruit ; quippc qui mare divisit, ex pe- 
tra aquas eduxit, manna de caalo descendere fe- 
cit, et alia id genus mulla palravit. Josue noster 
divisit Jordanem, de c<e!o lapides super hostes 
populi sui descendere fecit : sed quod est omnium 
maximum, solem et lunam in caalo imperio suo 
a cursu cohibuit. Moses jussus virga pelram per- 
cutcre, et ea percussione aquain elicere tam 



oita tntogrttaa 
c( vlrgintto$ t 



sccnsu pcrdidit contranos, 
potenliam ejas, quia contra Dcum pugnare non 
cst tocile. Bl secutus est a tergo Potentis : et in 
iiifbus Mfjvsi miscricordlam fecit ipse, el Caleb 
filius Jephone, stare contra hostem , et prohi- 
Dere geuiem a peccatis, et perfringere murmur 
malUiae. Et Ipsl duo constituti, a periculo liberati 
siini a numero aexcentorum millium peditum, in- 
ducere IIIos in hereditatem, in lerram, quaa ma- 
nai lac et mcl. Addo Josep/ri de Sancto nostro 
testimonium : Naturae, inquit, debitum cxol- 
vitanno vilae centesimo decimo : quorum xl sub 
U Moyse magistro roinisler ipsius exegit, et post 
cjus obitum viginti quinque (id mfaws verisimile 
r-,r probdvi supra num. 270 ei seq. ) reipu- 
blicae prasfult, vir incomparabili tum prudentia 
tura eloquentia, ad hasc in re imperatoria fortis 
ct Impiger, nec minus in pace bonus et utilis : 
dcnique in quavis virlule eximius. 
278 Virtutes, qtm his elogiis summaPim con- 



aesitavit. Josuc nosler magnitu- 
dine fldei sinc ulla haesitatione imperavit soli et 
lun£e, diccns : « Sol contra Gabaon nc movea- 
» ris et luua contra valiem Ajalon » .... Ilic 
plane enituit fidcs maxima et eminenlissima sancti 
Josue , qui sine hassitatione credidit sibi Deum 
adfuturum et effecturum, ut solem et lunam siste- 
rct : nam ideo non timide el submissa voce, sed 
audacter atque altissime clamavit, Soi ne movea- 
ris, et tu luna pariter sistc cursum tuum; cer- 
tus videlicet, omnino futurum , quod ipse Dei 
amicissimus fieri juberct. Nam quod subjungitur 
(i Obedientc Deo voci homiuis o non significat, 
Dcum proprie paruisse voci hominis; scd per 
metaphoram dici obedivisse, quia fecit ut sol et 
luna obcdirent voci hominis, Servi, et amici sui 
fidclissimi. Itaquc praevenit Jcsus Nave promis- 
sioncm illam Jcsu Christi, cujus ille figuram ge 
rebat : Amen dico vobis s 



habueritis fidcm, et 



tinentur, et ex ictis ejus quse dedimus eluce- non haesitaveritis, et dixeritis monti huic; « Tolle 



scunt, sigillatim omnes non enumerabimus ; prse- 
cipuas (anlum proponemusex Bellarmi/no librow 
de O/Jlciis pfincipis cap. m ante medium : Venio 
iiinir, inquit, ad virlutes et privilegia sancto Jo- 
sur, Prlmum , fuil Jo&ue duci innocentia com- 
munis niin patriarcha Josepuo, a quo ipse de- 
scendlt : et in hac parte superavit eliam Moscm 
ipsiim. Mosca cnim reprehonsus luit a Domino , 
quod oflenderit, ct non sanctiflcaverit ipsum IJo- 
iniiiMni ad Aquas contradicllonis ; ot Ideo punitus 
fuit <m pcena, ut non inlrarel in terram promis- 
sinuis, quain tanto tempore desideraverat ct lanlo 
labore qumsiveral, M de Josue nihii omnino 
legitur, quod reprebcnsura fuerit in Scripluris sa- 
crls : el tamcn, ut supra diximus, Scripturae non 
C Bolcnt omittere lapsus eorum, quorum resgcstas faciie victor 



» ct jacta tc in mare, fiet. Et omnia qua?- 
b cumque pelicritis m oratione crcdenles acci- 
» pietis i). Matt. cap. xxi #. 21. Sanctl fidem a 
Polribus laudatam vidcnum. 194. 

280 Nec minor fuit in Josue spes in Deum spes, 
quam fides. Siquidem in ipso primo capite libri 
Josue Deus ipsc non semel, sed secundo ac ter- 
tio dixit ad* Josuc : « Confortare et esto robustus 
o noli metuere, et noli timcre , quoniam tecum 
i) cst Dominus Deus tuus in omnibus ad quaa- 
a cumquc pcrrexeris ... Haec cnim verba Dei 
non solnm significantia, sed etiam eflicienlia sine 
dubitalione fuerunt. Itaque abstulerunt ab eo 
omncm pavorcm, ct timorem ; et induerunl eum 
(iducia incredibili, ct fortitudine admirabili , ut 
evaserit adversus reges plurimos, et F 



Q^rranl Ea [gitur Innocenlia deccbat euin expugnaveriLomnesurbeseorum. 



Jcsu Chriatl typum gercbal « qui peccaLum non 
o fecit, nec Inventusesl dolua in ore ejua i epist. i 
Petri cap. n f. 22. Altera virtUB eaque fere 
atngularia fuit Ln noslro Josue, caslitas virginalis, 
>'i qua superavii caslitatem patriarchaa Joseph , 
et domini sul M i ii 
viri castissimi, uxc 

procrearunt. Puisso autera nostrum Josuo , ut 
verum typum Jesu Christi Domlni nostri , vir- 
ginem caatissimum, e* eo potesi intelligi, quod 
ln Scriptuns nulla liai mentioflUorumejus : com 
lamen in Scriptura vetcris Testamenti accuratis- 
Bime describantur gcneratione3 omnium tribuum 



fiUet 



281 Quid jam de charitate ipsius erga Deum cAwtfaifo 
et proximnm dicam? Jusseral Josue ut, cum ca- Deum 
peretut prima civitas ,. quae dicebatur Jericho 
omne aurum et argentum, quod in ca repertum 
fuissct, conservarclur in thesauros Dei ; reliuua 
Isti enim, quamvis alioqui omnia deatruerentur in honorem Dei et nemo 
rera unam duxerunt et Qlios quidquam attingere auderet. Sed cum qZZ 

vir, nomme ' Charmi , clam abstulisset aliouid •«*fcAchan 
aun et argentietnescio quae alia Dco dicala-hic miu3 
losue exarsit in zelum honoris Dei quamvis alio- 

qui ^^simusesset^etmagnadiligentiainvento 
eo, ipsnm lapidari jussit, et omnia bona cjus, 

wrffimloto testimonia. owe el m ,i,.i, t, . lm in L ' "... zuu ? rell S ioms el ■ chantatis in 

' « J» nte ejus, ubi mcredibili ardore 
hoiuiub est populum ad pcrsistendum in vera re- 
ligioneumus veri Dei;etita iniixit in cordibus 
audaenuum «elum religionis , ut Scriptura Sat : 



w dedimus 
num. 136 ei ■ 

279 J: " :l ver °i P« ' : rofmmw, ut 

iul vIrlute ■ veniamus, fldes m Deum 

nescio an in ullo major unquam enitueril Rdes 
111 "'"■aculorum palraUone maxtme cernitur 
aposlolo dicente epto. i ad Cor. cop. xm * 2 
- Si habuero omnem Bdem, Eta ul montee trans- 



Scrvivit ferafil Dom 



» seniorum, 
b Josue ». 



Qui lonso 



mo cunctis diebus Josue ct 



»o vixcrunt tempore post 



282 De amore ejus et charitate 



10 proximOS , et proximo*' 

duae 



DIE PHIMA SEPTEMBRIS. 



aliicque virlu 
tes. 



A duse res in teslimonium adduci possunt : una, 
quod nulla unquam ei conlenlio 1'uit cum Elca- 
zaro summo ponlifice, neque cum ullo ex prin- 
cipibus populi, scd incredibili concordia cum 
illis omnibns scmpcr vixit. AHera, quod cum ven- 
tum est ad divisionem oppidorum, et agrorum, 
ac vinearura, alque adeo rerum omnium, vi et 
armis acquisilarum, ille non elegit primus, ut 
par crat, optima quaeque : sed posleaquam 
omnibus tribubus filiorum Israel regiones assignataj 
fucrant, tunc ipse petiit a populo locum ali- 
quem, ubi habitaro posset Thamnath-Saraa . .. 
Fuisse auiem locum illum homdum et asperum, 
testatur sanclus Hieronymus in Vita S. Paute 
matronae Romanaa ... Sed non esl hoc admiran- 
dum, cum Josue non esset de hoc mundo, sed 
vir sanctissimus, et aemulator virtutum Mosis 
magistri sui, qui non quserebat quae sua erant, 
sed quae aliorum : nec solum Moscm imilari 
volebat, scd multo magis Jesum Christum, qucm 
spiritu vcnturum novcrat, et se illius figuram 
gerere, Deo revelante, non ignorabat. Itaquc 
quod postea philosophus scripsit, hoc esse di- 

3 scrimcn inter rcgem et tyrannum, quod rex non 
suam, sed populi utilitatem qusrat, tyrannus 
contra suam non populi ; multo antea noster 
Josue rcipsa cL factis demonstravit, exemplo suo 
reges informans et tyrannos dclestans. 

283 Omitto quaa dici poterant de prudentia 
et fortitudine in bellis gerendis, quemadmodum 
videlicet exercitus suos sempcr [in] officio con- 
tinuerit, a sceleribus compescucrit, in timore 
Domini erudicrit : ct quibus artibus hostes 
averterit vel prostravcrit, ac dcnique tam multas 
provincias brcvi domuerit ; et habitatoribus in- 
teremptis vel fugalis, liliis Israel habilandas pos- 
sidendasque tradiderit. Haec cnim ex libro Jusue 
peti possunt. Ita Bellarminus Sanctum nostrum, 
principem undcquaquc pcrfcctisslmum, aliis in 
eadcm dignitatc coiistitutis imitandum proponens. 
Tertullianus libro iii contra Marcionem cap. xvi 
censuit S. Josue essc angelum illum ac ducem t 
quem promisit Deus Eaodi xxm, dicens : « Ecce 
i) ego mitto angelum meum ante faciem luam, 
» qui le custodial in via, et introducat in ter- 
» ram, quam paravi tibi : intende illi et exaudi 
» eum, ne inobaudicris eum : non cnim ce- 
» lavit te, quoniam nomen meum super illum 
» est ». Angclum quidem cura dixit, ob ma- 
gnitudinem virlutum quas crat editurus, et ob 
officium prophclse, nuntiantis scilicet divinam 
voluntatcm : Jesum autcm ob nominissui fulurum 
sacramcntum. Idem alii Patres putarunt apud a 
Lapide in Kxodi cap. xxm f. 20. 







% XXX. Sepultura Josue : 
mira aliqua, qusB de eo 
traduntur : febribus et po- 
clagra^ doloribus afllietum 
sanat : Sancti cultus, qui 
vere propheta fuit, 

OepelieruMque eum, inquit Scriptura cap. xxiv 
f. 30, in finibus posscssionis sna> in Thaui- 
nathsare, qiuc cst sita in monte Ephralm, a Se- 
ptemlrionali parte montis Gaas. Addunt Septua* 
ginta in edithnc Romana : Illic posuerunt oim 
eo in monumento, io quo sepelierunl eum, gla- 
diclos saxcos, quihus circumciderat filios Israel 
in Galgalis Jesus, cum educeret eos ex /Egy- 
pto, sicut mandaral Dominus ; et illic sun! us- 
que ad hodicrnum dicm. Dubium non est, quin 
ab universo uopnio cohonestatum fueritcjus ju- 
nu$, et publicus de more luctus indictus, sicut in 
morte AaronU et Afoysis. Sancti cerle meritis \d 
ncgan non potuit. Sub finem saculi quarti adhuc 
cxstitissc Josue sepulcrum testatur sanctus Hiero- 
nymus in Epitaphio Paulm his vcrbis : Sepulcra 
quoque in monte Epbralm Jesu filii Nave, el 
Elcazari lilii Aaron saccrdotis e regione, vene 
rata est Paula : quorum alter conditus est in 
Thamnalhsarc a Scpleintrionali parte monlis 
Gaas, allcr iu Gabaa tilii sui Phinees : satisque 
mirala est, quod Distributor possessionum sihi 
montana ct aspera delegisset. Apud eumdem 
S. Doctorcm iu libro de Locis Hebratcis, quem ab 
Eusebio Pa/mphilo conscri/ptum ipse Latine red- 
diditj haec lego : Gaas, mons in tribu Gpbralm, 
in cujus Septemtrionali plaga sepultus est Jesua 
Nave : el usquc hodie juxta vicum Thamna se- 
pulcrum cjus insigne monstratur. 

285 Seraritts iti caput xxiv Jo&um quwst. xu ea 
Rabbinis rcfcrt, fuisse super Josue sepulcro col- 
locatam solis imaginem, vel polius statuam, qua 
in postcritatcm omnem celebris perennaret admi- 
randa^ illius solaris instilionis * ab Ipso Josue 
divinitus impetrala 1 , de qua BUpra C. ix \ 
mcmoria. Hque judicat Masius probabile, ui. 
pulel indc Josuanam urbem Thamnathsabach, 
littcris transpositis, appellatam, qua: Jud. 1 l 
v. x*integre ac recle in textu Hobraeo Thamnat 
ciiEnES appcllatur, id est Ubbs s.u.is. Calmetus 
hanc traditionem reliquis Uabbinorum fabulis 
accenset : at Arias, Ma&ius, Caieta/nus aliique 
ut crcdibilcm historiam admittunt, '/<'" autem 
scntcntia est, litterarum transposiUonem si u 
nietathcsiiu, qua textus Hebrseus i/n nominibus 
propriis ssepe utitur, tam facile potuisse fabulse 
occasionvni >l<nr,<ju>ii)i r-> r>nn historiam metathesi, 
Serarius laudatus aliam refert llebraeorum tra- 
diUonem, ni/mirum magnum, cum sepeliretur 
Josuc, in monte EpbraJm inr.r motum exlitis- 
se, ex coqui! montem vooalum Gaab, Id eet, 

COMMOTIONIS ac TBEMOBIB \ vcilillii! ciiilii (iA- 

iias, commovehi ac tbjemjehe .>i-iiiii<;.U. Vania- 
sima cst hoc anilis lalmL. Masio : sed absque 
argumento, el nulia de causa negare vanum Tor- 
tasse ac anilc poii"s est. Nam fieri hoc potuit, 
ct factum e>se veteres asserunt, qui Midras seu 
Explicatiouein libri Rulb aiiliquilu niiil, 

et qui Scder llolam. Ncquc est, quod repu 

quidquain; 



AUCTOPC 
J. L. 



loni ispul 

crum. fjriO'/f^,n- 
pOfi S. Iliero 

inj<„i Mniral i 
ftt sancta Pan- 
la: 



S 



lcrrw tremor, 
pa ''■' io/ii 


\mit<l ■ 

Sotii d 


*ti;jcr 
tumula 


■ fon 
ilonfi 

• (. i. 
F 


uiImI.i 



l. II. 



76 



AU^lulti. 
J. L. 

■ * ixvny. u. 



et atla mira, 
i{U(C dc eo tra- 
duntur : 



«j.iidquam ; quin veroest hoc v 
Chrlsti Domini mortcfti ac sepuliuram M^iitai- 
dam idoneum : in hac enim terra mota est 
et pEin.i. scis&c suNTMalth. srxvi y. xv '. lia 
Me- at ego, ut isle terr$ motm prudenter credi 
, n .,. ,,, m quam Rabbinorum au* to ■ 

reguiro, 

286 Mira sunt, </«■>' Ubro i de Gloria Mar~ 
tyrum capiU svm refert S. Gregorius TuronensU 
pei Ruinartium editus : Sunl aulem, inquit, et 



DE S. JOSUE ISIUELITARUM DUGE 
alde ad vcri Jeso 



quispossct vUio impressorum factwm esse,ut ad D 
Sanctwn Josue wi ad proGima przcedentem in 
margine dies xxvi appositus nonsit, et ad kuno 
!i nn/ f ffuixxvn affigendi erant. Certe Pa- 
pebrochius Ludolfi editionem hoc loco corrigen- 
damesseputavi^SanctUjueannuntiationiin mar- 
gine calamo prxfiwil diem xxvr. .1" "W.- »/fra 
inquirere operm pretium non est. Brocardus in 
Descripiione trrr.r sanctae, Basiles a/nno 1537 
edita, A Tripoli, witfu^ per duas leucas esl mons 



id uvi iua3 culida:, in quibus Leopardorum rotundus et altus, una leuca a Li- 

Jesus Naw lavare solilus cral : ubi simililer bano dislans. Ilabet hic mons in pede Aquilo- 

nari spcluncam, \n qua monumenlum cernuur 



B 



Lepro i mun anlur ; esl aulem ab Hiericho duo- 
decim miiiia. Prope autem Biericho hal 
arborcs, quafi lanae gignunl. Gxhibent enim 
p ,;,,., in mo lum cucurbilarum, leslas in circuitu 
babentcs dura , intrin i cusautem plena sunl lana. 
Et de bis eliam fcrunl ipsi Jesu Nave solere 
fleri indumcnta. Sed el hodieque tales exhibcnt 
lanas, ex quibus nos a quibusdam delatas vidi- 
mus, et admirati sumus vel candorem, vel sub- 
tilitatem earura. Meminit et harum aquarum 
urbti Levidea capite sequenti, ubi se multoi vi- 
disse ait, qui iis tincti a lepra mundati fuerant. 



viginti scx pcdum longitudinis, frequentaturque 
devole a Saracenis, qui putant illic Josuc sepul- 
tum. Dominus d'fferbelot in sua Bibliotheca 
Orientali ad nomen Joschovascri&if, a nonnuUis 
superstitiosisJudzis Sanctum creditum esscperso- 
nam, qux conditionem humanam excesserit, ct 
ex natura divina quiddam participarit. Addit 
Mahomeianos aliquos eidem commento fidcmha- 
buisse. 

289 Typicum S. Sabse, Menwa Patrum Do- '» oriente, 
minicanorum conventus S. Ma/rci Florcntix, quo- p 



Porro Levida, de qua S. Gregorius, secundum rum apographum habemus, aliique omncs Grm- 



/i britnti et pn- 
dagra dolori 

I'IU <\ljl'i tum 

tiuiat I 



ta\ i II i ul(ta 
irto$po' 

pulot 



Huinartium wi Voti& celebris est illa Livias vel 
LibiaSj in Pribu Ruben, quam Herodes in ho- 
norem Livix auguslw, matris Tibcrii Cxsaris, 

C.l.\tl tl.l ll . 

287 fdem S. Gregorius libro de Gloria Con- 
fcssorum cap xl narrat, patrem suum, febribus 
et podagrm doloribus afflictum, subito sanitatem 
per Sanotum recuperasse ; Sed nec fllud, inguit, 
absurdum csl credere, quod saapius pervisiones 
experla8 Dominus rcvelare dignatur, qualiter 
aiit honorentur Sancti, aut inflrmi medlcamina 
consequanlur, Nam recolo gestura in infantia, 
cum pater meus ab Inflrmitate bumoris podagrici 
laborarel , ot ardore febrium ac doloribus 
iiiuiiis adtenuatus, lectulo decubarel , vidisse 
me "i visu noctis personam, dicentem mihi : 
Legisli, aii, librum Jesu Nave ? Cui ego : Ni- 
bil aliml iitterarum praeternotas agnovi, in qua 
niiii nunc studio constrictus adfligor. Nam hic 
Hbi i pror iis .iii sii ignoro. Et aii : Vadc, inquit, 
racltoque lia Lulam parvam ex ligno, quod 'n >c 
ouraon recipcro possit, scriptumque ex atramento 
sub paterni capitis fulcrum conloca : eril enim 
11 prifialdium, si quod loquor impleveris. Mane 
autem facto, malri quse videram indicavi : jubet 
impleri visionis prmcepta. Quod cum fecissem, 
stati .i genitorab inflrmitate convaluit. 

288 // '■■ , ■"■ '"' prwoipitw in eontm Calen 

■ wbrardum, orfxxvi diem mensis 

' ' jejunabant, quod is % ut putabant, esset 

■ JllM "' ; ' '- I i Mgy. 

■ '"' <■' ab AUianasio Kirch&v i 
■ '■ ■■■■ S ctumannu 

m6w. liuic respondet dies quarta m 
lolh '/" , ' °r ■ ■' Ludolfum pag 389 

'"""' CoptUarum .E m > {i inscribitur U- 

demapudjumdempag. Madxn , fB aune 
"" ■'' '' ■ " x\v mensis Sem 

Jl,SIL ' distinguunt, quod indici 

««" « i opulis Aoni 
• ?«' - Co t Bauae et ab 



corum Fasti saori y qui eum referunt, primam 
Septembris ejus memoriai conseorarwit. Mensea 
magna, exeusa Venetiis anno 1595, post hanc 
ejus annuntiationem Dormitio Jesu Navc, hos 
ei versiculos accinunt. 

Ovttejd rpiyiw zarY.atv ri),to-j 7ruk(Ki } 
Awr&v IjjtoOj, H).iov So'^/35 ftkiTtu, 

Quem starc vidil solem ad imperium suum 

Jesus relicqutins, gloriae Solem videt. 
Subdilw Sanoti elogium, vix differens ab co, 
quodhabet Synawarium Basilii imperatoris, Hoc 
nwper cura eminentissimi Cardinalis Hannibalis 
Albani Grsce ac Latine lypis eleganUbus prodiit, 
Sanctumque ita annuntiat ac laudat : Eodem die 
Dormilio Josuo iilii Navc. Hic Josuc filius qui- 
dem Nave fuit, successor autem Moysis He- 
braeorum iegislatoris, vir fortis, reique militaris 
peritus. Nam Hierico munitam alienigenarum 
urbum expugnavit, Jordancmque Quvium per 
siccum transivit una cum populo et arca Dei. 
Michaelem etiam caelestis exercitus principem, 
ensem prse manibus tenentem, vidit: quo statim 
cognito, abjectis propriis armis, illius pedibus F 
advolutus, Quid, inquil, imperas servo tuo ? 
Ad hfcc, cum prselio dimicaret cum alienigenis, 
solquc ad occasum appropinquaret, ipse vero 
vincendi desiderio Leneretur, maximam in Deo 
N|M'in habens, irnperavit soli, ut slaret : steiit- 
que sol ; neque prius occidit, quam bosles for- 
nc in fugam vertit. Gum igilur exercitui pvm- 
lui t, populumque laraeliticura ex eremo recte 
educlun >i in terram promissionis, quaa est Hie- 
rosolyma, duxisset, perque annos viginti septem 
ju-licassei, raortuus est, atque honorifice in ea- 
dem terra a populo suosepullus. De miraculoso 
' :!IS '""""" »<M inelogio,quodewstat in 
Venxxs; quoad oeteraoum his Basilianum Syn- 
axarmm fere convenit. Quod uWobique dicatur 



.'' s Seno du-aur 



apud nos est xix Ju 



■ U ;" l ini CMn*ra;aj 

«vi, mensium Baune 

ahus onm dies «ocuim reoiirit,,* n 

«wrepwuur. tf mc susptcari bliothecx /•'« 



Josuc, abjectis propriis armis, ArchangeU ve- 

' ^^itU>mmeminU.Negue 

" " „. 1 '7;" '■"''■""• Smctum prmfiUm n L- 
»>i, ut dictum estanum. 270 

or in Exercita- M > 
<*** anno 1555 editis 



•*««■ P ai. np MisHmTndteZ 

tdensis adfert Missam, in guapost 

Commemorationem 



DIE PRIMA SEPTEMUKIS. 



77 



S. Josvc vere 
propheta fvit 
mque ac Afoy- 
set- 



Commemorationcm prodefunctis intcr aliosvcte- 
ris Testamenti sanctos invocatur S. Josue. In Ka- 
lendario antiquo, quod Julianum nominatur 
a/pud Calvisium in Tsagoge chronologica ad Opus 
chronologicum, Sanctus referturdie xxxAprilis. 
Vcrum Catendis Septembris annuntiat eum cum 
5- Gedeone Homanum vetus, Ado ct Usuardus 
hoc modo : Jcsu Nave ct Gcdeon prophetarum. 
Wandelbertus de Sancto sic canit : 
Legifer heredem proprii quem liquit honoris, 
Promissam populo terram, qui Forte per astra, 
Per loca, per cclsos monics distinxit et urbes, 
SeptembresJosue tenet orditurque Ralendas. 
291 Titulum prophetarum, qno sanctos Josue 
et Gedeonem honorarunt antiqui Martyrologi, 
pri/mus suppressit Notkerus, quem inter alios re- 
centiores secutus est Baronius in Martyrologio 
Romano novo. Ne tamen ideo suspicer.s, titulum 
illum Sancto nostro minus convenirc : etenim 
licet non xqxie magnus, mque tamen vcrus pro- 
pheta fuit, quam Moyses. Cum utroque Deus mira 
familiaritale egit, utrique plurima revelavit ; 
Pentateuchits et /iOcr Josue oraculorum divino- 
rum ad utrumque factorum pleni sunt;uterquc 
occulta varia tam prsesentia quam futura a Do- 
mino accepta ad populum retulerunt co modo, 
quo ea referenda esse dwinitus intellewerunt ; 



uterque etiam scripto posteris iradiderunt res a se 
gestas, eaque omnia, in quibus Deus illisinter- 
nuntiis,seu uoluntatis sumapud populum inter- 
pretibus, uti voluit. Denique ■■ Hus Spiritus san- 
cti testimonio S. Josuc vere propheta fuit non 
.v: i usac Moyses i nam Ecclesiastici cap. xlvi $. 1 
Successor Moysi in prophetis, vel ut Grmca 
habent, in propheUis, appellatur. Baronius >n 
Nota ad Sancti annuntiationem, adnumerabatur, 
inquit, olim Josue inter prophetas secundum 
Epiphanium in Panar. taaeres. lxvi prope ftnem. 
Pcr prophetam hic sanctus pater intelligit scripto- 
rem sacrum, cujus liber prophetarum ftfcru 
accenseiur ; et hocsensu verum est, quod S. Jo- 
sue propheta non sit ; nam liber ejus nomen 
ferens, qui apud Judmos olim, testeS. Hieronymo 
in Prologo galeato, primus prophetarum crat, 
nunc «0 Ecclesia saororum Historicorum libris 
annumeratur. Itaque Baronius, qui ex mente 
S. Epiphanii loquitur, non negat, neque negare 
potest eum prophetam fuisse, sicut fhyses, Sa- 
muel et David fuere, quorum libri intcr libros 
prophetarum jam quoque non habentur, Masinus 
in Bononia perlustrata ad i Scptembris scribit, 
ibidem in lurlcsia Omnhint Snnrtoruiu .srrvari 
duos dentcs et alias Sancti reliquias, Vereor, ut 
lector facile eredat, eas vere sancti Josue esse, 



AUCTORB 

J. L. 



DE S. GEDEONE ISRAELITARUM 

JUDIGE 

IN PALjESTINA 
C0MMENTAR1US HISTORICUS. 

§ I. Sancti elogia; cultus; nomen varium; farailia : pater 
idololatra, at dein conversus a Filio judice : hic semper 
veri Dei cultor ; an ante principatum triburius? 



s.Gedeonit, x~n^ anctus Gedeon, virorum, angclo teste, 
t^ ' •fortissimus. quintus juit Isra&litarum <n 
^^Krcbtis civilibus judex et in bello impe- 
*^_J rator ; si Samgar, qui paucis mensibus 
prmfuit, ejus drcessoribus annumeres. Quam 
Deo charus fuerit vel inde colligas; quod ipse 
. eum etegerit ad populum suum judicandum, 
et c Madia/nitarum servitute liberandum, on- 
gelumque miserit, qui divinum hoc consilium ei 
annuntiarct. Dein Domini oraculis instructus, 
ejusdemque Spiritu animatus aram Baalsubvertit, 
lucumque succidit, et Hebrmi nominis hostes inu- 
sitaia et mi/rabili prseliandi ratione dcbellavit. 
Pace libcrtateque lsrae'li reslituta, subditos in veri 
Numinis cultu continuit, doncc magistratu, quem 
insignibus Dominus illustravit prodigiis t necnon 
oita defunctus est, quam fide et pietate in Deum, 
mbmissione animi, aliisque virtutibus digna/m 
reddidit perpetua in Sanctorum Fastis memoria 
Hmcsumma qumda/m est eorum, qum in UbroJu- 
dicum capite sexto, septimo et octavo Scriptura, 
etJbsephuslib. v Antiquitatum cap. vmdeSaneto 



narrant. In verbis sacris ct Josephi refermdis 
eamdem,quam in VitaS.Josue } soribendi ratio- 
nem servabim/us. 

2Apostolus ad Hebrmos cap. na *. 32 Qe ''""'-' «"" 

dconum collocat in corum catalogo, >/><< in Lege 
veieri fi.de ewimia et operibus fidei hei otcis eat- 
celluerunt: Et quid, vnquit, adhuc dicam ? De 
Qciet cnim me tempus enarrantem de Gedeon, 
Barac, Samson, Jephte, David, Samuel, et 
Prophetis: qui per Qdem viceruni regna, ope- 
rati sunt justitiam, adepti sunt repromleaiones, 
obturaveruot ora leonum, exBtinxeruol Impelum 

ignis, effugerunt acicm gladff, convaluerui 

inflrmitate, fortes facli mnt in bello, caatra ver- 
teruntexterorum etc. Ecclesiaslicus oap.sx.via 
f 13 Isradlitarum judices his taudibut v 
quitur: Et judices singuli suo nomine, quorum 
nun est corrupturn cor : qui non aversi sunt a 
Domino, ut sit memoria illorum in benedictione, 
ct ossa corum pullulent de loco suo, et no- 
men corum permaneal In »ternum, permanenB 
ad OUos illorum, Banctoram virorum gloria. Non 

loquitur 



tootou 

J. L. 



StTifiturfc ft 
Paim, 



mrmonii iu Pfl 

itfi tacrii, 



78 

loquitwr hic Hagiographus dc judicibus, quivel 
Dn vri lihera populi elecHone creatl non fue- 
runt: hinc ejus verba non extmdrndn "</ nn- 
vium Abimelechum, qui, 70 fratribus occisis, 
,, prtncipatum invasit, adco ut iyranni potius 
quam judich appellalionem mereatur. An, et 
quo ensu de reliquis judUnbus Scrvptura h.rc 
affirmet Quorum non est corruptum cor ; Qui 
non aversi Bunt a Domino, examinare huc non 
tpectai. De Gedeone suis locis ostendemus, ex 
kistoria sacra probari non posse, quod vel levi 
etiam peccato recte factorum gloriam obscurarit, 
adeoque nihil obstare, quo mims dicta Ecclesia- 
Stici verba etiam in rtgorr n smrrtihi,»! nmnem 
suam latitudinem sumpta de Sanctonostrovere 

pradk entm 

Zlib&r Judicum cap. vm $. 32 de ejus obiPu 
hoc fert tcstimonium : Mortuusque est Gedeon, 
(ilius Joas, ifi senectute bona. Prmter S. Gedeo- 
uis, lAtteric sacrae nullius altcrius senectutem bo- 
nam appellant, nihi Abrahami Genes. cap. xv 
f. 15 ci mp.xw f. 8, Davidis lib. i Paralip* 
oap, \.ux 1/. 28, Tobise junioris, vel, ut aliqui 
volunt, sooerorum ejus Tob* cap. xiv V- 15. 
Vndc colligiUir, kanc Scripturx phrasi/m plus 
signiflcare quam aetatem annis valde provectam. 
Audiamus Salianum in Annalium Epitome ad 
a/nnum 2800, Text/us eacer Gedeonem morinum 
diclt in senkctutb bona, elogio, quod in opii- 
mos quosquc Palrknvhrinin] culil, nl aliquorum 
oplniones Interpretalione que refelleret, qui Ge- 
deonem (Jud. cap. rni t. 27) idem cum populo 
nefas admisisse arbitrantur, imo quale etquan- 
tuin in Idololatria ct totius populi scandalo repe- 
niur. Morilur potius in bbnectute bona, qum 
bonam ffitatero anteactam coronat, morilur me- 
ritia et virtutibus insignis, et jucundissimo gau- 
dens bonffi conscicnlia: tcstinmnio. Ila tllc, 
communem mterpretum ewplanationem secuPus. 
Quamquam S, Augustin/us in Heptateucho super 

JudicesquWSt.lhlOi xi.ii/» Sanctuin ritltlc srrc- 

russitjtamen sermone cvru de Tempore ipswm 
olectum ad gratiam el sanctum vocat Ab aliis 
epium a/ntiquis Patribus Viri jusii, Deo chari 
sancli, imo Banctissimi, atque aliis ejusmodi ti- 
tulis Honoratur, Quam pulore Jesum Christum 
mttttis ri magnis in rebus adumbrarit, docent 
S.Augustinw fooo posWemum citato,S. Ambro* 
sius in Prohgoad librum i in Spiritum sanctwm y 
s. Gregorius magnuslib, \w Moralium cap. xxv 
>n capui \\\\\ beati Job, s. Isidorus Hispatensis m 
Comment, ad librum Judioum a oap m, ct Sa- 
lianus in Annalibus ad amntm :\sno. 

' Calvisius Operi suo ohronologioo prmmittit 
kagogen ohronologicam, oujus capiti n mtewi* 
tur oetus Calend irium Julianum, quod S. Ge- 
deonem notat uvni Kw-ifj, .1/ omnes 

iia Latina Fastx, inquibusSanctusnotusm, 
cum iVi suis annunttationibus ad Calendas Sc'- 
ptembris conjungunt cum s. Josue. Auctor Har- 

o \gii Homani parvi utrumque Herom ,ia 
lesu Nave e1 Gedeon prophetarum ido 
«w rt Usuardus, hisque junw es ■. 
'' amti ft runt annuntioMonem. \. , | 

[wprophetarum titulwn omisit; quem inte ,, 
w ertam in Aomano novo seoutus 
«( fforoniw, utrumque «o annuntians- ln Pa- 
lanlina Banciorom Josue et Gedeonls. tn Fastis 
&ccjeswGrmcaiSancti nostri nommncn invenio 
Sthwpts apud Jobum Ludolfum pag 402 eum 
oo«uni \m mmu ouorh Tachsas. rrw i» tf u 

seo nostro servamus Martyroi 



Sancti nomina 
varia, eorum 
qve ratio tt cty. 
mologta ; 



DE S. GEDEONE ISIUELITAUfM HJDIGB 

Mss Roma acccpta. in quibus codcm dic, I) 
nempe \vi mensis quarti t quem ipsi Chiahac 
vocant, sancti Judicis memoria signatur. Dies 
autcm xvi mensis Tachsas seu Chiahac, xn c^ 
ROf ln Deoembris. Ad huno S. Gedcon remitten- 
duscensetur a Castcllano. Qua dccausa nonper- 
spicio. Samoti diom emortualem nec Scriptura, 
nec antiqua et fule digna docet trnditio : quilir 
h ri igitur anni dies pro arbilrio cjus culPui de- 
stinari potuit. Sicut Orientales illi xn Decembris 
elegerunt ; sic i Septembris Ecclesia Latina. 
Huic,non illis,nos conformemus oportet. 

hSancti nomenin Scripturis varium est. Pri- 
mum et usitatissimum est Gedcon, quod apud 
interpretes idem est ac succidens evertens, con- 
fringens. Nomini facta responderunt : nam ever- 
tit aram Baal, nemus, quod circa eam crat, suc- 
cidit, Madianitas et auanliares eorum copias 
confrcgU, ct impios cum spvnis deserti, ut di- 
citur Jud. cap. vm if. 10, tribulisque contrivit 
atque comminuit. Alterum ejus nomen, in Litte- 
ris sacris sat frequens, est Jerobaal. Accepit il- 
lud /tac occasione. Cum aram Baal destruxisset, 
incolx urbis Ephra idololatrx a Joas cjuspatre 
postularunt, ut Filium suum produceret, ob in~ 
juriam deo illatam morte puniendum : Quibus 
ille respondit : Numquid ultores estis Baal, ut 
pugnetis pro eo? Qui adversarius est ejus, mo- 
riatur anlequam lux craslina veniat. Si Deus est, 
vindicet se de eo, qui suffodit aram ejus. Ex 
illo die vocatus est Gcdeon, Jerobaal, eo quod 
dixisset Joas : Ulciscatuu se ue eo Baal, qui 
Buffodit aram ejus. Quid Jerobaal signifxcct do- 
cet hic locus et Osee caput x ir. 14; ubi pro 
a domo ejus, qui judicavit Baal, in Hcbrseo 
legiVur a Domo Arbcl, id est, Jerobaal, tcste 
sancto Hieronymo lib. iii Comment. in citatum 
prophetam : Vaslatus est, inquit, Salmana . . . 
ut in Hebraao continelur, ab Arbel, id ipsum 
significanle, quod et Jerobaal, sed breviori di- 
sertiorique sermone. Itaque Jcrobaal utrumque 
hoc signiftcat, Ulciscalur se de eo Baal, et, Qni 
judicavil Baal. Nomimis etymologiam aliis voci- 
t.tts, at significatione a/finibus cxplicatam inve- 
nies apud interpretes. Est et aliud S. Gedeonis 
nomen lib. n Regum cap, xi #. 21, ubi textus 
Hebrxus pro Jerobaal, ut est in Vulgata, habet 
Jerubbescbelh vel Jeruboseth. Bcscheih autem 
rcl Boseth, id est, confusio, llebwis ctiam est 
idoluni : atque itanomenhoosignificationecoin- 
cidit cum Jerobaal et Arbel. Similis mutatio 
facta est in nommibus filii SaUlis, et ejusdem 
nepotis exJonatha : h, enim ante Esbaal eftMe- 
ribbaal dicti (ut patet ex Hb. iParalip. cap.vm 
*. 33 et 34, et cap. ix #. 39 ct 40) postca 
isboseth et Miphiboselh appellati fuere. NimU 
run\ religioni sibi ducebant Hebrxi nomen Baal 
pronuntiare, ut notat Calmetus in Dictionario 
Bibl co ad vocem Gedeon. 

QSanctinostri pater fuU Joas Judicum cap.w ■ 
). 29: Joas cr familia EzH ibid. f. 11 « hsec 
ex tribu Manasse ibid. f. 15: cadcm hxc }a„u- 
lia Esri vocatur domus Abiezer ibid. f 34 
oel Ahiczcr idem fuit cum Jeser, cujus 
w dotur Numer. cap. xxvi af 28- Filii 
Joseph pcr cognaiioncs suas, Manasse et Ephrami. 
De Manasse ortus est Machir, a quo familia Ma- 
ch.riiarum. Macliir genuil Galaad, a quo fami- 
Wa Galaaditarum. Galaad habuit Blios ■ Jezer 
a qao lamilia Jezeritaruni etc. ReUnquitur ita- 
>jue, ut hzn. a quo Sanctus desccndit, patrem 
habuera Galaad, avum Machir, proavum >/„- 

nasse, 



majorcs 

mitia; 



Coptor 



um 



DIE PIUMA SEPTEMBIUS. 



79 



B 



pater Jotts, Je- 
xerUaritmprin- 
ecps tdoUilutra, 
tit dein conver- 
svs a Filio ju 
dice: 



qui verismnlius 
temper verum 
Deum culuit. 



nasse, abavum patriarcham Joscph. Quod au- 
tem istc Ezri no/i distingueudus sit a Jezer, cu- 
jus patrem et majores em Scriptura mox recen- 
sui, hx ralioncs mihi persuadent. Pri/tno cst, 
quod uterquc fucrit c.r tribu Manassc. Sccunda, 
quod Jezer, de quo in libro Numerorwm, vocctur 
Abtezcr Josuc cap. xvn f. 2, idemque etiam no- 
men tulcrit Ezri patriarcha familim S. Gedeonis. 
Tcrtia, quod altoquin cakdogus (amiliarum tnbus 
Manasse, quem dant libri Josue et Numerorum 
citati, non cssct acouratus. Quarta denique , 
quod, uli patet ex Josue cap. xvn, Jczer vel 
Abiczer suam i/t Chanan.ra portionrm arcrperit 
cis Jordancm <; et ad eamdem quoque fluminis 
partem Ezri vel Abiezer ilic, qui fuit e Sancti 
majoribus, posscssioncm suam habucrit, wbem 
scilicet EphYa. flanc pcrtinuisse ad familiam 
Abiczrr, id est, patris Jezer vcl per metathe- 
sim Ezri, e qua Sanctus natus est, constat ex 
Judicum cap. vi f. 24. Eamdcm urbem sitam 
fuissc in tribu Manasse cis Jordanem r.r iis, qux 
de Sancto c sacris Lilteris refercmus, manifesto 
patebit. Porro i/x Ephra natus et educatus fuit 
S. Gedeon, uti eruitv/r ex cap. vi f. 11/24 et 
seqq. ; in eadem Israelitarum Judrx suum Ixa- 
buit domicilium cap. vm V. 29, et sepultus est ibid. 

f.n. 

7 S. Hieronymus ct, Vulgata cap. vi f. II 
Joas vocant patrem familia? Ezri, quae f, 15 inGma 
in Manasse dicitur. Obvtus itlorum verborum 
sensus est, quod Sancti pater totius familUv prh- 
inas vel princeps fuerit : Vocalur, inquit Abulensis 
hic qusest. ix, Joas paler, id est, princeps ; quia 
crat vir honorabilior in lota familia Ezrilarura : 
et forte desceudebat directe ab Ezri per pri- 
mogcnilorum lineam, ct ob hoc principatus fa- 
miliaa perlincbaL ad eum. Certe eum ex pr.ra- 
puis Jczeritarum vcl Ezritarum fuis.se, vel inde 
dcducas, quod iniquis istis tc/nporibus, quo Israr- 
litx Madtanitica servitute oppri/nebantur/magnam 
scrvorum inanum habcrct ibid. f. 27, lucumque ct 
aram idolo Baal dicalam possidcret ibid. f. 25. 
Sanctus aram illam cum luco c.r prsecepto 
Domini destructurus, ibid. f. 27 scribitur do- 
niiim patris sui timuisse, adco ut piunt illud 
opus non nisi noctu aggredi ausus fuerit. E.r 
hoc Sancti mctu atque ara falso dco crecta, 
abundc coUigitui', Joas fuisse idololatram, rc- 
missiorem tamen ; utpolc cui potior fuit Fihi 
vita, quam idoli violaii honos. Vide versum 31. 
Quamquam de ejus conversione sileat Scriptura, 
non dubito tamen, qum pii Filii exemplis monitis- 
que inductus vcrarn religione/n amplexus fucrit. 
Nec par est credercj Israriitarum Judicem, qui 
ex universa rcgione idololaPriam exter/ninarat, 
in patcrna iitam domo rciiquisse, a qua ejusdem 
exstirpanda: initium duxcrat, quando ca maxime 
vigebat. 

8 Dc Sancti vita in adoiescentia ct juventute 
nihil nos docet historia sacra. Testatur luec cap, vm 
f. 28, eurn IsraSli quadraginta anms juttimn 
pivffuisse, quibus cum probabilius annumerandi 
sint septem anni servitutis Madianiticw, ut di- 
rtnm cst in Vita S. Josue num. 272, trininta 
tribus circiter annis ante morlem suam, quam in 
se/tcrtutt: bona obiit, ex angelo divinwm mtellexit 
coiisiliu/n de Hebr.c/s, S6 duce ac judice, in li- 
bertatem asserentlts. Hinc craitur, Sanctum ;rtate 
virum fuisse in eo, quod habuit cum angelo, collo- 
quio. A Joscpho quidrm tutn triripr/ris juvenis 
fuisse dicitur • scd id vrrisimilenon cst, nisijuve- 
nem latc pro florentis .rtatis homine accipiat. 



Quoniam post Debborx Baracique rnortem gens 
Hebrxa moresuo ad votuitum, id est, saorikgam 
lalsorum drorum supersHHonem, redierat, atque 
ipseSuncti patrraram idoh Baut rrr.rmtt; sus- 
picw esseposset, S. Gedeonem vel parentis idolola- 
trx imperiocompuisu,n,vci rjusdr.n rt rr/tq U0 - 
rum impiorum IsraSlitarum exemplo inductum, 
falso deo aliquando cultum exhibuissc. At potius 
existimandum esl, cum communem et domesti- 
ca/ti impietatem semper exsecratum fuisse, vero 
Deoconstanti fide ct pietate serviisse, atque ideo ab 
co dignum habitum fuisse, qui ex angelo intellige- 
rct, se prge omnibus electum rssc, ui IsraHli- 
tarum sub Madianitarum jutjo misere affli- 
ctorum ac pcenitenttum salvator csset ao judex. 
Antequant hoc tuunrre fungi mciperet, natus 
ei jam inde erat Jether, septuagint fratrum 
primogcnttus, ut patel r.r rap. vm f. 20. Vc- 
rum quoniam is tum adhuc puer erat, major 

rrlnjuoruttt filioriutt ( ntrs post VWtoHam Ma- 

dianitieam nata fuerit oporlet, Igitur infra 

erit opportuniur dc ejus UXOTtbuS ct iiberis 
agcndi locus. 

9 S. Augustinus in Heptateucho qu&St. wxiv su- 
per librum Judicum, et Procopius in ojusdem ca- 
pat vi f, 15 assrrunt, S. GeJcoucin, cum ab angelo 
juberetur beili contra Madianitas prwfeoturam 
assumrrc, fuissr trtbu/tuin sca miilr hominibus 
prxfuisse. Niinirum modestam Sancti responsto- 
ncm f. 15, qua se ad Isruclitas e servitute libe- 
randos inidoneum p/v/itctai , aliter intetiexerunt, 
quain S. Hieronymus, (n Hebrwo ad litteram 
est : Ecce chilias mea; per quod ipse inlellexit 
familiam, quse mille, id est, multis hommibus 
constat : undr ita crrtii ; Ecce fauiilia uica inli- 
ma est in Manassc, et ego minimus in domo 
patris mci. Vtde Bonfreriwm aliosque hic, San- 
ctus vcro Augustinus cum Procopio itlud Eccc 
chilias mca, uti apud Septuaginta legerunt, ita 
explicant acsi S. Gcdeon chitiarchus sru mille 
viris dux prwfcctus esset. Verba ut/riusque dubo. 
Sancti Doctoiis hxc su/it : Ubi respondet Gc- 
deon ad angelum . . . Ecce mille mci bumiliores 
in Manasse, intelligitur praeposilus fuisse milie 
hominum, quos Ura^cc x i * t: w> u s appcllat Scrip- 
tura. Procopius oerbis saciis, eodem modo in- 
tellectis, iianr subdit expositionem ; Permanserunt 
enim IsraHitm in tribunus ei centuriones divisi, 
ex quo Jethro Moysi consuluit Exodi cap. xvm. 
Tribunus igitur cum cssct, subditos suus infir 
mos csse comjuestus est. 

10 Quamquam Sancti vcrba. Eccc famllia 
mea inflma esL iu Manasse, siout ea vertitetin- 
tellexit S. Riwonymus, nullo modo significent, 
ipsum utio tan, temporis magistraPu functwm 
esse, iamcn S. Augustini et Procopii emplicatio 
Hieronymianm mterpretationinon repugnat. Nam 

si nntr 184 circttrr annOS OCtO fomiliSB tribus 

Manasse 52700 viros armis ferendis aptos nn- 
merarint Nwmer. cap. xxvi a ^.28, Jezeritarum 
familia vn eadem tribu S. Gcdcoms temporibu 
reliquis septem inferior esse potmt viribus et 
bellatorwm mmn ro i , et iamen tres veletiam plu 
res ohihadas comprehendere, ac proin sub Joai 
supremo familia!'»!»'' 1 "'» 1 "" chiliarchos habere, 
e quibus unus fuerit Sanotou noster. Bonfrerius 
aliuptc hutc sentcntix exigitam Wibuunt verisimi- 
lUudinem : <>i qua de causa equidem non vtdeo. 
Ihthtum nonest, quin apud IsraBlitas in hono- 
rtbus ct dirjnttuttbus conferendU fortitudinis ei 
nataitum ratto habtta fucrtt, At S. Gcdeon teste 
vivorum fortissitnu^ erat, ct ftltus Joas, 

omnium 



IUOIOU 

J. L. 



E 

F.itm iiii(«;jriH- 

cipatum trthn. 
num /tatiw 



t6U rhilinr- 

riniiii, probabU 
hter liacmt 
S. Aiitiustinu$et 
Proroptut. 



angelo 



AOCTOflB 
J. L. 



hrarltiut $ »,r- 
vttuie Ma&lani 
Uea )"■!' s. Oi 
deonem libmt ■ 
turus Deun 



omniumJmrU m prmcipis. Curergo senten- 

tia qumipsum chiliarc) «I Inl m facU, 

ta veritatealienasU,quamqum cen- 

,»„,,„,■ tutud.rrial (onnre ' *■*» 

nuliameuiemrzfatorvnWenlCertei mv 

nus veristmile est, quod dicti Patres asseruerunt, 
q uam quulvti aliud. Favei etiam Josephus hb. v 
totiquU. capite nii, quod ita incvpif. Per idem 
tempuB Gedeon Jasi Qlfiu, unus ex pnmatibus 
tribua Manassetidis. Neque obslat primo, quod 
desedicatSanctus:K§om\mm\is in dorao palris 
mei , nam ,,,. e0f quodadeomodestedesesensent, 
llt ,,,„ uiderem omnium minime idoneus ad 

fsrartiJOA r srratnh- putniUssimunrm hnstmm 

Uberandos, non sequitur, ut re ipsa omnium 
minime idoncm fuerit. Verba illa ad angelum 
modestwm ipsius produnt atque anvmi submissio- 
nem ; at angeli eum vn primo accessu virorum 
,,„■!, i ■■ M .., compellantk salutalio satis declarat, 
quam aptus esset ad Israeiem in libertatem asse- 
rendum, Vcque obstat secundo t quod, dum ve- 
nit ad cum wngelus, avcuterei ipsemet et purgaret 
frumenta vn torculari } quod opus fa/mula/re et 
rusticanum est. Id enim urgenti necessitati tri- 
buendum est, qum communem omnium domesiir 
corum laborem ei diligentiam postulabat, ut ho- 
stiu/m adventus, « quibus diripiebantur omnia, 
prmverteretu/r. 



§11. S. Gedeonem, ut Israe- 
litas e sepvitute liberet, cx- 
citat angelus ; hic sc a Deo 
missum probat, ignc pro- 
digioso consumens carnes 
ci panes, quse Sanctus ad 
refectionem ci probabilius 
pbtulerat. 

1 fefunotis Debbora ot Darac, fsraSlitm in idolola- 
triam relapsi sunt. Perfidim pcenas non distulit 
iratus Dcus. Qu 9 ei quantm quamque diutummhm 
fuermt, docet Judicum caputw a f. 1 : Fecerunt 
C autem lllii Israe) malum in conspectu Domini : 
qui tradidii lilos in manu Madian septem an- 
ois, ot bppressi aunl valde ab eis. Fcceruntque 
siin antra el Bpeluncas in montibus, et munitis- 
aima ad repugnandum loca. Cumque sevisset 
iaraolj ascendebal Hadian el araalcc, ceterique 
Orientalium oationum; et apud eos Qgentes ten- 
toria, sicut oranl fn borbis cuncta vastabant 
usque ail tntrottum GnzaB : nibilque omnino ad 
vii.mi pertinens relinquebant in Israei, non oves 
non boves, non asinos, Ipsi enim el universi 
greges eorum veniebant cum labernaculis suis 
el lastar locustarum universa complebanl innu- 
mera mulUtudo bominum et cameforum, qui.l- 
Quid leUgeranl devastantes Humilialusque est 
sraei valde in conspectu Madian, His calami- 
{0 'w«* «Pjem tmnis poputus Hebrmus afUktus 
/""; *■*•* cum nutlum m ,, , ,.../„„„ 
oontiahostem rcperiret, i i , 

"" ■ :, '.."" : ; Et chmivli ad Dominum postulans 
aux.lunn conlra Madianitas. Qui nusit ad Z 
virum propbetam, et loculus cst: Baa dicit Z 

«CTPto, ei eduxi vos de domo servitutis et 
liberavi de manu iEgvpUorum, et onJl V 



DE S. GEDEONE ISRAELITARUM JUDICE 

micorum, qui affligebant vos; cjecique cos ad D 
strum, ct tradidi vobis 



iin- 



terram co- 
lntroilum vesirum, tt uaunu 

rum Et dixi: Ego Dominus Deus vester, ne 
timcalis deos AmorrhEeorum, in quorum terra 
habitatis. Et noluistis audire vocem mcam f. 7 
et seqq. Deus Issaclitas a servitute Madiamtica 
per S Gedeonem libcraturiis prophetam prmmi- 
serat, qui acceptorum bene/iciorum ■ commemo- 
ratione illorum ingratum animum, idolola- 
triam, aliaque scetera perstringcrct, atqtte ita 
eosadpcenitentiammagis incitaret. Ncc dubium 
est, qxdn plerique ad cor redierint, serioque Do- 
minopromiserint, fore ut deincepsipsi soliservi- 
rent.Sancti tamen concives, incolsB urbis Ephra, 
ante victoriam Madianiticam convcrsi non fuerc, 
utpatctexf.ZSetscqq. 

12 IsraeUtarum animis prophetx oratione ita angeium m «^ 
prseparatis, DominvsadS. Gedeonem, quem desti- 9uietD 0m i ni 
narat ad populum suum tot calamitatibus eri- 
piendum, angelum de ccelis misit. Suspicantur 
plerique, hunc fuisse Michaelem archangelum, 

nec immerito ; agcbatur cnim de incolumitate ac 
salutc totius populi Hebraici, cujus ille prseses ct 
secundum Dcum protector crat. Eum quidem „ 
nonnulli Filium Dci fuisse putant, quod f. 14 
et 1G Domiaus, appelletwr. Verum nomcnhoc ci 
tribuitur, tamquam Dei legato et illius personam 
sustinenti. Vide dicta in Vita S. Josue num. 120 
et scqg. Venit autem angelus Domini, el sedit 
sub quercu, qus erat in Ephra, et pertinebat 
ad Joas patrem familiaj Ezri. Cumque Gedeon 
filius ejus excuterct atque purgaret frumenta 
in lorculari, ut fugeret Madian, apparuit ei an- 
gelus Domini, et ait : Dominus lecum, virorum 
fortissime. Dixitquc ei Gcdcon, non tam lau- 
dem suam in saluiatione quam bene precandi 
form ttlam attendens, Obsecro, mi Domine, si 
Dominus nobiscum esl, cur apprcbendcrunt nos 
haec omnia? Ubi sunt mirabilia ejus, quiE nar- 
raverunt patres nostri, alquc dixerunt: De Mgy- 
pto eduxit nos Dominus? Nunc autem dercliquit 
nos Dominus et tradidit in manu Madian. f. 1 1 
ct scqq. Hsec vcrba non sunt C07iquerentis dc 
Dco, ut vult Abulensis qusest. xn in cap. vi, 
vel de ejus potestate dubitantis; sed admirantis 
ab angelo, quem hominem putabat, dici prse- 
sentem Dominum, quem prsesentes calamitates, 
ob peccata populo mfliotas^ absentem infensum- F 
que significabant. 

13 Respexitque ad eura. Domiuus, id est, an- consiUum apt- 
gelus ejus personam reprsesentans, et ait : Vade rt.tN 1 "* 
in hac fortitudine tua, ct liberabis Isracl de Xil,um *"? 
manu Madian: scito quod miserim te f. 14. *J' iM r ° 
Caelestis legatus his verbis S. Gedeoni annuntiat, 

quod Hebrworum salvator ac judc.v divmitus sit 
constitutus, simulque eum eascital, ut, oblato mu- 
nere acceptato, cum fiducia atque alacritate li- 
berationem Israelis aggrediatur. At Sanctus prm 
submissione animi tantm reiperagendm imparem 
se existimabat ob suam puxque famiiim tcnuita- 
tnn. De quo ita versus sequens : Qui respondens 
aii : Obsecro, mi Domine, in quo liberabo [s- 
raen Eccc familia mca infima est in Manasse, 
et ego ininimus in domo patris mei. Videsupra 
num. 9 rt seq. Dixitque ei Dominus: Ego ero 
lecum ; ct percuties Madian quasi unum virum 
f. 16. Theodorekts qumst. xn in librum Judi- 
cum versum hunc oum prscedentibus itacxpla- 
nat, Sancii fidem ct modcstiam commcndans ; 
Quoniam, inquit, memor erat mirabilium Dei ; 
Brmamque de Deo tenebat opinionem , illum , 
Si vellet, eos racile liberare posse a calamitati- 

bus, 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



M 



vcs :iC7U San- 
rtus 'ehqui 
cum iinqelot si ■ 
gnvm ab eo 
pettt, quo j>ro. 
bet fe a Deo 
missumi 



bus, quibus dctinebantur ; nuruit ut audiret ab 
angelo : » Proficiscere in roboiv fidei hujus, et 
» vinces ». Neque daranet quisquara ea, qua 
sequunlur : uon enim velut difRdens de Deo 
dixit : « Fnmilia mea humillima est in tribuMa- 
» nasse, et ego minimus ctc. n : sed ut de se 
modestc sentiens. Quapropter angelus gratam 
habens banc responsionem , ait : « Dominus 
o tecum erit; et interficies Madian sicul virum 
d nnum n. 

14 Ncsciebat Sanctus t ut manifestum est c.r 
jr. 22, angelum esse eum, gui tam facilem de 
tot Madianitarum millibus victoriam polliceba- 
tur : sed nequc an / ropheta essct, ecrte ipsi con- 

stabat. Ea quidem, ut credibile est f erat angeli dein nospram opinionem stabiliemus.' Imprm 
apparentis specics externa, qux sincerum san- non decrevit Ur Sanctus ipsemei sacrificium of- 
ctumquc hominem referret ; sentiebat etiam haud ferre : id enim impium fuisset, quia nec $ai 



j. r.. 



mox : Prius tamq-iam cum homine loquebatur 
quera tamen hominem Dei credidil, m , 
ipso sacriflcium vellet oflerre, velul adjuvandus 
pra?sontia ejus sanclitatis. Kx recenti qui 

S. Gedeonem saorificium intendisse statun 
Estiuset nonnulli a s, Augustin i s ntiunl 

Major tamen illorum pars cum L\ ■ existi- 
mat, Sanctum, angclo sub quei'cu exspectare 
jusso, domum abiisse, et coctas c w es anesque 
attulisse, non ut ipse,sed ut angelus ea 
inter offerendum miraculo aliquo declararet, ?e 
a Deo missu/m esse. 

17 Duabus his sente M «*$»«■* 

argummla, quorum solutionem exspectamus; 



pnnes azymos 
et hwduvx co- 

ctuin adfert. 



non eo fine , vt 
illaDiOf ■irnfi 
caret 



dubic mirarn cx ejus praesentia et alloquio conso- 
lationem et alacritatem, et ad fidem cjus 
promissis habendam interius arcitabatur : quia 
tamen fraus latere poterat, prudenter signum 
aliquod petiit, quo majorem sibi certitudinem 
compararet. Si invcni, inquii f. 17, gratiam 
corara te, da mibi signum, quod tu sis, qui lo- 
queris ad me ex parte Domini ; ut libi credere 
possim promittcnti, quod numerosum hosiium 
exercitum propigalurus sim, acsicum uno homine 
certandAim esset. PraesUtit id angelus f. 21, cum 
ignem virga dc petro elicuit, quo carnes hcedinx 
earumquc jus et panes azymi consumpta fue- 
runt. 

15 Huic petitioni aliam mox subjungit San- 
ctus f. 18 : Ncc rccedas binc, doncc rcvcrtar 
ad le, portans sacrificium ct oflercns libi. Per 
sacrificium hic intelligo prandium scu munus 
convivalc, quod.quia postca abangelo prcetcr San- 
cti opinionem in sacrificium conversum cst, hic 
ab eventu sccu to per prolepsim sacrifieium voca- 
tur, Scripturam probabilius hic uti figurata 
tocutione, mocr ostendam, simulque a Sancto 
suspicioncui om/iis peccati removebo ; quod 
difficutter facerc possunt ; qui attler hunc locum 
cxponunt. Jtaquc secundum dicenda versus \Bsic 
intelligendus videtur, ut volucrit S. Gedcon tan- 
tum cibos, qui postea in sacriftcium cesswunt, 
portare et offcrre angelo, Qui rcspondil : Ego 
praestolahor adventum tuum. lngressus est 
(^. 19) ilaque Gedeon, et coxit hcedum, et de fa- 
rinae modio azymos panes : carnesque poncns in 
canistro, el jus carnium mittens in ollam, tulit 
orania sub quercu, et obtulit oi, angef<> videli- 
cet, qucm hominem putabat, ut iis vesceretur, 
ettum signo aliquo probaret, s& prophetam esse 
a Dco missum. 

10 An cgo verba sacra recte exposuerim, i<i 
cst, an Sanctus dixerit, Nec recedas hinc, do- 
nec revertar ad t; 1 , portans sacrificium, et dein 
coctum hcedum panesque wngelo <>i>t<iierii ea ex 
intcntionc, \it Ji<>y l > ; i<-m suum prandio exciperet, 
quastio cst vn/ltum controversa. S, Augustinus 
quxst.xxnv super tibrum Judicum docet, S. Ge- 
deoncm h.re di.ris.se ct fecisse, eosibi fine proposito, 
ut ipsemet sacrificium Deo offcrre/ : ita enim 
toquitur : Aniraadvcrlrndum est, quod GedeOD 
nou ait aogelo : « Ofieram tibi sacrificium », 
scd ait : ■< Offeram sacrificium meum, et ponam 
» in conspectu luo » fin Vulgata est, Portans 
sacrilicium et oflerens tibi. [Dnde inlelligendum 
est, non eum angelo, w<\ pcr angelum offerre 
voluisse, id cst, ejus ministcr:<> uti. Nam Paulo 
infra hahet : AnL'dus in sacrificio, rjuod ob- 
tulit Gedeon, ofiiciura ministranlts implevit. Et 
Septembris Tomus l. 



erat, utpote e.r tribu Manasse, neque Siluntem, 
tocinn sacrificiis offerendis destinatum, adire 
constituei^at, .1/ inquies cum S. Doctore ibid, 
qusest. xxxvi, Sed intelligendura est, quod ilium 
angclum primo prophetam putaverat, cl tamquam 
Deum, qui in istis omnibus dispensare potest, in illo 
cousuluerat dc offereudo sacriflcio. Quod ille si ,, 
prohihuissct, non utiqur (leret. Sed quoniam ' 
approbavit, et ut fleret, annuit, Dei dispensantis 
auctorilatem Gedeon in faciendo secutus est. Ita 
quippc Deus legitima illa constituit, ut leges 
non sibi, sed hominibus daret. Dnde quodcum- 
que prieter illa ipse pra^cepit, non a transgresso- 
ribus, sed poiius a piis et obedientibus impletum 
intelligendum est : sicut Abrabam de immolando 
filio. Liccat mihi rationem adfmre, ob quam 
S. Doctori, cujus auctoritatem plurimum veneror } 
hic acquiescere n<m possint, Sit it<i ; decla/raverit 
angelus, Deum cum Sancto dispensasse. Dispen- 
sationc illa licite uti m>n potuit : nam cum cer- 
tusnon csset, eum esse i><i<'m, cui fides i<<i<> ha~ 
bcnda cssct, t<tc<></uc signum petiisset, quo se a 
Domino missum manifestaret, certus etiam esse 
non potuit de dispensatione divina. 

18 Neque secundo S. Gedeon intentionem ha- vdangeiun 
/niit, ut materiam, <ju<im prsepararat, angelus 
sacrificaret ; nam quoniam, <>i statim dixi, ita 
certus non fuit eum t quocum loquebatur,a Deo 
missu/m esse, quin formidaret, neforte ab im/><>- 
store ho nine deciperetur ; quomodo sine <ii!/^<i uo- 
luit, i/i is sacerdotem ageret a sacrificaret, <><• V 
,jin> ei iion constabat, an revera <'s's<-t s,/er>, !<>.■> vel 
ordinarius, vel per dis t ensationem divinam ex- 
traordinarius. Praeterea si ab angelo recesserit 
co fine, ui hcsdtum mactaret Deo sacrificandum, 
seijiiiiiir, eum <i viehm.r mactatione sacrificium 
mchoare, adeoque x<<ti<'>n partem officii sacerdO' 
talis illicite sibi assumere voluisse ; /wstias enim 
jugulatio pars sacrificii est, vetita cuivis profano 
hommi exVra (ocum tabemaculi. Si dicas, San- 
ctu/m non scivisse quidem, <<>< is, quocum <<</<•- 
bat, propheta Dei esset, an vero angelus sub 
humana specie ; non d/ubitasse tamen </«<>< esset 
alteruter; difficullates objectam facilequidcm ci \ 
tatns, sed <« alias impinges. Vam si ipsinultum 
iiuhium fini. quin rcre <>, Deo issus esset; e>n\ 
eo promittente vietoriam de Madianiiis, dubita- 
r ,i an vera prxwuntiaret ' Vel ■■< non dubitavit, 
quse signi postutandifuit na es ntas? Quem sensum 
„■,, ii verbis sacris i/. 17 : Da mihi signum, 
quod tu sis, qui loqueris ad me? //" loous <><«- 
nifeste vnnuit, Scmctum dubitasse, am is,quo- 
cum /<></"•■/>■> i tii . consitia >i<ein<i annuntiaret^ 
etadhoc suum <i<ii>"<«> tollendum signum ali~ 
quod /icUissc. Satis, nt opvnor, videt lector, 

1 1 Sanctum 



82 



Ai YTORE 
J. L. 

babii »i 
ul / ( c,quem itlt 
hominem pufa- 
t.,t. itt ottCtre- 

iUT : 



pvlitum ngnum 
<t'tt anoolui, <■<• 
hot tgm prodf- 
t)toto m ho!o> 
oauatum Ota 
abBumtnt . 

C 



Sanctum in sententiis hacten u proposilis difficufr 
trr ab omni culpa cxcusari posse. 

ig Viwic r<zft*on« acctpe, cwr tpo """ <".";- 
tano, Aria Montano, Bonflwio aliisque m%- 
ccm,'s. Gedcoiicin uerisimilius dumtaaat cogi- 
tasse dc cibis parandis, nuilo vero modo dc 
fido vel per se vel per angelum offerendo. 
Primo,si sacrificium intendisset, ad crnespanes- 
queconcremandos ignem et ligna atPulisset : nam 
quiscire poterat, ignemdepetra eliciendum abco, 
q UOt wm loquebatur. Sed, inquies, prodigiosus 
ignis, hostiam absumplurus, fuit ipsum signum, 
quod s. Gedeon etcspectabat ab tllo edendum, si 
vere >< Deo missus esset. Verum si hxcexspectassct, 
prius altare aliquod erexisset, neque hcedum co- 
wisset;nam adsacrificium animal vivum debe- 
bat adferri. Sccundo, angelus specie viatoris se 
ei mdend/um pr&buit : nam vi/rgam seubacutum 
gestabat mmu y. 21. Videtwr igitur S. Gclcon, 
ijiu niw hominem viatorem credebat, hospitale 
officium ewhibere, accibos adcorpus reficiendum 
adferre voluisse, Tertio illa carnium hoedinarum 
coctioei elixatio, <t oum carnibus r<ir<<iii>/tte jurc 
asymorum panum f<>i<ji<u<'tt>> salu indicant, 
hwc omnia ad comestionem destinata fuisse. Exhi* 
or, nibus suti.s /><it<-r<- arbitror, verisimilius San- 
ctum <■<• tantum animo fuisse, ut hospiti suo ci- 
bos daret; eosque versu is voca/ri sacriflciura, 
quod >« hocpostea conversi fuerint. Audi Proco- 
pium : Sacriflcium Ed dicil Sanctus, quod ad 
epulum deslfnalum erai. Vlctima enim non eoque- 
batur juxta legem. Ceterum sub quercu ponit, 
Abrahamum imitatus (Genes. <■<</>. xviii,) ae ra- 
lus hunc fercula absumplurum, Undeet hicChat- 
daus paraphrastes in Bibliis Hegiis pro Bacrift- 
ciiiiii Latine habet douum; textus veroArabicus 
<ii Bibliis Wa&imis prandium. Qui plura in 
mn nostram desiderat, adeat inter alios Bonfre- 
rium <■( Cornelium <i Lapide hic, qui operose 
qumtionem hano discusserunt. Quse hactenusat- 
ttili, sufficere mifii videntur ad omnem culpse 
■■ ■■, i* ionem a Sanoto amovcndam, 

20 Quemadmodum itaque Abraham 6enes. 
oap. wm y. 8 butyrum, lac et vitulum, quem 
coxorat, oomedenda proposuit tribus angelis, et 
Manue Judicum cap. xiu y. tr> coquerc vohtit 
hCDdum de capris, »t eo vesoeretur angelus, qui 
nasoitwrum sibi Samsonem annuntiarat ; sic <■{ 
s ' Qedoon panes a igmos ei coctas carnes hcedi- 
nasin oanistro, earumquejus in olla tulitadan- 
'■"' l " ,n •'" oonsilio, tn ipsum convivio exciperet. 
Ihr 0t illi sr ''"'" hominibus agere credebant 
Porro, cibis allatis, Dixii angelua Domini: Tolle 
carnes el azymos panes, el pone supra petram 
"lam, et jus desuper funde V. 20. Angelo peiir 
"""/';/"«"< €diiuro " Pwatum sibi prandium 
PnawosacremnKonoinhonoremDeiabsumpturo 
! r *"* Sanc *™> "'"■' s quidetn, qum 

. "'" l h *° (, "" l '"^ ot maxime iila juris 
'' // 7 ; "- /"'<'V''-'--; repugnare tamen non 

"' /,( """"'"< ^nctumetprophetam Dei esse 
Curaque fecissel .!;,, extendit 



DE S. GEDEONB ISRAEUTAKUM J^DICE 

sena Ex ista Sancti ' exclamatione colligitur, com- D 
Znem istis temporibus opinionem f™f>™™- 
m ^meum,quiangelum Dei vidisset Unde hxc 
opinio orta sit, disce ex intcrpretibus. Porro post- 
auam wngelus S. Gedeonem a metfu mortei libe- 
rasset, et insigni illo mvraculo, quo cibos in ho- 
hcovstum Dco concremaverat, ostendisset, se a 
Deo mi.ssvm esse; nullum am, tius Sancto dubmm 
fuit, qitin a Domino cicctus cssct ad populum 
suum c servitute eripiendum : firmamque spem 
conccjnt futurum ut ea, quam promiserat ange- 
, rtoriam dc hostibus aitxUio 



^ininutaicm 



angelus Domini 



luoifa ■ uana 
■cmiSancfoms- 

tum n.ortif !•». 
mhl, quo |U. 



virga?, qnam tenebal m manu 
tel1 "" carnesctpanes azymos 
,!l ' petra et carnea, m 
2i Angelus 



ascenditqu 



el 

c iLMMS 



lymosque panes consumpsil 
aotem Domini evanuii c\ oeniiq 
ejus. Vidensque Qedeon, quod 
inun, quem hactenus h 

Hcii mi Oominc 



Deus < 



Bssei angelus Do- 

inem crediderat, ait : 

qula vi.ii angelum Do- 



Pas tecum: ne timeas, dod morieris y. ?i 



lus, facilitate 
divino obtineret. 

22 ^dificavit ergo ibi Gedcon altare Dorr.ino, 
vocavitque iliud , Domini pax , usque in 
prssenlem diein y. 24. Si altare, de quo hic, 
distinguatur ab eo, cujusmox meminit versus 26, 
dico cum a Lapide, quod illud non erexe- 
rit ad sacrificia offerenda, hsec enim vetita erant 
r.rim locum tabcrnaculi, quod tunc in Silunte 
fixtnn erat ; sed ad perpetuam memoriam inco- 
lumitatis ac pacis sibi ab angelo viso prmtitae, et 
Itberationis fsraelitarum e servitute Madianitica, 
ab codcm sibi promisscr. Uxde et vocavit illud, 
Domini pax. Altaria autem hujusmodi, qitw essent 
ad rei alirujus monumentum, ubique poterant 
licite excita/ri, ut patet ex Libro Josue cap. xxn ; 
ubi leguntur tribus Rabcn, Gad, et media Ma- 
nasse similem aram exstruxisse juxta Jorda- 
nem, toto Isracle factum approbante. Dixi su- 
pra : Si altare, dc quo versus 24, distinguatur 
ab eo, cujus mcminit versus 26. Nani siidern 
sit, quemadmodum plerique suspicantur, cre- 
ctum quidem etiam illud fuit ad sacrificandum, 
scd non nisi postquam Sancto id prseceperat Deus 
y. 26, Et cedificabis altarc Domino Deo tuo 
etc : adeo ut hujus prseccpti cxsecutio, quani 
narrat vcrsus 27, prxoccupetur ve?*su 24. Quid 
vero nobis videatur vcrisimilius, unumneand/uo 
a/taria S. Gedeon aedificarit, diccmus infra 
num. 25. 

23 Philo Byblius apud Natalem Alewandrum 
in Historia ccclesiastica vetcris Testamenti cpxartx 
mundi setatis cap. vi art. 3 S. Gedeoni signum 
petcnti angelum rcspondisse scribit : Curre, et 
accipc mihi aquam dc lacu illo, et 1'unde supcr *u?i*. 
lcrram islam ; dabo tibi signum Et abiens acce- 

pit, sicut praeceperat ei. EL dixit ad eum angelus : P 
Anicqnam fnndas supra petram aquam, pele quid 
vclis tieri de ea, sive sanguinem, sive ignem, 
sive ut nnsquam compareat. Et dixit Gedeon : 
Piat mcdium sangu ; s, et medium ignis. Et effu- 
dit Gedcon aquam supra terram. Et factum est 
cnm efflidisset, ul ficrct media pars flamma, me- 
dia antcm pars sanguis, ct commixta sunt utra- 
que : ct non extinxit ignem sanguis, nec sangui- 
nera ignis cxcussit. Et hasc vidcns Gedeon neliil 
alia signa, et data sunt ei. Nonne haac scripta 
suntin libro Judicum ? Ita quidem tttiraculum. 
s e petra subito vrumpcntis cibosque consumen- 
tts ; at qu.r nugator pscudo-Phito adfert, m vano 
ejus cerebro conficta sunt. 



olUire Homtno 
ocdificat. 



Qucb Phdo B>j- 
OUus vairat 
pvodigia angc- 
lum edidis$<-,pt> 
pso vonficta 



^m 



>c*-^ 



6i 



DIE PHIMA SEPTEMBItiS. 



83 



Jnssv Dommi, 



aia Iwoque 
[i<ialevern>x,al- 
tare Deo erigit 

rt sacrificat ■ 



gni.Cum lucoarani Baal de- 
struit ; aliam Deo erigit et 
sacriticat; accipit nomen 
Jerobaal, et Spirilum Do- 
mini ; copias convocal con- 
tra Madian; duplex in vcl- 
lere signum petit, in quo 
non peccasse ostenditur. 

\Jum dies abiisset, quo contiyit angeli appa- 
ritio, de qua paratjrapho przcedente, proxi- 
ma nocte ab eodem, ut arbitror, angcio mone- 
tur S. Gedeon, ut a desPructione luci et ara- 
Baal, ab erectione altaris vcro Numini, et ho- 
locausti oblationc divinitus delatum sibi princi- 
patum auspicetur. Iiem ita narrat saccr auctor 
f. 24 ct scqq. : Cumque adhuc esset in Ephra, 
qua? est familiae Ezri, nocle illa dixit Dominus 
ad eum : Tolle laurum patris tui, et altcrum 
taurum annorum sepfcm, destruesque aram Baal, 
quae est palris tui : et nemus, quod circa aram 
est, succide : et a^dificabis altarc Domino Deo 
tuo in summitatc pclras hujus, super quam ante 
sacrificium posuisti : tollcsquc taurum secundum, 
et offeres holocauslum supcr slruem lignorum, 
quae de nemore succideris. Ex his intelligiPur, 
Dcuin hic cum Sancto dispensasse, ut saccrdotii 
muncre fungeretur, offerrelquc /tolocaustum pro- 
cul a loco tabernaculi. 

25 Assumptis ergo Gedeon decem viris de 
servis suis, fecit sicut praeceperat ci Dominus. 
Timens auiem domum palris sui, et homines il- 
lius civitatis, per diem noluit id lacere, sed 
omnia nocle complcvit jr. 27. Itaquc ara Baat 



clum est : Gedeon friius Joas fecit hax omnia 
Et dixerunt ad Joas : Produc filium luum l„n 
ut moriatur: quia destruxit aram Baal, et suc- 
cidit nemus. Quibus ille respondit : Numquid 
ultorcs eslis Baal, ut pugnetis pro co? Qui ad- 
versarius cst ejus, moriatur actequam lux cra- 
stma veniat : si Deus est, vindicet sc de co, qui 
suffodil aram ejus. Ex illo dic vocatus est Ge- 
deon, Jerobaal, eo quod riixisset Joas : Qlci- 
scaturse deeo Baal, qui sufloriit aram ejus jr. 28 
et seqq. Videnum. 5. 

27 Intt-rea temporis Oranis Madian, et Ama- 
lec, et Orienlalos populi conyre^uti sunl, ut 
eamdem Hcbrxorum tcrris, quam septem />rio- 
rtbus annis, vastitatem infcrrent ; Kt transeuntes 
Jordauem, caslra metati sunt in valle Jezrael tf. 23. 
Conftuxerant co centum triginta quinque beU 
latorum millia, uti ewcap. vni f. [Q intelligitur, 
Eorum duces erant Oreb, Zeb, Zebee, et Sal- 
mana cap. vnf. 25, ct cap. vui *. 5. Cum Imc 
ficrent, tempus vernum crat ; nam ut nOS docet 
caput vi j?. Zetseq., Madianitm ceterique «u- 
xiliares populi cmn gregibus suis, quando sata 
in herbis erant, instar locustarum advolare sote- 
bant, omnem annispemel proventum depasturi. 
Subdit vcrsus 34 : Spiritus autem Domini induit 
Gedeon ; qui clangens buccina convocavit rio- 
mum Abiezer, ut scqucrelur se contra hostes, 
ad imminentem calamitatem avertendam, Ac- 
currcrunt Abiczritx, urbis Ephrse habitatores, 
armis instructi\ interque hos proouldubio etiam 
cx iis salteni aliqui, qui /tupcrrime SanctWm 
ad mortein poshllarant. Quem paulo antc e •ine- 
dio sublatum volebant, nunc suum agnoscunl 
ducem et sequunlur. Mirabilis saneest hsec i«><i« 
mutatio in corum animis tam subito facta, 
An Sjiiritus ilte divinus, <ju<> SanctUS agobatur, 
foris ita se prodebat, ut ejits signis exterioribus 
j.erccptts i/uivis excitarentur ad illum cu/m spe 
victori.r sequendum ? Ceterum ><<>n modopopula- 
ressuos etcognatos adbellum excivit ; sed t«s<>- 



ADCTOBK 
1. I.. 



Ifarfi<nn7<r 
t'nnseutit Jor 
<t»«cm ■ Spiritu 
Domi.ni tttjtoUu 
S.Gedcon, <" t 
eitum congre 
9«' ; 



K 



eversa ejusquc luco succiso, Sanctus, ut jussits j)cr Misit nuntios in universum Manassen, qui ct 



erat, super summilalcm pelrae, in qua cibos 
antca posuerat, ab angelo dcm in sacrificium 
conversos, aitare Domino nocte xdificavit, et in 
illo holocaustum obtulit saccrdos Dci cxtraorditia- 
rius. Attare, de quo hic, verisimilius idem fuit 
cum illo, cujus mcminit versus 24 : ubi dicitur 
S. Gedeon aram cxstruaisse ibi : qua voce de- 
siqnatur locus, ubi angclus sacrificarat, vel eum 
a mctu mortis liberarat, aut ccrte alius vicinus 



ipse secutus est eum ; et alios ninitios 1D Aser, 
et Zabulon, et Nephthali.qui occurrerunt ci f. 35. 
Ilorum acccssionc facta, in sancti Ducis ewer* 
citu tnginta duo pugnalorwm millia numeraban- 
tur, ut patet ex cap. vn i, '.). 

28 Dixitque Gedeon ad Deum : Si salvum 
facis per manuui meam lsrat-1, sicul loculua 68, 
ponam hoc vellus Ianae in area : si ros in solo 
vellere fuerit, el in omni terra Mccilas, sciam 



<i<l>lrv ni vrl- 
I !«• 0( Utrn ji,i 
rocuhtui pCtHi I 
impetrat i 



querela oppida- 
norum : accipit 
fiomtn Jero- 
baal. 



circa qucrcum. In exiguo autem locorum spatio quori per manurn mcaui, sicuL iocutus es, libe- 
dupkx altare Domino aedificaPum fuisse, difflcul- rabis Israfil. Factumque est ita. Bt de noctecon- 
ter credo ; magisquc in cam inclino sententiam, surgens, cxpresso vellciv, concham rore IDQ 
qux statuit hagiographum $.24 usum esse figura plcvit. Dixilque rursus ad Deum : Ne Irascatur 
prolepsios, eumque voluisse vocibus angeticis Pax furor tuus contra mc, si adluic BcmeJ tentavero, 
tec.um ctc, quae mortis timoiem Sancto ademe- signum quaerens in vellere. Oro ut solura vellufl 
rant. proxime subju/xjcrc mentionem aliquam 
de altari sequcnte nocte erecto, quod ab eisdem 
Domini pax vocatum est. Si quis tamen gemvnam 
a Sancto aram erectam fuisse asscrere malit, ei 
non. refragabor ; modo admittat, cinn. >n ailijica- 
lione prioris, de qua f. 24, atium finem intcn- 

disse, quam ut in ea sacrijicaret. Vide supra di- Ula posPulando. Est oontra eum argumentwm non 
cta num. 22. leve i siquidem em manifeetis indiciis jamsatti 

26 Cum sanctus Judex pium sibi ab angelo cognoverat, fuisse angelum a Domino missum,e 
impcratum opus fuisscl cxsecutus, Cumquc sur- quo vntelle&erat, se duce lsraUlem <«mriadc Ma- 
rexissenl viri oppidi ejus mane, viricruut destru- dianitis potiturum". contra fidem ergo peceavit, si 

dubilavit, <>« reipsa Deus facturus esset, quad 
perangelum pollicim erat; <" verosi oertusfuh 

deimptendadivux' pn issione, >» /><■<><>< <>"- 

vm asfatt sine neccssitate miracuta postulando t 

Imo 



siccum sit. et omnis lerra rore raadens. Pecil- 

quc Deus nocte ilia ut poslulavcrat : et fuil >ic- 

citasin solo vellere, et ros In omni terra ^. 30 
et seqq. 

■;:i Cin <> b.rr nuracttla, « S. Judice peHUt, "">- 

vehir quzstio sai gravis, deliqveritne Sanctms 



pettttaha fa a 

defeetu, 



ctam aram liaal, lucumque succisum et taurum 
allerum impositum super altarc, quod lunc arii- 
ticalum erat. Dixeruntque ad invicem : Quis boc 
fecit? Cumque perquirercnt auclorcm facli, di- 



S-i 



AUcroRc 
J. L. 



l0 ipse S. Geilcon, cum *. 39 ait: Ne irasca- 
l ,■ uw-or tuuscontra rae, si adhuc seroel tenta- 
vero, signum qoarens in vellere, satU videtur 
agnoscere, magnam se in Oeum irrevt 

tiam • ittere iterata miracuh postulatione, 

SanctoeHam adversaest nonnullorum auctontas. 
A Ruperto in librum Judicum, Commentarw- 
run lib. i cap. x accusatur, quod Ikvm ten- 
tarit, dum signa petiittm autem id fecerit ex 



DE S. GEDEONE ISIUEUTARUM JUDICE 

miraculum postutonte; quia non videnlur con- b 



vemre hajc ad islud, quod scriptum est : « Non 
p tentabis Dominum Deum tuum ■ quod lex • 
prscepit. S.d cxitus rei docet non esse contra 
mandatum faclum. Nequc enim exaudiret Deus 
petitionem , contra lcgcm aliquid deposccn- 
tem. 

31 Frmciscus Suarez lib. 1 de Irreligiositate bonoetcfitie t nt. 
cap. ii num. x, Bon/rcrius Itic, aliiquc, qui »<»-",„ „t ?)opu . 
q P. A ^ n .. aM „/. „*»«i nntlnn absolvunt. varias lu * in fide con- 

nrmaretur. 



tJflfpRtu iidei aua credere tenebatur promi siones 

J2SJS IjLiente, proposUas ; «. po- «//-,,"< «.<*».«, «* ?«. ***? "^.E 



/icc( 



fitib /*a/e /Em potuerit. Inter alias mihi valdc 
placetea, quam Caictanus ct Salianus adfcrunt. 
s. Judicem signa petiisse aiunt non ad suam, 
scd ad sociorum suorum, quos ad bcllum convo- 
cavcrat, confirmadoncm; nimirum utde Sancti 
usione ad tiberandum IsraBlem deque divinis 



iii 



promissis illi factis firmam fidem liabercnt, et ad 
certam victorix spem erigerentur. Quod Sanctus 
huncsibi insignorum postulationc finern propo- 



II 



catum tentationi Dei commzsent, quia, 
incredulus non esset, svnc causa tamen Deo pro- 
bata miraculorum petitio facta est, non explicat. 
\i Abulensis qurnt. xlvii totus est vn eo, ut san~ 
ctoim Virumin infidelitatem lapsum probet. Fa- 
uentem sibi habet S Thomam nuq.xcm a. n 
ad , Mi ubi ait ■ Ibrabam ■ utem (Genes. cap. xv 
jr. 8) signum peliil ex inslinctu divino, et idco 
non peccavit. Gedeon vero ex debilitale Qdei 

signunj petiisse videtur, et ideo a pcccalo non suerit, aliquo modo colligi potest ex ipso contcxtu 
excusatur, sicul ibidem Gloss. dicit. narraHonis sacrm. llxc f.Zbquatuor tribus ad 

3fl w mclius alii Sanctum ab omni peccato S. Gedeonem concurrisse refert ;moxsubditf. 36 
,, mvnem faciunt. Imprimis signa non petiit, miraculoru/m petitionem ; horum vero conccssionc 
- guod ccrtanx divinis promissis fide u non haberet. narrata, statim iterum subjungit, S. Ducem 
Nam quis credai eum, qui ab Aposlolo ad omnemque cum eo populumsurrexisse et adhostcs 
Hebrsos xi jr. 32 a fi.de laudatur, interque cos perrexisse. Unde verisimile cst, Sanctum signa 
omnium prlmits recenset/ur, qui per Ddem vice- flagitasse coram ipso exercitu, huncque totum vel 
runt regna, operati sunt justiliam, adeptj ^unt 
rcpromigsionos, . . . . forles facti sunt in bello, 
caslrfl verlerunl exterorum etc, quem paulo ante, 
quam signa pcteret, Spiritus Domini induerat^ 
ut dioiiur y. 34; quis, inquam, credat eum, 
infidetei i fuisse? Illa profecto alacritas, qua 
a am Baal atque ei conseoratum nemus evertit t 
Deoque uero altare erewit, non ignorans rem 



niqUO '(•n/n/ 
I \iiin hiihint nl 



aliquos ad idstatutos mane vellus et arcam in- 
spectasse, ut de mwaculis constarct. UWiusque 
verba rcm t tam magis elucidabunt. Caictani 
hax sunt : Quod non pro se ipso sed pro populo 
petiit Gedeon hujusmodi signum (et proplerea 
non poccavit, nec teutavit Deum, sed pro uti- 
litate populi, ut sccurus sequeretur iliuin ad 
bellum, peliit siynum, ) insinuatur in primis ex 



csseperiouli ptenissimam, qua conpra tot hostes co, quod fuit petitio signi, congregato jam exer- 

pugnat/urus ntos ad arma clangore buecinse con- cilu. Deindc quod ipse Gedeon repetit indubie, 

vocavit, ingentis argumentum estfiducim ac spei Deum boc dixisse : non ergo ut ipse nosset (qui 

de felid renm eventu fundatse swper firma illa j ;im novcrat, ) sed ut popuLus sciret, siguum 



fide, qua oredebat Deum prsslitumm, qum per 
<t, gelum promiserat, Vequesi Smctum nobiscum 
tth infidelitath pecoato liberas, miraoulorum pe- 
titionem aliumte vitiosam fuisse suspiceris. Fim 
h;ir potuil Hne ulla in Deum iireverentia, licet 
eertus fueritss vktonam obtmturum, abangeio 



petnu 

3'^ Salianus in Annalibus ad annum 2708 s. Gedeonem 
num. '21 ci seqq. narrationem sacram a f. 35 *te Wfl ' 
ita historice deducit : Reliqua itcm tribus Ma- 
nasse nunciis accita, alacris ad Gedeoncm, Deo 
animos suggerente, convenit. Misit et alios nun- 



prsnuntiatam, Dum Deus rogata mvraculaope- cios in Aser, et Zabulon, et Nephthalim- quaa 

satis ostendU, tribus cis Jordanem ad Septentrionem Manasse F 

imo 

inciperet, 

occurrerunt ei. Quibus congregatis, peliit Ge- 

tdi deon a Deo miracula duo circa vellus. Qua in 

- re varii varie loquunflir, ut videbis apud Sera- 

esse rium, mihi in primis placetGaiet., quinegat ea 



^bassenontmtiumratumem,obquam f sed sits erant, quaa reliquis sese adjunxerunt 

/,M '- l/m ' Sanci ™ Ma postulavit. Si cum jam adversus hostem progredi inc 

m parte stgnorum pctitiomalafuisset. nec oGisiiprartint Pi nntKi» ^JLJr*. ...« 



pcnuo mata fuisset, nec 
!><(> i lacens } an hic tti 

S. Ambroslum libro de Viduis cap. m : Ostendi 
tur \ s. Gedeonis) exemplo, qod omnium 



uivinaB merei-i miracuia potoslatis; sed 



poiosians; sed eorum, peUla aut exhibita Gedeoni, Bed exercitui eius 

quibus nliglo» devotionis studia suffragentur : ... Idqu. ex eo insinuatur in ,„, 1 i 

etdivtnJ bos talo operis ahdi,,,,. qni ,,,vren- con^ato exerc.tu pctiit, utVS^? " 

11 8 , ca5lestis " xs ""^ « «h idm sanctus Do- deret, quce Gedeon de sua vocationeet nromi 'a 

' a Ta % l,U ' l infideUtatis divlDituS ^ia ct l,berl a ™ 



.,asse anquis, 
"^ranam quasi incredulus esse videalur, qui 
frequentibus informatus indiciis adhuc plura i'o- 
Bcebai f bed quemadmodum potesl videri quasi 
amoiguus incerlusque 



titio et exhibitio miraculi sic habet: « Dixitque 

■ Gedeon ad Deum : Si salvum facis per ma- 

■ oum meam [srael, sicuL locutus es » per an- 
gelum scilicet, cujus iuerat illa vox : « Vade in 

«aS^irt ' hM «««- •-. - «s ^ de 

dus ' '" - -!„,,,,„„ vr, 1 ISZ Sn D T l0,U ' CMSte '.»equedepotestatene- 

git autem : . Ponam hoc vellus lana; in area • si 
» ros in solo vellere ruerit, et in omni lerra sic- 
• cilas, sciam, quod per manum meam, sicut 
' luculus es - W"^ brael .. Cum ait, Sciam, 

idem 



precatio habebal eftectum i 

*»h <»><« i. dicit altquis ex iis, qui atteoU^ 

audiun, quee leffuntur ,/,- v r ■ a «enuus 

i K e u.iim </, s. Gedeone, geminum 



DIE PRIMA SEPTKMBRIS. 



85 



a Iho mspiratii 



idem est acsi diceret , Sciet populus hic , qui 
mecum cst. Sic S. Joan. cum misit discipulos suos 
ad Jesum. ut interrogarent eum : « Tu es qui ven- 
» turus es, an alium expectamus? « dubilalionrm 
discipulorum suorum ad se translulit, cum suo 
non discipulorum nomine Ghristum interrogari 
voluit. (i Factumque est ita (ut pelierat Gedeon,) 
» qui de nocte consurgens concham rore imple- 
» vit b tota scilicet area sicca alque arida rema- 
nente. Gum autem nondum fortasse mcredulo 
isti populo satisfactum esset, et signum quaercre 
pergeret, signuni allerum et petitum et datum est 
ei. Illius enim nomine, » Dixit rursus ad Deum : 
» Ne irascatur furor tuus contra me si adhuc se- 
» rnel lentavero » etc. Vcrum, inquiet alvjuis, 
in Caietani et Saliani sententia faciie quidem 
inicWijttur, S. Gedeoni iicitam fuisse mtntculorum 
/"'(iiio/icm ; sed necd/wm opparet, quomodo Deum 
non tentarit detcrtninata signa ftagitando. Dispo- 
sitioni sapientix divinse illorum dcterminatio re- 
linquenda erat. Uanc difficultatem e mcdio toltcnt 
diccnda numero sequente. 

33 Oritjcncs in iib. Judicum llomllia vin ver- 

n bis, qua: dedi num. 30, subdit : Videnda est hujus 
mysterii ralio , de qua memini ctiam quemdam 
ex praedecessoribus nostris in libellis suis vel- 
ius lanae populum disisse I&rael, reliquam autcm 
terram reliquas gentes posuisse : et rorem, qui 
cecidit super vellus, verbum Dei esse, quod iili 
soli populo caelitus fuisset indultum. Supra solum 
namque Israel ros divinae legis advenerat. Sicci- 
tatem autem habebant omnes genles ; quia iwillus 
eis humor divini infundebatur eloquii. Secundi 
vero ratio signi in contrarium permutatur; in 
quo ait, ut supra omncm terram ros descendat, 
supra vellus autem maneat siccilas. Quod dcin- 
ceps fusius interprctatur de ariditate Judzorum, 
et de adventu Christi Domini ac rore divinx gra- 
ti;c ccelestisque doctrmae, per ipsum supra ceteras 
nationes diffussc. Unde concludit : Uunc igitur 
mysterii ordinem Gedeon sanctus prophetico spi- 
ritu contucns, non solum primum signum popo- 
scit a Deo, sed et secundum converso ordine 
repetit. Sciebat enim rorem divinum, qui est ad- 
ventus Filii Dei, non solum Judaeis; sed et post- 
modum etiam gentibus esse venturum, quoniam 
quidem ex incredulitate Israel salus fit gentibus. 

C Et hoc est. quod pro ariditate velleris universa terra 
gratia divini roris infunditur. Serarius qua-st. xxiv 
ct a Lapide hic multos dant sanctos Patres , 
qui idem mysterium, prodigioso roris in vellus et 
arcam dctapsu adumbratum, codem ferc inodo 
explicant. SS. Ambrosius, IHeronymus, Ephrem, 
Sophronius, Bernardus et alii apud eosdem et~ 
iam docent, per rorcm hic significari Chritum. 
per vellus beatissimam virginem Mariam in cu~ 
jus utcrum illc humanam naturam assumens 
dcscendit. Unde ct nunc devoti Catholici Dei 
suamque Matrem vocant ct invocant Vellus Ge- 
deonis. S. Ambrosiusiib.de Viduis cap. ni ctin 
Proccmio ad librum i dc Spiritu sancto cum Ori- 
gene diserte a/Jirmat, quod S. Gcdeon primum 
mystcrium cognovcrit, atquc hunc in fincm signa 
petierit, ut ejus insignis aliqua figwfa darctur. 
Idem crcdidd S. Isidorus Ilispalensis ct e recen- 
ttoribus Villarocl, dictorum Patrum auctoritatc 
inductus. St tamcn hoc ridratur facilcm odeo ft- 
dem non mereri t aiia sccurior via potest ini/ri, 
dtciqae, Deutn utrumque, quod Patres hic agno* 
scunt, mysterium, vel unum ex itlis spectasse, 
atfjuc, ut ejus figuram daret, S. Gedeoni inspi- 
rasse, ut tn veltcre et area prodigiosum rorem 



et siccitatcm postutaret; determinata autcm hxc 
miracula a Sancto peHta esse, cognoscente qui- 
dem voluntatem Dei esse ut peterentur, non ta- 
■mt-ti mysterium, od quod figuranaum destma- 

bantur. 

34 Alias, quas alti adferunt causas, ob quas 
S. Gedeon licite signa petierit, non refero. Duas 
proposui, quarum postrema manifestum facit , 
Sanctum sine ulta in Deum vrreverenHa rorem in 
vellcrc et arca potius. quam aiiud miracutum 
postuiassc. Aunc ita meam sententiam espono. 
Sanctus Judex signa petiit ad IsraMitas, qui ad 
se confluserant, m fuic confirmandos : determi- 
nata signa petiit cx instinctu divmo, quem hic 
admittendum censent Suarez citatus num. 10 ct 
13, Lessius lib. n de Vvrtutibus card. cap. xlv 
dub. i, Bonfrerius hic, et alii. Finem t a Deo 
determinata signa inspirante iutcntum, fuisse 
vtrumquc vct alteruirum mysterwm, de quo /nt- 
mero pmcedmte, Patrum suadet auctoritas ; 
S. Gedeonemewn sibi proposuisse, de mt<> num 31, 
suadet ratio, atque ctiam, ut mihi vidctur, ipse 
historia,' sacrse contextus. Ad argumentum quod 
pcti potest ex m.sii 37, Si ros in solo vellere 
fuerit, et in omni terra siccilas, sciam, quod 
per manum mcum liberabis Israfcl, respondit Sa- 
iianus supra numcro 33. Neque quidquam con- 
tra nos infcrri potest ex verbis Sancti itcrato si- 
gnum petentis f. 39 : Ne irascalur furor tuus 
contra me, si adhuc scmcl tentavero, signum 
qua?rens in vellere. tlccc enim non significant, 
Sanctum in hac sua pctitionc culpam aliquam 
agnosccre, ideoquc veniam a Deo pcterc ; sed in- 
dicant potius cjus modestiam, submissionem ani- 
mi, summam in Dcum reverentiam ct cx hac 
ortaui forinidincm, nc forte liberius atque auda- 
cius cum Deo agat, ct minus, quam conveniat, 
propria vUitate et divina majestate considerata. 
Cum Dci inspiratio hitjusmodi (ornndinrm tum 
toltat, hanc in Sancto agnoscimus ct taudamus. 

35 Porro uPrumque prodigium in vellere a 
Deo editum, cibos jirodit/ioso ignc ab angclo in 
holocaustum Deo consumptos, aram Baal diru- 
tain, nemus succisum, altare Domino erectum, 
sacrificium in eo oblatum ; hwc, inquam, etalia 
de quibus hoc ct prxcedente povragrapho cgimus, 
intia Josephus taciturnitate suppressit ; ab quam, 
ut meretur, reprehenditur a Salicmo i/n Annal. 
num. 30. Paucavero, qux ex capite vn wi suam 
transtuiit historiam, non utto in toco drpravamt : 
Per idcm lempus, inquit initio capitis vni, Gedeon 
Jasi filius, unus ex primalibus tribus Manasseti- 
dis, manipulos frugum clam In torcular com- 
portatos Qagellabat : non enim ausus eat propter 
hoslem prupalam lioc in area facere. Cumque 
spcctrum (in Scriptura tjuinquics est angelus 
Domini) ei adolesccntis specie 8e oblulisset, et 
fecilum ac Deo charurn appellavissel , respon- 
dens, Hoc, inquit , rness feiicitatis argumentum 
est maximum, quod torculari niinc utor pro 
area. Illo contra jubentc, ut bono esset animo et 
de libertale vindicand.i cogitaret, negabal fleri 
posse ; nam eL iribuui suam cuivis alteri cedere 
numero, (f. 15 non dicit Sanctus tribum, sed 
familiam, vel ut est in Hebrso et Grxco leato, 
chiliadcrn suam infimam csse in Mmasse)Qi se 
iuvenem esse, ci tam arduffl negotiia imparem. 
Deus autem, quidquid deesset , m- Mippleturum 
pollicebatur, ct vicloriam Israelitis daturum, modo 
ipse imperium assumerc non gravaretar. Ilanc 
rem Gedeon cum quibusdam juvenibua commu- 
nicavit, qui libcntcr crcdentes oraculo, Binemora 

cllccerunt, 



aUCTOHl 

J. L. 



petiisie eredi- 



SiUt Jo$aphtu, 
(/U(f snncto ho- 

nortflco. i t>(in 
cu, ijuwnatrat, 
ecrpmdwitw. 



lULTOHI. 
J. I, 



B 

Ptceetpit 8, Qb> 
uconi Dcut, vt 
timitlos tlimit- 
tai : reetdvnt 

22000 : 



fxreliquin 10000 

trtemti $Ueti , 
tfui ijenu non 
fltwo aottam # 
mnnti bfAftfanl: 



effecerunt, ut praisto essent decem millia mi- 
litum, ad quidvis f>ro libertale audendum para- 
tissima. Postrema lueo non convenimt oum versu 
34 et 5(7/., ufti $<w*w ipse S. Gedeon, fyirtto 
Domini actus, clangore buccinx et per nuntios 
ad betlum evocasse non decem, sed triginta duo 
mil/ia, utipatet ex ^. 3 capitis sequentis. 



i 



fV. Jussu Dei exercitum 
minuit ad ccc; castra ho- 
slium lustrat : ab iniideli- 
tatc vindicatur : audita 
somniiinterpretationecon- 
firmalus, miro slratege- 
mate Madianitas in mu- 
luam caedem et fugam ad- 
igit, quos et persequitur. 



_L ostiidie cum anvmadversum est alterum cir- 
ca vellus mi/raoulum , populus, ut credibile 
cst, wni dubiltiril iniijitnis <lr S. Gedeonifl missione 
ad IsraUlem salvandum, degue victoria eo duce 
rrfcrrwlti. [gllur .lerobaal, qui el GedeOD, de 

nocic consurgens el oiuniB populua cum eo, ve- 
nii ad fonlem, qui vocalur Harad. Erant aulem 
castra Madian 111 valle ad Sepfcntrionalem pla- 
gam collis excelsi cap. vn f. t. Locorum sit/um, 
dr quibus /">■ fii mentio et demceps fiet, disce ex 
interpretibus. Dixilque Dominua ad Gedeon ; 
Multus iccuui est populus, nec Iradelur Madian 
iu mamis ejua : ne gloriettor contra me Israei et 
dicat : Bleis vlribuB liberatus sum. Loquere ad 
populum, ot cuncUa audientibus praedica : Qui 
formidolosus et timidus est, revertalur. Recesse- 
runtque de monte Galaad, et reversi sunt de po- 
pulo viginti duo millia virorum, et tantum de- 
ccm miiiia remanserunt *, 2 et 3. Mirwm est m 



fwm hs Dux 
sanr.tm xe rA 

certumtn pa- 
rans, jvbetur 
castm Itosimrti 
explor are. 



E 



S. DudS c.rrrrttii luntiim Umidorum iiuiurruu, 

fuissr, prwsertim cum gemvno prodigio de felici 
belli eventu cerft faoti essent: Verum, mquitSa- 
limus num. 33, potucruni cerh, nvdm- s,i \\ m > 
violores, Umera tamen nc victoriam ct libertaiem 
populi sna morte redimerent, Deo videlicet qui 
eos cjiraiasoa volebat, eis animi vigorem et ora- 
sontiam subtrahente. 

37 Neque una diminutione contmPus Domir 
nus prxsoribU aUeram, quo olarius agnosoermt 
ftroWite.w non humanis viribus, sed solius Dei 
nMtltopristinamlibmatemrecepme. Resitade- 
%***" « *■ « • DixilqueDominusadGedeon: 
J^J" P^«" mullus M, duc eosad aquas, 
1 Ibl P»babo Lliofl : et de quo dixero tibi u 
lmini Vill,;i1 - ipse pergat : quem ire prohibuero 
revertatur « Cumque desceodisset populuaTd 
aquas, dixil Dominua ad Qedeon : Qui Lua 
^» erlnl aquas, sicut sclent canea lambere se- 
Pwabis eos seorsum : qui autem curvatis ajenl 
bus biberint, ... altera parte erunt. Fuil \tuL 
^eruseorum, qui mauu ad os (lI , 1|ioi ,!' 2 

" :~-:";;/r ::,,,!''■;,;: n ~ 



DE S. GEDEONE ISRAELITARUM JUDICE 

ojjuwipfi ^rvn^ ^^^^ pedibus, aquam vola D 
mmushamtom lambuermt instar oanxtm, os ipsis 
aquis non immergmtium : ccte^i, g«i flcj-o poplite 
atgue ore fonli inm&rso biberant, dimissi sunt. 
Jla Tirmus rectius quam Solianus, et Bonfre- 
rius, qui in genvnm flewUme nullam discriminis 
rationem positam fuisse volunt. Verum de diverso 
bibentium modo aliisque huc spectantibus plura, 
si lubet, lege apud interpretes. 

38 Sumpfis itaque pro numero cibariis et tubis, 
omnem reliquam multitudinem abirc priecepit 
ad tabernacula sua : et ipse cum ccteris trecen- 
tis viris se certamini dedit. Castra autem Madian 
erant subter valle jr. 8. Placet hio Abulensis 
conjechira qusest. xn , ubi ait hanc tubarum 
copiom, quse singuUs trccentis milUibus infra 
f. 10 distributz lcguntur, a recedente mulUtudine 
sancti Gedeonis jussu relictas fuisse ; additque 
laudatus prssul, ipsi eojam temporea Dcoreve- 
latum fuisse mi/rabilem illum pugnandi modum, 
quo paulo post victoria relata est : quamquam 
non mrnus verisimile sit, sanctum Ducem eas ex 
prscepto Domini sibitradi jussisse, adhuc inscium 
ad quid necessa/rise essent; nec dubitasse tamen de 
earum necessitate, quarum traditionem Dominus 
impcrasset. Eadem nocte, qua scilicet S. Gedeon, 
ceterorum dimissione facta, cum trecentis viris 
se certamini accinxerat, dixit Dominus ad eum : 
Surgc, et descendc in castra mimicorum : quia 
tradidi cos in manu tua. Sin autem solusire lbr- 
midas, descendat tecum Phara puer tuus. Et 
cum audieris quid loquantur, tunc confortabun- 
tur manus tuae , et securior ad hostium castra 
descendcs ^. 9 et seqq. 

3 ( J Abulensis qussst. xlvii m caput prsecedens Exjr.ioetvq, 
operosc probare conatus est, Sanctum ex inftdcli- male Abulensli 
tate Deum tentasse, quando dubitans de vietoria, 
ab ",,ge/o Domini prsenuntiata, dupiex signum 
petiit, ut de illa certitudinem acquireret. Quses- 
tione xm, quam super hoc caput ad verba mox 
data instituit, in Sanctum severior est; na/m eum 
post iitrumque humidi siccique ve/hris prodigium, 
auditiunque insuper hoc capite it. 7 oraculum 
divvnum, Tradam in manu tua Madian, nec- 
dinn tamen credidissc asserit, sed valde dubium 
permansisse. Audi loquentem : Respondendum, 
quo.i Gedeon eral vir imperfectus, et dubitans 
de victoria sibi danda : et quamquam Deus cer- 
tificassel eum, tamen postea bis aignum petiit, 
Nunc igitur quamquam ipse non peleret signum' 
Dcus ccrtificavit ipsum in cnarratione somnii ' 
cui valde assensit Gedeon; et hoc 
condescenderet conditioni 
bius erat super hoc. Mh 
huir Abuiensis censurse 



infertSanctiin- 

fidelttatem : 



fecit, ut 
ejus, quia valde du- 
'■rum est, quod immiti 
interpretes sc non oppo- 
><»nt. tjua de rausa prpter nwrcm si/eant vei dis- 
Simulent, me tatet. Ccrtc verba sacra adeo p/ana 
et aperta non sunt t m bcnigna commentatione non 
indigeant contra docHssimum, sed nimisseverum 
prsesulem. Huio minme assentiendum est. Nam 
quem Apostotus primum <■ judicibus a /ide lau- 
dat, qmm Ecclesia Latma unicuu, <■ ludiabus, 
ae quihusatjit/dwr eorum nomme insoriptus ob 
ni.r sancUtatem merna m sacris Fastis 
et cu/tu dignum judtcat: isne 



memoria 

inquam, ubi ex- 



-> potest, dicendus est pertinaci infideUtate 

sanctttatem amisisse? PerHnaci, inquam, mfide- 

• wm quomodopost tot visa prodigia ei 

"<;'/"« ***dm sme prrtinacia et gravi 'conPra 

> <><l ,{ >>"sev l nci r os>it.expenu',, l uu,. 
•iO hnpvunis Gedeonis m/ideUtas probari non 

potesl 



DIE PIUMA SEPTEMBRIS. 



N7 



, „„, oorsw 10 
exphcari potest 
dcformidir.e, 



ijufp ftat cum 



1 1 ic f t . 
<iei ae fortitudt 



potest ex vcrbis Domini. Sin autem solus ire for- 
midas, descendat lecum etc. Argumentum, quod 
inde contra Sanctum deduci potest, est hoc : 
missus ad casfra hostium exp/oranda timuit 
incomitatus irc, nc fortc ab hostibus capcrctur 
vel occidcretur : guoniam vcro tot prodigiis et 
oraculis Dcus testatus fuerat, quod Gedeon U- 
beraturus essct Israelem, et in ipsius manus ho- 
stis tradcntlu.s csset, quomodo pcriculum vitse vcl 
capltvitatis titncre pntait, et simul crcdcrc victo- 
riam, se duce rcfcrendam? Fides divina non 
compatitur ut/am formidincmdc opposito. Bespon- 
deo vcrum id essc de formidine, quse ex suspicione 
dclibcrata et dubitationc voluntaria nascitur vcl 
nasci potcst. At nego, Sanctum hujusmodi for- 
midinem habuisse. Quemadmodum in crcdcah- 
bus possunt esse ct sxpe sunt suspiciones et dubi- 
tationis motus, quos nec voluntafis imperium 
nec ulta dc/ibcratio prsecessit, proindeque nihil 
aliud sunt quam merx apprchensioncs, quod forte 
res a/iter sic ac Deus revclavit ; sic ctiam in eis- 
dcm potcst cssc formido seu horror aliquis, ex illis 
autmi motibus non tibcris natura/itcr pro/h/cns ; 
prsesertvm si materia fidei objccta, qux necessario 
obscura cst, sii res, sccundum se spectata, valde 
periculosa ct terribilis. Sicut fidcs, qum cst 
assensusde re obscure cognita, dictas apprehc nsio- 
nes non exc/udit, ita ncque formidinem, quam hx 
excitant. 

41 Nunc de Sancto ita statuo. Firma fide credc- 
bat, sede 135 Itostium millibus victoriam obtentu- 
rum, licet viderct cxcrcitum suum ad treccntos 
rcdactunt, adco ut singulis 450 Madianitse vin- 
ccndi csscnt ; credidit, inquam, sc duce, i/los vi- 
ctores fore, et conscqucnter se a castris hostium 
exp/oratis incolumem ad suos rcditurum, quamvis 
ea tam prope accedcrc jussus esset, ut coUoqucatcs 
cxcubias audirc ct mtc/tigere possct. Vcrumtamen 
quoniam Sancti fides erat de re, qux ex nocis 
adjunctis rnagis obscura, ardua, et pcriculosa 
apparebat, in cjus intellectu subortx sunt ap- 
prehenstones non Uberx discriininis, quod ad/rct ; 
iiiii/c et formido seu horror aliquis ejus animo 
obrepsit, qua m ipsa solitudo et noctis tencbrx 
augcre potcrant. Dc hac formidine intelligenda 
sunt verba Dominif. 10. Sin autem solus ire for- 
midas. Vel ex eo hoc colligitur, quod subdat : 
Descendat tecum Phara puer tuus. Si S. Gedeo- 
nis ad inimica castra descendentis timor, or- 
tus fuissct ex fidei defectu, illum depetlere 
non potuisset unius pucri, id cst, famuli vcl 
armigcri, ncquc ctiam trcccntorum societas. At 
i. i iilto facilius inte/ligitur, quomodo horrorem 
illuia, quo animus pcrcelli solet ad rncram rci 
alicujus tcrribihs ap;rchcnsioncm , vc/ unius ctiam 
socii prxsentia minuere possit, irno aliquando 
adimcrc. Cum nuf/us intcrpretum ncget, Sanctum 
formidassc, ncc nisi incptc dici possit virorum 
fortissimum ad solas noctis umbras exhorruissc ; 
ac proin dicendum vidcatur, cum timuisse, nc 
in nocturna hostiUum castrorum exp/oratione 
sibi aliquid mali cveniret ; non video, quid ad 
Sanctum de mfidelitate excusandum me/ius ad- 
ferri possit. 

42 Secundo contra Sanctum nihil cvincitur cx 
versu 11. Et cum audieris quid loquantur, tunc 
coniortabuntur manus tuae. Hinc deducit /audatus 
prsesu/, quod tunc tantum credidcrit, et cum 
f\de robur animi acccperit, quando hostium pa- 
vorem intet/exit cx somnii interpretatione ; sed 
ma/e : non enim /cgitime scquitur : tunc confor- 
tabitur Gedeon ; ergojam caret fortitudine.: nam 



tucTomt 
J. [.. 



qui fortitudinis augmcntum accipit, vere con- 
fortatur. Itaque verba Domini ad Sanctum bciu- 
gnam hanc admittunt interpretotionem : Cum 
audieris quid loquantur, tune confortabuntur 
mamis tuce, id c.st, auctior intcnsio>que crit fdes 
ac fortitudo tua. tluic expositioni consentanca 
sunt t qux proximc seqwunttwr. Rt securior ad 
hostium castra oppugnanda cmn precentis viris 
descendes. 

43 Descendit ergo ( > v . 11 ct scqq. ) ipsc el qwd aec^pu, 
Phara puer ejus in partem castrorum, ubi erant "adianiiawm 
armatorum vigilia;. Madiac autem el Amalec, Z n ' ZZ'w 
et omnes Oricntales populi fusi jacebaut in valle au(t,t a .- 
f Jczracl , ) ut locustarum multiludo : cameli 
quoquc innumerabiles erant, sicut aivna, quae 
jacet in littore maris. Cumque venissct Gedeon, 
narrabal aliquis somnium proximo suo : et in 
bunc modum refercbat , quod viderat : Vidi 
somnium, et videbatur mihi quasi subcineridus 
panis cx hordeo volvi, et in castra Madian des- 
cendere : cumque pervenisset ad tabernacuhim , 
percussit illud atque subvertit, et terra 1 fundi- 
tus copequavit. Uespundil is, cui loquebatur. Non 



est hoc aliud, nisi gladiu-? Gedeonis, lilii Joas 
viri IsraeliUe : tradidit enim Dominus in niauus 
ejus Madian, et omnia castra ejus. Cnmquo au- 
disset Gedeon somniun. et inlerprelalionem ejus, 
adnravit, Dcum scilicet, gratiasque ei egit dc tam 
fausto omine. Agnovit enim tam somnixim quavn 
mterpretationem cju.s, in quibus alioqui posset essc 
fallacia, a Dco csse. Hac nova confimatione San- 
ctus acccpit fidei animique fortitudinis augmen- 
tuui, quo promptior alacriorque ad rem confi- 
cicndam factus cst. Et reversus est ad castra 
Isracl, et ait : Surgitc, tradidit cnim Dominus in 
manus nostras caslra Madian v. 15. 

44 Dcin, somno cjusque interpretatione cnar- 
rata, bene animaitim <ut rem gerendam trecento- 

rum virorum moaipufttni tripartitO divaltf, til 
Vribus simul ex partibus Madianitarvm castra 
pervadens, totum eonun turbarcl c.rcrcitum. Scd 
inusitatis in bello wmis, wuctore Deo, suos msfru- 
xit; de quoitaversas scqacs : Divisih|iie Imrutos 
viros in tres partes, et dedit tubas in mauibus 
eorum, lagenasque vacuas ac lampades In medio 
lagenarum. Quales fuerint ist.r lagensB, lampar 
des ac tubas,adquem usum ct finem distributse, 
docct Saliani Epitome aum. 10: Singulis sin- 

gulns dedit tubaa ad perterrendoa Madianitas, 
ratos lot sibi hoslium turmas, manipulosque im- 
mincrc, quot cxaudiebant tubas, noctc prajserliui, 
cum etiam propinqua a>gru cerni possunt. Nam 
admolaa oculis faces plus ad perstnngcmlam 
oculorum acicm, quan. ad illustrandau. vale- 
bant. Dedit secundo miliiibus lagenas, sive Jiy- 
drias Qctilea geminura in usum, prior, ad 
abscondmdam intus anlenl.-in laccm, qua; ex 
improviso rutilans, oculoa peratringeret nocturnle 
tenebris, et somDolenlis vaporibus ocrupatos, 
animosque turbaret ; posterior, ut dum ex com- 
posito confringerentur omnes, majorcm ex va- 
cuitate sonitum ederent, et dum aures crcpitanli 
fra-ore undiquc quaterent, tab.-rnaculorum suo- 
rum et omnis una supellectilis ruinam et con- 
fractioncm phantasiae ipsorum ingererent Deni- 
que faccs militibus dedit ex concrcta sohdaque 
materia, licet lampades a splmdo.r appellentur 
sicouc et ab incendio iucutiebatur timor, el ab 
a^stimala ingenti moltitudine boatium, quibus 
treccnli viri prifiluccreut. 

45 Ubi suos armarat Duw sanctus, Dixit ad 
eos • Quod mc facere videritis, hoc iacite. ln- 

grediar 



E 



trwsfitoi mirrU 
armli mstiwt. 



xocTons 

J. L. 

modumque do 
CSl quoviutrfl 
dum fl twitct 
mvadcndi es- 

trnt; 



qui, i tutriitur- 
i>alit,in mutua* 
rwdei 

B 



nntnt i( ,u j„ 

gttm eonficiun 
tur; 



grediar partcm caslrorum, et quod foccro, secta- 
mint. Quando pcrsonuerit tnba in manu mea , 
vos quoque per caslrorum circuitum clangite ct 
conclamate Donrino et Gedeoni f. J7 et 18. 
Dubium non est, quin Imperator ante p- 

SigUlatim rryiu-urnt rr/mnn ^ihjiu""*' ukJum 

et ordinem, quem paulo vnfra in illo observa- 
tumfuisse legimus. Quemadmodum famc omnem 
Dcus Sancto inspvravit, vel per angelum prsce- 
pit, tta rt proculdubio milUarem hane tes eram, 
Gladius Domini et Gedeonis; quibus verbis utrique 
acclamatum fuisse diciPur f. 20. Voluit aulem 
Deus, inquit Salianus in Annalibus mim. 45, 
ita conclamari, accommodando bo praescnti ho- 
Btium disposilioni, quibua Bedeonis nomen for- 
midolosum erat, m ex praedicto somnio sestfmari 
potesl. Voluit et Gedeonis forlitudinem, fldem, 
obedientiam honoraro, sirnulque docere floum 
minfsterio homlnum, qui lalibus sunt virlutibua 
praditi, libenter uli ad mirabilia opera sua per- 
petranda, et iis quodammodo gloriari. 

46 Madianitarum csdes etfuga Ua describitur 
a f. 10 : Ingresausque est Gedeon, ct trccenti 
viri, qni erant cum eo in partem caslrorum , 
Incipientibua vigiliis noctis media? seu tertiis, ct 
custodibua suscitalis, quibus a media nocte et us- 
que ad quartas vigilias etroubandum erat, coe- 
perunt buccinis clangere, el complodere Inter sc 
lagenas, Gumque per gyrnm caalrorum in tribus 
pcraonarenl locis, el hydrias confregissent, te- 
nuerunl sfnfsti la manibuB lampades, et dexlris 
BonantC8 Lubas, clamaveruntque, Gladius Domini 
{•t Gedeonis, atantea ainguli in loco suo per 
clrcuitum caslrorum hostilium. Omnla itaque 
castra turbata sunt, et vociferanles, ululantesque 
fugcrunl . et Dlhllomlnus Insiatebant treccnti viri 
buccinis personantes. Immiailque Domlnua gla 
<iiiii;i jii omnibua caslris, et mulua se csede 
truncabant ; fugicntes uaque ad Belhsetta, et 
cropidiDGm \belmchula In Tebbalh. tiwc looa sita 
erant cis Jordanem, versus quem hostes fugiebant. 
M Mirabilem istum pugnandi modwn, ad 
quem tam insignem de hoste viotoriam Jsi % a&litis 
targitus est Deus, ita ewponit jam ssepe nomina- 
tusAnnaliumsoriptorinsua Epitomea nu/m. \\ : 
Ergo, inouit, lorni duces cum sua quisque cen- 
Lurlu, Incipienlibus vigiliis noctia mediaj, cum 

Bcllicel prolundior i talea Bomnua occupat, el 

diurna lux longius adhuc abest, tribua es locis 
castra adierunt, Commodum etiam id fuit , ul 
propter lenebraa hostea inter se non noscerent, 
cl diutlua mutuia Bese vulneribua truncarent: 
duiu iu\ paulalim Buperveniens commodiiatem 
prmberel Rcbraeis, bostium rellquias suls ipsorum 
ariuis conQciendi. Goapit Gedeon personare buc 
cinn, socii exemplum Ducia alacriter Bequuntur, 
eo rragore excubitorio praesidio primum bus^ 
dtato, reliquua exorcitua cum lumultu ad arma 
concurril ; cumque per gyrum castrorum tribus 
111 locis ,llh:1, personarent, nesciebant, quam 
prlmum ad partem accurrerent Cum autem illi 
tortacoa vasa confregissent, tenuorunt sfnistris 
manibus tes, el dextris tubas, ei aUei 
»ubis ululabant, et clamabaot, . Qiadius Do- 

- min 6i Gedeonis. - Nec pugnahani lamen, 
sod Dommus pugnavii pro eis. . [mmiall onim 

- Sladium in omnibus castris, et mutua se 
; °« de ^uncabanl , dura scillcel mente 
toauosprobosUbusbabent, 81 eJfer* , 

ponemes ». "W -'-'vmnn consmui ! ult ™ 
possc cx.stimantas p ro ptar rapenUnam ,u 



DE S. GEDEONE ISRAELITARUM JTJDICE 

omnium confusionem : cumquc propter trecenta- D 
rum tubarum sonos, ipsi sc mutuo cxaudire non 
possent, nullo ordine effusam sese in fugam con- 
jiciunt, si qua locus darctur a flammiferis et 



a quibus eiapsi beneflcio 

quo quemque sors tulit, 

nunc.i ct ciadis sua?, et 

Conclamantes autem 



buccinaloribus vacuus 
tcnebrarum, aiii alio, 
proripuere sese, futur 
victoriae Gedconis. 

48 Seguitur f. 23 ; uonciamantcs auiem vxn «w pirs m 
terafil de Nephthali, et Ascr, et omni Mannsse tur ^aiUtts. 
nerseauebantur Madian. Yldentur hi iidem fuisse '"'^'"'«'«r 

1 ^ ,. i Oreb vt y.eh ■ 

oum illis, qui pndie sponte ex meiu abierant dades m ^ 

f. :<, et ad aquas dimissi fuerant f. 8. De Aseritis nitarum. 

et Vephthalitis non dubito ; nam cum inextremis 

Chananaese Aquilonaris partibus habitarent, tam 

cito adesse non poterant. Hi itaque citm ceteris, 

de quibus hic et cap. n ^. 35, quAbus etforte 

alii sc conjunscerunt, accurrentes, hostis jam in 

fugam versi tergis institerunt. Verisimile est, 

eos ab Israi-litarum Duce per nuntios accersilos 

fuisse, ut qui cx hostibus tenebrannn beneficio 

elapsi, mutuis non cccidrrant armis, ab Isracli- 

tis intcrficerentur. Misilque Gedeon, ut omnis 

fugm via eis intereludcrctur , nuntios in om- p 

nem montcm Ephralm, dicens : Descendite in 

occursum, et occupate aquas usquc Bcthbera 

alquc Jordanem. Clamavitque omnis Ephralm, 

et praeoccupavit aquas atque Jordanem usque 

Bethbera. Apprehcnsosque duos viros Madian , 

Orcb el Zeb, inlerfecit Oreb iu petra Oreb, 

Zed vero in torculari Zeb f. 24 ct 25. Dc Ms 

Madianitaru/m regibus vel ducibus , a quorum 

nominibus locus uterque, ubi occisi su)it, no- 

mina accepcrunt, mentio fit PsahnoLXXxu f. 12 

nccnon Ismx cap. x f. 26, Verum Ephrai- 

mitx non omnia fluminis vada ita occupare 

potuerwit, quin Zcbce et Salmana, accelerata 

fuga, ni alteram ejus ripam pervenerint. Quo 

illi cognito fluinen quoque transiverunt, et perse- 

cuti sunL Madian, capiia Oreb et Zeb portantes 

ad Gedeon, trans fluenta Jordanis t. 25. Quot 

hoslium millia tam propriis in valle Jezrael, 

quam tiebrseorum armis in fuga ad hoc usquc 

tempus occisa fuerint, docet caput sequens jr. 10: 

Quindecim enim millia viri remanserant exomni- 

bus lurniis Orientalium populorum, caesis cenlum 

viginti millibus bellatorum educentium gladium. 

.1/ neque hx Madianitarwm relixjuiae, neque earum F 

duces Zrhrc n Salmana fuga sa/utn,, invenerunt; 

"""< eas asseoutus est S. Gedeon, penitusque dele- 

''t. ut infra narrabitur. 

V.i intequam ad paragraphum sequentem tran- Badem hutona 
seamus, Josephum de more invisamus. Ejus verba 
its,quas capite septimo nmrat Scriptura, lucem 
wm dabixnt; seb ah hao quoque illa arguen- 
(ur. s„- crgo hahn . Gedeoni autem Deus in 
somms apparens, dixit, homines tali esse inge- 
nio, ii i sihi piacentes nemini velinl virlute 
cedere, et victoriam sibi 
buant, nimirum 
sciantj rem * 
sit ut ci 

exercitum ducai 

cumbentes bihn,„ 

creaerct ; 






potms quam Deo tri- 

magnis copiis frcti ut igitur 

!ll|;un pendereab ipsius auxilio, jus- 

ca mendiem, cum asstusfervet maxime, 

lu ' al ;ul fluvium, et quotquot pro- 

wwrent, eos viros fortes 

trepido ac tumultuarie potum 

existimaret, eos metu hostium 

h«rai o. Quo posteaquam ita, ni jussus est, 

n L 1MVOn!i sunl cum Perturbatione 

CI "*•; Cavis manibus OH admovendo. 

™ret. Dommum Sancto apparuisse in som- 

ms, jusstssc cscrcitum duciad fluvitm circa me- 

ridiem 



quotquot aulera 
sumerenl , sic 



ex Joscpho da 
tur. 



not&tis iis. 



A ridiem, in Scriptura non legitur. Quod vcro scri- 
bat, eidem Deum prxcepisse ut quotquot pro- 
cumbentes biberent, eos viros fortes crederet, 
alios vcro meticulosus cj istimaret, ct retincrct, 
illis dimissis ; hoc, inquam, parum verisimilitu- 
dinis habct. Nam guoniam Dcus paulo ante toti 
exercitui edici jusscrat : Qui formidolosus el ti- 
midus cst rovertalur f. 3; an verisimile est, ewn 
timidos retineri voluisse ? Itaque credendum 
potius, treccntos illos ob fortibudinem belto 
conficicndo maxime idoncos fuisse. Prsierea cur 
Joscphus tantum decem IsraHitarum millia ad 
Sanctum confJuccisse scribit (vcrba dcdi num. 35,) 
ubi in Scriptura 32000 nnmerantur? Cur tacet 
de prima hujus numcri diminutione, qua ad 
10000 redactus fuit? An forte 22000 suo ma- 
luit exauctorare silentio, quam sux gentis igna- 
viam et formidincm, cr qua tam multi domum 
revertcrunt, Grzccis prodere? Redcamus ad ejus 
narrationcm. 

50 Gedeone vero solicito , quia mandalum 
acceperat a Deo, noctu illos adoriri, volens ei 
metum omncm eximere, jussil ut, assumpto uno 
milite, clam accodcret ad Madianitarum tentoria: 
ab illis onim accepturum oceasionem fiducize. 
Quem timorem Dcus Sancto tollerc voluerit, 
dixi num. 41. Vadit ille, quo jussus est, uno 
tantum comitante famulo. Cumquc ad quoddam 
tabernaculum adrepsisscl, offendit insomnes in 
eo milites, ct quemdam commilitoni narraulcm 
somnium, ila ut a Gedeone quoque exaudiri 
posset. Erat autem talc : Visus crat sibi vidore 
massam hordeaceam, sub cinere coclam, prae 
vilitate homini faslidicndam, per castra provolvi, 
et primo rcgis tenlorium , mox ceterorum 
omnium prostcrnere. Qui respondit interitum 
exercilus significari, addens, unde hoc ita colli- 
gerel. Inler omnes, inquil, fruges hordeum est 
sine controvcrsia vilissimum : et inter omnes Asia- 
ticas gcntes non facilc rcperias viliorem quam 
hodic sunt Israeditse, ul mento conferri possint 
hordeo. Hi nunc, auctorc Gedeone, contraxc- 
runt copias, et res novas moliuntur. Ergo quia 
dicis te vidisse illarn massam, tentoria nostra sub- 
vertentem, vcreor ne Dcus Gcdconi triumphum 
de nobis concedat. Gedeon aulem, audito lioc 
somnio, plenus bona spc et fiducia, edicit suis, 
ut omnes in armis csscnt, eductis de visione, 
quam in castris hoslium audiverat. Fecerunt illi 
quod imperatum est, acccnsi hoc signo ad quiilvis 
laboris aut poriculi subeundum. 

51 Tum Gcdeun circa quartam fcrme vigi- 
liam suos in hostem ducit, trifariam ;ia tres 
cohortps divisos. Erant autem cen'cnariaB ; gere- 
bantque singuli amphoras vacuas, el in eis faccs 
ardentes, ut clam possent hoslem invadere niliil 
tale expectantem : et in dcxtris cernu arietinum 
vice tubae. ( Vulgata habct tubas, quas quidcm 
apud Septuaginta ex cornu fuissc lego, sed non 
cxcomu arielino.) Hostium caslra latc patebant, 
eo quod camelorum magnum numerum habercnt : 
et cum juxta gcntilitates distributi lenderent, 
omnes tamcn intra eumdem ambitum contineban- 
tur. Hebraei vero a Duce anle pnemoniti, cum 
jam non longc ab hoste abessent, dato inter se 
signo cornibus sonank-s, et confractis amphoris, 
sublatoquc militari clamore, certi Deum adesse 
Gedeoni, cum facibus in castra impetum faciunt. 
Qua arle, accedcntibus divinitus noctnrnis ter- 
roribus, lanta inter semisomnos conslcrnalio exo- 
ritur, ul incomparabililcr plures mutuis vulneri- 
bus, quam hostili ferro caderent, quod diversa? 

Septcrnbris Tomus 1. 



DIE PIUMA SEPTF.MBMS. 

lingua; homines 



I 



enim pavore coniusi, 
bus trucidabant 



eadem casjra haberent • semel 
pru hosti- 
Tantie caedis ei Gedeonis vi- 
ctorue rumor ubi ad cMlm-us Israelilas pervenil 
correplis armis, fugientem bostem insequuntur' 
qucm adepti ci.va loca lorrentibus impedita ha> 
rentem circumveniunt, ct qnutquot ad 
vcnere, occidunt, intcrquu coteros 
duosOribum el Zibum. 

52 Duo numero prxcedente narrat Josephus, 
quxcum Scriptura conciliari non possunt. Primo 
sanctum Ducem suos in hostem d 
quarlum rcrme vigiliam. .1/ 
fecisse dicit, incipienlibus vi 



101 T.ir::. 
J. I.. 



manus 
roges etiam 



iuis.sc au . irca 

rer.sus \\) ,.„, ,,/ 

. D r iliis noctis raediie, o 
qua tertUe initium ducunt, non quarte. Secv , 
m prodigiosa illa pugna plures mutuis vulueri- 
hus, quam huslili ferro, Hebrxomm scilicei 
cecidisse affirmat. Sed quoniodo hi Madianitas <■■,'■ 

derepoterant,quisinistrasmanuslampadibusseu 
facibus, dextras tubis, quas inflabant, habebant 
impeditas? Non dico, nulliseos armis accinctos 
fuissc ; nam verisimiie non est, quod inermes fto- 
stem jann undequaque in fugam conjectwm inse- 
cuti fuennt. Certe tunc arma eis non defuisse, 
cum Madianitarum reliquias trans Jordanem 
assequerentur, manifestwm esi excap. vni f. it : 
verum in valle Jezrml Hebrxi nullis armis usi 
sunt: ad so/um (nbanun cardum, testaceorum 
vasorum sfrepUum t lampadumque fulgorem victi 
sunt Madianitm, victores facti sunt hraeht.r. 
Deo pro his contra illos pugnante. UndeS. Sido- 
nius Apolfinaris in Panegyrico suo Spiritum sam 
chiin ita alloquitwr : 
Firmasii Gcdeona luhis inserte canoris 
Spiritus, et snlo venit vicloria cautu. 
Alias in Josephi narrationem animadoersiones le- 
geapud Salianum in Annalibus num. 54 '*/ 50 



§ V. Ephraimitas placat ; ho- 
stium reliquias delet; Soc- 
cothseos et Phanuelitas ob 
negatum commcatum pu- 
nit; intcrlicit Zebeeetsal- 
mana; rcgnum a suis sibi 



i» quihu- I u- 

fMifmuni 



delatum recusat. 



V« 



ersu itltimo capitis scptvmi dicuntui 
Ephraimitx hostcm persecuti fuisse, capita 
Oreb et Zcb portanles ad Gedeon trans Quenla 
Jordanis ; nimirum existimabant, S. Ducem flu- 
men cum suis Pransiisse : at, ubi inlellexerunt 
ipsumadhuc cis Jordanem versari % regressi swnt, 
liixerunlque ad eurn viri Gphralm : Quid est hoc 
quod facere voluisti, ui no* non vocares, cum 
ad pugDara pcrgeres contra Hadian ? jurganloa 
fortiter, ot prope vim Inferentes. Quibui ille re< 
spondit- : Quid cnim tale facero potui, quale voa 
fecistis? Nonne melior est racemus Ephralra vio- 
demiis Abiezer ? De metaphorics (ooutionis signi- 
fxcatione consulc interpretes. Pergit Sanctus ; In 
iiianus vestras Douiinus iradidil principes Madiaii 
Oreb et Zeb : quid lale fai ere potui, quaie vos 
fecistis ? Quod eum locutus csset, requievil spi- 
ritus eorum, (juo tumebant contra eum cap. vm 
t. 1 ct seqq. Conabatur dxmon iantam a S. Ge- 
deone acceptam plag&m ulcisoi, bellumquc eivile 
excitare, atque ideo superbis EphraimUU sug* 

12 gessit, 



Sunrtvt Rphrtii' 

mitat contra *e 
furgantit pia* 
catt 



AUCTOHt 

J. L. 



ub jugatwn 
commi ntvm 
Soccothaii 



90 

gessit, quod a Sancto, aliis tribubus in belli 

iocwtatcmadvnrn ! ,, r r,irn! l f<nssr,,t.nc q uapars 

glorte rcrum bene gestarum ad ipsos denvaretur. 

SedfwMstnmiUiu < silhm fregti atque vmum 

reddidit prudentissimi Ducis blanda et modesta 
responsh, qua t Ephrwmitas extollendo et sc 
suamquc familiam deprimendo, jurgia compe- 
, nll! _ omnemque composuit tumultum. Post hxc 
versu h subditScriptura. Sanetum curnsuisJor- 
danem Pramsivisse : unde credo cgo, cis/h" ium has 
purbas motas fuisse, meque m hujus numeri initio 
recte diccisse, quod Ephralmitae, quosex fine ca- 
pitis prsecedenUs Jordanem trajecissc certum est, 
in cileriorem fluminis partem regressi fuerint, ut 
s. Gedeonem convenkmi Multi quidem dissen* 
tiunt mterpretes, affrmantes, ordincm histori- 
cum m- ScripHra hic perturbatum esse ; scd gux 
id asscrendi necessitas ? 

54 Oppresso hoc civili bello, sanctus Dux 
ho8tilis exeroitrus reliquxas pmequitur : Cumque 
irenii iei Gedeon ad Jordanem, tcansivit eum cum 
iivn nii vuis, qui Becum erant. Ha protectus a 
Deo fuii ille trecentorum Isra8litcvrum mmipu- 
lus, ut ne u/nus quidem <■■>' iis desideratus fuerit. 

* Veru/m qui tota propemodum nocte vigiles in 
a/rmU steterant, et diuturna vociferationc ac 
fubarwm inflatione spi/rit/us etchauserant,hostesque 
insuper i/nfestu armis magno labore insecuti fue- 
riuii, ulteriui prw fame ei prss lessitudine fugien- 
tes persequl non potcrant f. 4. Haque accessit 
Sa/nctus ad oppidu/m Soccoth, quodnonlonge ul- 
tr<! Jordanem sitwm erat in tribu Gad, per quam 
8upcrstites Madianitarum copiB m patria/m fu- 
giebant : Dlxitque ad viros Soccotb : Date, 
obsecro, panos populo, qni mermn est, qnia 
valdo defecerunt: ut possimus persequl Zebee et' 
Salmana regea Madian. Responderunt principes 
Smroili : Forsitan palina» nianuuin Zebee et Sal- 
ruana in manu lua Bunt, et idcirco postulas ut 

'l isexercitui tuo panes $. 5 et 6. Duw Sancius 

ob panas peramarum hunc sarcasmum negatos, 
jusia indignatione oommotus, gravem vftio- 
nrni Soocothwis comminatu/r : Quibus illo ait : 
i.iiin orgo iradiderit Dominus Zobee et Salmana 
in manus meas, conteram carnes vcstras cum spi- 
(; uis trlbullsquo deserti >. 7. 

55 El Inde conscendens, venit in Phanuel : 
tocutusquo osi. ad vlros locl lllfus simtlia. Cui et 
illi respondQrunt, aicut respooderant viri Soc- 
colh, Dixii Itaque et eis : Cum reversus fuero 

VlCtOr in paro, (ioslruam lurrint loino V. S rt 
seq, Dubium non est, quin Soccothsei et Phanu&- 
//7,r. inoolm tribus Qad t graviter et i« D$um, 
ct in rompublioam, et in treoentos fratm Iwa8- 
litas peccarmt, quod ta insignis oiotori& suxque 
ipsorum libertatis seoundum Deum auctoribtts, 
prss fame et lassitudine dejloientibus, acerbam 
reddidennX propanum commeatu irrisionem, itl- 
queeo tmpore, quo adhuo oonwnuni Hebrrorvm 
bono proourando ocoupabantwr, jamque in jH- 
nm erani ad omnium salutem supersi 
hostium interneoione omam faowndam. Unde el 
s. Qedeoni, quem Deus popuii sui ducem etju- 
cKoi m consUtuerat, liouit grmes inhumanis et 

'''■">' UHsGadiHs pmnas dwmnere ,-t 

wfli uU posteo faotwn esse legimus, 

56 Post gminam hano roputsam Duwsmctus 
p?Mf£'ti , "" i * U!S - mdia '< btoro dobilitatis, gonoroso 

Saimana: tamw onim « ''«'' fbrt* dinno amitio corporum 

uilumitatan sustmtante, ad opus baw inclwatum 
fetunter perfhiendum perrevit, Zebee antem ct 
Salmana requiescebant cum omni exercitu suo 



- 1 PhanvShU» 
u: qum }t<xna* 
mlnahir i 



DE S. GEDEONE ISRAELITARUM JCDICE 

In Hebrso ct Chaldseo iextu, et apud Scptua- D 
ginta hic additur, in Carcar, guavoce designatur 
locus, in quem ca-igux hostium reliquis con- 
flwerant. Quindecim enim millia viri remanse- 
ranl cx omnibus turmis Orientalium populorum, 
caesis centum viginti millibus bellaiorum cducen- 
tium gladium. Ascendensque Gedeon per viarn 
eorum, qui in tabernaculis morabantur, ad 
Orientalem partem Nobe et Jegbaa, percussit 
castra hoslium, qui securi erant, el nihil adversi 
suspicabantur. Fugeruntque Zebee et Salmana, 
quos persequens Gedeon comprehendit, turbato 
omni exercitu eorum f. 10 et seqq. Subjicio 
verba Satiani in Annalibus num. 66 : Dissipato 
ergo contritoque hostili exercitu et regulis in 
vincula conjeclis, corpora, pene fame enecta, 
IsraSlitae trecenti ex prseda reficiunt, et nonnulla 
otiam quiete capta, albescente caalo, reditum 
parant. Hcec enim omnia nocte facta sunt ; unde 
slatim f. 13 ) sequitur, reversum de bello 
ante solis ortum. Non quidem eadem ipsa nocle, 
qua in valle Jezrael conturbati divinitus devicli- 
que mutuis sese vulneribus confecere, ut qui- 
dam pulavere ; sed sequenli. Inlermedio enim 
dic perfecta sunt, qua^ hactenus cap. vm sunt 
relata ; quae in unam eandemque noctem conjici 
profecto non possunt. 

57 Scquitur supplicium Soccothseorum et Pha 
nu&litarum, quod a f. 13 iia narratur : Rever- 
tensque Du.r sanct/us de bello ante solis ortum, 
apprehendit puerum de viris Soccoth, famulum 
scilicet aliquem Soccothseum, qui summo mane 
urbr cgrcssus crat : inlerrogavitque eum nomina 
principum ct seniorum Soccoth, quos nimirum 
in culj>a fuisse constaret ; clemens enim Impera- 
tor insontes cum sontibus perdere noluit ; et de- 
scripsit sejiluaginta septem viros. Venitque ad 
Soccolh, urbemque improvisus occupavit ; et 
sepUxaginta septemviris, quos descrvpserat, com- 
prehensis, duos Madianitarum. rcges vinctos in 
ipsorum conspectum adduxit ; et dixit eis : En 
Zebee et Salmana, super quibus exprobrastis mihi, 
dicenteR : Forsitan manus Zebee et Salmana 
in manibus tuis sunl, et idcirco postulas, ut dc- 
mus viris, qui lassi sunt et defecerunt, pancs. 
Tulit ergo seniores civitatis ot spinas deserti ac 
irilmlos, et contrivit cum cis atque comminuit 
viros Soccoth. De hoo supplicio consule inter- 
pretes. Turrim quoque Phanuel subvertit oc- 
cisis habitatoribus civiiatis, qui forte omnes ad 
hanc turnm confugcrant, eamque adoersus 
S. Grdeouem propugnarant. Si Ducisuo non resti- 
termt oppidani oel sponte sc dedidermt, jmtem 
negati commeatus auctores pcr.nas 



B 



pumtSocco- 
thivos et l'ha- 
nuelitaSf horum 
turra destructa; 



tn mcmoriam rcdiit fnterfidtZti* 



lUltthottium 
rrtifufiu, ca 



cgo solos 

fodis*>,*nnocentibusque pdrcitumfaisZ, m i 
Soccoth factum fua-at. Malvm tamcn credere 
'»•"-""■ ""»"'»», omms Phanusiitas interfectos 
;"-• l«od reosse rcddidment pertmaci Hrris 
aefensume. 

58 llis peractis, Sancto 
m^rabilis fratrun, suorum uterinorum interitus « •*-" 
toalWoeseptemprioribus, uteansiimo servi- 
»«««n,n S ,ad monlem TMor confuoera Zt 

, i""" '"' Salmma oomprehensos, 

t^y^-i^^cncordiausloarOara 

"" ■ m ' ctara ''^-^ nsuspi ca tusidouod 

^'Z^totosUKoatreoutoscHmen-paZsl, 
facinus 



confitentes morti ad- 



cos mtcrrogat 

STSS.T^ rius c/eme "" a "'« d — 

ls > Jubet Mtumsuum adhuc pue- 



rum 



DIE PIUMA SEPTEMBRIS. 



A rum illos occidere, ut injustam patruorum suo- 
rum neccm utciscerctur ; scd, timente puero, et 
rogantibus rcis, quod lentovm camiftcinam forte 
vererentur, irruit in cos Sanctus atquc intcrfc- 
cit. Hm ita referuntur a f 18. Dixilquc ( Gu- 
deon } ad Zebee et Salmana : Quales fuerunt 
viri, quos occidislis in Thabor ? Qui respon- 
derunt : Similes tui, et unus ex eis quasi Dlius 
regis. Obliquc hic Victori biandiurttur, dum fa- 
tcntur eum regia forma dccorum. Quibus ille re- 
spondit : Fratres mei ruerunt, (iiii matris meaa. 
Vivit Dominus, quia si servasselis eos, non vos 
occiderem. Dixitque Jether primogenito suo : 
Surge et intcrfice eos. Qui non eduxit gladium : 
timebal enim, quia adhuc puer eral. Dixerunt- 
que Zebee et Salmana . Tu surge, et irrue in 
nos : quia juxta statem robur est hominis. Sur- 
rexit Gedeon, et mlerfecit Zebee et Salmana : 
et luiit ornamenta ac bullas, quibus colla rcga- 
lium camelorum decorari solent. 
rcgnum sibi a 59 Jam Ephravmitarum invidia et ira rcse- 
populo delaium dcrat, rixx et querelx contra Sanctum cessavc- 
rant; succcsserant amor , gratiarum actio , et 
B liberalis voluntas eas refcrcndi dc Israete tam be- 
ne merito Gedconi. Hanc testatam reliqucrunt 
ipsi et ceteri Hebraei, dum Sancto cjusque poste- 
ris supremum Israele dominatum detulerunt : 
Dixeruntque omnes viri Israel ad Gedeon : Do- 
minare nostri tu, et filius tuus, et filius Dlii lui : 
quia liberasti nos de manu Madian f 22. At 
quam hic deferimt S. Gedconi potestatem? Non 
judiciariam ; hanc enim jam habcbat, a Deo 
sibi collatam : imo vel hoc ipso titulo eadem ipsi 
quodammodo debcbatur, quod poputum in libcr- 
tatem asseruisset. Ccrte /tactenus ncmo alius hunc 
magisiratum gesserat, quam qui salutem Israeli 
attulisset. Num IsraSlitse publicic rei curam de- 
poncre volentcm a proposito avertere conantur? 
At nullum cst cjus volunlatis in tcxtu sacro ve- 
stigium, quem de judicis ■inunere non agere, mox 
ostcndemus. 
magw ammo 60 Communis opinio cst, quod ci oblatus fue- 
runt dominatus regius. De quo alio potius intcl- 
ligas hanc Hcbrmorum postulationem, Dominare 
nostri tu , et filius tuus, et filius filii tui etc. 
Verba ista hanc respuunt interpretationem : Ju- 
dicis prxfecluram assume, vcl assumptam gerere 
C perge ; nam judices proprie in populum nnn do- 
miuabantur ; quoniam nec novas leges -condere, 
uti rcges, poterant, neque quidquam in rebus 
gravioribus sinc syncdrii consensu agere aut de- 
cernere. Prseterea hic Sancti filio ac ncpoti ca~ 
dem, qux ipsi, defertur potestas ; jud/ctaria au- 
tem non transmittebatur ad posteros, ut\ regia, 
sed morte finicbatur. Sed vcrbum dominandi hic 
stricte sumi, adeo ut non extendatur ad minus 
perfectum illud jurisdictionis dominium, quale 
judices olim exercebant, etiam colligitur ex San- 
cti respo7isione ad IsracUtas : Quibus ille ait : Non 
dominabor vestri, nec dominabilur in vos filius 
meus ; sed dominabitur vobis Duminus f. 23. 
Sensus iterum hicesse nonpolest : Non erojudcx 
vestcr etc. : nam jam eum magistratum sibi a 
Domino delatum acccptaverat, et quadraginta 
annis ad mortem usqw gessit. Prxtcrca hic S. Ge- 
deon eam, quam populus offcrebat, potestatem 
vutt Domini essc, non suam : at non vult Do- 
ndni essc judiciariam, sed regiam, hsc igitur ei 
obtata fuit. Apud hrarlitas Deus regium nomen 
et potestatem haberc et exercerc ipse voluit ; ju- 
dtces autem alicsque mferiorcs magistratus insti- 
tuit, ut ejus nomine et secundum leges , quas 



91 



tubta rempublicam administrarent. ffinc cum A ,' , , , 
IsraUitm postmodum regem sibi peterent, ait ad \ " 

Samuctcm Itb. i Regum cap. V m * 7 : Audi v„- 
cera populi in omnibus, qas loquontur (ibi 
Non cmm te abjecerunt , scd me, nc regoem 
supcrcos Kx his satis liquet, auod populuTsan- 
ctum Judicem regem crcare voluerit u hic di- 
gmtatem istam magno excelsogue antmo repu- 
diavn : majorcm sane hinc laudcm et gloHam 
merttus, quam cx regia potestate ejusque ewercith 
et obvcnire potuisset. 

MJosephus narrata morte Oreh ct Zcb, hi- fnm«W»«m. 
stonam sttam ita prosequitur, gravissimis <■>>■<„•<- <>"«<■ 
bus plcnam. Qui ve ro superfuere duces nim 
rehquus exercitus, fcrme deccm et octo millia 
hcminum [ Scriptttra f. 10 tantum quindecim 
millia numcrat;} quantum potuerunt procul ab 
hosle castris locum ccpcnmt. Nee Gedooii tlc- 
fessus cum lotis copiis ( #. 4 dicitur cinu tre- 
cemis viris) eo properat , et Itorum congressus, 
postremo hoc confliclu ad unum omnes trucidat, 
et reliquos duos duccs capit Zcbim ct Ilczar- 
bunim (# 12 lcgimus captos fuisse Zcbcc ct 
Salmana , turbalo omni excrcitu eorum. ) llis 
praeliis caasa sunt Madianitarum ct ceterorum 
Arabum, qui eis auxilio venerant, circitcr ccntum 
viginli millia. Jam ante ultimtm prmlium tot c .-- 
sos fuisse scribitur f. 10. Praeda etiam magna 
auri, argenti, tcxtilium , camclorum ct jumen- 
torum Hebraei sunt puliti. Gedeon vero rcver- 
sns in patriam suam Ephram, supplicium sumpsit 
de Madianilarum regibus. Verisvmilius Wa/ns Jor- 
danem hi puniti fuere,pauto post supplicium </<• 
Soccothxis et Phanuelitis sumptum, <lc guibus 
altum silet, 

62 Qux subdit dc Epraimitarum jurgio con- jowpAi notra 
tra Ducem suum, loco narrat alieno, cum r.r uo. 
Scriptura certum sit, post delctas Madianitarum 
reliquias omnem poputum tam propenso in illwm 
animo fuisse, ut rcgnum ipsi cjusquc posteris 
obtulcrint : Ceterum , inquit, Ephraemi tribus, 
iniquo animo fcrens Gedeonis bonam fortunara , 
bellu cum peterc decrcvit, eo quod insciis ipsis 
hoslcin esset aggressus. Gedeon vcro , vir in 
omni virtute summus, modcstc respondit, sc non 
suo arbitratu hoslem absque illis aggressum, sed 
jussu divino : victoriam taraen uihilo minus illo- 
rum esse, quam suam ipsorum qui mililassenl : F 
atque his verbis ( cum saoris f. 2 et 3 non satis 
convenicntibus, ) scdata eorum ira, non minus 
profuiL Hebraeis, quam rebus prospere gestis; 
obstitit enim, ne civile bcllum exorirctur IIu- 
jus tamcn superbise tribus haec poenas dedit, 
sicut SUO loco diccmus. Innuit cladcm, qit.r tcm- 
porc Jephteillata est huic tribui Judicum cap. Hl 
+. (i , ubi quadraginta duo Ephratonitatwn 
millia a Galaaditis cxsa narrantur. Porro Ge- 
deon (quod sequitur numero 59 ct 60 rcfuta- 
tum est) cum vcllet imperium dcponcrc, com- 
pulsus est id rctinere per annos quadraginta , 
diccndo jus et lilibus liniendi.s OCCUpatUS, populo 
ratura habcnte, quidquid ille in causis contro- 
verais pronuntiaret. In senecta deinde raorluus, 
apud Ephram in paliia scpelilur. Sedctaiia mor- 
tm cjus pr2eccsserunt,dequibus paragrapho sr- 

quente. 



VI 



AOCTORS 
.'. L. 



92 iii. s. GEDEONE ISl 

^ VI. Epliod conficit Sanctus 
# ct ponit in Ephra : defen- 
ditur contra inultos, qui 
lioc facto cura peccasse as- 
scrunt : cjus familia et 
mors sancta. 

BphodanW U&i dignitatem regiam, ab IsraMtis sibi 

acoiiocaiin detatam , fortiler repudiarat sanctus Judex , 

■•'"'""' r0 g a u uios, ut euarn benevolentiam promptam* 

' auc aratificandi voluntatem in alia potius re ma- 

„ „,,: nifestareni Dixilquc ad eoa : I nam petitionem 

postulo a vobis : Dale mihi inaurea ex praeda 
vrsii.i. Inaurea cnim aureas ismaelHae babere 
conaueverant. Qui reeponderunt : Libenlissime 
dabimus. Expandenle que uper lerram pallium, 
projei erunt in co inaure de prasda. Et fuit pondus 
posiulalarum inaurium, mille seplingenli auri si- 
cli, absquc ornamenlis, et monilibus, et vesic 
|, purpureaj quibus r gei Madian uti solili erant, 
ci prajtor torquea aureas camelorum. Fccitque 
r\ eo Gcdcon Epbo I, et posuit iilud in civilate 
sua Ephra. Fornicatusquc est omnis Israfil in eo, 
ci factum esl Gi I oni, 1 1 omni domui cjus in rui- 
nain jK24 ot seqq. Post/rema hsec verba multis 
Iterum et gravibus aucturlbm videntur Sanctum 
aperte peccati reum faoere, S. [ugustinus qusest. 
xu et xlii, Theodoretus, Procopius, Dionysius 
Cai tusiunits, Caietanus, Lvranus % Estius etmuir 
tialii eum deliquUse asserunt. Multipticia su/nt 
crimina, de rjuibus Vii sanctus reus agit/ur:re- 
ducuntur fare ad sequentia , quod Ephod pse ut 
idolum coluerit, vel alium in eo superstitiosum 
oultum eaorouerii : quod hraiititas divinu/m ei 
honorem Wibuentes, vel aliter eodem abutentes 
non impedierltf velsi ipso vivente nil tale com- 
mismm fuerlt, quod Ephod fabricarit, prsevi 
dens t ost mortem suam illud futurum occasionem 
tdotolatrUp, aut >n alios impios usus converten- 
dumosse. \lultieum ab istk peccatis absohunt; 
sni in bo $jus oulpam constituunt, quod Ephod 
fl( alium fbrtedivini mltus apparatum ea tra lo- 
''"'" tabernaculiconfecent ; vet quod ipse l 
indutus Dominum consutuerit, quod laicti non 
^oobat ; uel dcniq s ! illud ad sacHficia vel 
P er & ' v/ pcr aliosewtra Siluntem offerend* 
hibuerit. 

"""'"' ' • M Sa antiq \is q i nven i „„,- San 

ZT m '" Wtdat.-atrecentioresmultieum 

'"''■ " i "■ foti ,,-,■■■ n i i n e0t u( ostenm 

({t " titio 175 / 1 

ojui pasi Sancti n 

l erint sinc ulta huj\ s i - tpa. tiiud auie . El 
1,11111:11 wl Gedeoni, el omni domui ojus in rui- 
naui, ta ewplicant, utSanctinomen non pro, 
persona t sed per bvpw o , ... , ,'. ,, _ 
tor>dmmt, vocuiam ethiooflk s on/unoi 
ffuorf «51 rfia , conjungere; * , .,, «i 
r ""!- i;l rtemsit.quodia est. Vtrwn n«o ipsum 

wi™n4 t mqu4potissimumh*retdif- 
"» quoniam dubium m es\ ouL 

11 \ " '- S ' i ' 

■w *«i El toum aal personffi Getloonis ei 

Bphod potuu licit* faorkari : iacoque de i 



AKLlTAltLM JLDICE 
,/,,., w ■ vroalioujus, mqukt, innocenUa prudens D 
nonifffl przsumptio, ub obvius Scrvptwrm sen- 
meum mnifeste peccati argudt. Contendet hmc 
inhzrendum esse, donec aliunde probetur ahquid 
obstare- onus autem id probandi incumbere in 
Sancti defensores, qui figurataM et impropriam 
Scriplurz hcutionem adstrimnt Itaque junda- 
mentum ipsum, quopoiissimum aliorum censura 
nititur,prius subruendum est, ostendendumque, 
Sanctinomen hic ipsam ejuspersonam nonsigni- 
ficare, nec particulam et hic duo distincta con- 
jungere Argumenta accipe, qum mXhi id suffi- 
cienter evmcerevidentur. 

65 Sat multa imprimis obswnt, quo minus illud, m^mmn 
Et laclum esl Gedeoni, et omni domui ejus 

in ruinam , mtelligi de ruina aninuv , quam 
Gedeon incurrerit ob , eccatum grave. Nam 
si in infidelitatem vel idololatriam fapsus sit , 
quomodo ab Apostolo ad Hebrmos cap xi ejus 
fides laudatur? Quomodo verum erit illud 
Ecclesiasttci testimonium cap. xlvi a f. 13, El 
judices singuli suo nomine, quorum non est cor- 
ruptum cor per idololatriam , qui non aversi 
sunt a Domino, ut sit inemoria illorum in bene- „ 
dictione etc. ? Neque dicas has taudes de Ge- 
deone non prxdicari. Si ad ipsum, quem solum 
r judicibus, de quibus agit liber eorum nomen 
ferens, Ecclesio Sa/nctorum Fastis inscripsil, cx 
non emtendantur, quos landem judices Ecclesia- 
sticum laudare credam ? Silwaelitis, Ephod ad 
idololatriam vel superstitionem abutentibus, tem- 
pestive obvia/in non iverit, vel przeviderit, rflos 
posi mortem suam in eo fornicaturos ; quomodo 
hic f. ?5 ipsum de Israele tam bene meritum 
Scrvptura testatur, ut ipsius etiam familiam 
omnem misericordia dignam asserat juxta omnia 
bona, qua^ fecerai Isracli v An quia populum in 
libertatem asseruerat? M majus matum est ani- 
mabus ruinx ei mternm damnationis causam vel 
occashnem cum gravi culpa prsebuisse, qucm bo- 
num, corporibus fuisse libertatis auctorem. Si 
denique ullo alio gravi delicto sanctitatem amisis- 
set, an Ecclesia eum fidelium cultu dignum ju- 
dicasset? An apostolus citatus eum illorumnu- 
mero adscripsi set, qui per fldem . . . operati sunt 
justiliam, adepti sum repromissiones etc 9 An 
Scriptura senectutem ejus, w qua mortuus est, 
""'" J " dixisset; Morluusque cst Gedeon, filius 1 ? 
JoaSj in sem ctute bona f. 32 ? 

66 r,r "'". inquies, haec nihil wrgent quo- <**'"** 
» fc rtern P<2nitcntiamegit.Siidverum 

m oelalimigravis peccaH occasionem , cau- 

s •,. rW '"""—■ uti debuit, destru^ii vel 

■ v "'"'" /: Mcundumnonfactum est, ergo neque 
1 ^ d PostSanctimortem adLc JsH- 

T:' : ;- /: "''"""- ™>nemineid.indubium 

""' ; •»**»« Soriptura probari potest : 

' mtb ™ omnis israel inteUigitur 
' ^Sphodfuissepublicam athZc 

r 3 " -■-"•■ nampau^nfra 

2 ;^5« °-;Postquamaulem mortuus est 

•' .'Msun, , ,,,!,,,»,,, ,, rorDicalisunl 
^tradhoL^^Lt L >Wn ad ° rarint > 

vwogitavu Liranus : Ad illud 
auteut, 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 

A aulem, inquit, quod contra hoc arguitur, quod 

destruxit, polest dici , quod pcenituit 

cum jam erat ita debilis, quod 

i non poterat : praecepil tamen 

vel sallem vestes diclas ad 

portari : quod quia factum 



talia non 
circa morlem , 
hoc facere per 
filiis suis hoc Geri 
locum divini cuitus 



non 
iilis, 



fuit 
qui 



B 



non sibi ltnpuiaudum est , sed magis 
Ld idololalriam, ad rraam proni erant, 
abusi sunt. Itane vero? An ad ipsum fere mor- 
tis articulum, cum prx corporis debilitate sui vel 
alieni criminis occasionem jam amplius tollcre 
non poterat, pcsnitentiam agere tot annis distulit ? 
Ergo saltcm ejus senectus fccdo ftagitio conta- 
minata fuit, extremis vitse diebus exceptis. Sed 
ejusmodi hominum senectulem Scriptura bonam 
ap k ellare non sotct. Vide supranum. 3. Neque illi 
eas merentur taudes, quibus Apostolus Gedeonem 
proscquitur : neque Ecclesia, si gravem culpam 
commisisse ct in ea tamdiu perseverasse judi- 
caret,eum ob vitx sanctitatem fidelibus colen- 
dum proponeret ; maximecum Scriptura de ejus 
pcenitentia taceat. 
Scnptura 67 Dici etiam non potest, quod statim ab ad~ 

misso crimine Ephod c medio auferre voluerit; 
sed Israetitas bomv hujus voluntatis exsecutionem 
impediis c : nam post victoriam de Madianitis 
eos sibi aUeo addictos nactus est, ut vpsi posterisque 
regnum obtulerint, postulatas ex prsda inaures 
aureas prompti tradiderint, quibusetalia multa 
pretiosadona ultro adjccerunt; eos, inquam, ita 
sibi obsequentes habuit, ut idolorum cultum, ob 
qitem septcm annis dura servitute puniti fuc- 
rant, deserucrint, ct in vera religione perseve- 
rarint, quamdiu Sanctus praefuit. Hoc passim 
omnes deducunt ex versu 33, cujus verba mox 
dedi. Si populum, in superstitinnes adeo procli- 
vem, ad veri Dei cultum convcrterc potuerit, an 
jam conversum legumque divinarum observan- 
tiorem nullo modo ad id inducere potuit supre- 
mum reipublicm Caput , ut illc non impediret 
istius rci ablationem, qux jam gravis offensA 
divinm occasio fuerat? Et quomodo impedire po- 
tuit populus, quo viinus Gcdcon Ephod, sicut nu- 
per aram lucumque Baal, nocte destruerct, vet 
c/am dc domo sua vcl civitate Ep/ira illud aiio 
transferret, si iranslatione periculum relabendi 
lotli poterat? Jam ego adversam partem ita con- 
venio : Gedeon potuit et debuit auferre vrl de- 
struere erectum Ephod } quia noverat iliud sux 
aut aliertx idolotatrise, vcl attcrius gravis /icccati 
causam occasionc/nvc uedisse : quamdiu vixit, 
illud ncc sustulit, nec destruxit : igitur pixni- 
tentiam non egit. Nihil hic juvant effugia, ad 
qux hoc ct prwcedente numero respondi. An 
autem melius sis excogitaturus, plurimum dubito. 
Scd si intelligi nequit Gedeonem, quem in sene- 
ctute bona mortuum fuisse Spiritus sanctus te~ 



93 
stionihoc modo mstitutse responsionem sutounait 

qu* Sancto nostro et Scripturx sacr:e mihi 7am 
adversa videtur, ut eam prob(Ur non possun 
Vuxiltastt, opportune dicetur numero sequente* 
ubi et alio argumento hactenus dicta stabiliemus. 
68 \erba sacra, de quorum sensu est conWo- 
versia, ita etiam mtelligi non possunt, ut San- 
ctus occasione Ephod ruinam seu jacturam gra- 
vem t„ re aliqua temporah ,ost victoriam 
Madiamticum passus fuerit. Sivejacturu gravis a 
Dominv in pomam delicti gravis vet levis , sive 
etiam illi innocenU ab hostibus ant ab ipsis israi- 
Utis illata fuisse suppouatur; Scriptura, saltem 
proutsubstat interpretationi passim receptae, satis 
declarat, cjus regimen wndcquaque fetix fuisse. 
Ex $. 28 discimus, terram quievisse a prxtiis, 
quamdiu S. Gedeon prxfuit; a V'. 30, Deum 
ei benedixisse numerosa prole; ex f. 3;? mor- 
tuutn esse in senectute a meritis et ab annorum 
numero bona;ex jr. 33, non nisi post mort&m 
ejus Israetitas fornicatos fuisse cum idolis , vt 
proin cos in veri Dei cuttu ub ipso vivente eon- 
tcntos fuisse. Si illos inhibere potuit, necommit- 
tercitt id. /n fuod maxime proni erant ; dtobium 
non est, quin etiam in reliqibis sibi obedientes 
habuent. Er itis coufirinanlur dicta nuntcnx 
proxime prsBcedentibus, nimirum Gcdconem ncc 
idololatram velsacrilegum, nec idololatrrix aiieme 
vel sacrilegii auctorem fuisse : crimina enim 
gravia, de quibus accusalur, ad hsec rcducuutur. 
Quam scverc idotolatriam ultus sit Deus, docet 
Aumerorum caput xxv, et iugcnti suo malo ex- 
perti sunt Hebrsei, ja/m toties in istius criminis 
pcenu m exterarum gentium servitute opj ressi. Nec 
impunitos reliquit eos, qui irrevtrcnter res s - 
crus tractarunt. Exempla dat liber Levit cap. x 
in Nudab et Abiu, ccelesti igne percussis, ct li- 
ber ii Regum cap. vi in Oza, subita morte c.c- 
stincto. Si Gedeon idololaVrise, cet gravis sa- 
crilegii culpam confraxisset, tam diutuma et 
prospera gubernatione Dominusipsum non beasset, 
eo majortbus dignum pornis, </uo plura beneftda 
ab ilio acceperat. Argumentum, petitiwn a pro- 
speio ct paciftco 'i0 annorum Sancti regimine, 
ita urgens visum fuit S. Augustino, ilt <"/ 'juw- 
stionem,cujus verba num&ro prwcedente ex ipso 
retuli, respondendum censuerit, S, Judicem in 
fine rlierum suorum Ephod contra legem Dei ere- 
xisse.An ergo sub finem vitse gravi peccatosan- 
cltlatcin ami.sit! /ta, utar ejus verbis SUpra datis 
satts apparet, sentit sanctus Doctor ; sed a quo 
recedere nos cogunt divina Eloquia, qum sene- 
ctuiem,in qua ad Patres migravit, bonam fuisse 
pronuntiant. Vunc tandem ita concludo : Sanotus 
graviter non peccavit, ut suffutienter jam />ro- 
batum est; neque etiam a Deo . ab eateris, vel 
a suis grave aliquod malum temporale, cum 



AUCTOht 
J. ... 



dvpromptis 



statur, dc gravi criminc pa-nitentiam egisse; quid judex prxesset, passus CSt, Ut Siatim vidimus : 



aliud relinquitur, quam ut iltud non cotnmiserit? 
ftaque hic locus , Et faclum est Gedeoni , et 
omni domni ejus in ruinam, exponi non polest 
de ruina a/nimx, seu mortifera culpa sancti Ju- 
dicis ; et conscqucnter erga eum nimium severus 
est S. Augustinus, du/n fju t T.->t. xlii ita loquitur : 
Non pra?tereunda orilur guaestio , quomodo quie- 
verit terra quadraginta annos in dicbus Gedeon, 
cum post victoriam , qua liberavit IIebra?os, ez 
auro spoliorura fecerit abominationeui, et post 
illain fornicatus sit omnis Israel, et fuerit illi et 
domui ejus in scandalum. Quomodo ergo posl 
hoc tantum ncfas , quod et Gedeon et populus 
admisit, requievit terra quadraginta annos? Qu;i - 



ergo fipkod non cessit ipsi personse Oedeontein 
ruinam : ergo illud, El factum est Gedeoni, et omni 

domui ejus in ruinam, in proprio sensu acoipi 

non potest. 

69 Multi , qui Gedeoiiis factvm improbant, ^erntur 
peccatum quidem secundum se grave et vmpo> 
nunt; scd ejus maliHam a ■ efecto pUnss ad- 
vertentix, ab ignoruntia , et atiunde extenuare 
conantur. Sed hi, meo saltem judkw, ab ob- 
via signifieatione tcxtus sacrt longlus recedmt, 
quamqui nomen Gcdeonis non pro vpsa Sancti 
persona, sed /»<> ejus familia usurpant, et par- 
ticulam et exegeticam esse diount. ffane in Scri- 
ptorti aliquandoita eumi, exemplis probat Salia- 



ttus 



.tUCTOflB 
J. L. 



proponvfitw 
mittoru ien- 

Irnliin Sntintu 



DE S. GEDEONE ISRAELITARUM JUDICE 

casse, quod cxtra tabernaculum sacrifwiorum 
apparatum instituerit, ibique vel perse ve per 
alios contra przceptum divinum sacnficant. Ve- 
rumsicutWihoc affirmant, ita id Sahanusne- 
gat, et recte ; nam quonicm cap. vi f 2b Ueus 
Sanctum jusscrat in Ephra altare crigerc, ct m 
co tauros immolare, prudenter judicare potmt, 
quod dispensatio divina adhuc duraret, saltem 
quoad locum,in quo altare haud ita pridem ex- 
structum crat. Ad quid enim altare y nisi ut in 
eo sacrifwetur? Quoniam adversx parti incumbit 
probatio crvminis, evincere dcbent Dei vohmtatem 
fuisse, ut non nisi scmcl in altari, quod erigi 
sacrifwiitm offcrrctur , eamque sancto 
Judici innotuissc ; quod numquam prsestare 
poterunt. 

71 Bonfrerius altam init viam. Nullam sacram 
supellectilem }<rxter pontificale Ephod cum lia- 
tionaii a S. Gedeone confectum putat ; idquc ih 
hunc solum finem, ut in negotiis majoris momenti 
Oominum consuleret non per se, ut vult Thco- 
dorePus quxst. xxi, sed per Pontificcm : additque 
in fme suse dissertationis, Manassnam tribum 
conlerminam fuisse Ephraimiticae , in qua Silo 
erat et labernaculum, atque arieo exiguo inler- 
vallo Ephrain Silunte et domo pontificia ab- 
fuisse : qua cx re credi potest, Pontificem ad 
Gcdconcm, principem sanclum, frequenter com- 
meare solilum, vel in negotiis gra\ioribus a Ge- 
dconc advocari solitum ad Deum consulendum. 
Porro cxtra tabernaculum quolibet loco potuisse 
Dcum per Ephod a Pontifice consuli, Exodi xxviu 
diximus, et isliusmodi oracula variis in locis 
captata . quac Scriptura commemorat , indicant. 
Quod si captare oraculo extra tabernaculi locum 
licuil, pctuit et extra tabernaculum Ephodis ad 
eam rem usus esse, atquc adeo et Ephod extra 
locum tabcrnaculi confici et retineri. Argumento 
hoc refellit opinhnem S. Augustini, qui qusest. xli 
ait, cnnfcctionem Ephod cjusquc positionem in 
Ephra fuisse contra prxceptum divinum. Objici 
potest : Pro rYeitque ex eo Ephod in Hebrxo 
est Fecitque illud (omnc scilicet aurum, de quo 
cap. vm f. 2b) in Ephod. At non videtur tan- 
tum au,i / ondus insumptum fuissc in orna- 
mentum superhumerale, cui copulabatur Hatio- 
nale;ergosub Ephod,quasi primaria supellecUle 
sacra, rcliquusctiam apparatus ad sacrificandum 
necessarius mtelligitur. Rcspondcri potest, non 
adeo incredibile uideri, quod duodecim illi in 
Hationali lapides pretiosi , ct duo in humeris 

Deum consulerel . qui in ilin qu0 que altari sa- 



94 

nm num. 77 : caput vero familix pro vpsa famitia 

poni, usitatissimum esse nemo negare potest 

Jam peto mihi a-liquem in sacris LUteris locum 

assignari, ubi vox ruina non significet mortem 

animsB humanse, si de hac sit sermo. Proverb. 

cap, xviii v. 7 dicitur, Et labia ipsius ruinaauimae 

ejUB : el al/bi tum in hoc libro ssepe, tv/m "< 

aliis, ubi de damno animz agitwr, recurrii 

eadem vox, qum ubique inepte exponetur, si per 

eam mors animse non intelligatur. Etvero sicut 

leve damnum in bonis fortunse simpliciter dici 

nequit ruina hominis divitis : ste neque damvwn 

animac, ex levi peccato ortum, simpliciter dici 

potest ruina illius, Si igtiwr Ephod occasw vel jusseral, 

causa fueril levU tantum culpse, simpliciter vera 

non est to propositio, El factum eal fledeoni in 

puinam animx : erit quidem vera seoundu/m alir 

quid,seu gratise dimtmitionem ; at Script/ura per 

minamanvmx illam solamnusquam mtelligit: 

■iir neque per ruinam regionum, populorum, ur- 

Mum, wdium, nihil umquam leve, sed itlorum 

vastationem, csedem, eversionem et destructionem 

significat, Ex his omnibus satis liquere arbitror, 

iflud, Et factum cat Gedeoni, et omni domui ejus 

in riiiiiani, ■mvtuis exponi /<"// posse qua/mhoemodo, 

Kt faclurn cst Qedeoni, id est, domui etc. Cum 

tcxtus ita expltcatus nulla/m Sancti rulpam affir- 

■mrt,jtiiii onus '■tnit probandi omne translatum 

est iii ipsius accusatores. 

70 Tota itaque quwstio scluta est, si ostendatur, 
quomodo fabricatio Ephodet positioejus in Ephra 
snir nliti ntipii firn potuerit, quamvis occasio 
furiii. ui iii eo postea fomicati sint IsraSlits. 

1,1 faclle iitlrllnjrs r.r styuriit ihux. Imprimis tltto 

msisti potest vise,quam elegit Salianus, qui in 
sua Annalium Epiton <■ num. 19 ita habet ; 
Vorum ugbc omnla (inau/res scilicet aurese et cc- 
tcra pretiosa dona l Vir aanctua oon in rem suarn, 
sed in Dci ciiiiiini convertil, Fcctt enim ex eo 
Gedeon Ephod, qua voce ornamenlum pontiflcale 
iDtelllgitur, in uuo Pontifex Domlnum consulere 
solebat, el posult lltud In civitate sua Ephra. 
Cum enlm ibl jussu Domiui per angelum lo- 
quentis, ox tructum fuiBsel aitare, Ibiquo sacri- 
ttcatum Deo ali augolo Ipso et Gedeone, profano 
ejua locl cultu , qul jam dudum Idolis exhibi- 
tu 8 merat, in Dol cullun: translato ; ibidem 
C etlam totum apparatum sacrorum ab co compa- 
ratum recte dicl polesl. Neque enim ad ui am 
vostem aacordotalem , aut potius amlculum su- 
perhumerale, tanta via aurl potuisset Impendi, 
Voluii «t;:h GrdciHi, qui .lillirillimis tcmporibus grandes 



ct Donfrerii , 
quarum atteiu. 
tram luto quit 
amplecUpotest; 



id forc 

jam ex- 



rnliraivl : pi linl aulem uiciitti n-edcn 

gratum Deo, cujua mandalo ibi altare 
tftetom ruerat, el sacriflcatum, ul dixim 
tyhodhk intelligendum esse non idolum, ut vult 
tr ocopiiis t nec etiam vestem sacerdotalem lr 
, '"' , '" m ««I potiticam; nam earum materia 
tolwalimumwol; sed pontificalem ex auro 

aUa W*n*toriapreUG*a,ouimrwx*meratRati(h 
wtoown Urim el IftiMtmim. per qmd Doas 
oonsultus oracuh ,, , opumesi k qb rom 

■' /ra ' r ' v «« '•«"" Saliano evisHmant, quod 

ctdtm, wdmmftim necessariam, Gedeon con- 

y Jrf te «nler Uranus rt SsHus, quibus 

favetS. iugustmusqumt %1Ltaddunt P eumpec- 



E 



sententise 

uermmxhtodinese mutuo non mulhtm exccdunt. 

mamifesto apparet, Sanctum vel levissime 

pfccn*« I atquietiam nulla ejus eulpa inferri po- 

•"< ''' •'"'"■' '««, Faclumque est Gedeoni 4 

ut suma probatum est : ergo Vir samtus ab omni 

endusest. 

72 Porro Ephod cum csset eximix pulchritu- 

dmw, el ab auro gemmisque omnigue textura 

pretwwimum, Hebrzi et ingenio rudes, et mo- 

nbus nndolnla,nam P ro,ul.onor, iivinum isti 

t^ueraa,; resgue m idohlatriam verrn est, haud 

^^^^pensaMoyseindeseitoereclus 
tib.n Regum cap. xvmM. Pornicatusaue est 

i-phad quod dlad transtulerint ad Daal eo ex- 

cultus 



fomicatioltrni- 

iitarum m 
Ephod Sancto 
non tmpttto»' 
cta. 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



Porro Ittertate 
ae pacf fsraili 
reddita, 



domicilium fioit 
m Ephru ; ejus 
liberi 



A cultus sacrilegos tradiderint. Conjecturx huic ali- 
quid verisimilitudinis dant verba, quse subdunlur 
y. 33 : Percusseruntque cum Baal fcedus, ut 
esset cis in deum. At quaiiscumque fucrit illa 
IsraOUtarum fornicatio in Ephod, Vir sanctus 
illorum culpm parUceps fuisse dicendus non est : 
tota Inrrct inpopulo, qui re ex sc non mala atque 
optimo cx fxne constituta impie abusus fuit. Sicut 
Hebrxis scandalum datum non est in serpen- 
tis, ita ncquc in crectione Ephod : omne scclus 
occasione utriusque rei commissum originem suam 
debct illorum proprix malitim, eique soli impu- 
tandumest. JSeque etiam, sancto Judice vivente, 
omnis Israel in Ephod fornicatus cst: semper suos 
inoffido etvcra reiigione ita continuit, ut saltem 
publicc a Dei cultu non defecerint. Id passim 
eruunt omnes cx $. 33, Postquam aulem morluus 
etc. Dixi publice : non cnim necesse est, utncgem 
paucos aliquos fortas.se Ephod aut Baal occulte 
adorasse, cum adhuc Sanctus vivcret. Nihil inde 
contra cum inferri polest, nisi prius probctur 

g suorum impictatem scivisse . 

73 Post versum 27, qui diu nos detinuit, se- 
qutlur : Humiliatus est aulem Madian, nec po- 
luerunt uitra cervices elevare : sed quievit terra 
per quadraginta annos, quibus Gedeon pvaefuit. 
Madianitarum vires ita hoc anno attritae fue- 
rant, ut <tb his nihil amplius timendum essct. 
Sed nequc rciiqui populi Israclcm bello appetere 
ausi fuerunt. Magnum quippe erat apud gentes 
circumquaque positas S. Gedeonis nomen, qui 
tantulis copiis quatuor reges eorumque ingentes 
cxercitvs fundcre ac disperdere potuissct ; ct qui- 
dcm eo tempore, quo rcs Hebrxorum octavwm jam 
annum pcrpctuis vastationibus plane accisic 
vidcbantur. Porro pace ac libcrtate Isravlitis red- 
dita, res eorum refloresccre ccepcrunt : nec mi- 
nus Dei cultus, ex quo felicitas ista pcndebat, 
sancto annitentc Judicc instauratus cst. 

74 Abiit ilaque Jerobaal filius Joas, et habi- 
tavit in domo sua, paterna scilicct, quse crat in 
Ephra : babuitque septuaginta filios, qui egrcssi 
sunt de femore ejus, eo quod plures haberet 
uxores. Concubina autem illius, quam habebat 
in Sichem, genuit ei filium, nomine Abimelech 
f. 29 ct scqq. De Sancti familia ita Joscphus 
lib. v Antiquit. cap. ix : Habuit aulem filios 
legitimos quidem septuaginla, non ex uno matri- 
monio susceptos, nothum vero unum ex cou- 
cubina Druma, cui nomen Abimelechus. tlal- 
lucinatur Joscphus, dum Abimelech nothum, 
reliquos vero Sancti filios legitimos appellat. Ho- 
rum multi nati erant ex secundariis uxoribus, 
de quarum numcro crat et mater Abimelcch ; 
cur crgo hunc legitimum fitium non vocat scquc 
ac illos ? Quod ad numerum fHiorum spcctat, 



95 



muJM conjeetant, non plurcs Sancto fuisse nec 
pauciorcs quam septuaginta, adco ul Abimclech 
huicnumero non superaddi debeat, ut fit a Jo- 
sepho t sed imludi. Legtowr quidem Judioum cop. ix 
ir. 5, quod Abimelech occiderit scptuaginia 
fratres, Joatham autcm natu minimus mortem 
evaserit; verwn, inquiunt, pro C8 ibi ponitur 
lunnn-usrotundus 70. quem complent Abimeh 
et Joatham, si addantur occisis, Prxter hos 
duos alium non nominat Scriptura nisi Jether 
pnmogenitum, mU victoriam Madianiticam 
natum, dc quo cap. vm y. 20. Cetcnnn hic 
70 /iiiorum numerus non vidctur totam e.ractc 
progeniem S. Gcdeonis complecti, sewus enim [<■- 
ntincus non dcfuisse videtur. 

75 Quod autem Sanctus plurcs u.rores habue- 
rit, vitio ei verti nequit, quia polygamia tum 
licita crat. U.ror inferioris ordinis, c qua natus 
dcgencr Abimelech, Sancto in Ephra non coha- 
bitabat ; sed in Sichem morabatur, ut dicitur 
#.31. Iiationes verisimilrs dat Tirinus in ca- 
pitis ix versum [ : Cum, inquit, Gcdcon, tain- 
quam judex et princeps lotius populi, sa?pius ab 
urbc sua Ephra . . . abessc, et in Siciiiuiis iu\e<>c 
cogerelur, delegit et in Sichimis sibi uxorem ; 
sed , Qt dixi , secundariam scu concubinam , 
quam Joscphus Drumam vocat : qua? quia ex 
ea urbe oriunda erat, ibique... suos propin- 
quos habehat, et reliquis uxoribus non aequc 
cara futura esset, rclicta est a Gcdeonc in Si- 
chimis in dorao palcrna. Ex hac matrc natus 
Abimelech, |qui| maxima crudclilate et tyran- 
nide jugulatis 70 fratrihus suis principatum vi 
rapuit : neque contenlus titulo judicis, ctiam 
rex audirc voluit ir. vi, xvm et xxn. 

76 Israclem, Judkavit S. Gedcon annis qua- 
draginta, quibus scptem scruitutis Mtnlianitic.r 
includi /nttamus. Annus, quo Sanctus a Domino 
per angcium constitutus fuii dux ad populum i/n 
libertatem asserendum, primus quidem fuit, quo 
judicis munus exercere caspit; attamen ootavus 
fuit, si modum spectes, quo Scriptura annos ju- 
dicum computarc soict. Illos incipit numerare a 
morte decessoris, non vero a creatione successo- 
ris. Legc dicta num. 270 et seqq. in Vita 
S. Josue. Quamquam nos latcre vluit historia sa- 
cra, quid postrcmis triginta duobus vitse annis 
egcrit sanctus Judex; nam fubricatio Ephod pro- 
babiiius contigit codem anno, quo Israel in tiber- 
tatcm restitutus est; dubitare tamen non licet, 
quin reliqua vita rcspondcrit cjus scncctuti ct 
morti : utranu/ue bonam ct sanctam fuisse testa- 
Vwr Scriptura, dum dicit #. 32 : Mortuusque est 
Gedeon, filius Joas, in scnectute bona. Vidc swpra 
num. 3. Et sepultus est in sepulcro Joas patris 
sui in Ephra de familia Ezri. 



VUCTURt 

t. l. 



ft uj- ores 



tempun, tino 
prafuH ; mor« 
utncta i't |i pul 
lura. 



DS 



96 



ACTA SANCTORUM 



j. i. 



DE S. ANNA PROPHETISSA 

HIEROSOLYMIS, 



SYLLOGE HISTORIGA. 



§!. Cultus; elogia; genus; conjugium; Viduse continentia 

et pietas. 



•I,H IMiMrM 

"«*» ^. rxci, aliique Orientis populi S. Annam, 

$wFanuora i 1 PhmvilU fxliam, qum Euangelica et Pro- 

(i* I "yphelissa agfiotninatur,alw quidcm acia- 

V_^J( tinidie, non omnes tamen eodem annun- 

tiant. fn Menscis magnU Grsecis editumis Venetae 

tertm Februorii ejus mmorte consecratur, addi- 

It lurqueea m coli ' 'on tia n tinopoli in Ecclesia S. Jacobi 

fitiins Domini : de qua videri potest Cangius 

tibro rv Constantinopolis Christianz i v num. 9. 

Sniirt.r elogium t quoddein subditur, hic non iran- 

soribo, cum desumptum sit em S. lucse Evangelio, 

oujusverba mow dabuntur, In iisdem Menseis xxviii 

Aui/iisti Siinrl;r rtnun /il mi nii n/mlin, quam 
CWCipiunl hi rrrsiruli : 

0>j yvjc ctnyptv 'h Okvouyi) Svy&Trip, 

CU( C7T KUT7JC *[3f TOV Wfiv flpifQ$. 

Phanuflle nala non bumura liquit prius, 
Quam natum ln iila vidit lnfantem Deum. 
Eodem die kxviii Augusti sanctam Vidua/m refert 
Menologium Sirlekanum ; at Synaxa/iium lia- 
■uiii imperatoris, Calendarium Syriacum et 
Chaldafcum Uom& anno 1624 impressum, Me- 
nologiwm Slavo Russicum Sparwenfeldianum, 
aliique Orientalium Fasti ecolesiastici S. Annara 
iinii riim s. Simeone sene ui Februarii memo- 
* rant. 

ntfui tattnU j " fa sacris Ecclesiw Latinse FasUs prima Se- 
ptembris ejus cultui destinatur. \i> Adone nri- 
""'"' '■■■ rfi ■ Inter Festivilates [postolorum 
g oonsignata fuit, dein suo eam inseruit Wartyro- 
logio;qvod et JJsuardMS fecit, his utens vocibus ; 
Natnlia bcatlsslmsa Annm prophelissse, cujus san- 
ctllatem Euangollcus B«rmo prodit. Verba poste- 
riora ew dictis Festivitatibus accepta sunt, Prae- 
trr alios recentiores eadm adoptavit Baronius, 
auotor Martyrologii Romani, quo nuno utitur 
EcolesUj : Jorosolymis, inquit, beataa Annie pro- 
phelissse, cujus sanctitatem eto, fa Co 
frstnrif, propriorum ecolesia Ift rosolimitanx, 
quodexstai apud Waddingum in [nnatt&us FF. 
Minorum ad annum 1342 num, 18, nofatur 
Kmofd FVqpAaMs I SopiemM, pr Xi .„., /l/( , 

ritus smiduplea, sub ouo Officium de ea reci- 
tandum sitet Missa cetebranda, Carolus Bartho- 
lomeus Piasso fo ffi fCAri- 

slian* sl aeno^ ad i Sepfemo s i r/t , v 

relfoufas «*«>ar i in temphS. Pauli 
sed qualesex sinl, non arprimit. ■ 

laurfaivraft 3 Ecolesia S. Amiam M7mm ou/Ju , 

TSSZ ' '-'■ °* inSigni ' !hM "> - otitateeius 



della Regola, 

diijiuw 



oensuitob insigne etluculentum de nmotltoie ei 

t'^"„o,uuin, quod dat /■>< f m/,/,„>„ Luc:r c ', 

i. 30 et vr,/,/.; Rl era1 \ nnn n^.a,.,,;,... 1' 



«W-j El erat .\nna prophetissa, Dlia 
Phanuel, de Wbu aser: haec processeral indie- 

l>us multis, et vixn-at cu,n viro suo anni. so- 



ptem a virginitate sua. Et hsec vidua usqup ad 
annos octoginta quatuor : quse non disccdebat de 
tcmplo, jejuniis et ohsecralionibus serviens no- 
cte ac die. Et hasc ipsa hora supcrvcniens confite- 
batur Domino: et loquebatur de illo omnibus, 
qui exspectabant redemptionem Israel. Virtutes, 
a quibus eam /audat Evangelista, expltcatii/s E 
proponit S. Ambrosius libro de Viduis oap. iv : 
Docet, inquitj Anna, quales deceat esse viduas; 
quae immaturo marili obitu destituta, maturae 
tamen adoream laudis invenit, non minus reli- 
gionis officio, quam studio caslitatis intenla. Vi- 
dua, inquit (S. Lucas citatus, ) octoginta el 
quatuor annorum; vidua, quae non discederet 
Jetemplo; vidua, quse jejuniis et obsecrationibus 
die ac nocte serviret. Vides qualis vidua pras- 
dicetur, unius viri uxor, aetatis quoque jam pro- 
bala processu, vivida religioni et effceto jam 
corpore; cui diversorium in tcmplo, colloquium 
in prece, vita in jejunio. Qu^e dierum noctium- 
que tcmporihus indefesso devotionis obsequio, 
cum corporis agnosceret senectutem, pielatis ta- 
men nescirct rctatcm. Sic inslituitur a juventute 
vidua, sic praedicatur in senectute vcterana : qu^ 
viduitalom non occasione temporis, non imbe- 
cillitatc corporis, scd virtutis magnanimitale ser- 
vaverit. Etenim cum dicit ( Evangelista, ) septem 
annis eam cum viro fuisse a virginitale sua, ab 
adolescenliae utique studiis inchoata praedicat sub- 
sidia scnectutis. Similibus fere elogiis, ex S. Luca p 
haustis, cam exornat S. Hieronymm Parisiis 
editus epistola xhvnfalias x) ad Furiam. 
S. Fulgentius in epistola n ad Probam cap. xv, 
S. Amphilochius sermone de Occursu Domini, 
li. Petrus Damiamus lib. vm epist. xiv, aliique 
sancti PaVres, quorum verba infra opportunvus 
dabuntur. \unc historicas aliquot quscstiones cxa- 
minemus, quibus verba Evangelistx,avariisva- 
nc intellecta, materiem prwbuere. 

( i ingelus Del Pas Ordinis FF. ffinorurn in ejwnoma*** 
Coinmentariis supra Lucam, a L. Waddingo Scrt P iw " d * 
et l ffiquxo collectiset revisis, lib. iu cap xxxvi dvctvequit: 
w*> t quod S. Anna ab Evangelista dicatur filia 
Puanuel.deducil huno, illiuspatrem, fuissh virum 
nobUissimum, qui penes suos de tribu \ser 
contnbunos principatum obtincbat, ut initio ca- 
?o<liutur: velutcirca medium habet, fuisse 
™ probitatem et actnum ejus excellcntiam inter 
sua tnlms viros facile principem. floc, mquit, 
mdicat Buangelista, dum illum vclut notissimum 
« hcth et nomioe introducit, more Scriptura- 
fum; qua.^ hujusmodi viros sic narrationi inte- 
xunt ut et nos, cum apud notos de 'cxcellen- 
ttbns loqimnur, solemus dicere fdium esse hunc 

Joannis, 



DIE PKIMA SfiPTEMBRIS. 






A Joannis, Petri aut allerius, qui vel ob divitias, 
aut imperium, seu vilaa iniegritatem singuiarisac 
princeps inter alios habelur. Licet verum forte 
sit, quod Phanuel vel virtutis vel sangumis no- 
bilitateinter suos cwcelluerit, ratione tamenpro- 
babili id lectori non persuadet laudaVas auetor 
S. PetrusJoan. cap. xxi a Christo vocatur Simon 
Joannis. Quis dicat, ibi significari Joannem illius 
patrem fuisse nobilem? Non dubito ego, guin 
Christus patris nomen addidcnt, ut Svmonem 
Apostolorum principem , distmgueret ab alio 
Apostolo synonumo, videlicet Simone Chanansco 
Idem de S. Anna sentit S. Gregorius Nyssenus ser- 
mone de Occursu Domini : Quanium autem as- 
scqui possumus, eliam alias isto tempore huic 
Sancia? cognominas exstitisse dicimus, iisdemque 
cum hac sacris studiis deditas, jejuniis ac oratio- 
nibus insistentes. Ut igitur ejus persona facile di- 
scerni posset, patris iliius meminit, ac tribus pro- 
prietatem adscripsit. Necesse non est, ut plura ex 
Scripturis adferam exempla. Lector cruditus du- 
bitare non potest, quin sufjicicntia mihi in prom- 
ptu smt, vel facile esse possint. Venerabi/is P. 
fi Petrus Canisius noster lib. iv de Maria Virgine 
Deipara cap. xn circa medium, et nonnuUialii, 
Sanctw quoque generis nobilitatem tribuunt; sed 
quo fundamento nixi, ignoro : Evangelista certe 
isti opinioni nullum prsebct. 
■pvobabmsnn- 5 De cjus vita, antequam vidua esset nihil 

ncoTJo° HS iH mCriS LUieris 0CcurrU > nisi ill ud Lucseif. 36 : 
Et vixerat cum viro sno annis septem a virgini- 
tatc sua. Ad quem locum ita nostcr Matdonatus : 
Quod autem ait Evangelista , a virginitate 
sua, sic inlerpretor, quasi diceret, a prima sua 
pubertate, a prima virginilate , id est, ab eo 
tempore, quo virgo esse ccepit . . . Tunc enim 
femina incipit proprie virgo dici, cum nubilis 
esse incipit : nec enim proprie virgo est, qus 
capax non est corruptionis. Voluit ergo Euange- 
lista significare, Annam a prima sua pubertate, 
id est, ab anno duodecimo aut circiter rmptui 

dalam esse Scio alios exponere, vixisse cum 

viro a virginitate sua, id est, ex quo lempore 
nupsit, cx quo virgo esse riesiit; sed minime 
probo. Si secundum Alaldonati inlerprctationcm, 
quam omni alii pr&fero, S. Auna nupserit anno 
xtatis duodecimo, completo scilicct ( nam puber- 
C tas in feminis prius incipcrc non ccnsctur;) vi- 
gesvmum dumtaxat vitse annum acjebat, cuin 
maritum, cui septeni tantum annis convixerat, 
amitteret. Quis, qualisve is fucrit, an Sancta ex 

eo liberos susceperit,sacr.r Pagms non mcmorant 
v<dvcF casiitns, 6 j n xtat^ it Qre vjr0 superstes ^ qmd vit3B 

momu. tempus ei rehguum crat, vidua peregit. S. A,»- 

brosius citatus num. 3, Viduilalcm, mquit, non 
occasione temporis, non imbecillilate corporis ; 
sed virlutis magnanimitale servavit. Audi et 
S. Auf/ustinum Itbro de Bono viduitatis cap. xill : 
Meritum porro Annae illius eo maxime commen- 
datur, quia. cum lam cito exlulisset virum, 
per piolixam aetatem suam diu cum carne con- 
tlixit, et vicit. Sic enim scriptum est : Et erat 
Anna prophetissa etc. Tcrtui sacro subjun- 
git : Vidcs, qiiemadmodum sancta Vidua non 
solum eo praedicatur, quod univira; verum et- 
iam quod paucos annos cum marito vixerit a 
virginitale sua , et vidualis continenlia; munus 
usque ad tantam seneclutern tanla pielalis ser- 
vitute perduxerit. Quaenovm illa fuerit servitus, 
quam Deo ad ' extremam usque senectu m rervi- 
vit, ct cujus pi\rsidio continentiam servovU; 
breviter docet S. Lucas f. 37. Verba Uerum ac- 
Septembris Tomus I. 



97 



cipe : Et haec vidua usque ad annos octo-inti 
quatuor, quae non discedebat de templo ^ ' 7T' 
et obsecrationibua serviens nocto ac die. 



§ II. An Sancta habitavit in 
templo? An dono prophe- 
tirc claruitantediemPuri- 
ficationis Dcipara>? Jesuni 
agnoscit in tcmplo ctaliis 
annunliat, quo setatis an- 
no, incertum. 

Xarii gravcs auctores per illud Evangelistx. Babttauo s™- 

bt non discedebat de templo, significati P u- '* '» '^r(<> 

tant, quod sancta Yidua in templo liicrosotu- lhc,otol !/»»t* 

mitanohabitarit. Venerabitis P. Petrus Cmisius "° 9laM1mtr 

hbro i de Mana Vvrgine Devpara cap. xii pauh ' 

anie medium ita scribit : Addc , quod in ve- 

teri Judaeorum synagoga receptura fuerit ac so- 

lenne, ut quaedam virgines ac vidua^ nuplmii '" 

non elocarentur; sed quibusdaui in locis templi 

reclu.l rentur : ubi preciims, et jejuniis, aliistiue 

pietatis offlciis commode operam darent, suam- 

que conlinentiam minore negotio tucrentur. In 

harum viduarum catalogum et ordinem , sicut 

eruditi judicant, cooptata fuil Anna, Phanuelis 

filia, quie, Luca tesie, suam in lemplo sedem 

fixerat, ui inde sibi disccdendum non putaret, 

vita inlerim et moribus tam religiosa, ntjejuniis 

ac orationibus vacans, et liumana nesligens, di- 

vino cultu noetes ac dies essct occupata. Paulo 

infra Tostatum citat stbi faventem in Comment. 

adcaput xxxvm Eaiodi. Eadem sentenUa placuit 

Baronio in Annalibus ad annum C/iristi primum 

num. 41, noslro Francisco Suares touw II in \\\ 

partcnt S. Tiiomx disp. vn sect. i, Tornielb ud 

anniuu mundi 4032 num, IU, Calmeto, aliis- 

quc. Feminas o/im vere habitasse in tempbj m- 

riis cxemplu r/ testimoniis solide probat lauda- 

tus P. Canisius, et Baronius m Apparatu ad 

Annatcs Ecclesiasticon i>"m. -19 et seqq. De tem- 

pli loco, habitati<ju/ muliei*um destinato, prsster 

Baroniumjanijant citatum, curiosus lector etiam P 

consulcrc potest Tomiellum ad annum 4032 

num. 14, aliosque.A nicmoratis auctoribus dissen* 

tiuni Liranus , Jansenius Gandavensis , Tole* 

tus, Kstius, MaldonaPus et multi alii interpre' 

tcs. Ilis non vidchn illud S. Lucx, QuSB UOD 

discedcbat de templo, significare, quod Sanota 

in teiuplo stabile habucrit domicilvum* Evange* 

listam nihUaliud uelle ainnt, quamiquod illain 

templo esset frequensi/n eoquediu perdwraret, uli 

Ct hodic aiujUiT dcrot.T far.iiitit Quoniam nn/ur 

excogitare, neque a/pud utriusque partis defen* 
sores invenire possum rationem ullam, qus mihi 
sujjircre videaiur, ut opinionem, seu potius con- 
jecturu/n, alteram altera verisimiliorem esse sta~ 
tuam ; ego quaestibnem indecisam relinquo. 

8 Lezana in Annalibui ad annum nvundi s oyritiu$ uio- 
4040 num. i, et nonnulli alii fldem facere co~ rotoi.non fatti 

riantur,no,< modo quod sancta Vuiuu vn templo '"• qut fl v / 

' . .. . , , dwmmonl I m 

Hierosolymitano, sed etoam quod undem wmmt f . Iunl 
aliquo castitatu votc obstricta, et certam quam- 
dam vitae religioss regulam professa. FaveresiM 
putant S.Cyriilum Hierosolymitanum Catechesi 

10; ubi, ut aiu/d, religiosissima monialis vo- 
catur. Lezana etuim Baronium citat ad a/nnum 

13 Chtieti 



r 



J. L. 



II 



Xptritu }>ro))lt<>- 



M DE S. INNA 

ChrisH pr m wm, 11 ; ubi hxc lego : Quo- 

modo autcm Dumquam c tomplo di '^~ 

tur, iit roerito i i 8. Cyrillus Hierosoly- 

mitanus religiosissimam monialbm appellet, 
coDSulcquasuperius. i ta sunl etc. Fontei <• * 

cum in oca , << apud wnctum PaVrem l '■" 

tato !»■>' verba iwoeni '■ K* 1 v,i '' W*"*» W^" 
cfe ifttfMEn, **' *jw&r?w ;/«,rv,u wjh fcfew- 
4nAmiui Augustinus Toultde OrdinU Benedtc 
iinu qui S. Cyrillum Parisiis armo 1720 G 
,, Latine edjdit, km tta veriit ; Bt anna pro- 
ph, i, .,, conlinens (seu vidua) i 1,1M - 

et ascelicain vitam agens, dc ipso leslimonium 
reddit. Sed antiquiorem interpretem Latinumpro 
Mnpw deprehendi ^osuisse ouroialis. Putem ego 
eruditissimum Baronium, texiu Qratconon inspe- 
ot0t /,„„„ fide ecuVum fuisse Latinam hancver- 
sionem, quam forte pra mmibus luibebai. Utiut 
i//, hoc certum est, quod, siout w**&, << ! est, 
cxercere, ita et hinc deducta &mairhs et foxhrpt* 
dicanlu} de quovis mare et femina cujuslibet 
iatuSt '/"< mentem oratione rerumve rfivina- 
rum contemplatione, > < l corpus < oluntariis affli- 
ctationibus exercent. Itaqnc <■.>■ <•<>, quod Sancta 
fuerii &«At/7w, nullo modo inferri potets, eam- 
lirm fuisse monialcm, qualem scilicet fuisse non- 
nulli volunt, Qui de genuina GrscB istiui vocis 
significatione plura cupil, legat Serarium no- 
siriim iii caput \\i libri Judith qusesivuncula 4, 
ubi fusede eadem in rem nostram di serit, 
Q Inter dona ccelestia, quibus hrus sunctum 
im. ,i Dominc Viduam ob continentiam , orandi studium et 
''"'" ,r " / ""' vitcE ausierUatem cumulavit, fuit donum prophe> 
/:.' Oli lna- ciiiui, unjiiit Euthymius hic, pro- 
phelica otlam gratia dotata fuit, quia non disce- 
debal de Lomplo eto. Origenes Homilia xvn in 
l.iwiiiK. Ki. juste, inquit, mulier Bpirltum pro- 
puetandl iiirrmi ai ciporo, quia longa castitate, 
longisque jejuoiis ad hoc culmcn ascenderat. 
Idm tesiatur S. Cyprianus de Oratione Domini. 
Patre* hiaguntde spiritu prophetico, quo mundi 
Salvatorem, humana in carne sibi prmentem, in 
templo agnovit atque aliis annuntiavit. .1/ san- 
ot/us Augustinus libro de Bono viduitatis etiom 
oredendvm csse ait, quod diviniPus illustrata Mcs- 
si.r advontum inhunc mundum prsnoverit ; ita 
''''"" loquiluA . II, n [taque bis coujugata (Ruth) 
i; idoo \nii;i, uno viro viduata, bealior fuit, quia 
«'i propheliBsa Chrlsti esso meruil ; quara creden- 
iliiin esl, oliamsi lilios nullos habuit, quod qui- 
dem Scriptura reliceudo rcliquil iocertum, eo 
M>'i'« prffividisso Christura ex virginc proxirae 
M ' wnturuai, quo potuit agnoscere el parvu- 
lmn - [luU ' roerito oUaui sine Illiis, si lameneos 
,,,,M habult, secundas uuptias recusavit, quia 
Doveral jara Lempus esse, quo Christo non offlcio 
paricndi, sed studio couliuondi, ■ bc coi juga- 
libus roQtandis visceribus, sed castiflcandis vi- 
duahbus moribus melius serviretur. h lfeno/o- 

" tiasili * im P*n ' ■ ■ m Februarii /, 
otiod s. ann« n i , 

lus t cujus waculo edocd M , no . 

'!'''"""• au « m coiw ' « <imissumMes 
s «*j ■■ ■■ otoriias t quijussu Basi , H , 
tsil f •«- '««<« "oti m,ui pnbabilefa- 

fW Scripturan do Scmctis, in ea 

"** tots^wripsi.eatamen 

- auctorit^utiUud 

improbo iim . tlluu 

Bterat anna propheUssa, filia Phanuei ( „ 



manuate m tm 



PROPHETISSA 

tant,Sanctam ideo tmtum propheUssam vocari, D 

in . n ^toprophetavit, cum Domino oc- «* — 
curreret Sed non pauci etiam afflrmant, Evan- 

gelistamhicm odo indicwe voluisse ,quod aft- 

Imndo prophetariusedetiam quod illudnomen 
publice obtinuerit. Smctx pnenomini, mqmuM, 
vocem Prophetissa addunccit tamquam cognomcn, 
quod ei mditum fuerit ob frcquens doniproph* 
meserdtium. Sed redit qumtio r an Pruphelissa 
vuUjo agnominata fuerit ab usu spmtus pro- 
phctici. quo Dominum, owm vn templo offerre- 
/,//, agnovit : an vcro a prophetns, qum istam 
agnitionm prscesserunt. Multi censcnt, quod 
istud agnomenPum ei datum fuerit ob illud Evan- 
gelii i. 38, Bl loquubatur de illo (Christo, 
quem divinitus iltustrata promissum esse Messiam 
cognoverat,) omnibus, qui exspeclabaut redem- 
ptionem lsrael : nam occultum, non modo futu- 
ruiii, sed etiam prssens aut prseteritum, divini- 
tus cogniPum, aliis manifestarc, prophetare cst. 
Sunt tamen pauci aliqui, qui putent, ouod Pro- 
phetissa audierit ante diem Purificationis Virginis 
Devparm. Sacrsc autem narrationis contew&wm ita 
fcic rjjitrnunt : Ct Ecangclista ostenderct, S. An- ^ 
UBB de Christo nato testimonium omniexceptione 
majus fuisse, voluit praemitlere ea, qux testimonio 
ejus auctoritatem conciliarant : irinc eamprius 
commendavit a grandmva Btate, a continentia, 
quam vidua servavit, ab assid/uitate m templo, 
a vilac ausleritate, etanomi/ne Prophetissafs, quod 
prqpter frequentem et celebrem prophetandi nsum 
a inditu/m fucrit. Cum cam ita laudasset, statim 
subdit i/ . 38 : Et haec, nempe Anna, quse erat pro- 
phetissa, qua: non discedebat de templo ctc, ipsa 
hora superveniens confnebatur Domino. 

11 Secundum hanc explanationem, quae nar- nomneetre 
rationi sacrse consentanea ct probabilis mihi ap- v r °r ltetis * a 
paret, sancta Vidua nomine et re prophetis fuit 

untr Prsesentationem Domini in templo. Favent 
illi vcrba S. Augustini numero prxcedente ci- 
tnti : Anna .... prophetissa Christi essc meruit, 
quam credendum est , — eo spiritu prsevidisse 
Christum ex virgine proxime esse venturum, quo 
potuil agnoscere el parvulum. SiaSpiritu san- 
cto edocta prsenoverit Chnstum brevinasoiturwm, 
haud dubie etiam redemplionem Israeiis atque 
alia, ijirr deeo prophetae vaticinati fuerant, brcvi 
implenda esse t prwdicoU; nimirum ut aliorum F 
fidem deejus adventu vet excitaret vcl con/irma- 
rrt : nau< trslr Apostolo l Cor. cap. xn a ^. 7 : 

Uniuuique aulem datur manifeslalio Spiritus ad 

utilitatem promimi scilicet, qum illiusfinis estpri- 

marius; alii quidem per Spirilum dalur sermo 

sapienlia^, alii aulem sermo scicntise secundum 

idem Spirilum,.. . alii prophetiacte. Sedguo- 

niam, ut passim notum est, vox prophetare m 

Scripturis non modo futura praenuntiare, sedet 

ia signifioat, de sensu, quo Sancta ante 

in ,f ' '' ;W/ " ■"' »itote dirn, prophetis antono- 

erit, nUiilaffbrmaripotest.Cete- 

■ ''""'<"/<«. quas eam id nominis mte illud 

s* ifafu^ probabilis est;nonita 

Un y 1 ' ut hanc °P«" ■ ne^anci pratferendam 

judiccm. 

12 J ' ■ >«>« /toft prophetis, antc- mfantem Jf 

1 ocourreret; satis ma- «-.•** 1 ' 
gnamapud Judxos existimationem atque aucto- «*** 

dnullja ' 1 : ^^eratSymeo^in^^^ 

brostus 






D!E 1'IUM.V SEPTEMBRIS 



B 



A brosius hic, prophetaverat virgo Maria pro- 
phetaverat copulata conjugio Eiizabeth; prophe- 
tare eliam debuit vidua, nequa aut professio 
deesset aut sexus. Et ideo Anna et Stipendiis 
vidmtatis et moribus falis inducitnr, ut digna 
plane fuissc credatur, quaa Redemptorem omnium 
vemsse nuntiaret. De sph^ihi propheUco, quo 
donata hunc Infantem, qui hac hora secundum 
legem in templo redimebatur, coanovit esse mundi 
Safoatorem, cognitwnque aliis annuntiavit l ; - 
ptura hseo pauca tradit: Et hec ipsa hora su- 
pervenicns confitebalur Doroino : et loquebatur 
de illo omnibus, qui exspectabanl redemptionem 
Israel, iMcse cap. n *. 38. Tcwtwm hac eamositione 
ciucidat Toletus noster: Hac, inquit, ncmpe 
Mulier, qualis et quanla dcscripta jam est, hac 
eadcm hora, quando Simeon in ulnis habebat 
Christum ct hymnum decantabat, superveniens 
quasi eodem Spirilu, quo Simcon, t\uc^^ ul ejus 
testimonio suum etiam adjungeret, confltebatur 
Domino, id cst, laudibus prosequebatur Christum 
ipsum. Ilabet aulem verbum Grsecum ( 0vO UfCO > o - 
yeiro) majorem impressionem, quasi diclum cs- 
set, vicissim confitebatur, id est. Simeoni succi- 
ncbat, et sicut ille confitebalur, confltebalur ct 
ipsa. Particula enim &m in compositione vicis- 
siludinem indicat ejus rei, quam verbura, cui 
adjungitur, significat; sicque Anna vicissim con- 
fitebatur cum Simeone. Annotatione aliqua inter- 
jccta, ita pcrgit : Non solum Domino confitcbatur, 
sed et iis, qui adstabant fidcles, qui exspectabant 
redcmptionem Israel per Christum futuram, Io- 
quebatur de illo, annuntians eum essc Ghristum 
et promissum Messiam, per quem exspectata re- 
demptio et salus efficienda erat. 

13 Grandxva erat sancta Vidua, cinn in tem- 
plo prophetarct, nt patet cx Evangelista f. 36 
ct 37: Hasc processerat in dicbus mullis; et vi- 
xerat cnm viro suo aunis septem a virginitate sua. 



00 



* »i.rc vidua usquc ad annos octoginta quatuor 
annorum nmnerus intelliaenA»* «< , / Jl L - 

nic.Erasmus, et Ihdaous Stella censent quodM "" l "" rr 

nampen A. /. o. Lovamensis : Videtur veri*i 
mjmssignificariannus viduitatis: am 1 Z 
Whgendi forent anni aetaiis. non erat rato cur 
™eret, quod processerat in dicbus inu.t s 
demde cum explicuerit tempus durationis *»> 
jngii utia verbis, > Vixerat cum viro suo amis 
■ septem a virginilate sua i restabat ut couse- 
quentcr explicaret Euangelista lempus viduitatis 
Secundwn hanc opinioncm Sancta ad trtinimum 
10-4 circiterannorumerateo tempore, quo Deipara 
m templum venit sufotura puerperarwn legem 
a qua eaimebatur. Nupserit enim anno xtatis 
decimo tcrtio inchoato, adde 7 annos, quibus 
conjugata, et 84, quibus uidua ci.rit; habebis 
104. Plerique tamen alii interpretes, ducem 
Euthymium secuti t aiunt S. Lucam his verbu 
Et haec vidua usquc ad annos octoginla qua- 
tuor, non viduitatis, sed vits tempus ewprimcre R 
voluisse. Cur ita judicent, hanc multi rationem 
addunt;quia dc 104 vel pluHum annorum mu- 
here non satis commode intelligi possunt ea, qux 
subdit Evangelista : Q"ae non discedeba! de tem- 
plo, jejuniis ac obsecralionibus serviens nocte 
ac dic. Tam annosam feminam in templo adeo 
frequentem cl assiduam fuisse, veltamdiu mul- 
tumque istis -Ktatisoperibusvacasse. illis minus 
credibile apparet. Ilsec sententia si non magis, 
saltem zque probabilis estac prior. Quamdiu, 
viso Christo, supcrvixerii, nesciPur. Non etDisUmem 
tamen me abcrrasse, dum supra notavi, ejus 
transitam ad Patres in limbo sub initium sseculi 
primi contigisse. 



DE S. PRISGO EPISGOPO MARTYRE 



CAPtLE 1N ITALIA 



SYLLOGE HISTORICA 



J. S. 



S£C. I, 
'OKTE SDD 
NERONE. 

rtyrologi i 
iuntiant 

l 'ritcum, vt 
'?"wm Chri 
tuctpulum. 



% I. Sancti antiqua veneratio : creditur unus e Chrisli tlisei 
pulis, et primus episcopus Capuanus. 



m: 



artyrologium Romanum gemi/nos hac die 

Capiur annuntiat Priscos, cpiscnpos am- 
bos, altcrirm martyrem, alterum vero 
confessorem. Martyrnu, dc quo hic agi- 
mus, mcmorat his verbis : Capua? via Aquaria san- 
cti Prisci martyris, qui fuit unus dc antiquis Christi 
discipulis. Eadem prorsus Hartyrologiis suis inse- 
ruerunt Ado ct Vsuardus, ct vctus fiomanum iliis 
anUquius sic habet : Capua?, Prisci martyris, deil- 
lis anliquis Christi discipulis. Similia leguntur in 
auctariis Hedde apud nos antc tomum II Martii 
pag- 30 in hunc modum : \n Capua natalc S. Pris- 
ci, qui fuit unus dc antiquis Chiisti discipulis. 
AUas, qui unus dicilur fuisse e\ septuaginta duobus 
discipulis. Jn omnibus ctiam apograpins Hiero - 



mianis ejusdem Sancti reperitw memoria, sed 
breviter. Addunt aliqua titulu/m martyris et h- 
cuih, alia rc/ aUeruPrum, vel uPrumque omit- 
tunt. In Corbeiensi etiam videtur <"i<i' socius 
Magnilis, q>// in aliis omnibus omittitur, Y>-rh<i 
accvpe: In Capua Aquiria nataffs S. Prlsci mar- 
lyiis, Maj, r nilis. Hinc ita notat Florentmius : 
Magniliura socium S. Prisci omnino Corbeiensl 
Ms debemus, alibi enfm mihi non comparct. Ve- 
,■',,! ,,o, ausim assererehacvoce socium S. Priscl 
dcsig/tari, nut aliurn quempiam S fnctum, dequo 
nullibi quidquam reperio nwm apographa illa 
'v corrupto, sunt et mendosa. Kalendaria 
omnio ' antiqua ecclcsin Cap\i/u,:r. <pt;r cdidit Siir 
cha&l Monachusin Sanctuario, similiter celebrant 

memoriam 



J. S. 



fumque Chruii 
hotpitem foHt 
Ptttm <te Na 
latilut i 



B 



at hoc omntrto 
mctrtutm 



100 

memoriam S. Prisri martyris. Ejusdem Sancti 
fpstivitas notatur Kalendis Septembris in codice 
Sacramentorum edito per Thomasium, cum ti- 
tulo Martyrfs. Hvnc abundc constat de antiquo 
S. PriM'i culPu, 

2 Petrus de Natalibus episcopus Equilinus 
(it>. vm t cap. wii de Sanctono trohabet <^uen- 
tia: Priscus discipulus fuit unus o\ antiquis di- 
scipulis Christi ; licct inter nomina 72 discipulo- 
rum, qui a Uorotheo ahbale conscripti sunt, non 
reperiatur. Hic enim iJle patcrfamilias fuissc as- 
seriiur, in cujus dorno Cbristus pascha sihi parari 
locit, <t iu fjus comaculo oum discipulis diSCUbuit, 
et corum pedes lavit , ut Damasus. Hic post 
Ascensionem Domini veniens Romam cum apo- 
stolo Pelro, lu partibus Campaniaa Euangclium 
pnwlicavil. Qui et apud Capuarn via Aquaria 
depoaitus est Kal. Septembris, ut dfcit Ado. Hacte* 
/u/s laudatus Equilimts, nec plwra de S. PriSCO 
hoc loco. Verum lib. xi, cap. oxxx, num. 233 
eumdem clare designat sub nomine Sixti hiscc 
verbis: Sixtue episcopus Capuanus, primus cjus- 
(icui urhis aDtistes, apud ipsam civitatem via 
Aquaria dormivit Caleudfs Seplembris. Martyrem 
ii", i vocat, <■' potius mortem naturalem quam 
violentam insimtat vow dormivit. Sed aliorum t 
quA Wartyrem asseruerunt , longe major est 
a/uctoritaSi 

3 Mioha&l Monachus vn Sanctuario Capuano 



DE S. PRKCO EPISCOPO MARTYRF. 

stros ordinare . . . Et profccto in via Aquaria hoc D 
nominc perpetuo cullus fuit : et intcr Acta beatae 
Matronae in parietibus piota repraesentabatur 

invenlio Sancli Prisci, cratque imago viri senis 
episcopalfbus induti, quac praescnte beata Matrona 
e rcfosso puteo cxlrahcbattir. Acta itla S. Ma~ 
tronw infra adducemus tatius, cum dicatur in- 
vcnisse corpus S. Prisci, eidcmque ccclesiam wdi- 
ficasse. Demum cum dicatur Christi discipulus, 
et Capux martyrio coronatus, dubitare vix pos- 
sumus, quin eo profectus fuerit ad prsdicandwm 
l:'raa</rliir,ii, ct cpiscopali dir/intate ornatus fue- 
rit, ut ecclcsiam constitueret, quemadmodum ob- 
servavit Monachus. 

5 Orlendius in Orbe sacro et profano part. n, pnmus capua- 
lib. iv, cap. v, num. Scpiscopatum Capuanum n(se, ciesiaepu 
S. Prisci agnoscit, sed dubitat utrum hic, an '^ P ££' cmivi 
S. Rufus, de quo egi ad xxvn Augusti, primus Ro f us . 
fuerit illius ecclesix cpiscopus : Prima, inquit, 
ejus ecclesiae fundamenta fuissc jacta sub ipso ad- 
ventu divi Petri in urbcm Romam tradunt, quot- 
quot de Capuanis rcbus scripsere. Duo autem 
sunt, quibus prima Capuanae ecclesiae institutio 
tribui posse vidolur, Priscus nimirum 



Ambos fuisse ex septuaginta duobu: 



et Rufus. 
Christi di- 



dtrcfptilui 1'irn 
GArfitl/tirlid i( 
apficopui Oa* 
puanw patntn 
eniittui i 

C 



prtora verba recitat, et pag. 64 et 65 em illis 
probabiliter conoludit, Priscum genere fuisse 
Judxum, rin,i Christots Dominus non elegerit 
discipulos nisi Judseos. Probabilivs quoque me 
ewistimat, Christum m domo s. Prisci ultimam 
cavnam sumpsisse cwm Apostolis, quia is honor 
nec Joanni apostolo t nec Joanni \tarco t nec Si- 
moni Leproso, quihus adscribiVwr ab aliis } pro- 
babiliter attribui potest. Verum mcertius est t 
quis fuerit ille paterfamitias, apud quemcmam 
mam dignatm est sumere Dominus, quam 
ut us immorari oporteat. Sane sola wuotoritas 
Petri ie Natalibus non suffloit, ut probabilius 
attribui possit diotus honor s. Prfsco, quam ad- 
scriptus sit uliis. 

l Q uod W° cta t*dChrMdisc4pulmm t Cwwni 
P^ a/i ^ U0 ^oras«taS.Priscoa^i6u Wl « 
'"'" UoMyrologiis, adduntque pnmum fuisse Ca- 
puatixecctesiBcpiscopumaS. Petro constitutum 
Monachus pag. H7 varios adduoit 

<<""'"-i«f " ■ afft nt t videlket 'ZinZ 

ff™sCardinales Sanct ,, Baronium et 

BeUarmmum, uti et Mawoiyem et Galesin 

'" Martyrotogiis, Inter hos Beliarm 

Ms. Catahgum Capuanorum antistitum texuit 



stc habet 



<ittm eidem .:■■., 

Priscus episcopus el mariyr, unus u 

^,sl, d 1 sc I ,H,lis.as;,n,,ulV, l , );i[lll>(n|i(( , 
™f US » tlwtKpleriq :,JT 

,W "'- ^SCOPUS, Ymna ro>J, ( H^umUlZ 

nonraroomissumesse j» anHauLun^ 

cli *Wit*t*m, uu-r aliun,lr " H SaH ' 

""''■"■ Etsi nec in m>, . " * /v 
P ^ Catalogo Pto , r 1 ^ 1 - ^ 
men dum Nimus ipsum ■ ■ f p » S0 °Pn ta- 

'™ -ssmsi-s 



scipulis ; ambos a divo Petro Capuae episcopos 
ordinalos, Baronius ad ann. 44 et 46 asserit. 
Rulum quidem unum fuisse ex divi Petri sociis, 
cum Antiochia llomain adiit, eumdemque ab 
Apostolorum Principe episcopum Capuanis da- 
tum, priorc loco affirmat : « Rufum , inquit , 
» Capuae factum cpiscopum » : idque ex Meta- 
pbrastc, ad dicm xxix Junii confirmat. Hunc 
ipsum RuFum unum extitisse ex septuaginta 
duobus discipulis, jam antea ad ann. 33 num. 41 
ox sancto Epiphanio in Panar. lib. i dixerat. 
Infra voro ad ann. 46 Priscum pariter a divo 
Petro episcopum Capuae praefectum scripsit : 
b llabuit a Petro institutum episcopum Capua 
i Priscum ... Sed utcr istorum primus Capuanae 
ecclosiac initium dederit, adhuc mihi incomper- 
tum est. Sic ille dubitanter. Verum ex iis, qux 
de S. liufo disputaviad xxvn Augusti a pag. 9 f 
satis colliget studiosus lector Hufum scrius prx- 
ftns.se Capuanx ccclesip, cum fuerit discipulus 
S. Apollinaris, ideoque Rufum Capumum distin- 
gui a Rufo, qui inter ChrisH discipulos a quibus- 
< / "'" nwneratur. Nec Baronius ullibi dixit Rufum 
C /irl "['';• 7 '" '""""'"" /'"-' Capuanorum episcopum, aut ordi- 
anlun, /uissc Capuamque missuma S. Petro uti 
vult Orlendius. 
6 Bectius hao dc re disputavit Antonius Ca- 
* ! ; "' "Miolus in Opere dc Sacris ecclesue NeapolUm* 

"' """"* <■"!•■ «, sect.z t ubisichabet: Ke- 

mo ad Pnscum nostrae Campaniffi episcopum : 
qucui unum e septuaginta duobus Christi disci- 
Pi' is exliUsse tradunt, quotquot de eo scribunt, 

^cet Beda (auotus t ) Dsuardus, Ado Pe- 
^slvpnlnH,, |ll]rlcvcro apetrfl ab0rjen[e 

^tum ot Capua datum episcopum, no» au- 

• '-""^..0 rccentiorum scnbu, Rufum, 

!:; 1 "!, lU,n e ? J am dictis Martyrologiorum scri- 



cum hic aliw 
sit ab Ulo Rufa 
qut nwitcratur 
inter diaputo* 
Ctir^i. 



ptoribus, qui cum Priscum 



antiquum Christi di- 



"»-e ,,,,,,„, ulique gj 

n m '° anlC ' h0C est > "» !''•""* 
u.,n 7 '" GaraDania PrKdicatioae, 

mulio p.teu-r.ora tempora perUneat. Nam 

' ,„!' , o , ia T ura ad urbe,n « oma '» ■ 

. ,, ' post °J US(ic m obitum Rurns •, R 

fectu?, 



DIE PRIMA SEPTEMBRIS. 



101 



Oesti S. Prtsci 
tn BrevUtrio Ca. 
puano confusa 
cum gestis alte- 
rtus PrUci : 



d intnr c«, quce 
yrlmere vnlen- 
tur ad Pritcum 
1 1 



fectus, Capuam missus esl circa annum Domini 
octogesimum. Hactenus Caracciolus, cujus sen- 
tentise cum Ughello, cuncHsque passlm Capuanis 
soriptoribus, lubens acquiesco ; quandoquidem 
nihil occurrit probabilius, ct id ipsum insinuant 
antiqum imagmes, datae a Monacho pag. 13?, 
inter quas S. Priscus 5. Rufo proponitur. 



II. Gesta Sancti et ejus 
martyrium, prout referun- 
tur e Breviario Gapuano. 



AUCTOR • 

J, S. 



D, 



'e gcstis S. Prisci qusedam memorantur in 
antiquo Breviario Capitano, sed non sine 
confusione. liabcntur quidcm ad i Septcmbris 
lectiones novem, quarum tres primae agunt de 
S. Prisco cpiscopo Africano, cujvs gesta infra 
examinabimus, trcs sequentes de duodecim Fra- 
tribus Martyribus, quorum Acta ad hunc etiam 
diem illustrabtmus, ac dcntum trcs postcriores 
agunt de Prisco episcopo martyre, quem Brevia- 
rium clare non distinguit ab eo, dc quo antc tge- 
rat ; sed potius vidctur utrumque confundcre. 
Fatctur cam confusioncm laudatus ssepe Mona- 
chus pag. 68, ubi observat sequentia : Martyro- 
logium Romanum die primo Septembris de duo- 
bus Priscis agit : at narratio Breviarii Capuani 
ex duobus unum eflinxit. Sed, ut Cardinalis Bcl- 
larminus adverlit, in tribus primis lcctionibus 
sancli Prisci, qui ex Africa venit, res gesias Bre- 
viarium narrat ; in tribus vero ultimis sancti Pri- 
sci prioriSj qui ad Capuanos paganorum orrori- 
bus implicatos raissus fuit, passionem attingit : 
et ideo nos septimam ct oclavam et nonam 
lectiones, ut perlincntes ad hunc Priscum exscri- 
psimus. Sane Prisco Africano, quivixisse vide- 
titr sivculo v, convenirc ncqucunt, qxtse de 
S. Prisci martyrio refcruntur, ideoque inteUigcnda 
sunt dc Prisco, quem Christi discipulum vocant 
martgrologi antiqui. Mira jorsan cuiquam vidc- 
bitur hcTC confusio, tnagisqtte mirandum, quod 
ipsi Capuanl eo tcmporc non agnoverint Priscum 
antiqutorem ; sed id attribuendum temporum illo- 
rum ignorantiw, qua ctiam laboravit illarum 
lectionum coUcctor, qui wniPrisco attribuit, quod 
deduobus invenit. 

8 Accipe interim ea, qux de Prisco nostro 
videnPur dicta : Beatus autem Priscus episcopus 
Capuae est donatus a Domino, ut populum, qui 
ibi adhuc Dianx vana sacriflcia offerebat, li- 
beraret, et ad veram Dei cognitionem atque 
credulitatem perduceret. Qui ante civitalem non 
longe a porta, quse Aibana nuncupatur, in via, 
quae ducit Beneventum, cum duobus ministris 
suis habitabat. Cui tantam Deus contulit gra- 
liam, ut quoiidie infinila populi multitudo ad 
sanctara ejus praedicationem concurrerent. Sed 
cum Deus per eum mulla ibidcm ostenderet mi- 
rabilia, sanando infirmos, suscitando mortuos, 
illuminando caecos, daamoncs ab obsessis corpo- 
ribus effugando ; atque multitudinem populi ad 
fidem Domini convertisset, concitata est seditio 
non minima paganorum a saccrdolibus suis, quod 
quajstum magnum perdiderant non recipientcs 
solita responsa daeraonum. Adierunt itaque pro- 
consulem, clamantes, pi.*r Priscum cversum esse 
popuium, relicto lemplo Dianae, praedicanlem eis 
nescio quaru supcrslitiosam sectam. Tum pro- 



tndvm fogunfui 

i" •ttttiqiio Ms. 

ccqm confbto, 
[■:.v Uu tiutvm et 
.Vnrturologu* 



E 



consul jussit sanctum Priscum tencri, et a car- 
nificibus ad sacrificandum compelli. Cum auU-ni 
carnifices eum interficere volcntes, pugionibus 
ct lignorum fustibus sacrificarc compellerenl, et 
corum brachia adversus Sanclum Dei defecis- 
sent ; beatus Priscus, astantibus eis, extensis 
manibus ad caelum orabat, dicens : Domine Jesu 
Christe, gralias tibi ago, quia me non frau- 
dasti dc numero Sanctorum tuorum, sed ai de- 
siderium meum me pcrducerc dignatus es : sit 
nomen tuum beuediclum in secula, et suscipe 
modo spiritum moum, Domine Deus meus. Cum- 
que complesset orationem slatimemisit spiritum, 
gaudensque et laelus perrcxit ad Dominum. Im- 
mici autem stupcfacti et confusi reversi suut, non 
praevalentes adversus Sanclum Dei - multi vero 
ex eis crcdidcrunt in Dominum Christum. 

9 Hxc etiam leguntur in apographo gemino 
Casinensi Majoribus nostris transmisso, quorum 
alterum notatur ex tom. 147 Ms. bibliotheca 
Casinensis in littcris Longobardicis ; alterum cx 
vetustissimo codice Ms. charactcribus Longobar- 
dis in biblioihcca Casinensi. Eadem in illis Mss. 
regnat confusio : nam omnia attribuuntwr S. Pri- 
sco Africano, sicuti fit in Breviario. Verumta- 
men ccrtum est, S. Prisco Africano triinti reote 
nonposse, qua> dicuntur dequerelis paganontiu, 
eorumquc sacerdotum, diccntium relictmn esse 
tcmp/um Dian.r, ct prxdicari scclam stt/icrsti- 
tiosam : illo enim tempore, ctiatnsi SUpererant 
non paucx genttlitatis reliquix, altiores egerat 
radices fides Christiana, qttarn ut qucrelts ejus- 
■modi publice proferendis esset locus. Minus 
eidem tempori congruunt, qux de proconsule, in- 
flictisque Sancto tormentis referuntur. Uinc, cum 
omnia satis congruant tcmporibus Ncronis, quo 
vmperante crediPur contigisse martyrium S. Prlsci 
primi Capuanorum episcopi, probabiliter cristi- 
rnant Capuani aliique soriptorcs, ca omnin <!<■ h<>c 
Sancto primum fuisse relata, ac deinde c.r errore 
alteri attributa. Hac dc causa Lcctiones proprias 
de S. Prisco printo, anno 1C69 a sacra Hituum 
congregationc, rccognitas et approbatas, codcmque 
anno cum aliis Ncapoli impressas, cx tribus /<•■ 
ctionibus rccitatis concinnarunt, adjunctis tantum 
paucis ex antiquis Martyrologiis et Petri Equi- 
linl Catalogo Sanctorum. 

10 Ilas igitur lcctioncs, tamqttam probabik 
VittT S. Prisci compcndium, tectorwn oculis hic 
exhibeo : Priscus unus ex septuaginla duolms 
Christi discipulis, llle fuisse crcditur, in CUJUfl 
domo Chrislus Dominus ullimam ca?nam cum 
discipulis suis fecit, et sanctissimum BucharisUs 
Sacramentum instituit. Cum vero post ejusdem 
Salvatoris nostri Ascensionem una cum B. Pctro 
apostolorum principe Romam pergeret, primus 
Capuaa episcopus ab eodem ordinalus cst, ul in 
hac civilate Euangelium praedicarct, quod mu- 
nus et alacriter susceptt, el feliclter adimplevit. 
Ut enim erat Spiritu Dei plenus, et aposlolico 
zcto succensus, animarurn saluti tanta cura et 
solicitudine incubuit, ut perditarn geiiteui, IHa- 
nae cultui magnopere deditam, ab idoiorumser- 
viLute ad Ciiristianam rcligioncm magna cx parte 
revocarit. 

11 Divini ilaque vcrbi pradicaiioni EntentUfl qumrmtonturt 
non longe ab Albana porta in via, qua Bene- 

venlum itur, una cum duobus ininistris domi- 
ciliurn iixit, atque ibi frequenles ad populum 
conciones habebat tanta dicendi gralia et «-Ilica- 
cia praeditus, ut infinila gentium mulliludo a<J 
eurn audiendum conflueret, non siue ubernmo 

Christiani 



vomconf.tnna- 
Uij aunt Uetio 
nrs. 



iCHQM 

J. s. 



ut probabtbt 

> tta compen 
flium; 



do vta ilbana 
implo Diana 

iifittnm, 



Aniijhalia 



<■' i>to Aquaria 

otnervaitur 
quaxltttn | 



10? DE S. PKISCO EPISCOPO MARTYRE 

CbristiaDi nomiois, ot reHgionis augmeoto. Nc- longe a latere meridfano eccleafce S. Priaci [ubi 
tjue animabus <lurniax.it, verum eliam corpori- nuncest pagusS. Prisco dictus) apparent aquae- 
bus medebatur ; aam et inflrmos curabat, coecis ductus non pajca vestigia, quibus adhaeret via 
\isum. Burdis audiium reddebat ; daemones cx- per medium pagum descendens. Possumus opi- 
peliebat, mortuos suscitnbat, Dro sermonom et nari illo antiqnissimo etiam tempore eamdem ibi 
sanctitatem Servi sui conflrmanle sequentibus fuisse viam, qum aqumductui adhserens, ab ipso 
Bignis. aquasductu ad murnm civitaiis usque descende- 

12 Quibus omnibus cum idolis cultum sub- ret. Seu fquod descriptioni domini archiepisco- 
trazisset, et maximam Christianff religioni reve- pj CosUe conlbrme videtur) illa via cava, qus 
rentiara conciliasset, deorum sacerdoteein rabiem non longc a latere aquilonari ipsius ecclcsiae de- 
actf, sanctura Virum apud proconsulem accusa- scendit in Idngitudinem mille fcve passuum, et 
runt, a quo tentns et vinctus, ac variis tormen- pemnHad quadrivium illud, quod est prope an- 
torum generibus excruciatui est, ut eum idolis guium inferiorem campi sancti Martini : (dicitur 

sacriflcare compellcret. Sed fortissimus Christi ibi alla ghottella, antiquius dicebaiur a 

Athleta fldem, quam verbis el moribus praedi- Bagnuolo : ibi, vel ibi prope erat porta Jovis.) 

caverat, proprio Panguine flrmare desiderans, Illa via potest censeri Aquaria, qui a porta ci- 

" lin;is im l ™ '■'■ eupplicia ea constantia perm- vitatis recta ad Orientem excurrens, aquajductui 

lil ul omnibus fueril admirationi, multia vero non Ionge a tergo ecclesia? S. Prisci sese iungebat 
BaJuti: nam reliclo idolorum cultu, Chrisiiansa 15 Joannes Petrus Paschalis in Historia vri- 

Qdei nomen dederunt. Priscua autem oculie et mm ecclesim Capuanm pag. 23 et 24 hmc scribit ■ 

manibus In cajlum sublatis, Oratias, inquit, ago Majoribus acceptum, beatissimum Apostolorum 

ibi, Domine Jesu Christe, quia m.- Sanctorum Principem, cum Capua Romam pergeret via 

uornra numero sociare dignatus ee, nec me qu ffi ducit ad flumen (VolPurnumfj eumque 

rau a ■ a desiderio m,o su Nomen tuum IMscusaburbepassuumforemilliacomiaX 

JZfXt ra n± e hT iPfl r Um m " m,L ***** * radura i am «dWu. efferre S 
Oubus dcts, pugionbus confossua est via in ipsa Tifat* monti (svbjecta) campoi nh 

* quaria / *™l Ptapdem, quam primus nitie constitisse. Gumque invicen ^ exoscnla a 

apuae enu^ Illustn martyrio exornavit Observet lacrymis hinc inde dimUtL t ur ac s u sp cie i 

qrlnus In Opere Mieo auod ,/., u i , l«e proiensa manu» mdicio corruisse falsi 

nddu .:,/, c ,,,;„,r :, . ' l ; ;: ;;;:";; r lacnim ' J,uic vcro ioc ° > ,ia ^- 

Cwpuw descripsenmt. ,, , , vciusialc collapsa, ac ltorum 

l3C«od, „/„,„„ „„,, ,,„„,„„„„„ ^rliiM 10 " JU;I,XX ' Penitus tameL 

scriptom, Ciaoro, Valerius !/„,„ ^ff aboht . a - non msi sancti Petri vulgo Atostea 

E-; /U ™ -' « Zn amTn^benrioT";, 61 Cin,i ' ia '' Cha 

Tifata Cajpua antiquw imminmtem, in r rilll n,- mi i,„ ,„, , . ep,f, . C0|li ; al( l ue M chiro- 

'"« """"-■ '-/•/-■ /--/„/,, SL£ JSS ' nmacio ,u thesauro Capuano as- 

; lra ; '" llce ' »"" h,„,,i, „|| ; , ,, , si J " , '-'" «»?ul.s viatoribus illac transire 

ll " lr " n,; " IH ' 'i" : " '»' m*N aliquod pretiunj v„ //" , ^?". « A«*<M«. wr. 

atlsoelober ; „„■ ,,„„,,, ,„,,„ ,„ , v|n| "" ■>, dimd , lxllld , quod Mma , 

ttblrai ioneju8,dum teota PtBni ducis ■ i ( ' •*»■ «> /„v„ ,,,■/,„.. s ,,,.,- 

!:'"| | 'V , "" ,,, ; | '- 11 -"• vivenun ,, i KlS e a a b d0 A C n Ul r, CUllUni '" **™SZ 

Uv » Hiatoria. u ejua „„„„„„ Tifatini ,,,,„ ' ab , A| "" h,l,s >««»i", persuadeo mihi 

""'" a«»pii 1 la i„„, | 8tud ,.„,„ '" " , "'• 'l"'" 1 «n ojus pago non sem ,i ° 

; ''' ™'"' s Jl" Ocoidenta y i„,„„ , s " ' J ™Zl 1 W ' JUmMta ' '» P rim « " I 

struclum i,m, R „„s ,,,,ss, „ illibus ,, '; '^ ,l '" 1 '" oomu ante domum s. p riS ci iA„ i 

v „ l( ,,„, „, D|aM |1(i(|u . ;i(i| - a Capua ,,„, ]m ,,„ s , m „ cadebMt ' ^"J». 

elogi 

llllsl 

lih 

-.u:;;:;',;;:: , 

1 1 niwirisnmiu CffMt- r^ , , 

''/»..n .,„,„,„ ,,„„, " 7 

"" **.««*• ' « nc ■ 

„"" , ,„,,,,„,„„„., '''"'^' -» -v- r«m,//„ s /v , Vl/ ,.. |( ;;' ,"-' y ,,, ,.„,„,„,„, 

twWs : 



^"(B popularet 
«eS. Prisco. 



¥ 



S III. Corporis varise inven- 
Hones et translationcs 

■"'"""• ''/"«- C«pua.n c*tT£, f " Cr " '' J "-« "«'";« n„ 



<jrifffuu»i Snn- 
eM Mpufcnwti 
ufti paytu 



DIE PRIMA 8EPTEMBRIS. 



prifhatacri eor 

jwris inventto 
mtro mntjis 
quam vero mo- 
do nairata, 



?wtr altier nar. 
ratur ex atiti. 
9»o J/a., 



verbts: Nec plus forte proderit adducere locum 
ex Actis S. Pnsci, primi noslri episcopi, et ex 
Servatons discipulis, qui ante civitate.n iu via 
quaa ducit Beneventum, cum duobus mini^ttU 
suis habitabat. Et juxta hunc locum deinde ilie 
morte aflectus est a gentilium carnificibus et 
scpullus ibidem ; cumque islic anliquissimum con- 
slitutum esset ccernitcrium. pagus inde cffectus 
est, qui hodieque ab ipso nomen habet, et est 
ab isto tatere Capuaj veteris, per quud reliclis 
ad dexlrarn ruderibus Suessulanis aliquantum ex- 
tra viam, primum ad Arpajam, inde ad Bene- 
ventum iter est. Pagus S. Prisco, ubi antiquum 
Samti sepulcrum, in tabutis quibusdam geogra- 
phiois notatur inter Maceratam, cui vicinus est, 
et hodiernam Capuam, a qua distat passibus cir- 
Citer ?500, ut olim Papebrochio nostro pcrscri- 
psit Petrus Paschalis Societatis nostrx. 

17 Mira sunt, qum de prima inventione cor- 
poris S. Prisci narravit Michae'1 Monachus in 
Sanctuario pag. 143 et seqq., in Vita S. MaVro- 
nx, quam composuit ex picturis ecctesLr S. Pri- 
sci. boilandus eamdem historiam inseruit tom II 
R Martii a pag. 398, quia S. Matrona, qux cor- 
pusS. Pmci divma revelatione invenisse dicitur 
Capum die xv Martii colitur, atque in ipsa 
S. Pnsci ecclesia creditwr sepulta, ubi et miraculis 
inclaruit. Fatcor tamen totam hanc inventionis 
htstoriam, prout relata est d Monacho, magis 
apparere mirabilem quam credibilem, ita ut non 
dubitem, quin muttis erronbus inquinata sit. 
Petrus Paschatis in laudato Opere hanc corporis 
inventionem prorsus repudiavit, et pag. 42 aliis- 
quelocis S. Matronam cum S.Prisco vixisse dU 
cit, hunoque ab itta hospitio receptum, ac post 
mortem sepultum affvrmat. Verum eo delapsus est 
scrvptor ille nulla alia rationeductm, quamquod 
crederet id magis verisimile csscquam Hnt ea, 
onse de corporis inventione dicebantur : adeoquc 
nova illa opinio, cum nullo nitatitr fundamento, 
>*ejicienda cst cadem facilitate, qua fuit asserta. 
Baronius in annotatis ad Marttjrototjiun> ,hr w 
Martii, Matronam Capuanam e.c Africa post 
mortcm eo advectam suspicatur, adjungens ta- 
lem Actorum S. Matronz Capuanx censuram ; 
Ad ejusmodi conj<>cturam quidem Hbenfius in re 
^ obscura nos adduci patimur, quam fldem prae- 
: stare Aclis quibusdam nulla cx parte subsisten- 
(ibus, quibus dicilur Matrona ex Lusilania Ca- 
puam concessisse. Capuani quoquc ipsividentovr 
historiam invenH S. Prisci corporis per S. Ma- 
tronam de fictione suspectam habuisse, cum in 
lectionibus novisB. PriscJ de ea nihil prorsus at- 
tigerint. Verumtamen Monaohus pag. 144 histo- 
riam sic defendere conatus est, ut nolit totam dici 
fictitidm, et Soliamlus raiioues ejus nonomnino 
improbavit ; sed partim correxit, partim alias 
adjunxit, et conjccturam Baronii uberius refu- 
tavit. 

18 Porro quam pictam habuit Monachus m- 
vcntiont.s S. Prisci historiam, quamque vel pictu- 
ra deformavit, vci itti, qui pictam kistoriam 
scripto interpretaU sunt, reperi in Ms. Casvnensi 
jam memoratOj ubipost S. Prisci martyrium ad- 
$uncta legipwr vn hunc modum : Post aliquantum 
vero tcmporis, quaudo Christi ecclesiae palue- 
runt, qua^dam iMalrona in provincia Hispanice 
ventrislluxum jam per airnos aJiquot patiebalur, 
et a mcdicis curari non poterat. Iluic ergo in 
revelatione venit angelica xisi 0j dicens : Si vis 
ab mtirmitale (ualiberari, vade in Campaniffi ci- 
vilatem Capuam, anle portarn ejusdem civitalis 



103 
in via, quaa ducit bVneventum. ntte in moDQ. 
meoto inven.es ,„,,„ Prfsci hominis m, qui 
>bl pro Chnsto passus est. Hunc lu nu.v nln, 
aonore sepeUeris, ubi Ubi demonstratum rueril 
statim reci, les corporis tui sanilatem. Qug ve- 
mensCapuam, et diligenter requirens. ubi ei 
diclum fueral, reperit corpus H. Prisci : qu« 
posiloin veniculo, pergebat, exspeclans ostensio 
nem loci, sicut ei iherat revelatum. Gum venis- 
sent auiem ad locum, ubi nunc requiescil ani- 
malia, qua? tantum vas purlabanl, jussu divino 
steterunt, ubi illud conditum aromatibus sepi livil 
fabncans ei cubiculum. Quaa mox ui Qdeliter 
Bibi jussa complevii, inilrmitatis suai sanitatem 
recepit, et omnium petitionum suarum effectura 
promeruit, intercedente B. Prisco, cujus dies 
natalis celebratur die Kalendarum Seplembrium 
Ad laudem Domini nostri Jesu Christi, cui 
cst honor et gloria iu saecula sasculorum. Amen. 
Hactenus apographum Casinmse geminum, sive 
illa r.r diversis codidbus sumpta sint, siveex 
eodcm per divcrsos, quod mihi est incertum. 

19 Jam vcro haec relatio multo minorujus oo- 
noooia est difficultatibus longeque (yredibilior^quam 
sit ca, quam ew picturis adornavit Monachus. 
Quippe dn Matrona duodennis puella dicihtr ei 
fita regis Portugallim ; inducuntur ibidem duo 
juvenci indomiti, quorwm capitibus funiculum 
imponere debebat MaProna : ac tandem ecclesiam 
escstruxisse ac dotasse lcrtur. ConPra in Ms. onvnia 
minus mvrabilia, ct credibilia magis. Qua 
propter liceat mihi huic scriptss narrationi non 
omnem detraherefidem,sed poUuscum Bolhndo 
pag. 400 dubitanter dicere ; An ergo ut cer- 
tum indubitatunjque esi, luec ita evenisse? Non 
id asserimus. Sed qui assercret, quo is testimo- 
nio scriploris veteris revinci posset? Nunc ergo 
cum suffragentur nutc narrationi reliquiee sepul- 
criseu sacc/li a MaProna asdificati, miracula il- 
lic patrala quam plurima, fesluni amiiversariuin 
MatronBB in ca sede idibus Martii ab omni retro 
meuioria celebratum, frequens co accur.-us po 
pulorum, nonne saiius est opinionem retinere, 
aut pati, ut, quibus placet, retineant, qua3 
omnium animis pridera alte iobassit ; quam alterius 
Matronae comminisci allatas huc reliquias, de 
quibus nullaexslat uspiam scriplura, aliudve mo- 
numentum? Dcmum, quidquid sit de veritaie K 
mvrabilis hujusce inventionis, corpus S. Pri ci 
magno fuisse m honore />>>>/><■ antiquam Capuam, 
satis colligitur ew structa eidem ccclesia, et pagt . 
quihodieque Sancli nomen qerit. 

20 Constat etiam corpus S. Prisci deinde tram 
latum esse Capuam, ibique sseculo nospro inven 
tum, SiCUt narrabimus. At non satis certo invc 
nio, quoannofacta sit ista translatio. Monachus 
quidem pag. 539 translationem contigisse s\ 
catur anno mitlesimo, sed rationem allegal 
d/ubiam. Verba ejus accipe : Anno mdiic Lucas 
Pisanus rector parochia? sanctl Prisci, pertenl 
antiquum altare, positum sub bemicyclo tribu- 
nie, invenit vas parvum el vitreum cum pulvere, 
ct dente, et fragmeutia ossium. Vas habebat 
operculum plumbeum, et in operculo ab aute- 
riori parte per girum exarata? littera? reliqi i 
sancti Pmsci martvris, ct deiude proptt -v an- 
gustiam spatii a parvum et super a parvum m ; 
sed cum aurifex vellet operculum novo el argeu 
lco vasi aptare, ex incuria ictu mallei istud m 
super a positum obtudit. Nos a u m interpretati 
sumus anno wLLESiKOj ct conjecta\imue eo 
anno corpus 



AUCTOtllt 

J. s. 



' I '■ minv» w 
cedit tt i <■'/.>.< 
miUtudtna 



eorpui tlemdi 
translatum aU 
mvtrtpotttaftam 
Capuanam, r«> 
intts tn vtttri 
cccterta partt 

rut>$. 



. Prisci translatum esse Capuam ; 

sed 



AUCTOJU 

i. s. 



ibiqucinventum 
anno 1712 euoi 
aliu corporibus 

snnrlorwm, 



104 

sed fragmenla et pulverem ossium translatorum 
relicta illo in allari, ne antiqua sancti Prisci ba- 
silica propriis pignorfbufl omnino privata rema- 
neret. Uti corporis sacri particulas in antiqua 
ecclesia rcnansisse, ex dictis facile credimus, ita 
conjecturam de translationis anno millesimo pa- 
rum ftrmam cxistimamus. 

21 Anno 1712 Nicolaus Caracciolus archie- 
viscopus Capuoynus ac deinde S. R. E. Cardvna- 
hs feliciter "i ecclesia cathedrali invenit corpus 
S. Prisciunflcw?" corporibut </uinr/ue aliorumSan- 
ctorum. Memoravit eam iswenHonem Nicolaus 
Coletut >» Halia sacra Ughelli recusa tom. VIII 
col. 366 his verbis : Ignola prius, quia diu abscon- 
dita, corpora SS. Prifld primi Capuani episcopi, 
Quarti et Qainti clericorum, Rufl «liaconi, et 
Carponll marlyrum (imo et Decorosi episcopi) 
Duper inventa, thecis argenteis inclusa in i*he- 
sauro reposuit ecclesias, cujns antiquam structuram 
pecentforl el eleganliorl jam nobilitat. ll$c in- 
ventionis relalionon caret confusione eterrore; 
viim prsBter omissum S. Decorosum episcopum, 
oorpora SS. Quarti et Quinti ckricorum jam 



DE S. PIUSCO EPISCOPO MARTYHK 



S IV. Duo instrumenta Ca- 
puana; quibus enarratur 
invenlio S. Prisci, et alio- 
rum quoruradam Sancto- 
rum, et recognitio et depo- 
sitio ossium S. Prisci. 



L 



i>i nomine. Amen. Praasenti hoc publico num 



arch 



instrumento cunctis ubique pateat evidenter, 
ac notum sil, qualiter cum illuslriss. et reveren- 
dissiinus in Christo pater et dommus D. Nicolaus 
Caracciolus, Dei et Apostolicaa Sedis gratia ar- 
chiepiscopus Capuanus, ex antiquis suse metro- 
politanae ecclesiae monumcntis accepisset, sacruin 
corpus S. Rufi episcopi Capuani quiescere in ea- 
dem ecclesia, et proprie in sinu cujusdam altaris 
prope saeristiae januani, de illo effodiendo et in- 



Mpi. 

*copii$ Capua- 
nus m ecctptia 
Capvana qu$. 
ntcorpvsS.Ru. 
fi eptsropi, 



II 



«d doetni i» 
itnmmta nobU 

trariimma. 



inventa erant seorswm anno 1711; et corpora veniendocogitavit, quare hodie xxvn Junii mdccxh e 

,S',S'. Quarli et Quinti episcoporu/m inventa sunt 

simul cum oorporibus SS. PrfflCi, Rufi, CarponU 

ri Decorosit prout manifestu/m est eas i/nstrumenr 

ti\, gusB mox recitabimus, (nst/rumenta autem 

illa oonfeota sunt suisquwque temporibus, ac de- 

tndeomnia simul impressa, nobisque transmissa 

per CL vtrum Dominum Dominicum de Geor- 

gio, frequenter in hoo Opere laudaktm. 

22 Es) septem instrumcntis pri/mtm ct secun- 
d/umspeotant ad SS. Quartum et Quintum clc- 
rinis ei martyres, doquibus a/pud nos actum est 
ad <!"■>>' \ Maii, Horum oorpora inventa sv/nt 
die \\ Maii a/nni 1711, siout ibidem enarratur, 

Ycnun, riitn de hU inin »>/>itn hoc loco, omissis 
d/U0buS iStis itistruntrnhs, lirrrttrr tu/ttunt 0Q$er~ 
V0, st ntrntnnn Mtc/ntrhs Monaohi, qui in San- 

tuario pag, 35 ostendere conatu/r t fuisse Gapuss 

Qunrtuin rt Quintuin rfiiscopns, rosi/uc alios <i 
d/uobus prsdiotis oleHois, invcntionc horum cor- 
jKinnit iniiltn (ini probabiliorem ; nam alio toco 
reperta smtcorpora SS. Quarti et Quinti cleru 

mrinii alio SS. Quurti rt Quinti eplSOOpGTUm, 

etdebiUB insoripHones supra aroas singulorum. 

PorrO trittuni. r,r dlOtXS insl ni mrntts n./it ,/c 

s. Prlsco alUsque Sanotis owm eovnvenlis. Quar- 
tinn vero tiitum est de reoognitione et depositiono 
nssnnn s Prlscl, Hsbc "jitur duointogra mow re 

Oitabo, Qitinhnn i>rrttnrt n,l SS. Quartinn ct 
Qmntinn epiSOOpOS, ucc hUJUS cst tuct. sed n/tc- 



de mane, hora quindccima circiter, associatus 
a reverendissimis canonicis, nempe Baltassare 
Stellato decano, Roberto de Azzia thesaurario, 
Carolo della Ralla, Josepho de Rosa, Andrea 
Salerno . Matthia Joccia , Dominico Forgillo 
pcenitentiario, Philippo Rossi , canonicalibus 
Insigniis indulis una mecum etc, ad sacrum 
depositum sui S. pra?decessoris effodiendum ac- 
cessit, et ante prsefatum altare genuflexus, li- 
laniis beatae Mariaa Virginis, aliisque precibus 
prius rccilalis, amovere fecit per fabros mura- 
rios a summitate praefati allaris mensam lapideam ; 
qua amoia, apparuit alia mensa lapidea minoris 
longitudinis et ialitudiuis, ftrme inhserens fabricaa 
ipsius altaris; qua elevata, repertura fuit quod- 
dain vacuum ex crustulis marmoreis in modum 
arcae dispositum, etin sex mansiunculas divisum, 
et iii unaquaque illarum erat reposita quasdam 
arcula lignea. 

24 ESt ullerlus obscrvatum fuit, in plano infe- »m>«n« *«»«•' 
riori pnefatae mensse lapidea?, qua> ad instar «««w™" 1 *"* 
operculi dictum vacuum muniebat, adesse inci- f^llaa^ 
m • charactere semigotbico sex inscripliones, et ?JZ££ 
unamquamque iilarum correspondere supra sin- P 
gulas prsfataa mansiunculas, in quibus extabant 
repo8it£s supradictaa arculae ligneae; etsupra ipsa- 
niMl operculum apparebant etiam incisse alias in- 
wripUones, quae alta et intelligibili voce fuerunt 
lecta' a pra-iaio illusirissimo et reverendissimo do- 



nus S<-rttt»i inin U>t„ni <lc,h to,n. VI Augusti minu ardnrpiseopu, ct a ine unann.t 

eraul reposil», et in lapide supradicto incisas, 
nic registratae : 

c quiescil Corpus Sancti Rufi Martyris. 



et s. Decorosi, elevatione ei depositione solum 
agit SepHmum demum traotat de inventione n-h- 
quiarwn Sanotonm t quorum ignota tunt no 

uunti. 



•pus jacet. 




W Uicjacel CorpusS. Carponii 
w Hic S. PriBci Martyris Cor 

* Hic jacet CorpusS. Decorosi Episcopi a 
W H»cJacetCorpuBS.QuinUEpiscopi. 

Wi83 luscripliones, quse supra operculum singu- 
l «um ses arcularum reperiuntur ineleganler in- 
cisae, sunl sequentes : 

^ Rel. S. Ruti Marlyris. 

g Rel. S. Carponii ilarlyris. 

* M. s. Prisci Martyris. 
Jg Ral. s. Decorosi Episcopi 

* Rel. S. QuarU Episcopi. 
fcp Rel. S. QainU Episcopi. 

*5 Quaa m arculas Ulusuissimus ct reveren- 

dtssimus 



DIE PRIMA. SEPTEMBRIS. 



m ^ dl " ssimus rfominus archiepiscopus propriis manibus 

arcarumforma, a pr . Bfat0 i OC o extraxit, et supra mensam nuceam, 
stragulo holoserico rubei coloris coopertam ap- 
posuit, interim fundens prae gaudio lacrymas , 
hymnum Te Deum praeintonuit ; quo cantato 
per dictos canonicos, et rebus sic stantibus, idem 
iliustrissimus dominus jussit per me et eos- 
dem canonicos, praedictas arculas observari ad 
finem , et caet. Quae bene observatae , repcrlaa 
fuerunt esse ex ligno populeo, et unaqutcque 
ipsarum in extremilate operculi munita sigillo im- 
presso supra ceram, cujus co]or prae antiquitale 
dignosci non potuit : latitudo vero illius est ad 

'nummus est formam semiplastrae * Romanae, et habet impres- 
sam dimidialam figuram cujusdam levitee, dalma- 
tica induti, et in gyrum , inscriptione sanctus 
b Stephanus b. 

f t quantitat 26 Capsula vero , in qua adest inscriptio • 
dncripta: Rel . S> p RlscI Mart ^ habebat opePCU | um gj^ 

vatum, et sigillum ruptum in duas partes. erant 
vero in eadem arcula reposita nonnulla ossahu- 
mana, et illustrissimus dominus operculum supra 
illius os adaptavit. Insuper de ordine ejusdem illu- 
strissimi cl revercudissimi domini praefalaa arculas 
ligneae fuerunt commensuralae per excellentem 
virum Sebastianum Gyprianum Romanum revc- 
rendae camerae Apostolicae architcctum, ct quin- 
que ex illis inventa?, fuerunt Iongiludinis palmi 
unius, unciarum novem , latitudinis unciarum 
seplem ; altera S. Prisci longitudinis palmi unius, 
et unciarum quatuor cum dimidio , latitudinis 
unciarum sex ; altiludinis vero erant disparatae, 
Nam prima in ordine, prout supra- deseripto , 
unciarum undecim cum dimidio, sccunda un- 
ciarum decem cum dimidio , tertia unciarum 
novem cum dimidio , quarta unciarum decem , 
quinla unciarum novem , sexta unciarum se- 
ptem. Fuit quoque commensuratum vacuuni in 



105 



ADCTORB 
J. S. 



amensiicatum vacu 
, in qucr oxlabanl 



dcponuntur 
i'w in scvetto 



forma arcae dispositum , in quo^ cxtabant pras- 
fatae sex arculae et supra descriptum , et re- 
pertum fuit longitudinis palmorum quatuor, et un- 
ciarum scx, latitudims palmi unius et unciarum 
decem , altitudinis palmi unius , et uuciarum 
duarum. 
ar - 27 Quibus omnibus ahsolulis, praedictae ar- 



cuttodienda,, culfe ciausae " et s te iUataB ; P rou * eranl , per illu- 
slriss. et reverendissimum D. archiepiscopum fue- 
C runt repositae in quadam arca lignea, corio rubro 
cooperta, vulgo baullo appellata, quae fuit sua 
clavi obserata in duabus seris, quibus erat mu- 
nita, et deinde obsignata fuit octo sigillis parvis 
illuslrissimi domini archiepiscopi impressis, et 
cera Hispanica super quatuor villas lineas albi 
coloris. Sic igitur dicla arca clausa, munita, et 
obsignata in capellam thesauri fuit asportata, et 
praefato domino canunico de Azzia thesaurario 
per modum provisionis ad cuslodiendum concrc- 
dita : nam illuslrissimus dominus archiepiscopus, 
ne lam pretiosus thesaurus in fulurum abscondi- 
tus permancat, decrevit sacra ossa et cineres, 
quae in dictis arculis invcniuntur, honorificentius 
et nobiiius in thecis aut staluis argenteis; prout 
melius visum fuerit, collocare, et publicae fide- 
lium venerationi exponcre. Quae omnia et sin- 
gula fuerunt acta coram praefalis reverendissimis 
canonicis, et illustri.-s. magistratu civitatis Ca- 
pnae, nempe D. Caesare de Thomasiis , D. Ni- 
colao de Capua , Joanne Baptista Sarzulo , et 
Domino Gianfrosca. Snper quibus, elc. et in 
fidem hoc praesens instrumenlum licet aliena , 
mibi tamen fida manu, scriptum confeci, sub- 
BCripsi, publicavi, rneoque solito signo signavi 
Septcmbris Tomus /. 



requisitus. Ego Alexius de Abusso sacerdoa Capua- 
nus, pubbcus Apostohca aulhoritate notarius 
et^cu™ archiepiscopalis Capuans canceUarius 

inZtL^ n0m r e ' ? en - PraSCnU h0C P ublico "<*~L*, 
mstrumento cunctis ubique patcat cvidenter, et NtaJ 

notum sit, qualiier cum sub die vigesima se- 

puma mensis Junii millesimi septingentesimi 

duodecimi m S. metropolitana ecclesia Capua- 

na, et in sinu cujusdam altaris, invonta fuerit.t 

sacra ossa sex Sanctorum , nempe S. PrJsci M 

pnmi Capure episcopi, SS. Rnfi et Carponii MM ' 

SS. Decorosi, Quarti , el Quinti Capua aniW- 

tum, quae illustrissimus ct reverendissimua domi- 

nus in Cbristo pater et dominus, D. Nicolaus 

Caracciolus Dei et Apostolicas sedis gratia archi- 

episcopus Capuanus rcposita et inclusa in suis di- 

stinctis arculis ligneis , prout fuerunt inventa, 

in quadam arca lignea corio coopcrta, clavi et 

sigillis munita, in capella ejusdem S. melropoli- 

tanae ecclesiaa Thesauri nuncupata, per modum 

provisionis asservari mandavit, ad Qnem illa de- 

centius ac nobilius collocandi, et publicae flde- 

lium venerationi exponendi , prout (liquet) ex 

instrumento inventionis praefata die . et anm. , E 

manu mci rogato. 

29 Et cum mera pietate illustriss. ct reveren- Om s. Pn«, 
dissinn domini archiepiscopi praedicti jam con- f*«™murnd«a- 
structa reperiatur quffidara magniflca statua ar- nUm ,,rc '"' 
gentea , effigiem puefati S. Prisci episcopi et epimpi ' 

M. repraesenians ; et volens idem illustrissimus et 
reverendissimus dominus archiepiscopus pro flne 
praedicto sacra ossa ejusdem S. Prisci, ut supra 
inventa, in basi antedictae sialuac collocare; ho- 
die trigcsima mcnsis Augusti mdcgxii, hora cir- 
ciler decima tertia, advocato ad sacram lunctio- 
nem honcstandam illustrissimo et reverendissimo 
domino Joseph Schinosi episcopo Casertano, per 
Canonicos corum insigniis indulos, et statuto ritu, 
praefata arca, in qua dicta sacra ossa claudebanlur, 
fuit asportala in cappellam hujus archiepiscopalis 
palatii, et supra mcnsam stragulo ex auroel liolo- 
serico cooperlam, et candelabris argenteis circum- 
data, fuit apposita. 

30 Quibus sic stantibus, praefatus illustrissi- uaitttraeta »■> 
mus et reverendissimus dominus archiepiscopus """' 
arcam oslendit mihi notario, et reverendissimis 

dominis Baltassar Stellato dccano , Roberto de ^ 
Azzia thcsaurario , Joseph de Hosa , Dominico 
Forgillo , Matthiae Joccia , Carolo della Ratta . 
Philippo Rossi , canonicis S. metropolitaoaa ec- 
clesiae testibus, qui sigillalioni faclae ipsius arcae 
sub dicta die xxvn Junii (nterfuerunt, ut reco- 
gnoscerent sigilla impressa in cera Hispanica, et 
vittas lincas, quibus ligata fuit in quatuor par- 
tcs, an benc se haberent : ct illa observata pcr 
ipsosmet testes instrumentarios, dixerunl sigilla 
impressa sub die xxvn Junii in eadem arca, oon 
esse amola, vitasque lineas, quibus ligata fuit 
iri quatuor partes, non esse violalasj sed omnia 
bene se habere, et manere in eo statu, prout 
apposita fuerunt. Qnde jussum fuii, sfgilla ipsa 
amoveri, et viitas iineas incidi, prout fueruut 
per dictum canonicum I). Pnllippum Rossi amo- 
ta, et respective incisa : et lunc illuslrissimus ct 
revcrendissimus dominus archiepiacopus, accepta 
clavi arcae praedictae , quam penes se retinu- 
erai , illam aperuit , et caniato per prsfatos 
canonicos hymno CHBISTO PROFU8UB sanoiimm, 
et benedicla per illusliissiiiiuru el reverendiB- 
sinmm episcopum Casertanum, mitra et piuviaii 
indutum, slatua argentea, illustrissimus dorninus 
14 arcbiepiscopua 



DE S. PRISCO EPISCOrt) MARTYRE 



AUCTOItU 

J. s. 



5 9 7oniCasertaniconsigDavit; inciaa, proui fuerunt amb* rog.strata. in ln - 
imis prafata ossa ab ;ircula strumento inventionis, die xxvn Junn currenfes 



i ssa S. Prisci episcopi 

illustrissimi domini c 



oui dominua episcopus praefata ossa ab arcula 

pposuit super quasdam largas pa- anni oun meirogato, quibus inscnpiionibus 

3 in exlremilatibus piical 



ixIL el anposuil super quasdam largas pa- 

■is, ct elevatas pro plena fldes sit adhibenda, cum simus in anhquis- 
sintis, praefata sacra ossa csse sancli Prisci primi 



s nyula teco- 
onotcuniur et 
' ittmei antur. 



cautela, ne ossa di!a! i renlur. 

31 Bl deinde advocati fuerunl tcstes in ana- 
tomia periti, nempe Franciscus Borrelli, Andreas 
Sapio arlia rnedicinae, Joannes Tupponc chi- 
rurgiffi doctores, ad eadem sacra ossa rccogno- 
scenda, et describenda; quibus per pradictum 
episcopum Casertanum fuit praeslitum juramentnm 
de fldeliier se gerendo, et de veritate dicenda, 
proul juraverunl laclis Scripturia : ct jussum fuit, 
ul praedicta sacra o-sa recognoscereniur, et mi- 
nutatim describerentur ; et rieinde supradicti peritl 
separaverunt ossa, et postea adamussim iliorum 
partes specificaverunt per nomina propria cujus- 
cumque ossis , et cnjuscumque partis ipsorum 
ei fail factus sequens catalogus : 
Os Libiffl in duas partea ruptnm, palmi unius supcr mensam, utsupra paratam, jussit mihi no 

cum dlmidio circiter. tatio, ut illam distincte describerem in hoc in- 

Oa brachii, vulgo dicli ulna, unius palmi, et strumento, prout descripsi. 

unlufl uncim. 34 Arca vero hujusmodi est ex laminis ar- 

in;r tnedullae, verlebra uua, et probabiilter gcnieis formae oblongse, longiludinis palmorum 

trium, latitudinis palmi unius : e laleribus habet 



Capuae episcopi, et martyris ; tamm illustrissimus 
et reverendissimus dominus archiepiscopus , ad 
tollendam omnem ambiguitatem , decrevit ape- 
riri praefatam arcam argenteam, et ossa, quae in 
illa forsan reperirentur, elevari, et pcr prafatos 
in analomia peritos numerari , rccognosci , et 
dcscribi, ad fincm videndi, an inter illa habe- 
rentur alia ossa consimitia , et ejusdem parlis 
corporis bumani, ossibus repertis in praefala ar- 
cula lignea, supra descriptis et numeratis. Idcoque 
idcm illustrissimus et reverendissimus dominus 
archiepiscopus ipsara arcam argenteam statulo rilu 
per prasfalos canonicosin cappellam hujus archi- 
episcopalis palatii asporlari fecit, ubi ea apposita 



13 



» cogmtuqw 
novmstatuwm 
p\ teat inolu 
tluntw , 



f\ i ndnptalo 

c 



lls spi 

quinta cervlcis. 
Os tali trium unciarum circiier lalitudinis, dua- 

rum clrclter longitudlnis. 
Allud os tibia?, dictum &getabi lum , prout ex 

ejus flgura apparet. 
AUud os ea coxendice, llidera trium unciarum 

latltudinis, et duarum longitudinis. 
Allud os <-.\ coxendlce trium unciarum. 
Quiituor oasa media pedis, Inlegra. 
Duo peliola ex costulis. 
fclla 1 11» petiola osslum cojtendicis. 
Os parvum dlmidlatum digiti manus. 
Quindecim frustula osslura, quae ob minutiem 

jpeciflcarl non poluerunt, 

; ' Qub3 ossa Bic recognito , Bpeciflcata, de- 
Bcripla, etnumerata per prasdiclum illustrisslmum 



manubria pariter argentea, a parte anteriori est 
incisa imago Salvatoris D. N. I. sedentis, et ma- 
nu eievata in modum benediceutis, necnon a 
dextris imago ejusdem S. Prisci, mitra et cpisco- 
pali casula antiqui ritus induti, a sinistris imago 
s. Stephani Protora.; et in hac parto duabus 
seris ad modum capsae, quam vulgo baullum 
appellaraus, munitur : necaperiri potuit, quia cla- 
ves mimquam visae vel repertae fuernnt. et ab 
hominura raemoria nullus umqnam recordatur, 
Ulam apertam fuisse. A parte posteriori adest 
mcisa imago 11. Mariaa V. pariter sedentis cum 
I""'"' Jesu in ulnis; a dextris ejusdcm, imago 
■ Agathse \., et M., a sinistris S. Blasii episcopi, 
quaa imagines habent eorum nomen prope 



et ,M 



ora »' «PtoP"! Caaertanum, adjuvantibul caput, £r£rita ds T^ Z /" 

T iU ' STJ^ PP ° *"* " Patre Nicolao feCta ^P^ ¥ PrM^fZSm^^ 

'' ' n B0Ci6 , lati8 ''" "■ SU|,,;i 1 uoddam P«lvinar verendissimus domiiius arcfaien isc 2 h n > m" 

ox lola serica confeclum a.lflo.iat* - „i «i. v«. ■ uuyji»opus nymnum, 



'" i«Ia serica confeclum adactata ', el fllis 
" ' urmata . atquo In vacuo prffliatsa status 
roposita fuerunl ; quindcclm vero Fragmenta os- 
slum, quaj ob minuticm spociflcari non potue- 
runl . nn.i «-1,111 cinerlbus Ipsorum in fundo ar- 
l ' lll;|L h " nr:i ' reperlis, In quadam ampulla vitrea 
luerunl rocomUta, quas pariter in eodem vacuo 

"■' ■' r epoaita. Basia vero ultra foraminacry- 

°' l!li Ha a parte anteriori , el a lateribus 

babo1 quoque a parte posleriori osUolum cum sua 
clavl et sera ferrea, quod ab eodem canonico 
Phihppo Rossi de ordine lUuslrissimi domiui ar 
chiopiscopi luii clausura, d! in quatuor partes 



Vbni sancti, Spibitus, praei ; ()U0 , 

,;iln i"' 1 ' praedictos canonicos, auditis votis eo- 
rumdem 'canonicorum, nec non illustrissimi et 
-v-vn ,,hm dominj episcopi Gasertani, ad hoc 
Bpeciahle accersil i m arca argentca aperiretur, 

aLi I ! d6 By °' Neapolitanum argent 
lanrum, illam apenri jussit 

35 Oua per pradictum instrumentis anfis 
aperla, primo aspeclu bdimphii , apus 
ferre» ftMih., 'apparuit quaadam crates 

paruii aiia arca cypressina, qme 



• forte inspe* 
cLioDu 



ossaqut c^tra- 
cta. 



Ctm niiqm iii- 

s, Prum M.ra- 
pi*< serviiu iii 
•Ua (ii , 



tanus a.ra" , r " ' '"^ Ppisco ' ,us Casc 
mansinnmi» I UU ' Lt ln lundo dexter 



- ,r" , parvi "-'•"" *=w"«ss: " Sts ^TiStK 

scopi een Hispanica aupra vittaa sericaa rubei s: ' 

il "- inn iiuiiiiiuin, atque obalgnatum 

:;:; u " onnulll assererent, ,,, ;i .r at , ,,...... 

osaa ease potius S, Prlsci conlaasoris Capuaj eol 
scopi, Mc lunioris vulgo appollaU, moU » !■„ 
q«oo ta ecciesia Capuana semper vigneril ei 
;Umi ' *** tama, ei Qrma traditio, sacrum 

^".^"•P^iCapumepisMpitat^rumaa- 
«erran bi quadam arca argentea, el „, tbZan 
''••'"l" 1 '"'"'" 'empli motropoUtani cuatodiri ' ,„, . 
''';" L, "" S fecurreute die prima Septembris" na 
l; """> PwtaU s. Manyris celebrS ta r 



c l lue omnia prafatus 
cr- 
ad 

mansiunculaa [.,-., ,iu. , ,""' E ' '" ^ 1 "" 1 " i&ttem 
r "« «chedula, bta „ ■ ■ ll l ' y, " vssinas inventa 

-■'" ^i^ h T erei r 

i;l ' monelula ramese art r, ' [ no, " lll l- 

'-• m i» maS , ,i ° " la ", 1 ° JUS ,lltl " ,dila - 
delineata d. i„ rundo . ,nslr ™en« apparet 

aii "--'-iuia.o 1 ' u I1 ; l,, r 1,a "' ; >" si ""-i* 

'" s tascripta : ;™ charact "'^ Ma vc,- 
wuetuus ejusdem generis, qua; 
numerala? 



UIK PRIMA SEPTEMBRiS 



A numerats aprsfato illustrisslmo et reverendissimo 

dommo episcopo Casertano coram illustrissimo 

el reverendissimo domino archiepiscopo, cano- 

mcis, et aliis prasentibus , conQciebant nume- 

rum qwnquaginta, etexuna parte babebant im- 

pressam .maginem vultus rcgis coronati, et in 

gyro hffic verba : Kaholus D. G. R. ; ex allera 

vero parte crux es quatuor liliis compacta et 

in gyro hac verba : Jehusalkm, et Sic.l^ e. 

mp !ctetnume- Si> Uei/uie praestito iicrum per illustrissimum 

rori:OT ,aa. n - et reverendissimum (lominum archie D i«coDum i„ 

pmimmi»- rarnent0 prara t is trib ". " opim ju 

icttw, vtraque v " ,uua IU anaiomid penllS, qui 

l(m «iM«^um ^'nuc crant prassentes, de bone ct Qdelif 



er se 



rorpv* 



gerendo, prout taclis Scripturis , etc, 
fuit ossa pradicla recognosci, et numerari prout 
summo sludio rccognita , ot numerata fuorunt 
a perilis, qui sub codem juramento fassi sunt 
ossa rcperta in dicta arca cypressina, et ab ipsis 
recognua, et nuroorata, non integre constituere 
corpus humanum, licet pauca deessent ad inte- 
gram constitutionem, ot dcinde cullocala reco- 
gmlione, et numoratione anlca facla de ossibus 
recenter inventis, jam collocatis in basi stalua?, 
B utsupra, fassi sunl, ea ossa esse reliquorum os- 
sium , quae integre constitueront corpus huma- 
num . ex qua confcssiono et relatione peritorum 
ablata fuit omnis ambiguitas circa pnefata ossa 
de rccenti invcnta, ol omnes fassi sunt esse ossa 
S. Prisci Mar. primi Capua? episcopi. 
qutd depomtur 37 His peraclis , idem illustrissimus et re-e- 
««eKfa The- rendissimus episcopus Caserianus ossa omnia in 
suis pnstinis mansiunculis ejusdcm arca; cyprcssi- 
nae reposuit, ct aplavit inler ca gossipium, ne 
mvicem possent moveri et frangi, frustulis vero 
ossium et cinoribus iilurum in fundo arca? inven- 
tis, in qualuor ampullis vitrois reposilis, iilas ia 
angulis arcae collocavit, una cum sequenti inscri- 
ptionc : <. Die xxx Augusti mdgcxii. Nicolaus 
» Garacciolus archiepiscopus Capuauus arcam 
» aporuit, corpus S. Prisci episcopi, ct M. ele- 
» vavit , ot rocognovit intervonlu ct pr^suntia 
»» Josephi Schinosi episcopi Casertani , ncc non 
» Baltassar Stellaii decani, Nicolai dc liaucio , 
» Mallhiae Joccia , Josephi de Rusa , PhiJippi 
n Rossi , et Aioxii • Mazzoccolo canonicorum ; 



107 

" interfuit quoquo abbas Jacobus Falconius Ci- 
- v.at.s Ducalis V. J. D . prothonolarius apo- 
» siohcus, et vicarius generalis Capua? >. T, in - 
dem arca argeniea per prasdictum Andream de 
masio, argenteis veciibus et pristinis seris bene 
aptaus reclusa, in eadem cappella hujus palalii 
per sequentem noctem custodita remansh: arca 
verolignea, in qua extabant aliae quinque areulas 
«gnejB, proiu supra, luit sua clavi iterum clau- 
sa, et ngiUis parvisin cera Hispanica super qua- 
luorvmas lineas albi coloris munita , et priva 
bmindictera cappellam thesauri translata - per 
quibus etc. Acium ul.i supra etc. pmentibus 
enunciatis, ct suprascriptis teslibus, mihi bene 
cognuis ad praadicta omnia.el singula specialiler 
habitis, atque vocatis; et in Bdem hoc prasens 
mstrumentura, licet aliena, mihi tamen Qda ma- 
nu scriptum, subscripsi, confeci , publicavi 
mcoque sohto signo signavi requisitus : Ego \lr- 
xms de Abussu sacerdos Capuanua , publicus 
Apostohca authoritate notarius, el curiaj archie- 
piscopalis CapuamB cancellarius etc. 

ANNOTATA. 

a Quinta inscriptio de S. Quarto in impresso 
nobis trrmsmisso omissa est, Ai dubitari >,,,„ 
test, quin adfuerit, cum ante dicatur, repertat 
esse sex inscriptiones, <-t mox quinto loco pona- 
tur, Rel. S. Quarti episcopi. 

b Ecclesia metropolitana, in qua inmit.r n- 
liquiae,S. Stephano protomartyri dicata est. Hsec 
hujus vidctw inscriptionis cousa. 

c Hactenus tertium instrumenktm, seu pri- 
mumdeS. Prisco repertisque cum eo Srnctis. h,- 
fra ponitur Locussigni, uti et sub ceteris. 

d Dclineatio ilia non habetur in impresso. 

e Nummuli ilii videnPur fuisse Caroli Ande- 
gavensis Sicilix regis, qui titulum regis Hiero- 
sohjmitani cum urbe Ptolemaide adeptus est 
anno 1277, utrefert ad eumdem armum Raynal- 
dus num. 17. Hinc suspicari possumus iltius 
tempore, et post dictum annum, reliquias illas 
fuissc itwentas atque in illa arca depositas. 



Aucronx 

J. s. 



DE SS. ROSA, fortasse M., AC PLATANO 
M., EJUS, ut fertur, FILIO, 



SULCI IN SARDINIA. 



»011 TBAIAHO, 

UT FEHTUH, 
'MPEllATonE^ 

'"""■ <v pnba- 

"" pubUea «}• 

nerati - 
ni»; 



Topograpliia, cultus, varia de hisce Saoctis incerta 



j. r. 



Sulci, 
merii 
SGOpO 
excisi 



ulci, urbs quondam episcoyahs in parte 
ndionali insula: Sardmise, ci ayrehiepi- 
scopo Calai xtano suffraganea, jam p/orsus 
vcisajacet, ita tamen utlocus nunc ctiam 
Sulci dicatur in Sulcitana insulaprope PalmarA 
castrum, vulgo Paima do Solz cs eo dutum, t- 'ste 
Baudrando,<fui addit, Ecclesi.i urben in vi- 

is sueressissc, sedemijuc episcopai< m eo faissc 
translatamanno 1501 a Juiio PP. II. ln hm: Ecclc- 
siensi civitate coluniur duo isti MarLyrcs, quos 



insuo Catalogo generali sic annuntiat F&rrarius: 
Ilac otiam die (i Septembris) Sulci in Sardinia 
S. Rosae matris , ct S. Pialam martyris , fratris 
S. Anlioch;. Hsec vero se proferre ><■< notU <<jf<>- 
rnat ox Tab. ecclesiaB Calaritanai, cui Sulcitana 
juncla cst, Villa Kcclcsia? dicla. Dionysius !>"<>- 
fa/it in Triumpho Sanctorum regni Sardmiie Hir 
Apanicc edito, hb. ni eap. xxxvm S. Rosi- oultum 
confirmat, dicens xdificaktm ipsi a Christianis 
fuisse temjjtuin in loco martyra, ac postquam se- 

pulta 



ins 



ftDCTOB- 
1. P. 



—::•:::::,:,., r_*^-__-S5 , __r. 



i »2(a esset t celebralum in regno festum ejus, cum 
iliuloma tr-isS. Antiochi. Refcrt insuper, mloco 
Cohirios, ut vocat, antiquitus eaztitisse hu$us 
Sanctzecclemm, ejusque sola superesse funda- 
mmla ,„ Baruraini autcmloco aliam essecccte- 
nam antiquam, et quia perdidit Wfww«flte 

fcfiw fyrfj mem 

s. Yirginis de Uosario,sed eccksiam hactenusno- 
mim S, Rosa. nuncupari, \sserii denique vn ter- 
ritoriotoci S. Victoris prove ruinas alteriun toci, 
cui nomen Orri antiquis temporibus, ewstitisse 
$dem sacram istius Sanctx, sed destructam esse, 
,,, $ aqu6 fuisse pictwam, qux eo modo MaVrem 
cwm duobus filiis reprxsentareX , quo ibidem 
kgivur, 

itvartbrtbw, 1 BonfmtUS dtatus tucmorut Sanctan, hmw 

in civitate Sulcitana natales Iiabuisse, ac exstir 
tisse e primis fructlbus, r/uos cura, dHiycntia. 
ac pnedicatio Melitonis prodwit . conjvgatam 



DE SS. TEREXTIANO EPISC. M., ET FUCCO M. 

eam tormentis tomquam aurum probasset, e vita 
tolli jussisse. ILtc, qux er Hispanwo Bonfanti 
eaxerpta huc transHli, vellem vidcrr, almnde 
confcrmata, afferique aliqutd mnjons momenti, 
auam traditiouem ac picturas vwertt tempons 
acauctoritatisnon satis probatz : prxsertvm ubi 



3 Martyrologium Romanum ad diem xin De- 
cembris agit de dicto Aniwcho suh Hadriano im- 
peratore passo, citatque Baronius in Notationi- 
bus Acta ejus plenius scripta, aiquc i prout in 
cjus solemmtate recitari solent ) per lectiones 
dislincta, hoc exordio : Sicui Sanctorum omnium etc. 
Eaordium idem habent Acta nostra, in lectioncs 
etiam distributa, qux asscrvamus pro die xiii 
Decembris ; sed in quibus characteristicas mc~ 
tioris historiw 7iolas desiderarem. At qualia- 
cumque sint, neque enim prsemature quid statuo, 
nnn ad dictum dicm spectent ; nihil omnino nar- 



fuisse, duosque peperisse filios, quorum unm rant, quo probari possit S. Rosam fuisse matrem 

.... _. j..« i .•_ I • t I I i I .. i ...... , Minr. rtttirvlrtt trnfnniAlt 



Antiochus , alter Platanus sit nuncupatus 
utrumque matems sanctimonise ac virtutis he- 
redem. Quod duo isti frat/res fuervnl ejus filii, 
trxhin asserit antiquissimam, utd vocat, t/raditio- 
nem apaVribusad filios propagatam, antiquas- 
que picturas . qu& Sanotam ewhibent una 
oum duobus filiis. Narrat prseterea idem auctor, 
Traiani persecut one separatos fuisse, apprehendi 
illam fubente prwside cjus, ct postquam variis 



Antiochi. Ad Platanum quod attinet , referunt 
lectione nona hsec inter alia petiisse a Deo S. An- 
tiochum : Exautli oralioncm servi tui, exaudi 
me propilius, et, sicut suscepisti fratrem meum 
Platanum in pace, et dinumerasti eum cum san- 
ctis Martyribus luis . . . in regnum caelesle, sic 
suscipc nunc spiritum meum. An vero S. Rosa 
marlyrio coronata sit, non satis constat, ncc quo 
tcmpore obierit. 



qu& hisce ,t/ nr . 
lyribvs atiri. 
6_.un.ur, non 
ta?i- cousiat. 



DE SS. TERENTIANO EPISGOPO MART., 
ET FLAGGO MART. 

TUDERTI IN UMBRIA 



1. s. 



G M M E N T A R I U S P II /E V I U S . 



§ I. Locus martyrii, cultus ct reliquise : Terentianus Der- 
tonensis a Tudertino non distinctus. 



< IMI | 

AN. OXVIU. 

ruaortl iii t m ■ 
itii» i.. pntro* 
nui colihtr 

s iiivntinnus. 



T 



illT 



.udor antiqua est Umbriw civitas, quam 
Irecentiores Tudertum vocarunt, Italt vero 
Todi nominant, Orlendius part. u W>. m, 
■ \.rms situmdesmbithi$verbis:Tu- 
ounc Tu.inium. Dmbria.civita8est, adTiberim 
iliivimn in colle posita, media intei Perusiam el 
Narniam. [ddit deinde a \uontia ; Inilio Chri- 
siiani uominis por Latium el Umbriam propagati 
Tuder Cbristi Qdem Buscepit, quam postea aan- 
cius Terentianus primus ejus apUcopus, conse- 
cratua circa annura cxxn, conflrraavit, pro qua 
ei martyrlum subiil anno cmvm Kalendis Se- 
ptembris, Hadriano Imperante. Etfug exslai me 
raoria in Hartyrologio Homano, Audi ipsa 
Martyrologii vorba : TuderU in Dmbriasancti Te- 
renUani episcopi et martyris, qui sub Uadriano 
imperatore, LaaUant proconsulis jussu equuloo 
et scorpionibus cruciatus, demum abscissa lin- 
gua, capitis damnatus, raarlyrium complevii 
Wou a.iofn qu&rondam m hujus SanoU 
^ 1 '"" 1 "uictijrii, mox ostendemus contra scrupu- 



los quorumdam cx apographis Hieronymianis 
ortos. Audiamui interim, quid de cultu ipsius 
subjungal hudatus Orlendius : Derlons ( Derto- 
nam) sacrura Terontiani corpus translatum for- 
tur, ubi ejusdem celebris mysteria habetur. 
rneanitamen ejusdem Sancii brachium, et Par- 
,IU ' '•eiiquiarum pars asservatur. Ceterum a Tu- 
aerunissanctl Terentiani, tamquam divi tutelaris, 
nalalis dies solemni pompa colitur. 

* Antiquum esse S. TerenUani oultum, abunde tufut ^mm 
pateM ex apographis meronymiomis in qui- ^ Martyrcio- 
, ipsm "" Mrator.sed rarie admo- ^ a "^ u " : 

. -' ' ■-—r^tstts nTsis. 

Apud Florenttmum sic legUw : \ n T uiunin-i 
^«atalissanctorumTe^^^ 
P^Sanctorum Ugendum haud du bie Sancti ■ 
'""". Si ''i< l,Ul >- Pelicis, DonaU. ffi autem non 

^^ F ^^de^bushacipsuZaZ 

Unn " ■ ln Tu lorlina ci vitaie Tusci^, legendom 

esse 



DIE PRIMA SEPTEMBHIS- 



,'{u5, sed m Um 
bria , 



B 



A essc omnino existimo, facem prsecipue prsebente 
M. Corbeiensc. Quippe Ccrbeiense apud nos edi- 
tum post tomum VII Junii pag. 35 ita kabet : In 
Tutertina Tusciae etc. Addit Florentinius ; Tu- 
dcrti in Uinbria, legit Romanum Martyrologiura» 
uti rc vcra oppidum nunc esl in Umbria, sed An- 
tonino Tudernum oppidum est Tuscia?, aliis Su- 
dernum, in agro Viterbicnsi. Hinc illustrissimus 
Franciscits Maria dc Aste in Disccptationibus in 
Martyrologium Homanum pag. 403 dubitai, m 
S. Terentianus noster Vmbrix adsoribi debeat, an 
Tuscia>, vultque in Martyrologio Romano omitti 
hsec verba, in Umbria, ac solum scribi, Tuderti 
S. Tercntiani cpiscopi etc. Hatio illius est ea- 
dem; namque, inquit, Antoniuo Tudertum, sive 
Tudcrnum, oppidum est Tusciae , aliis Tuder- 
num dictum in agro Viterbiensi : aliundc Acta 
Tudcrtum efferunt sinc alio addito. Amovere 
conabor htinc scrupulum, qui nullo fere nititur 
fundamento. 
non in Tutdn 3 Ptolemaeus Ub. iii Geographtie inter Tusco- 
pauutettsan. rum meditcrraneas civitatcs numcrat Sudemum» 
aliis Sudertum, dc quo agit Cellarius in Geogra- 
phia antiqua lib. u cap. ix, pag. 456; et Clu- 
vcrius lib. 11 haliae antiqua; cap. m, pag. 516. 
Verum neuter asscrit Sudernum in Itinerario An- 
tonini vocari Tudertum, neque cgo id in Itine- 
rario Antonini reperire potui. Dicit tamen Clu- 
verius Tudertum legi in Itinerario Viterbiensis 
Annii, ita ut dubitct, an ipse id forsan in suo 
aliquo exenvplari invenerit. Itaque prvmo verisi- 
mile non cst, illud Tuscis oppidum Tudertura 
fuisse dictum, cum Ptolomxus, Plinius et livius, 
citati apud Cluverium et Cellarium , Sudertum 
dixerint vel Sudernum, incolasque itlius Suder- 
tanos. Secundo, Sudertini numquami habucrunt 
cpiscopum, quantum scimus; ncquc illi umquam 
coluisse videntur S. Terentianum , tamquam 
patronum aut cpiscopum suum. Contra Tuder 
civitas Vmbrise antiquis est satts nota, cpisco- 
posque habuit a primis Ecclesise saeculis. Praeterea 
S. Terentianum dudum coluit ut patronum, neque 
utlus umquam ante Florentinium dubitassc vide- 
tur, quin S. Terentianus re vera Tudcrtinus in 
Umbria fuissct episcopus. Vnica igitur hic dtffi- 
c.ultas amovenda est eaque non magna, videlicet 
quod Tudcrtum Tusci.v adscribatur in apogra- 
C phis laudatis. Addi potcst, quod proconsul Tuscise 
torqueri jusserit Sanctum nostrum. liespondco 
ulrumque contingere hac de causa. In Libcllo 
provinciarum ftomanarum intcr Italiae provin- 
cias est Tuscia cum Umbria. ldem ig>tur, qui Tu- 
sci.r prseerat, regebat etiam Vmbriam sub Tuscia 
comprehensum, Hinc primo intclHgimus, cur Tu- 
sciae proconsul ubique in Actts nomtnctur : deinde 
etiam, cur vel auctor vel interpolator istorum 
apographorum Tuscise adscripserit Tudcrtuut, ni- 
"urum aut quia, cum Tuscisc proconsulem ubique 
in Aclis reperirct, putavit re vera in Tuscia 
esse,a cujus limilibus non longe distat, aut quia 
ex Tuscia et Vmbria unam tantum fecit provin- 
ciam. A : o/? video igitur, cur de palsestra S. Teren- 
tiani dubitari debeat, aut voccs in Umbria eradi 
i-.r Martgrohgio. 

4 In aliis apographis Hieronymianis ctiam an- 
nuntiatur S. Terentiani mcmoria sine ulla mcn- 
tione Tuscise. Itichenoviense apud ncs editum posl 
tomum VII Junii sic habct : Et in Tuderto Fer- 
reuliani { lege Terrentiani ) episcopi. Augusta- 
num sine hco : Tercntini cpiscopi. Labbeanum : 
Tcrentiani episcopi. Sic et Gelhnense apud 
Acherium tom. II Spicilegii recusi pag. 34 ; et 



<< ■ Ul»l to 

1 "«, qui 
Tuaerli 
<<jttur: 



109 

Antiguissimum , ut vocat , apxtd MartenUm 
tom. III Anccdotorum coL 1559. Vsuardus alii- 
que martyrologi istius temporis non menwrarunt 
S. TerenHa.ium. Ejus tamen memoria occurrU 
in varns Vsuardi codicibus dcinde auctis, proxtt 
vtdere cst in Vsuardo Solhrii nostri cura edito 
ad i Septembris. Quin et iliic reperitw etiam 
xxx Auyusti et xxvm Septembris. Audi elo- 
gium Grcveni ad xxx Augusti : Ipso die, se- 
cundum Catalogum Sanctorum , sancti Theren 
tiani episcupi ct martyris. Qui lempore Adriani 
apud Tudrrtum Tusciae sacrificare nolens , in 
equuleo levatus, scorpionibus caeditur, i^nisinie 
lateribus apponitur. Deindc lingua praecisa, curn 
nihilominus Christum clarc confiterctur , decoU 
latus est una cum Flacco sacerdotc idolorum a 
se converso et baptizato. De S. Flacco apud an- 
tiquos nihil invenio. Coliturtamen in BCclesia Tu- 
dcrtina, uti asscrunt Fcrrarius in Catalogo San- 
ctorum Italizr, et Joannes Bapttsta Posscvinus tn 
Vitis Sanctorum Tudertinorum, uterque <i</ rftem 
xvin Scptcmbris, quo eum coli testantur, ut sic 
majori solemnitatc fcstivitas S. Tercntiani solixts 
pcragatur cum Octava. Nos axttcm de S. Flacco 
hic simul agimus, quia de co nihit innotuit, nisi 
ecc Aclis S. Tcrentiani. 

5 Fcrrarius ad i Septembris hymnum recitat 
ex Officio ccclcsix Tudertin<x t in quo utriusque 
Martyris certamen sic dcscribitur : 
Laudes pangimus marlyri 
Terenliano praesuli, 
Omnes venite supplices 
Senes. simulque juvenes. 
Quem in annis senilibus 
Lecianus nequissimus 
Peenis afflixil plurimis, 
Deum roganlem precibus. 
Hic Hadriani tempore 
Relrusus est in carccrc 
A saevissimo Tusciae 
Leciano proconsule, 
Quo compellente Marlyrem 
Christum negarc Dominum, 
Slatim miscr obmutuit, 
Vita cum voce caruit. 
Sacerdos Flaccus ccccus est : 
Orante Sancto, sanus est : 
Eo jubente, iocus cst, 
Sacro fonte rcnatus cst, 
Ambo truncati gladio 
Pari fruuntur gaudio, 
Ceeli teneutes ostia 
Ac paradisi prcemia. 
Pra-tcr ca, quse de reliquiis S. Tcrcntiani 
dicta sunt num. \, scribit laudatus jam Posse- 
vinus pag. G5 Italice , qux reddo Latine : Cor- 
pora ulriusque liujus Sancti sunt in castcllo 
S. Terentiani, in ecclesia ejus nomini dcdicata. 
Jacobillus in Vitis Sanctorum Vmbria> tom. I, 
pag. 721 de iisdem sic loquitur : In civitale Dcr- 
tonensi servari dicitur pars corporis S. Teren- 
tiani, ubi festivitas ejus cclebralur die prima 
Seplembris. Vcrum credilur aiius essc a Tudertino, 
cum dicatur episcopu^ fuisse istius civitalis Der- 
tonensis, in qua marlyrio cororialus fuit cadem 
dic prima Septembris, sed anno clxxxvh, Id 
est, annis xlix post Tuderlinum. Ughellut tom.l 
in episcopis Tudertints , col. 1350 Oertonen- 
sem non distinguit a Tudertino : hujus cnim re~ 
liguias sic cnumerat : Torlona; cliam hujus san- 
cti celebris u.emoria habetur, ubi iliius oorpnj 
conditum fuisse affirrnant ; item Thcam, ubi 

cjusdcm 



AUCTOBM 
J. S. 



hymnus, qua 
ntrtuxqtir mar 
tyrmm Uencri 
bitur. 



RsUqUUB amtio- 

riim : imtaqum- 
dam S. Terrjt 
tiani etiam Der- 
tona\ 



DE SS. TERENTIANO EPISG. M, 



. otO 11 
J. S. 



pufoi ' 
/, a r all rivt 
m« r*ri tdoni 
epitcopi Otrto 

nrritl* l 



Ocrfonff/wMcrfl. 
riftfa» ml u**a 
rtic 8, Tert ' 
i i . puda ttnt. 



110 

ejusdem Sancti brachium incolae venerantur ; Par- 
ma etiam, quae civilaa nou lemnendara ejus 
reliquiarum parlem honorittcentissime asservai. 
Gsierum splend.diori solemnilatis pompa S. I<- 
renliano Tudcrlioi tamquam tutelari Divo jusla 
persolvunt. Hxc ibi. 

7 Verum tam, IV, col. 62G Terenlianum m- 
serii catalogo episcoporwm Dertonm iwm hts 
wbis: S. rereotianus post Ammoninru interprae- 
gules Dertbonensi8 ecclesiae numeratur, in cujus 
ecdo iffl publicis tabulia , adlectus circa annum 
Domini clsxvi, coronatusque martyrio anno 
clxxxvh habetur. ^jue feslum celebralur i die 
Seplembris. Caeterum Martyrologium Romanum 
hac ipsa die meminil alterius Terentiani Tuder- 
Lini epi copi el martyris, Dertbonensi boc Te- 
renliano suppreaso. Suspicatus surn unum eum- 
demque esse Terentianura, qui hisce ambabus 
eccle ns ex errore srnptnruui attribuutur ; vol 
revera duoa esse, sed diversis temporibus flo- 
puisse, ac Derlhonenses sui Tereniiani hac ipsa 
rjje ceii brare festum (quod ignota sit) apud illoa 
germana dies, qua per raartyrium consummatus 
caelituura nuraerum auxit. Sic nostra coDjectura 
csL CaetBri cordatiores providebunt, quid hac 
in pq magis consonura veritati sii dicendum. 
Vides, leetor, dubitantem Ughellum. Et sane ex 
/is. quw hactenui attulimus, res satis \Metw 
ambigua. 

H Verumtamen omnino rnihi persuadeo Tc- 
rcnlianum, qui colilur Dertons, aliu i non esse 
,i sancto Episcopo Tudertino. Colligo istud eai mo~ 
numentis, quse anno 1662 Wajoribus nostris pcf- 
humaniter trflnsmisii Joarmos Baptista Chapuis, 
oanonicus ccclcsix cathedralu Dertonensis. Uic in 
brevi collectione de Sa/nctis ecclesise sux ad diem 
i .Si ptcmbris memorat ista ■ Mensc Septembri, 
rlio i'1'iiiia in oranibus Calendarii8 antiquis signa- 
lurOfflcium duplex s. Tcrentiani episcopi etmar- 
tyris, ct bujus rellqulaa in cathedrali. In synodu 
Dertonensl aoni mdxqv Inler sacraB reUquias ca- 
thedralls ponitur : De oasibue S. Terentiani epi- 
Hcopi el marlyris cum quatuor dentibus. In libro 
AQliphonarlo ex pergameno ecclesiaa catbedralis 
adost Offlcium proprlum s. Torentiani, iu cujus 
antiphonls et responsoriia cum Qat mentio de 
Adriauo imi-eratore et do Lseciano proconsule, 
nequo umquum vocetur episcopus Terdom i 
signum est hoc sase Officium s. Terentiani epi- 
scopi Tudorlini, qui aub hac die in Martyrolo 
gio enunclatur, ol hic Terdonaa coli propter ejua 
reliquias, qusa fuerani olim inventaa siraul cum 
corpore s, Martiani, el rapositae sub altari, ut 
hic dictum fuii aub die xvu Julii, quo aotatur 
solemuitas reoonditionis ss. marlyrum Martiani 
Tereuliani, Vitalia el Agricolae. Vofa em 

nostram de 0/ficio isUus festi sequentia : Teren- 
tiauns porro, de quo hic, a composiioru Offlcii 
creditus fuil S rerentianus Tuderli episcopus, de 
quo Martyrologium sub dio prima Septembris : el 
tertlo responsorio primi noclumi 
sic habelur : i Tuderlinae civi- 

taiis praesui, cultor TriniUlis, marlyr summaa 
praasens est Terentianus i. Cujus 
asl iii alias Per 
poslea repertae cum 



ET FLACCO M. 



hoc arguitur ex 
dicti Offlcii, ubi 



>' I Ul ingUgeti- 
da xn Opfflio d» 
TfTeminno l>,r- 
tonrmi. 



proinde Sancti reliquiaa necesse 
donam irausi.ua> fueriul, el 
reliquliaS, Martiani. 
9 ff«o satis otam innuwit, qxmnam otmfo* 

rtsentontia lysurum thrUmcnsium >U San , 

ll ' iV,,,l ' ml, ,;; ^ ibidem invaluU 

opmis, sed hxo nos morari rum dcbct [ tl Ji ut 
"«>,. quid post priora subdai taudaius Canoni- 



cus : Nihilominus inter sanctos episcopos Terdo- 
ncnses in tabelia cpiscoporum synodi anni mdclix 
numcratur quarto loco S. Terentianus stib hoc 
tenore verborum : S. Terontianus cleri popu- 
!ii;uo snffragiis cathedrae Dertonensi admotus esi. 
Perditi tum erant clericorura hominumaue mores, 
Publica Chrisli res pessum fere ibat : innumerae 
obortscorruplela? : sacerdotes in fugam acti ; ipsa- 
que ecciesia longo aevo viduata sponso tenebras 
dolebat. Novi praesulis conatibus restituta est, 
quantum patiebalur ea temporum inclinalio, Cbri- 
stianae reipublicaa fides, sacris rilibus decus, sa- 
cerdolibus ac Deo religio. Tandem posl multa 
tormenta, Marco Aurelio imperante, marlyrio co- 
ronatus csl. Setlit circiterxi annos. Dc eo meminit 
synodus Dertonensis anno mdxcv celebrata, ubi 
in sacrarum reliquiarum indice habentur haec 
verba : De ossibus S. Terentiani epise. Derlon. et 
martyriB insignibus in cathedrali praepositurae ti- 
tulo. De S. Terentiano scribit Ferrarius in sua 
Topographia. 

10 lir hisce observemus pauca, Primo nul- 
libi dicitur totwm corpus S. Terentiani Dertvnx 
scrvari, scd solum qusedam illic habentur reli- 
quiae. Secundo Synodus Dcrtoncnsis anni 1595 
non vocat episcopum Dertonensem, ita ut syno- 
dus anni 1659 illud videatur addidisse eor conje- 
ctura malc fundata. E.r simiti conjectura pro- 
fectum ciediderim, quod asserunt , martyrio 
coronatum subimperio Marci Aurelii; non alia 
fortasse de causa, qua/m quod apHorem locum 
ipsi non repervreni in catatogo episcoporum Dcr- 
tonensium. Certe credi non potest, ulla ad ma- 
num fuisse autiqua monumenta, ex quibus id 
potcrai colligi, cum nulla ejusmodi monumento- 
rum fiat mentio, et tamen adducatur auctoritas 
synodi anni 1595, et Ferrarii, in quibus nihil 
simile legitur. Quapropter, cum auctor antiqui 
Officii Terentianum illwn Tudertinse ecclesise fa- 
ciat cpiscopum, necverisimilesit, id eum fecisse 
sine rationibus, dubitare viapossum, quin revera 
Tudertinus sit Episcopus, qui coliPur Derton3B,uti 
et colligitm ex eodem dw, quo coliPur uWoque 
loco. 

11 Ecclesia Captiana etiam coluit S. Teren- 
tianum, uti intelligimus ex antiquo Breviario 
Capuano, in quo tres de eo habcntur lectiones. 
Ejusdem memoria reperitwr in anUquis Kalen- 
dants, quz rdidU Michatt Monachus in San- 
''"'" n " ''".""""■ Idem pag. 540 testatm mle- 
cttonario Ms. kgi hano orationem de SS Prisco 
'/ ^tiano simul : Propiliare, quaesumus , 
to